LONGEVITY

LONGEVITY

•

•

•

•

9 Dakika

9 Dakika

Okuma Süresi

Okuma Süresi

Menopoz Rehberi 6: Menopozda Kanıta Dayalı Takviyeler: Ne İşe Yarar; Ne Yaramaz?

Menopoz döneminde hangi vitamin ve takviyeler gerçekten işe yarıyor? Kreatin, D vitamini, magnezyum, omega-3 ve kolajen ne kadar etkili? Bilimsel araştırmalar ışığında menopozda kas ve kemik sağlığından sıcak basmalarına, uyku sorunlarından cilt yaşlanmasına kadar en çok kullanılan takviyeleri inceliyoruz. Doğru takviyeyi seçerken nelere dikkat etmeniz gerektiğini ele alıyoruz.

Çağla Sarı

Editör

Longevity
Longevity
Longevity
Menopozda vitamin ve mineral ihtiyacını değerlendirirken besinlerden alınan miktarlar da hesaba katılır.


Menopoz, takviye pazarının en kalabalık raflarından biri: Hormon dengeleyici karışımlar, bitkisel sıcak basması hapları, kolajen tozları, kemik formülleri. Peki hangilerinin faydası kanıtlanmış, hangilerinin etkisi sınırlı ve hangilerinden uzak durulmalı? Çünkü bu raflardakilerin büyük kısmının arkasında kanıt yoktur; küçük bir kısmının arkasında ise hormon tedavisiyle yarışamayacak ama gerçek ve ölçülebilir etkiler var. Bu yazı menopozda en çok kullanılan takviyeleri kanıt düzeyine göre üç katmana ayırıyor: Kanıtı güçlü olanlar, koşullu fayda sağlayanlar ve para ile beklentiden tasarruf etmek için uzak durulması gerekenler. Her biri için etki büyüklüğü, doz ve kimin için anlamlı olduğu belirtiliyor.

Takviyeye Başlamadan Önce 3 İlke

  • Takviye, temelin yerine geçmez: Kuvvet antrenmanı, protein, uyku ve gerektiğinde hormon tedavisi olmadan hiçbir takviye menopozdaki kas, kemik ve metabolik değişimi durdurmaz. Takviyeler bu temelin üzerine küçük katkılar ekler.

  • Eksiklik varsa takviye ilaçtır, yoksa çoğu zaman gereksizdir: D vitamini, demir, B12 ve magnezyum için bu kural geçerli; kan testi olmadan başlanan takviye ya gereksizdir ya da yetersiz dozdadır.

  • Etki büyüklüğü: Bir takviyenin işe yaradığını söylemek, etkisinin ne kadar olduğunu söylemek değil! Soya izoflavonu yani soya bazlı bitkisel takviyeler sıcak basmasını günde ortalama 1-2 azaltır; hormon tedavisi %75-90 azaltır. İkisi de işe yarar ama aynı cümlede anılmaz.

Katman 1: Kanıtı güçlü takviyeler

Kreatin monohidrat

Kanıt: Menopoz sonrası kadınlarda kuvvet antrenmanıyla birlikte alındığında kas kütlesi, kas gücü ve işlevsel kapasiteyi sandalyeden kalkma, merdiven çıkma gibi şeyler plaseboya göre artırır; 12 aylık randomize çalışmada antrenmanla birlikte kreatin, kalça kemiğinde kemik kaybını yavaşlattığı görülmüş. [1,2]. Bilişsel işlev ve ruh hali üzerine küçük ama tutarlı olumlu veriler bulunuyor. Kadınların kas içi kreatin deposu erkeklerden %70-80 daha düşüktür; bu nedenle takviyeye yanıt kadınlarda daha belirgin olabilir [1]. Ayrıntısı kreatin yazısında. 

Doz ve kullanım: Günde 3–5 gram kreatin monohidrat, her gün, antrenman olsun olmasın; yükleme dozu gerekmez. Su tutma etkisi kas içindedir, şişkinlik olarak algılanmaz. Böbrek fonksiyonu normal olanlarda uzun süreli güvenlik iyi belgelenmiştir.

