[0:00:00.160] Yaşlanmamı kendim tedavi etmek istiyorum. Her zaman dediğim gibi

[0:00:03.520] yaşamayı seviyorum. Bence yaşamak başımıza gelen en harika şey ve bu

[0:00:08.559] aptalca yaşlanma denen şey yüzünden hiçbirimiz için yaşamın daha az sevilir

[0:00:13.040] hale gelmesini istemiyorum. Bu hepimizin başına geliyor ve birçoğumuz bunu

[0:00:17.080] kabulleniyor. Bırakın da yaşlanmayı o beni kontrol etmeye çalışmadan tedavi

[0:00:21.560] edeyim. Yaşlanmayı bugünden itibaren bir ila 3 yıl içinde tedavi edebiliriz.

[0:00:27.199] Ben Esra Çavuşoğlu. 19 yıldır ayık bir hayat yaşıyorum. Bağımlılık hastalığı

[0:00:31.640] ile mücadelem beni beden ve performansımı iyileştirmek, hayat

[0:00:35.200] kalitemi arttırmak, daha sağlıklı ve uzun yaşamak için yeni yöntemler,

[0:00:38.920] cihazlar ve takviye ürünler araştırmaya yönlendirdi. Bağımlılık hastalığı, baya

[0:00:43.760] hacking ve longevity alanlarındaki kendi deneyimlerimden dünyadaki son

[0:00:47.280] gelişmelere, çığır açan girişimcilerden uzman akademisyenlere yıllardır yaptığım

[0:00:52.559] sohbetler artık her hafta Ayık Kafa podcastı.

[0:00:56.320] Ayık Kafa Podcast'e hoş geldiniz. Bu hafta efsanevi telomer biyoloğu Dror

[0:01:00.559] Bill Andrews ile DNA'nızın sonundaki telomerlerle ilgili tüm bilgileri

[0:01:04.239] konuşuyor. Onun neden iltihaplanmayı yaşlanmanın ana saati olarak

[0:01:07.600] adlandırdığını, telomerlerin her hücre bölünmesinde biten bir eğlence parkı

[0:01:11.600] bileti gibi nasıl davrandığını ve telomeraz enzimini aktive etmenin

[0:01:15.280] yaşlanmayı teorik olarak nasıl geri çevirebileceğini dinleyeceksiniz. Dr.

[0:01:19.520] Andrews hayvanlarda telomerleri uzatan gen terapisi deneylerinin bilimini

[0:01:23.360] açıklıyor. Yaşlanmanın tedavisi derin sosyal değişimlere yol açtığında

[0:01:27.600] geleceğin nasıl olacağını hayal etmeye başlayabilirsiniz. Eğer 10 kuruşluk bir

[0:01:31.600] hapın hayatınıza onlarca yıl katıp katamayacağını merak ettiyseniz bizi

[0:01:35.360] takip etmeye devam edin. Bu bölüm insan sağlığının bir sonraki sınırı hakkında

[0:01:39.479] ilk elden bilgi almanız için bir rehber niteliğindedir. Hala Ayık Kafayı düzenli

[0:01:44.200] izleyenlerin pek çoğu kanala abone değil. Bu yüzden sizden küçük bir ricam

[0:01:48.680] var. Hemen abone ol butonuna basın. Çünkü ayık kafaya abone olmanız içeriği

[0:01:54.079] daha da geliştirmemizi ve dünyanın önde gelen uzmanlarına daha rahat erişmemizi

[0:01:58.560] sağlıyor. Gedik Üniversitesi ve Gedik Vakfı'na Ayık Kafa podcast'te duydukları

[0:02:03.119] güven için teşekkür ederim. Destekleri sayesinde bu düzeyde bir içeriği tamamen

[0:02:08.479] ücretsiz bir şekilde sizlere sunabiliyoruz. Ayık kafa bu bölümünde

[0:02:12.720] bizi ağırlayan DSHub alanında uzman yaratıcı ruhlu girişimcilerin buluşma

[0:02:17.640] noktası. Kıtaların kesiştiği İstanbul Boğazı'nın bu eşsiz noktasındaki

[0:02:21.879] etkinlikler ve topluluk üyeliği hakkında bilgiler açıklamalardaki linkte. Abone

[0:02:27.000] olun, beğenin, paylaşın. Söz veriyorum Ayık Kafa her gün daha iyi hale gelecek.

[0:02:32.800] Dr. Bill Andrews Ayık Kafa podcast'e hoş geldin. Seni ağırlamak benim için büyük

[0:02:38.160] bir onur. Gerçekten çok heyecanlıyım. Çıtayı da gittikçe yükseltiyorum. Peş

[0:02:42.920] peşe yaşlanma alanında bu kadar harika insanlarla sohbet ettikten sonra sırada

[0:02:48.360] kimi ağırlayacağım bilmiyorum. Tekrar hoş geldin Ayık Kafa podcast. Bugün

[0:02:53.599] Telomerleri konuşacağız ama konu sadece bununla sınırlı değil. Asıl yaşlanmayı

[0:02:58.560] da ele alacağız. Senin yaşlanma üzerine çalışan harika bir araştırma ekibin var

[0:03:03.959] ve aynı zamanda evrimsel bir biyologsun. Yani neden yaşlandığımızı aslında

[0:03:09.799] oldukça iyi biliyorsun. Bugünlerde hepimiz sağlıklı yaşam süremizi uzatmak

[0:03:14.200] için bir şeyler yapmaya çalışıyoruz. Ama dürüst olmak gerekirse Liz Parish'le

[0:03:19.280] olan podcast'ten önce hazırlık yaparken biraz hayal kırıklığına uğradım. Çünkü

[0:03:24.040] ne kadar iyi bir müdahale yaparsam yapayım evet tabii ki bunlar sağlığımı

[0:03:28.319] korumama yardımcı olacak ama yaşlanma sürecini uzatamayacağımı gördüm. Yani

[0:03:33.680] bazı insanlar çıkıp 185 yaşına kadar yaşayacağım ya da asla ölmeyeceğim gibi

[0:03:39.840] şeyler söylüyor ya işte bunlar bana çok gerçekçi gelmemeye başladı ama sen bu

[0:03:44.720] alanda bir otoritesin. Neden yaşlandığımızı, neyin buna sebep

[0:03:48.879] olduğunu ve bunu durdurup durduramayacağımızı bilen isimlerden

[0:03:52.599] birisin. O yüzden tekrar hoş geldin podcast'e. Dror Bill Andrews. Nereden

[0:03:57.640] başlayalım? Yaşlanma nedir? sorusuyla mı giriş yapsak? Ne dersin? Evet. Yaşlanma