Kime: Kuvvet antrenmanı yapan her menopoz dönemi kadın; özellikle kas kaybı ve düşük kemik yoğunluğu olanlar. Antrenman olmadan tek başına kas kurmaz.

D vitamini Eksikliğindeyse… 

Kanıt: Kan düzeyi düşük olanlarda takviye kas gücü, denge ve kemik için gereklidir; 11 randomize çalışmanın 31 bin kişilik havuz analizinde günde 800 IU ve üzeri D vitamini alanlarda kalça kırığı %30, diğer kırıklar %14 azaldı [3]. Düzeyi yeterli olanlarda ise ek fayda gösterilememiş: 25 bin kişilik VITAL çalışmasında eksikliği olmayan kişilere verilen günde 2.000 IU D vitamini kırık riskini azaltmamış [4]. Türkiye'de yapılan çalışmalarda kadınların dörtte üçünde D vitamini eksikliği saptanmış [5]; bu nedenle menopozdaki kadınların çoğu “eksikliği olan” grubunda bulunuyor.

Doz ve kullanım: Hedef kan düzeyi 30–50 ng/mL. Eksiklikte genellikle günde 1.000–2.000 IU (ağır eksiklikte hekim denetiminde yükleme), 3 ay sonra kontrol. Yağlı bir öğünle alınır; D3 formu tercih edilir.

Kime: Kan düzeyi 30 ng/mL altında olan herkes. Düzey yeterliyse “koruyucu” diye almanın kanıtı bulunmuyor.

Kalsiyum (gıda açığını kapatmak için)

Kanıt: Kemik sağlığımız için günlük 1.000–1.200 mg kalsiyum gerekir ve bunun gıdadan alınması tercih edilir; kalsiyum ve D vitamini birlikte kırık riskini azaltır [6]. Ancak yüksek doz kalsiyum takviyesinin kalp-damar olaylarını küçük ölçüde artırabileceğine dair meta-analiz sinyali var; gıdadan alınan kalsiyum için böyle bir risk bulunmuyor [7].

Doz ve kullanım: Önce gıda: Yoğurt, peynir, tahin, badem, yeşil yapraklılar, sardalya (porsiyon miktarları beslenme yazısında). Gıdayla hedefe ulaşılamıyorsa açığı kapatacak kadar, tek seferde 500 mg'ı geçmeyen dozda, yemekle birlikte kalsiyum sitrat önerilerilyor tabii bir hekim kontrolünde.

Kime: Süt ürünü tüketmeyenler, osteopeni/osteoporozu olanlar. Günlük gıda kalsiyumu zaten 1.000 mg'ı buluyorsa takviye gereksizdir.

“Menopozda takviyenin altın kuralı: kan testinin gösterdiği eksikliği kapat, antrenmanın yanına kreatin koy, gerisini kanıta göre ele.”

Katman 2: Koşullu fayda sağlayanlar

Omega-3 (EPA/DHA)

Kanıt: Sıcak basması için işe yaramaz: 355 kadınlık randomize MsFLASH çalışmasında günde 1,8 gram omega-3, sıcak basması sıklığını plasebodan farklı etkilemediği saptanmış [8]. Trigliserid düşürmede etkilidir ve depresif belirtilerde orta düzeyde fayda gösterir. Kalp-damar olaylarını genel popülasyonda azaltmadı (VITAL çalışması), balık az tüketenlerde ise bir miktar fayda görülmüş [9].

Doz ve kullanım: Haftada 2 porsiyon yağlı balık yiyenlerde takviye gerekmez. Balık yemeyenlerde günde 1–2 gram EPA+DHA; trigliserid yüksekliğinde hekim denetiminde daha yüksek doz.

Kime: Balık tüketmeyenler, trigliseridi yüksek olanlar, depresif belirtileri olanlar. Sıcak basması için değil.