[0:04:03.439] nedir? Neden yaşlanırız? Nasıl yaşlanırız? Hatta nasıl yaşlanmamayı

[0:04:07.799] başarırız? Ben zaten sürekli bu konular üzerine konuşuyorum. Ama önce şunu

[0:04:12.439] netleştireyim. Benim doktoram evrim ve moleküler genetik üzerine bu alanı

[0:04:17.519] özellikle seçtim. Çünkü hayatım boyunca yaşlanmayı durdurmanın ya da bir çözüm

[0:04:22.560] bulmanın yollarını aramaya ilgi duydum. Ve bunun için önce neden yaşlandığımızı

[0:04:28.000] ve nasıl yaşlandığımızı anlamam gerekiyordu. İşte bu yüzden evrimsel

[0:04:32.600] biyoloji kısmı neden sorusunu anlamam gerekliydi. Moleküler genetik kısmıysa

[0:04:38.080] nasıl sorusuna yanıt bulabilmem için. Bu iki alan benim odak noktam oldu. Ayrıca

[0:04:43.800] şunu da söyleyeyim. Şu an 185 yaşına kadar yaşamak gibi bir hedefin varsa

[0:04:48.800] bunu başarma şansın ancak Le Parish'in ve Bioviva şirketi sayesinde olabilir.

[0:04:54.520] Şu anda böyle bir hedefe en çok yaklaşabilecek çalışmalar orada

[0:04:58.440] yapılıyor diyebilirim. Evet, Liz Parish ile olan podcastim

[0:05:02.240] gerçekten çok ilginçti. Bu çalışmaların bir deneyi olmayı gerçekten çok isterim.

[0:05:06.280] Hiçbir korkum yok. Hemen dahil olabilirim. Ama anladığım kadarıyla sen

[0:05:10.120] kendini bir longevity araştırmacısı olarak değil de doğrudan anti-aging yani

[0:05:14.840] yaşlanma karşıtı araştırmalar yapan bir bilim insanı olarak tanımlıyorsun ve bu

[0:05:18.960] ayrımı özellikle yaptığını görüyorum. Ben buna yaşlanmaya çare diyorum.

[0:05:23.639] Kendimi tıbbi bir araştırmacı olarak görüyorum. Tüm hastalıklarla

[0:05:26.960] ilgileniyorum ve neredeyse tüm hastalıklar yaşlanmayla ilişkili. Bu

[0:05:30.800] yüzden inanıyorum ki yaptığım şey sadece yaşlanmayı tedavi etmekle kalmayacak.

[0:05:35.120] Birçok hastalığı da tedavi edecek. Yaşlanma bir hastalıktır deniyor. Neden

[0:05:39.080] böyle diyorlar? Gerçekten merak ediyorum. Çünkü biliyorsun daha birkaç

[0:05:42.240] yıl öncesine kadar yaşlanmak zaten doğal bir süreçti. İnsanlar yaşlanırdı. Bazı

[0:05:46.319] hastalıklar ortaya çıkardı ve zamanı geldiğinde de hayatları sona ererdi. Ama

[0:05:50.600] birdenbire yaşlanma bir hastalıktır." denmeye başlandı. Ben de kendi

[0:05:54.360] platformumda görüyorum. Yorumlarda resmen kavgalar çıkıyor. Kimi diyor ki,

[0:05:58.479] "Bu doğal bir süreç. Neden tanrının işine karşı geliyoruz? Kimisi bu

[0:06:02.280] hastalık değil ki diye tepki gösteriyor. Tartışmalar uzayıp gidiyor. Bu konuda en

[0:06:06.039] iyi sen yanıt verebilirsin diye düşünüyorum. Neden yaşlanmayı bir

[0:06:08.919] hastalık olarak tanımlıyorsunuz? Ben bu soruyla 10 yaşımdan beri

[0:06:12.240] uğraşıyorum aslında. Çünkü bana yaşlanmanın tedavisinden bahseden kişi

[0:06:16.880] babamdı. Eğer bir şeyi tedavi ediyorsak o zaman onun bir hastalık olması

[0:06:22.319] gerekiyor. Değil mi? Tabii ben bir dil bilimci değilim ama bence herkes ne

[0:06:26.880] demek istediğimi anlıyor. Aslında en çok yapmak istediğim şey kendi yaşlanmamı

[0:06:33.240] tedavi etmek. Hep söylediğim gibi yaşamayı çok seviyorum. Bence yaşamak

[0:06:38.319] başımıza gelen en harika şey ve bu saçma yaşlanma denen şey yüzünden hayattan

[0:06:44.280] keyif almamak istemiyorum. Üstelik bu hepimizin başına geliyor ve çoğumuz bunu

[0:06:50.199] kabul etmiş durumda. Ama ben kabul edemiyorum. Tabii yaşlanmayı tedavi

[0:06:56.400] edersek dünyada pek çok sorun çıkabilir diye düşünenler var. Ama şu anda birçok

[0:07:02.199] sorun var zaten. Hangi yaşlı bakım evine, huzur evine gidersen yaşlanmanın

[0:07:08.560] ne kadar zor olduğunu görürsün. Orada kapalı kalan, dışarı çıkamayan, kendine

[0:07:13.840] bakamayan insanlar var. Kimisi yedirilmek, tuvalete götürülmek gibi

[0:07:19.360] temel ihtiyaçları için bile başkasına muhtaç durumda. Aslında bu konuda henüz

[0:07:25.400] pek bilgimiz yok ama yaşlanma dünyada gerçekten büyük bir sorun ve bunu

[0:07:29.520] çözmemiz gerekiyor. İşte bu yüzden Le Perish, Sandy Koffman ve son olarak

[0:07:33.160] yaklaşık bir yıldır tanıdığım Elizabeth Yört ile çalışmayı çok seviyorum.

[0:07:36.800] Aslında hepsini çok seviyorum. Onlardan çok şey öğreniyorum. Bu doktorların

[0:07:41.520] hepsiyle birlikte çalışıyorum ve aslında kendim hakkında da böylece çok şey

[0:07:46.919] öğreniyorum. Telomerleri nasıl öğrendiğimden bahsetmiştim ya işte o

[0:07:52.319] 2013'tü. İlk A4M konferansına gitmiştim. O zamanlarda çok yakın bir arkadaşım

[0:07:58.919] vardı. Fonksiyonel tıp alanında bir eğitim yapmıştı. Psikiyatrist olmasına

[0:08:04.520] rağmen bağımlılığı fonksiyonel tıp bakış açısıyla tedavi etmek istiyordu. Hala

[0:08:10.280] hatırlıyorum. Fuarda önümde bir stand vardı ve vay be bu çok ilginç demiştim.