Magnezyum

Kanıt: Uykusuzluk için kanıt zayıftır: Yaşlı yetişkinlerde yapılan çalışmaların meta-analizi uykuya dalma süresinde yalnızca 17 dakikalık bir kısalma bumuş ve kanıt kalitesini düşük olarak değerlendirmiş [10]. Kas krampları, kabızlık ve migren profilaksisinde orta düzeyde kanıt var. Oysa sıcak basması için kanıt yoktur!

Doz ve kullanım: Günde 200–400 mg elemental magnezyum, akşam; glisinat ya da sitrat formu iyi tolere edilir, oksit formu emilmez. Böbrek yetmezliğinde kullanılmaz.

Kime: Kas krampı, kabızlık ya da migreni olanlar, gıdayla alımı düşük olanlar yani yeşil yapraklı, kuruyemiş, baklagil az tüketenler… 


Menopozda takviye ihtiyacı; beslenme düzeni, sağlık durumu ve kullanılan ilaçlarla birlikte değerlendirilir.


K2 vitamini (MK-7)

Kanıt: Kemik yapısında kalsiyumun bağlanmasını sağlayan proteinleri aktive eder. 244 menopoz sonrası kadınlık 3 yıllık randomize çalışmada günde 180 mikrogram MK-7, omurga ve kalçada kemik kaybını plaseboya göre yavaşlatmış; etki küçüktü ve kırık sonucu ölçülmemiş [11]. Kanıt ise tek bir çalışma düzeyinde.

Doz ve kullanım: Günde 90-180 mikrogram MK-7, D vitamini ile birlikte. Çok önemli: Kan sulandırıcı ilaç kullananlarda yasak, o nedenle bu takviyelerin hekim kontrolünde kullanılması çok önemli!

Kime: Osteopeni/osteoporozu olup D vitamini ve kalsiyum alanlar; ek katkı küçüktür, kırıklardan korumasıysa kanıtlanmamış.

Kolajen peptitleri

Kanıt: Cilt elastikiyeti ve nemi için meta-analiz düzeyinde küçük-orta fayda vardır [12]; kemik için 131 menopoz sonrası kadınlık 1 yıllık çalışmada günde 5 gram spesifik kolajen peptidi omurga ve kalça kemik yoğunluğunu artırmış [13]. Çalışmaların çoğu üretici destekli ve kısa süreli. Kolajen, kas için tam bir protein kaynağı değildir; protein hedefi için sayılmamalı.

Doz ve kullanım: Günde 5–10 gram hidrolize kolajen peptidi, C vitamini ile. Etkisi 3–6 ayda görülür.

Kime: Cilt ve kemik için ek katkı isteyen, protein hedefini zaten gıdadan karşılayanlar. Cilt için asıl belirleyiciler kan şekeri, uyku ve kuvvet antrenmanı. Ayrıntılı bilgiye cilt sağlığında longevity yazımızdan ulaşabilirsiniz. 

Soya bitkisel östrojen benzeri bileşikler

Kanıt: 62 randomize çalışmayı kapsayan JAMA meta-analizi, izoflavonların sıcak basması sıklığını ve vajinal kuruluğu plaseboya göre küçük ama anlamlı ölçüde azalttığını göstermiş [14]. Etki 8–12 haftada ortaya çıkar ve equol üretebilen kişilerde (Batı toplumlarında %25–35) daha belirgin olur.

Doz ve kullanım: Günde 50–100 mg izoflavon; tercihen gıdadan yani tofu, edamame, soya sütü gibi besinlerden alabilirsiniz. Peki izoflan nedir? İzoflavonlar, yani özellikle soyada bulunan ve vücutta östrojen hormonuna benzer etkiler gösterebilen bitkisel bileşiklere deniyor. 

Kime: Hafif-orta sıcak basması olup hormon tedavisi istemeyen ya da alamayanlar. Meme kanseri öyküsü olanlarda gıda olarak güvenli, yüksek doz takviye önerilmez.

“Menopozda takviyenin altın kuralı: kan testinin gösterdiği eksikliği kapat, antrenmanın yanına kreatin koy, gerisini kanıta göre ele.”