[0:08:15.879] TA65 takviyelerini almaya başlamıştık ama

[0:08:19.759] telomerleri ölçmek çok zordu. Hatta New York'taki ofislerine kadar gitmiştim.

[0:08:24.919] Çok ilgimi çekmişti. Acaba bunu Türkiye'ye getirmeli miyiz diye

[0:08:29.159] düşünmüştüm. Meğer zaten birileri getiriyorlarmış. Peki telomer uzunluğunu

[0:08:34.320] ölçebilir miyiz çenas diye sormuştum. Ölçmek çok pahalı bir işlemdi. O yüzden

[0:08:39.760] işin ucunu o zaman bırakmıştım. TA65'i birkaç yıl kullandım. Annem hala kremi

[0:08:46.160] kullanıyor ve çok seviyor. Sanki telomerler için piyasadaki tek takviye o

[0:08:51.200] gibi bir durum vardı. E o zamanlar telomerlerin ayakkabı bağcıklarının ucu

[0:08:57.399] gibi giderek kısaldığını duymuştum. Sonra birileri çıkıp takviye alırsan

[0:09:02.720] telomerleri uzatabilir veya durdurabilirsin ama bu da kanseri

[0:09:07.560] tetikler, kanser hücrelerini güçlendirir gibi şeyler söylemeye başladı. Her yerde

[0:09:13.360] karışık mesajlar vardı ve ben telomerler konusunu o dönem bırakmıştım. Peki

[0:09:19.120] telomerler nedir? Telomerler kromozomlarının uç kısımlarında bulunan

[0:09:24.519] yapılardır. Ben onları Lunapark'ta bindiğin oyuncaklar için verilen

[0:09:29.560] biletlere benzetiyorum. Hücre her bölündüğünde bir bilet kaybeder. Hücre

[0:09:34.839] tekrar bölündüğünde yine bir bilet kaybeder. Tıpkı Lunapark'ta her oyuncağa

[0:09:40.000] bindiğinde bir bilet harcaman gibi. Sonra bir oyuncak gelir binmek istersin

[0:09:45.240] ama elinde hiç bilet kalmamıştır. Bu yüzden o oyuncağa binemezsin. Aynı şey

[0:09:51.079] hücrelerimizde hücre bölünmelerinde de olur. Hücre tekrar bölünmek ister ama

[0:09:56.160] bileti kalmamıştır. Bu yüzden bölünemez. İşte telomerler tam olarak budur. İnsan

[0:10:02.000] vücudunda yaşlanmayile bağlantılı ve %100 anlaşılan tek gerçek biyolojik

[0:10:07.920] saattir. Yaşlanmayı kontrol eden tek mekanizma budur diyebiliriz. Çünkü

[0:10:13.320] telomerleri geri uzatabildiğimiz yani bilet sayısını artırabildiğimiz ve

[0:10:18.959] böylece yaşlanmayı ölçülebilen her şekilde tersine çevirebildiğimiz tek

[0:10:24.640] alan burasıdır. Başka hiçbir şey bunu başaramamıştır.

[0:10:28.680] Aslında telomerlerin uzatılması yaşlanmanın diğer belirtilerini de

[0:10:33.240] tersine çevirdi. Telomerler kromozomlarımızın uçlarında bulunuyor.

[0:10:37.920] İlk olarak 1950'lerin sonlarında keşfedildi ama 1961'de yayınlandı.

[0:10:44.160] Leonard Hefick insan hücrelerinin yalnızca belirli sayıda bölünebildiğini

[0:10:48.800] keşfetmişti. Bu keşif beni düşündürdü. Bir hücre kaç kez bölündüğünü ve daha

[0:10:54.920] kaç kez bölünebileceğini nasıl bilebilirdi ki? Aklıma gelen tek

[0:10:58.839] açıklama Lunapark'taki bilet sistemi gibiydi. Çünkü hücrelerin beyni yok. Ama

[0:11:03.800] böyle bir mekanizma sayesinde bölünme sayısını sayabiliyor olabilirler diye

[0:11:08.399] düşündüm. Hücreler sadece akışa uyuyor. Bölünme sayısı otomatik olarak sayılıyor

[0:11:14.600] ve bu sayı onları kontrol ediyor. Telomerlerin her hücre bölünmesinde

[0:11:19.720] kısaldığını 1990'larda öğrendim ve bu Leonard Hack'in keşfini açıklayan en iyi

[0:11:25.959] şeydi. Ben buna haflick sınırı diyorum. Yani telomerler, lunapark biletleri gibi

[0:11:32.040] her bölünmede biraz daha kısalıyor. Bunu öğrendiğimde hemen bu konuyla

[0:11:38.040] ilgilenen insanlarla iletişime geçtim. Acaba lunapark biletlerini yani

[0:11:42.639] telomerleri nasıl geri uzatabiliriz diye. Yıllardır birçok kişi üzerinde

[0:11:47.720] çalışıyordu ama kimse bunu başaramamıştı.

[0:11:50.720] Ben de o sırada çok sevdiğim bir şirket olan Burlex Biosciences'teydim. Kanser,

[0:11:56.200] kalp hastalıkları ve enflamasyon üzerine araştırmalar yapıyorduk ve oradan hiç

[0:12:00.800] ayrılmayacağımı düşünüyordum. Ama sonunda işi bıraktım ve telomerler

[0:12:04.760] üzerinde çalışan bir adamla çalışmaya başladım. Daha 3 ay olmadan ekibim insan

[0:12:09.560] telomeraz enzimini keşfetti. Peki telomerazlar nedir? Telomeras

[0:12:14.560] sadece üreme hücrelerimizde bulunan bir enzimdir. Bu hücrelere primordiyi yani

[0:12:18.720] ilkel üreme hücreleri denir. Eğer telomerler üreme hücrelerimizde

[0:12:22.360] kısalırsa çocuklarımız bizden daha kısa telomerlerle doğardı ki bu mümkün

[0:12:26.480] değildir. Çünkü çocuklarımız bizden daha kısa telomerlerle doğmuş olsaydı onların

[0:12:31.199] çocukları da bizden daha kısa telomerlere sahip olurdu. Sadece birkaç

[0:12:36.040] nesil içinde DNA'mız tamamen tükenirdi ve tür olarak yok olurduk. Bu yüzden

[0:12:42.320] üreme hücrelerimizin bir şekilde telomerlerin kısalmasını engellemesi ya

[0:12:47.959] da tıpkı lunapark bileti gibi kaybettiklerini geri eklemenin yolunu

[0:12:53.040] bulması gerekiyordu. Ben ve ekibim insan Telomeraz adlı enzimi keşfettik. Bu

[0:13:00.440] enzimi laboratuvar ortamında büyüttüğümüz

[0:13:04.519] normal deri hücrelerine uyguladık ve bu hücrelerin highfli sınırına hiç

[0:13:10.399] ulaşmadığını gördük. Yani hücreler sonsuza kadar bölünebiliyorlardı.