Melatonin

Kanıt: Uykuya dalma süresini ortalama 7 dakika kısaltır; menopoz uykusuzluğunun asıl nedeni olan gece uyanmaları üzerinde etkisi sınırlıdır [15]. 

Doz ve kullanım: Yatmadan 1–2 saat önce 0,5–3 mg alınabilir. Daha yüksek dozlar daha fazla fayda sağlamaz. Özellikle saat farkına bağlı uyku sorunları (jet lag) yaşayanlarda ve vardiyalı çalışanlarda daha etkili olabilir.

Kime: Uykuya dalma sorunu olanlar. Gece uyanmaları için progesteron ve CBT-I daha etkili.

Katman 3: Kanıtı yetersiz ya da uzak durulması gerekenler!

Aşağıdakiler Türkiye'de menopoz için en çok satılan ürünler arasındadır ve her biri için ya kanıt yoktur ya da güvenlik kaygısı kanıtın önündedir.

  • Kara kohoş (black cohosh / Cimicifuga): Cochrane derlemesi 16 çalışmayı inceledi ve sıcak basması için plasebodan üstün olduğuna dair yeterli kanıt bulamamış [16]. Nadir ama ciddi karaciğer hasarı bildirimleri vardır; Avrupa ilaç otoriteleri karaciğer uyarısı zorunlu kılmıştır.

  • Adaçayı: Küçük ve çoğu kontrolsüz çalışmalarda sıcak basması azalması bildirilmiş [17]; plasebo kontrollü sağlam veri bulunmuyor! Çay olarak zararsız olabilir ancak herhangi bir tedaviyle etkişelişm gösterip göstermediğini hekiminizle kontrol edin Yüksek doz ekstrakt tujon içeriği nedeniyle önerilmez.

  • Ashwagandha: Perimenopozdaki kadınlarda 8 haftalık küçük bir çalışma belirti skorlarında iyileşme bildirmiş [18]; çalışma üretici destekliydi. Karaciğer hasarı ve tiroid hormonu yükselmesi bildirimleri nedeniyle Danimarka'da yasaklanmış, birkaç Avrupa ülkesinde kısıtlanmış. Ayrıca tiroid ilacı kullananlarda özellikle sakıncalı!

  • Maca: Cinsel istek için küçük çalışmalar var; menopoz belirtileri için kanıt yetersiz. Zararsız ama etkisi belirsiz.

  • Çuha çiçeği yağı (evening primrose): Sıcak basmalarını azaltmada etkili olduğu gösterilmemiş. Yapılan araştırmalarda plaseboya kıyasla belirgin bir faydası saptanmamış.

  • E vitamini: Sıcak basmalarını azaltmada etkisi oldukça sınırlı. En iyi ihtimalle günlük sıcak basması sayısını bir kez azaltabiliyor. Yüksek dozda ve uzun süreli kullanımının ise bazı araştırmalarda sağlık açısından çok ciddi riskler taşıyabileceği bildirilmiş.

  • Ağızdan DHEA: Sıcak basması, ruh hali ve cinsel işlev için kanıt yetersizdir; vajinal DHEA ise reçeteli ve etkili bir lokal tedavi.

  • Reçetesiz progesteron ve “biyoidentik” kremler: Ciltten emilimi tutarsız ve genellikle rahim koruması için yetersiz; östrojen tedavisiyle birlikte kullanılması rahim kanseri riski taşır. Progesteron, standart dozlu ruhsatlı ürünle, reçeteyle alınır.

  • “Hormon dengeleyici” karışımlar: On bileşenli ürünlerin hiçbir bileşeni etkili dozda değildir; dozu etkili olan bileşenler ise karışımda değil tek başına alınmalıdır. Bu ürünlerde en sık görülen sorun, etiketlenmemiş bileşenler ve ilaç etkileşimleridir.

Longevity odaklı takviyeler: menopozda nerede duruyor?