[0:13:16.120] Biz de onlara ölümsüz adını verdik. Bu belki doğru bir isim değildi. Çünkü bu

[0:13:22.800] hücreler hala yok edilebiliyor. Yani gerçekten ölümsüz değiller ama bölünmeye

[0:13:29.440] sınırsız devam edebiliyorlar. Önemli olan şu ki büyümeleri kontrol

[0:13:35.120] altında yani kontrolsüz büyümüyorlar. Oysa kanser tam tersine kontrolsüz hücre

[0:13:41.880] büyümesidir. Kanserden bahsetmişken herkes telomerazın kansere yol açtığını

[0:13:48.000] sandı. Çünkü bizim çalışmamızda hücreler istedikleri kadar bölünebiliyordu. Ama

[0:13:53.079] bu bölünme sadece gerektiği zaman oluyordu. Kontrol dışı değildi. İşte bu

[0:13:58.000] yüzden insanlar yanlış anladı. Ama biz telomeraz'ın hücrelerin yaşlanmasını her

[0:14:04.199] ölçüm yöntemine göre geri çevirdiğini kanıtladık.

[0:14:08.839] Sonra farelerin sırtında insan derisi büyüttüğümüz deneyler yaptık ve o deriye

[0:14:14.519] telomeraz uygulamanın yaşlanma sürecini durdurduğunu hatta o zamana kadar

[0:14:19.639] ölçülebilen tüm yaşlanma test sonuçlarını tersine çevirdiğini

[0:14:23.600] gösterdik. Farelerin ve diğer kemirgenlerin telomer kısalmasıyla

[0:14:28.160] yaşlanmadığını söylemek lazım. Onların telomer biyolojisi biraz farklı ve

[0:14:32.839] insanlardan çok farklı. Harvard'tdan Dr. Ronda Pinel bazı

[0:14:37.920] farelerin telomer kısalmasıyla yaşlanmasını sağlayacak şekilde genetik

[0:14:42.480] olarak değiştirdi. Sonra bu farelere telomeras tedavisi uyguladı ve her türlü

[0:14:49.320] ölçüm yöntemiyle olağanüstü bir yaşlanma gerilemesi gözlemledi. Hatta

[0:14:54.160] hafızalarının geri gelmesini sağladı. Yani demansın aslında hafızanın tamamen

[0:14:59.720] kaybolması değil, hafızaya erişimin kaybolması olduğunu gösterdi ve

[0:15:04.040] telomerlerin uzatılması da bu erişimi yeniden sağladı. E konunun dışına mı

[0:15:09.360] çıktın bilmiyorum ama. Hayır hayır ağzım açık kaldı resmen. Sen

[0:15:13.680] anlatırken kendi kendime düşündüm ve şaşırmadım. Çünkü Liz Perish ile podcast

[0:15:19.199] öncesi konuşuyordum ve ona sordum. Biri gelip, "Ben bahsettiğin o dörtgen

[0:15:24.399] terapisinden sadece birini yapmak istiyorum." derse bu hangisi olurdu diye

[0:15:29.680] sordum. O da bana, "O zaman onlara telomeraz gen terapisini yapmalarını

[0:15:34.480] söylerim." demişti. Telomeraz gen terapisi diğer gen

[0:15:39.720] terapilerini gereksiz kılabilir. Tabii şu anda bunu destekleyecek insan verisi

[0:15:44.600] elimizde yok. Yine de telomerlerin uzatılması bildiğimiz yaşlanmanın hemen

[0:15:49.880] her yönünü etkiliyor. En azından hayvan ve laboratuvar çalışmalarında bu net

[0:15:54.040] şekilde görülüyor. Şu anda Amerika'da clinical trials.gov'da

[0:15:59.360] ciddi Alzheimer hastası olanlarda telomer uzatmayı hedefleyen bir klinik

[0:16:04.160] çalışmam var. Umarım bu hastaların hafızaları geri gelir ve tekrar normal

[0:16:09.639] hayatlarına dönebilirler. Dor Andrews bir sorum var. Tüm

[0:16:15.000] organlarımız, beynimiz, cildimiz ve diğer organlarımız aynı tip telomerlere

[0:16:20.639] mi sahip? Yani tuhaf bir şey mi sordun bilmiyorum ama.

[0:16:25.920] Yook. Hiç de garip bir soru değil Esra. Çünkü birçok kişi vücuttaki tüm

[0:16:30.399] hücrelerin değişeceğini düşünüyor ama telomerlerin uzunluğu o hücrelerin

[0:16:35.079] şimdiye kadar kaç kez bölündüğüne bağlıdır. Örneğin cilt hücrelerin çok

[0:16:39.920] kez bölündüğüyse telomerleri kısalmış olur. Aynı durum kan hücreleri ve

[0:16:44.199] bağırsakların iç yüzeyini kaplayan hücreler için de geçerli. Ama

[0:16:48.120] vücudundaki birçok hücre, örneğin beyindeki nöronlar yani sinir hücrelerin

[0:16:52.880] yaşam sürecin boyunca çok az bölünmüş olur ve bu yüzden telomerleri uzun

[0:16:56.839] kalır. Aynı şey kemik iliğinde bulunan bağışıklık hücreleri için de geçerli.

[0:17:01.000] Özellikle henüz gençken hafıza hücresine dönüşen bağışıklık hücreleriyle hala

[0:17:05.280] bölünmemiş, henüz olgunlaşmamış bağışıklık hücrelerinin telomerleri de

[0:17:09.120] genelde uzun kalır. Onların telomerleri uzundur. Bu konuda saatlerce

[0:17:14.199] konuşabilirim ama isteyenler bazı hücre türlerini araştırarak da bilgi

[0:17:19.319] edinebilir. Bazı hücreler sürekli bölünen hücreler olarak adlandırılır.

[0:17:24.520] Bazıları aralıklı bölünür. Bazıları ise hiç bölünmez. Hiç bölünmeyen hücrelere

[0:17:29.960] örnek olarak nöronlar verilebilir. Aralıklı bölünenler ise mesela sadece

[0:17:34.520] uyarıldıklarında bölünen kemik iliği hücreleridir. Sürekli bölünen hücrelerse

[0:17:39.960] cilt hücreleri, bağırsak hücreleri ve kandaki bağışıklık hücreleridir. Bunlar

[0:17:45.000] sürekli bölünür. Bu hücre türleri arasında büyük fark var. İşte bu fark

[0:17:49.880] telomer uzunluğunu yaşlanmayla ilişkilendirmeyi zorlaştıran unsurlardan

[0:17:54.880] biridir. Telomerleri ölçmek zaten teknik olarak zordur ama aynı zamanda bir

[0:18:00.400] kişinin hücre popülasyonuna göre telomer uzunluğu da değişebilir. Biliyorum

[0:18:05.039] konudan konuya atlıyorum ama birkaç dakikalığına bu konuya değinmek

[0:18:08.880] istiyorum. Çünkü bu herkesi bilinçlendirmeye çalıştığım önemli bir

[0:18:13.039] mesele haline geldi. Özellikle de bir şirket gelip sana ürünlerinin ya da

[0:18:18.120] tedavilerinin telomerlerini uzattığını söylediğinde

[0:18:22.400] bu konuya da gelmeliyiz. Çünkü hiperbarik oksijen odaları ile ilgili de

[0:18:25.960] bazı sorularım var. O yüzden şimdi bu konuya geçelim.

[0:18:29.240] Bu iyi bir örnek. Hiperbarik odalar buna iyi bir örnektir.

[0:18:31.919] Sandra Kaufman'la olan Ayık Kafa podcast'time hazırlanırken öğrendim ki

[0:18:36.919] Longevity için hiperbarik oksijen odası aslında oldukça kötü bir fikir

[0:18:41.720] olabiliyormuş. Çünkü oksijenle temas eden ya da dolaşımda olan kök hücreleri

[0:18:46.919] öldürebileceği söyleniyor. Ben de ona İsrail'de yapılan bir çalışmadan

[0:18:51.880] bahsettim. 60 seans 90 dakika süren uygulamalardan sonra telomerlerde uzama

[0:18:58.960] görüldüğüne dair o da bana "Billandre'a göre bu doğru değil." dedi. Aslında sana

[0:19:04.480] bunu sormak için bu anı bekliyordum. Çünkü üzerimde ciddi bir baskı var.

[0:19:08.919] Türkiye'de longevity ve biohacking alanlarında tanınan biri olarak birçok

[0:19:13.000] merkez beni davet ediyor. Bu uygulamaları denememi istiyorlar. Ama bu

[0:19:17.159] müdahalelerle ilgili bazı gerçekleri duymaya başladıktan sonra daha bilinçli

[0:19:21.679] davranmaya başladım. Sandra Kaufman'ın söylediklerimi dikkate

[0:19:25.919] alıyor olması beni çok mutlu etti. Zaten Doktor Sandra Kaufman çok zeki, çok

[0:19:30.919] donanımlı biri. Yaşlanma konusuna ilgi duyan herkesin onun söylediklerini

[0:19:35.919] dinlemesi ve kitaplarını okuması gerektiğini düşünüyorum. Bu alanda

[0:19:40.240] yazılmış en iyi kaynaklar. Hiperbarik kabinlerle ilgili söyledikleri de doğru.

[0:19:45.320] Elbette bu yöntemin bazı faydaları olabilir. Buna şüphem yok. Ama sadece

[0:19:49.200] hiperbarik kabinlere takılıp kalmamalıyız. Diğer tedaviler,

[0:19:53.039] takviyeler, yöntemler de benzer bir sorunu taşıyor. Hepsi telomerleri

[0:19:57.760] uzattıklarını iddia ediyor ama hiçbiri telomeraz enziminin gerçekten aktive

[0:20:02.280] olduğunu göstermiyor. Oysa telomerleri uzatmanın tek yolu bu

[0:20:07.760] enzimin devreye girmesiyle mümkün. Telomerazın aktif olup olmadığını ölçmek

[0:20:13.640] çok kolay. Eğer telomerlerin uzadığını iddia ediyorlarsa telomeraz aktivitesini

[0:20:19.640] de ölçebilirler. Ama bence ölçüyorlar ve hiç telomeraz aktivitesi bulamıyorlar.

[0:20:25.360] İşte herkese anlatmaya çalıştığım şey de tam olarak bu. Şöyle bir örnek vereyim.

[0:20:30.559] Diyelim ki bir şirketin var ve şirket içindeki kafası çalışmayan düşük IQ'lu

[0:20:36.240] insanları işten çıkarıyorsun. Böylece şirketin ortalama IQ'su artıyor ama

[0:20:40.840] kimse daha zeki olmuyor. Aynı şekilde o şirkete bir sürü dahi alırsan ortalama

[0:20:46.600] IQ yine artıyor ama kimse daha zeki olmuyor. Kanında da aynı şey oluyor

[0:20:51.640] aslında. Kan hücrelerinin bir IQ'su olduğunu düşün ama burada IQ yerine

[0:20:57.200] telomer uzunluğu var. Hücrelerine zararlı olan herhangi bir toksin

[0:21:01.960] öncelikle kısa telomere sahip hücreleri yok etmeye çalışır. Çünkü kısa telomere

[0:21:07.240] sahip hücrelerin toksinlere karşı daha hassas olduğu bilimsel olarak

[0:21:12.400] kanıtlanmış durumda. Yani eğer ürünleri ya da tedavileri toksikse evet

[0:21:18.640] sonrasında telomerlerin daha uzun göründüğünü fark edeceklerdir. Ama bu

[0:21:22.760] telomerlerin gerçekten uzamasından değil kısa telomere sahip hücrelerin yok

[0:21:27.000] edilmesinden kaynaklanıyor. Bunun kötü tarafı şu ki yok edilen

[0:21:32.080] hücrelerin yerine yenileri gelmek zorunda. Bu da kök hücrelerin bölünüp

[0:21:37.799] çoğalması demek ve maalesef her bölünmede telomerler biraz daha

[0:21:43.600] kısalıyor. Yani kanınızdaki ortalama telomer

[0:21:47.600] uzunluğunun arttığını söylediklerinde aslında vücuttaki toplam ortalama

[0:21:51.880] telomer uzunluğunu kısalttıklarını fark edemiyorlar ve bu büyük bir problem.