Urolithin A, spermidin ve benzeri moleküller doğrudan menopoz belirtileri için değil, hücresel yaşlanma mekanizmaları için araştırılıyor. Urolithin A, orta yaşlı yetişkinlerde 4 aylık randomize çalışmada kas dayanıklılığını ve mitokondri sağlığını iyileştirdi [19]; bu bulgu menopozda kas kaybı bağlamında ilgi çekicidir ancak kadınlara özgü ve uzun süreli veri yoktur. Bu takviyeler Katman 1 ve 2'deki temel tamamlandıktan sonra, “kanıtı gelişmekte olan” etiketiyle değerlendirilmelidir; ayrıntıları urolithin A yazısı ve spermidin yazısı içinde.

Örnek protokol: koşullara göre (tıbbi tavsiye değildir)

• Herkes için: Kuvvet antrenmanı + protein hedefi (temel); kan testine göre D vitamini; antrenman yapanlarda kreatin 3–5 g.

• Osteopeni/osteoporoz varsa: Yukarıdakilere gıdadan 1.000–1.200 mg kalsiyum (açık varsa takviye), K2 90–180 mcg, hekimle hormon tedavisi ve gerekirse osteoporoz ilacı değerlendirmesi.

• Hafif sıcak basması, hormon tedavisi istenmiyorsa: Soya izoflavonu 8–12 hafta deneme; işe yaramazsa bırakılır. Kara kohoş yerine hekimle hormon dışı ilaç seçenekleri.

• Uyku sorunu: Önce uyku apnesi taraması ve CBT-I; magnezyum glisinat 200–400 mg düşük beklentiyle; progesteron hekimle.

• Balık yemiyorsa: Omega-3 1–2 g EPA+DHA.

Üçten fazla takviye alınıyorsa liste gözden geçirilmelidir; fazlası fayda değil, etkileşim ekler.

Takviyeler ve Longevity: Doğru Sıralama

Menopozda takviyeler bir piramidin tepesidir, tabanı değil. Taban kuvvet antrenmanı ve protein, beslenme düzeni, uyku ve gerektiğinde hormon tedavisidir. Bu taban kurulmadan alınan takviyeler, etkisi ölçülemeyen harcamalardır; taban kurulduktan sonra kreatin, D vitamini ve gıda açığını kapatan kalsiyum ölçülebilir katkı sağlar. 

Sık sorulan sorular

Menopozda hangi vitaminler alınmalı?

Kan testinde eksik çıkanlar: En sık D vitamini, bazen demir ve B12. Eksiklik yoksa rutin multivitaminin menopozda kanıtlanmış faydası bulunmuyor.

Menopozda kreatin kullanılır mı?

Evet; kuvvet antrenmanıyla birlikte günde 3–5 gram kreatin monohidrat, kas kütlesi ve gücü için menopoz sonrası kadınlarda kanıtı en güçlü takviye.

Sıcak basması için hangi takviye işe yarar?

Soya izoflavonu küçük bir etki sağlar; kara kohoş, çuha çiçeği yağı ve E vitamininin kanıtı yetersiz. Belirgin sıcak basması için hormon tedavisi ya da hormon dışı reçeteli ilaçlar çok daha etkili.

Kemik erimesi için kalsiyum takviyesi şart mı?

Önce gıdadan 1.000–1.200 mg hedeflenir; açık varsa tek seferde 500 mg'ı geçmeyen takviye eklenir. D vitamini düzeyi yeterli olmadan kalsiyum tek başına kemiği korumaz.

Kolajen menopozda işe yarar mı?

Cilt ve kemik için küçük, çoğu üretici destekli çalışmalara dayanan fayda vardır. Kas için protein yerine sayılmaz.

Magnezyum menopozda uykuya iyi gelir mi?

Kanıt zayıftır; uykuya dalmayı birkaç dakika kısaltabilir. Gece uyanmaları için progesteron ve bilişsel davranışçı terapi daha etkili.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; takviye kullanımı, özellikle reçeteli ilaç alanlarda, bir hekimle değerlendirilmelidir.


Takviye Öncesi 4 Kan Testi

Menopoz döneminde vitamin ve mineral takviyelerine başlamadan önce vücudunuzun gerçekten neye ihtiyaç duyduğunu bilmek önemli. Çünkü her takviye herkes için gerekli değil. Gereksiz kullanımın önüne geçmek ve olası eksiklikleri belirlemek için doktorunuzun değerlendirmesiyle şu dört kan testinden yararlanabilirsiniz:

• 25-OH D vitamini: Türkiye'de kadınlarda eksiklik çok yaygındır; doz kan düzeyine göre belirlenir.

• Ferritin ve tam kan sayımı: Perimenopozda ağır kanamalar demir deposunu boşaltır; yorgunluk ve saç dökülmesi için demir takviyesi yalnızca ferritin düşükse anlamlıdır.

• B12: Özellikle mide ilacı (PPI) ve metformin kullananlarda, vejetaryenlerde.

• Magnezyum: Serum düzeyi kaba bir ölçüttür ama belirgin düşüklüğü gösterir.

Bu testler normalse D vitamini, demir, B12 ve magnezyum takviyesi için tıbbi gerekçe yoktur. 


Güvenlik: Takviyelerle İlaç Etkileşimleri

• Kan sulandırıcı: K2 vitamini yasak; yüksek doz omega-3, sarımsak, ginkgo ve E vitamini kanama riskini artırır.

• Tiroid ilacı: Kalsiyum, demir ve magnezyum emilimini azaltır, en az 4 saat ara gerekir; ashwagandha tiroid hormonunu yükseltebilir.

• Antidepresanlar: Sarı kantaron serotonin sendromu riski taşır ve hormon tedavisinin etkisini azaltır.

• Tamoksifen ve aromataz inhibitörleri: Soya izoflavon takviyesi ve kara kohoş kullanılmamalı.

• Böbrek yetmezliği: Kreatin, magnezyum ve yüksek doz D vitamini hekim denetimi gerektirir.

Kullanılan her takviye, reçeteli ilaçlarla birlikte hekime bildirilmeli.

Menopoz Rehberi Serisindeki Toplam 7 Yazı:

1. Perimenopoz nedir, ne zaman başlar? Menopoz öncesi dönemi anlama rehberi

2. Menopozda hormon tedavisi: östrojen, progesteron ve testosteron rehberi

3. Perimenopozun 30+ belirtisi: hangisi hormonal, hangisi değil?

4. Menopozda kas, kemik ve kuvvet antrenmanı: neden protein olmadan olmaz

5. Menopozda beslenme: kilo, insülin direnci ve karın yağı

6. Menopozda kanıta dayalı takviyeler: ne işe yarar, ne yaramaz ( bu yazı )

7. Menopozda uyku: gece terlemesi, progesteron ve uyku apnesi

Kaynaklar

1. Smith-Ryan AE, Cabre HE, Eckerson JM, Candow DG. Creatine supplementation in women's health: a lifespan perspective. Nutrients. 2021;13(3):877. https://doi.org/10.3390/nu13030877

2. Chilibeck PD, Candow DG, Landeryou T, Kaviani M, Paus-Jenssen L. Effects of creatine and resistance training on bone health in postmenopausal women. Med Sci Sports Exerc. 2015;47(8):1587-1595. https://doi.org/10.1249/MSS.0000000000000571

3. Bischoff-Ferrari HA, Willett WC, Orav EJ, et al. A pooled analysis of vitamin D dose requirements for fracture prevention. N Engl J Med. 2012;367(1):40-49. https://doi.org/10.1056/NEJMoa1109617

4. LeBoff MS, Chou SH, Ratliff KA, et al. Supplemental vitamin D and incident fractures in midlife and older adults. N Engl J Med. 2022;387(4):299-309. https://doi.org/10.1056/NEJMoa2202106

5. Hekimsoy Z, Dinç G, Kafesçiler S, et al. Vitamin D status among adults in the Aegean region of Turkey. BMC Public Health. 2010;10:782. https://doi.org/10.1186/1471-2458-10-782

6. Weaver CM, Alexander DD, Boushey CJ, et al. Calcium plus vitamin D supplementation and risk of fractures: an updated meta-analysis from the National Osteoporosis Foundation. Osteoporos Int. 2016;27(1):367-376. https://doi.org/10.1007/s00198-015-3386-5