[0:21:57.159] Aynı durum eğer tedavi veya takviyeleri bağışıklık sistemi üzerinde uyarıcı bir

[0:22:01.960] etkiye sahipse de geçerli. Daha önce de söylediğim gibi kemik iliğindeki

[0:22:06.760] bağışıklık hücreleri genellikle çok uzun telomerlere sahip oluyor. Ama eğer

[0:22:11.679] bağışıklık sistemi tepki verirse kemik iliğindeki hücreler bölünmeye başlar ve

[0:22:16.279] kana yeni hücreler eklenir. Şürelerdeki telomerler kanındaki mevcut hücrelerden

[0:22:22.520] daha uzun olur. Sonuç olarak kanda ortalama telomer uzunluğu artar ama

[0:22:27.640] aslında telomerlerin gerçek anlamda uzaması gerçekleşmemiş olur. Yani

[0:22:32.640] telomerleri kısa olan hücreleri öldürmek ya da uzun telomerli yeni hücreler

[0:22:37.480] eklemek diye iki farklı yol var. Evet. Kanda ortalama telomer uzunluğu artar

[0:22:42.200] ama vücudun tamamındaki ortalama telomer uzunluğu azalır. Şimdi bunu gerçekten

[0:22:47.919] anlamak için eğer sen de telomerlerini uzatmak istiyor ya da böyle bir ürün

[0:22:53.679] kullanmayı düşünüyorsan mutlaka ürünü ya da tedaviyi veren şirkete şu soruyu

[0:22:59.559] sormalısın. Ürününüz ya da tedaviniz telomeraz enziminin aktifleşmesini

[0:23:06.039] sağlıyor mu? Çünkü ben birçok ürünü denedim. Hiçbiri

[0:23:11.919] bunu yapmıyor.

[0:23:15.559] Peki ama sen bir şirketin kurucusu olduğunu söylemiştin.

[0:23:20.679] Evet. Telomerleri gerçekten uzatan bir şey bulmak için Sierra Sciences'i

[0:23:25.279] kurdum. Şunu da belirteyim. Lis Perish'in gen terapisi bunu yapıyor.

[0:23:29.760] Evet. Ancak doz başına yüz binlerce dolara mal oluyor ve ben bu çalışmaların

[0:23:34.200] büyük hayranım. Çünkü bu çalışmaların harika bir kanıtı olacak. Evet bir

[0:23:38.720] şirket kurdum ve bazı şeyleri test etmeye başladım. Dediğim gibi TA65'in

[0:23:43.960] mucitlerinden biriyim ama her zaman acaba gerçekten Telomeraz'ı aktive

[0:23:49.400] ediyor mu diye biraz şüpheliydim. Sonra özellikle gerçekten telomerazı aktive

[0:23:55.320] eden bitki özlerini araştırmaya karar verdim. sonunda kendi geliştirdiğimiz

[0:24:01.240] yüksek kapasiteli robotik RTPCR testiyile 20.000den fazla farklı bitki

[0:24:07.279] özünü test ettik. Evet, biraz teknik oldu ama durum bu. Ama biz MRNA yani

[0:24:13.559] Telomeraz MRNA'sını 20.000den fazla farklı bitki özünü test ettik ve

[0:24:18.279] yaklaşık 40 ile 50 arasında insan hücrelerine eklendiğinde gerçekten

[0:24:23.240] telomeraz üretimini tetikleyen bitki özleri bulduk. Ben hiçbir şeyi

[0:24:26.799] pazarlamıyorum. Sadece araştırma yapıyorum. Arkamda yaklaşık 1000 m²elik

[0:24:30.960] bir laboratuvar alanı var ve başka hiçbir şey yok. Biz sadece araştırmaya

[0:24:34.679] odaklanıyoruz. Ama bu bitki özlerini başka şirketlere lisansladım. Onlar da

[0:24:39.880] pazarlıyorlar. Maalesef biraz pahalılar. Lisans

[0:24:44.600] verdiğim bazı şirketler kar marjları yeterince yüksek olmadığı için satıştan

[0:24:49.919] çekildiler. Ancak yeni bir şirket şimdiye kadar keşfettiğim en güçlü

[0:24:55.559] Telomeras tetikleyicilerini içeren bir ürün çıkardı. Bu şirketin adı Touchstone

[0:25:01.960] Essentials. Birkaç hafta önce Telovital adında bir

[0:25:06.000] ürün piyasaya sürdüler. Yazılışı t E L O Tire V ı T A L. Ben bunu pazarlamıyorum.

[0:25:13.159] Böyle bir şey yapmıyorum. Dünyada telomeras kısalmasını durduran tek şey

[0:25:17.480] gen terapisi. Daha önce dediğim gibi bu çok pahalı ve sadece çok zenginler

[0:25:22.120] karşılayabilir. Piyasadaki birçok şirket telomerleri uzattıklarını iddia ediyor

[0:25:27.559] ama aslında hiçbiri bunu gerçekten yapmıyor. Bu ürün ise en çok telomeraz

[0:25:33.039] üreten ürün ve hatta telomeraz üreten tek ürün. Ben hep telomer kısalması ve

[0:25:39.039] uzamasını halat çekme yarışına benzetirim. Çünkü hücreler bölünürken

[0:25:42.919] aslında iki süreç bir arada yaşanıyor. Önce telomerler kısalıyor. Sonra

[0:25:47.080] telomeraz devreye girip onları uzatıyor. Mesela üreme hücrelerimizde bu böyle

[0:25:51.320] oluyor. Yani bir nevi halat çekme yarışı var. Ama telomeraz yoksa bu tek taraflı

[0:25:55.520] bir halat çekme oluyor. Telomerleri kısaltan bir güç sürekli çekiyor ve

[0:25:59.799] başka bir güç karşı koymuyor. Sonuç sadece kısalma oluyor.

[0:26:04.200] Yani Telomeraz'ı devreye soktuğumuzda halat çekme yarışının diğer tarafına

[0:26:09.919] yeni bir güç ekliyoruz. Ancak bu güç ne yarışı kazanacak kadar ne de berabere

[0:26:15.840] getirecek kadar büyük. Sadece telomerlerin kısalmasını yavaşlatıyor.

[0:26:21.279] Bu çok önemli. Çünkü teorik olarak insanların yaşayabileceği maksimum süre

[0:26:26.880] olan 125 yıldan daha uzun yaşama şansını ancak bu şekilde yakalayabiliriz.

[0:26:33.760] Bugüne kadar insanlar bu kadar uzun yaşamadı. Çünkü yaşam tarzımız ve

[0:26:38.240] genetik yapımız telomerlerin hızla kısalmasına neden oluyor. Ama gerçekten

[0:26:44.799] telomerazı aktive eden bir şey yaptığımızda telomerlerin kısalma hızını

[0:26:50.799] normalin altına çekmiş oluyoruz. Böylece sağlıklı bir şekilde 125 yıldan uzun

[0:26:57.200] yaşama ihtimali ortaya çıkıyor. Çünkü bu sadece yaşlanmayı yavaşlatmakla

[0:27:03.120] kalmıyor. Aynı zamanda sağlığın bozulmasını da geciktiriyor.

[0:27:08.520] Bir de biraz uzun anlatıyorum farkındayım ama bizim ve başka

[0:27:13.240] laboratuvarların da gösterdiği gibi telomeraz özellikle en kısa telomerleri

[0:27:18.480] hedef alıp uzatıyor. Sanki o halat çekme yarışında

[0:27:22.440] telomerleri kısaltmaya çalışanlar bir uçurumdan düşüyormuş gibi. Telomerler

[0:27:26.159] kısaldıkça kısaltmaya çalışan kişi sayısı azalıyor. Çünkü telomeraz en kısa

[0:27:30.360] telomerleri öncelikli olarak uzatıyor. Yaşlanmada da bir miktar gerileme

[0:27:35.720] görebilirsin. Çünkü halat çekme yarışında telomerleri uzatmaya çalışan

[0:27:41.240] taraf güçlenir. Çünkü kısaltmaya çalışan taraf zayıflar.

[0:27:48.120] Yani yaşlanmanın gerilemesini görmek ve HFK sınırının belirlediği teorik

[0:27:53.519] maksimum yaşam süresinin ötesinde yaşamak mümkün olabilir. Bu konular beni

[0:27:58.640] gerçekten çok heyecanlandırıyor. Ancak telomeraz'ı aktive etmeden diğer hiçbir

[0:28:03.559] şeyin bunu başarma şansı yok. Şunu gerçekten merak ediyorum.

[0:28:07.760] Hiperbarik oksijen odasının yanık mağdurları, inme hastaları, diyabet gibi

[0:28:12.880] durumlar için gerçekten faydalı olduğunu biliyorum. Bunda hiç şüphe yok. Peki

[0:28:17.799] İsrail'den çıkan o çalışmayla ilgili ne düşünüyorsun? Çünkü insanlar o verileri

[0:28:23.000] kullanarak hem bu hiperbarik odalarını satıyor ya da kiralıyorlar. Sen bu

[0:28:28.240] konuda en doğru bilgiyi verebilecek kişisin. Bu çalışma hakkında ve genel

[0:28:33.320] olarak konuyla ilgili görüşlerin, teorilerin neler? Keşke insanlar bu

[0:28:38.440] hiperbarik oksijen odalarına servetlerini harcamadan önce bana daha

[0:28:43.120] çok sorsalar. Çünkü bu işte kandırılıyorlar gerçekten. Yayınlarda

[0:28:47.519] sadece uygulama sonrası telomerlerin daha uzun olduğu gösteriliyor ama

[0:28:52.200] telomerlerin gerçekten uzadığı kanıtlanmıyor. Daha önce de dediğim gibi

[0:28:56.919] aslında vücuttaki toplam telomerler kısalmış oluyor. Birkaç hafta önce bir

[0:29:01.600] konferanstaydım ve orada bir şirket hiperbarik oksijen odalarını

[0:29:04.840] tanıtıyordu. Ben de peki Telomera'ı tetiklediğinizi gösteren veri nerede?

[0:29:08.919] diye sordum. beni sanırım senin de bahsettiğin o ana çalışmaya

[0:29:12.120] yönlendirdiler. Ben de dedim ki orada Telomera'ın tetiklendiğine dair hiç veri

[0:29:16.559] yok. Sadece Telomerlerin uzadığı yazıyor.

[0:29:20.039] Aynı durum bir ikiz astronot çalışmasında da yaşandı. İkizlerden biri

[0:29:25.159] uzaya giderken diğeri dünyada kaldı. Uzaya giden ikizin dönüşünde telomerleri

[0:29:31.840] daha uzun görünüyordu. Ancak bu telomerlerinin gerçekten uzadığı için

[0:29:37.120] değil, uzayda yaşadığı şokun kanındaki hücre popülasyonunu değiştirmesi, kısa

[0:29:43.279] telomerli hücreleri yok edip uzun telomerli hücreleri artırması

[0:29:46.919] yüzündendi. Bunlar her yerde karşımıza çıkıyor. YouTube'da bu konuları

[0:29:51.880] insanlara anlatmaya çalıştığım birçok video var ama ben iyi bir pazarlamacı

[0:29:56.159] değilim. Bu iş benim işim değil. O yüzden videolarımı izleyen çok az kişi

[0:30:00.399] oluyor. Umarım senin podcast'tin burada geniş bir kitleye ulaşır Esra ve böylece

[0:30:05.200] insanlara gerçekten yardımcı olmaya başlayabiliriz.

[0:30:08.480] İnsanlara gerçekten yardımcı oluyoruz. Türkiye'de aslında ben bu alanda tekim

[0:30:12.679] ve yaptığımız işten gurur duyuyorum. Davetimi kabul eden herkese teşekkür

[0:30:16.480] ederim. Peki daha önce tespit ettiğin Astragalus bitkisi halk arasındaki adı

[0:30:20.960] geven kökü olan bitki için halen aynı fikirde misin? Jeron'da çalışırken insan

[0:30:25.799] telomerazını keşfetmek için yürüttüğüm araştırmada Çin'den gelen birkaç bitki

[0:30:31.320] özünü test etmiştik. Çok az sayıda denemiştik. Astragalus kökü o zamanlar

[0:30:37.240] oldukça ilkel olan Telomeras testimizde bize bir sinyal vermişti. Testler o

[0:30:43.480] zamandan beri çok gelişti. Bu arada ben telomer uzunluğu ve telomeraz

[0:30:49.640] aktivitesini ölçen hemen her testin buluşçularından biriyim. Yani bu

[0:30:55.039] testleri her yönüyle çok iyi biliyorum. O sinyal oldukça zayıftı ve ben bunun

[0:31:01.679] yaşlanmayı tedavi edecek ya da etkileyebilecek bir şey olduğunu

[0:31:06.279] düşünmedim. Yine de devam ettik ve Astraalus kökünden bir madde

[0:31:11.559] saflaştırdık. O dönemde bunun ne olduğunu açıklamıyorduk ama daha sonra

[0:31:16.840] TA Sciences adlı şirkete lisansladık ve onlar da bu maddeye TA65 adını verdiler.

[0:31:25.279] Şu anda TA65'in sikloastragenol olduğu yönünde bir söylenti dolaşıyor. Ancak

[0:31:30.840] ben sikloastragen TA65'ten elde ettiğim verilerin aynısını elde edemiyorum

[0:31:38.279] açıkçası. TA65'in tam olarak ne olduğunu ben de bilmiyorum.

[0:31:43.200] olduğunu da sanmıyorum. Bence yani bu madde telomerleri uzatmak için

[0:31:49.159] fazlasıyla zayıf. TA65'in telomer uzattığını gösteren verilerse

[0:31:55.320] daha önce de söylediğim gibi yalnızca hücre popülasyonundaki değişimle

[0:32:00.039] açıklanabilir. Astragalus geleneksel Çin tıbbında gerçekten çok iyi bir bitkidir.