7. Bolland MJ, Avenell A, Baron JA, et al. Effect of calcium supplements on risk of myocardial infarction and cardiovascular events: meta-analysis. BMJ. 2010;341:c3691. https://doi.org/10.1136/bmj.c3691

8. Cohen LS, Joffe H, Guthrie KA, et al. Efficacy of omega-3 for vasomotor symptoms treatment: a randomized controlled trial. Menopause. 2014;21(4):347-354. PMID: 23982113. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23982113/

9. Manson JE, Cook NR, Lee IM, et al. Marine n-3 fatty acids and prevention of cardiovascular disease and cancer. N Engl J Med. 2019;380(1):23-32. https://doi.org/10.1056/NEJMoa1811403

10. Mah J, Pitre T. Oral magnesium supplementation for insomnia in older adults: a systematic review and meta-analysis. BMC Complement Med Ther. 2021;21(1):125. https://doi.org/10.1186/s12906-021-03297-z

11. Knapen MH, Drummen NE, Smit E, Vermeer C, Theuwissen E. Three-year low-dose menaquinone-7 supplementation helps decrease bone loss in healthy postmenopausal women. Osteoporos Int. 2013;24(9):2499-2507. https://doi.org/10.1007/s00198-013-2325-6

12. de Miranda RB, Weimer P, Rossi RC. Effects of hydrolyzed collagen supplementation on skin aging: a systematic review and meta-analysis. Int J Dermatol. 2021;60(12):1449-1461. https://doi.org/10.1111/ijd.15518

13. König D, Oesser S, Scharla S, Zdzieblik D, Gollhofer A. Specific collagen peptides improve bone mineral density and bone markers in postmenopausal women: a randomized controlled study. Nutrients. 2018;10(1):97. https://doi.org/10.3390/nu10010097

14. Franco OH, Chowdhury R, Troup J, et al. Use of plant-based therapies and menopausal symptoms: a systematic review and meta-analysis. JAMA. 2016;315(23):2554-2563. https://doi.org/10.1001/jama.2016.8012

15. Ferracioli-Oda E, Qawasmi A, Bloch MH. Meta-analysis: melatonin for the treatment of primary sleep disorders. PLoS One. 2013;8(5):e63773. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0063773

16. Leach MJ, Moore V. Black cohosh (Cimicifuga spp.) for menopausal symptoms. Cochrane Database Syst Rev. 2012;(9):CD007244. https://doi.org/10.1002/14651858.CD007244.pub2

17. Bommer S, Klein P, Suter A. First time proof of sage's tolerability and efficacy in menopausal women with hot flushes. Adv Ther. 2011;28(6):490-500. https://doi.org/10.1007/s12325-011-0027-z

18. Gopal S, Ajgaonkar A, Kanchi P, et al. Effect of an ashwagandha (Withania somnifera) root extract on climacteric symptoms in women during perimenopause: a randomized, double-blind, placebo-controlled study. J Obstet Gynaecol Res. 2021;47(12):4414-4425. https://doi.org/10.1111/jog.15030

19. Singh A, D'Amico D, Andreux PA, et al. Urolithin A improves muscle strength, exercise performance, and biomarkers of mitochondrial health in a randomized trial in middle-aged adults. Cell Rep Med. 2022;3(5):100633. https://doi.org/10.1016/j.xcrm.2022.100633

Uyku, zihin sağlığı, longevity ve biohacking üzerine seçilmiş içeriklerle dönüşüm yolculuğunuza devam edin.

Menopozda uyku sorunlarını anlamak için gece terlemesi, hormonal değişimler ve uyku apnesi birlikte değerlendirilir.

Read more

Çağla Sarı

Editör

Balık, nohut, sebze, yoğurt ve zeytinyağını bir araya getiren Akdeniz tipi bir öğün.

Read more

Menopoz döneminde kas ve kemik sağlığını korumada kuvvet antrenmanının rolü.

Read more