[0:32:06.279] Ben de büyük bir hayranıyım ama telomer uzatmaz. Ondan elde edilmiş hiçbir

[0:32:11.279] bileşen de Telomer uzatmaz. Hatta şu anda benim şirketim Sierra Sciences'ta

[0:32:16.559] yürüttüğümüz araştırmalarda Rustgele seçilen her 400 kimyasaldan

[0:32:21.760] biri TA65'ten daha fazla telomeras uyarımı sağlıyor.

[0:32:27.000] Drtor Andrews bugüne kadar insanların ulaşabildiği en yüksek yaş kaç? Sen bir

[0:32:32.519] araştırmacı olduğun için eminim bu konuda net bir bilgin vardır.

[0:32:36.960] Bu konuda birçok çalışma var. Genelde e sunumlarımda kaynakları da gösteriyorum.

[0:32:42.559] Bazı kaynaklar teorik olarak insan ömrünün maksimum 125 yıl olabileceğini

[0:32:47.320] söylüyor. Gösterdiğim üç çalışmanın hiçbiri bunu telomer kısalmasıyla

[0:32:52.080] açıklamıyor ama ilginç bir şekilde telomer kısalması da tam olarak aynı

[0:32:56.200] rakamı veriyor. Ama kimse o kadar uzun yaşamıyor. Çünkü yaşlanmayı hızlandıran

[0:33:02.120] çok fazla genetik varyasyon var. Bir de yaşam tarzına bağlı etkenler var.

[0:33:07.080] Özellikle sigara gibi şeyler yaşlanmayı ciddi şekilde hızlandırıyor. Ortalama

[0:33:12.159] yaşam süresi yaklaşık 80 yıl. Ancak çoğu insan bu süreden biraz daha fazlasını

[0:33:17.559] yaşıyor. Bence bu sadece telomer kısalmasından kaynaklanmıyor ama

[0:33:21.960] telomerleri uzatmanın neredeyse tüm yaşlanma hasarlarını geri

[0:33:26.399] çevirebileceğine inanıyorum. Tabii bunu ancak gerekli araştırmalar yapıldığında

[0:33:31.039] kesin olarak anlayabileceğiz. Bu yüzden en çok merak ettiğim şeylerden

[0:33:36.159] biri Liz Perish'in bu konuda ne yapacağı. Çünkü şu anda telomerleri

[0:33:40.720] gerçekten uzatabilecek tek tedaviyi o sunuyor. Ve heyecan verici olan şu:

[0:33:46.440] Bildiğim kadarıyla yakında 101 yaşındaki bir hastayı tedavi etmeye hazırlanıyor.

[0:33:52.600] Eğer bu kişi diyelim 242 yıl daha yaşar ve beklenen yaşam süresini aşarsa bu

[0:33:59.799] gerçekten çok büyük ve umut verici bir gelişme olur.

[0:34:04.679] Peki ya şu Fransız kadın vardı ya dur hatırlamaya çalışayım. Adı neydi?

[0:34:09.159] Sanki Jandi. Evet, Jean Kalment. Bir an adını

[0:34:12.399] unuttum. Neyse, yaşlanma üzerine çok araştırma yapan insanlar var. En son

[0:34:18.879] yapılan çalışmalar ise güçlü şekilde şunu öne sürüyor. Gerçek Jean Cment

[0:34:25.280] öldükten sonra kızı onun yerine geçip hem adını hem hayatını üstlenmiş. Bu

[0:34:31.240] aslında yaşını sahte göstermek için değilmiş. Annesinin aldığı maaş

[0:34:36.399] ödemelerini devam ettirmek içinmiş ya da buna benzer bir sebepmiş. Daha sonra

[0:34:42.000] gerçeği söyleyememiş. Sırrı mezara götürmüş. Yani 122 yıl yaşayan kişi

[0:34:47.679] aslında anne kızın ikisiymiş. Gerçekten şimdiye kadar 120 yaşını aşan kimse

[0:34:54.639] olmadı. Bazıları farklı yaşlarda olduğunu iddia ediyor. Ama bu kişilerin

[0:35:00.680] sahtekar olduğuna dair birçok çalışma var. Çünkü gerçekten çok yaşlıymış gibi

[0:35:06.720] davranarak geçimini sağlayanlar var. Mesela bir maraton koşucusu var.

[0:35:12.520] Konferanslarda konuşmak için para alıyor ve kendisinin 100 yaşın üzerinde

[0:35:17.760] olduğunu iddia ediyor. Uzmanlar araştırma yapmış. Aslında 70'lerinde

[0:35:23.520] olduğunu ortaya çıkarmışlar. Yani Jean Cmen en uzun yaşayan kişi

[0:35:29.160] değil. Asıl kişi onun kızıymış. Annesinin yerine geçmiş. Sadece maaşını

[0:35:34.160] alabilmek için. Anladım. Peki ama senin bilgine göre en

[0:35:39.480] yaşlı insan kaç yaşındaydı? 117 118 gibi o civarlarda.

[0:35:45.920] Tamam. Sence uzun yaşamalarının sebebi daha iyi genetik yapıya sahip olmaları

[0:35:51.280] mı yoksa kırsal hücrelerine zarar verecek pek fazla dış etkenin olmadığı

[0:35:56.520] yerlerde mi yaşıyorlardı? çoğunlukla genetiklerinden kaynaklandığını

[0:36:00.839] söyleyebilirim. Genetik piyangodan sadece şanslı çıktılar o kadar. Ama

[0:36:06.079] tabii bu sadece genetikle ilgili değil. Yaşam tarzı da önemli bir faktör. Mesela

[0:36:10.839] Jean Carmen çok sigara içermiş. Kızı da öyle. O yüzden bu tür örnekleri artık

[0:36:15.520] pek ciddiye almamak gerekiyor. Bir de mavi bölgeler yani blue zones denen

[0:36:20.319] yerler var. İnsanların daha uzun yaşadığı söyleniyor. Geçmişte bu konuyla

[0:36:24.640] ilgili kitaplar da yayınlandı ama ben bu ülkelerden bazılarıyla doğrudan

[0:36:29.000] çalıştım. Örneğin Okinawa. Beni şimdiye kadar üç kez davet ettiler. Çünkü artık

[0:36:34.119] eskisi gibi bir mavi bölge değiller ve bu statülerini geri kazanmak istiyorlar.

[0:36:39.119] Benden de bu konuda yardım istiyorlar. Benim doktora derecelerimin yanında bir

[0:36:43.520] de istatistik teorisi alanında yan dalım var. Ve şunu net olarak biliyorum.

[0:36:48.119] Dünyanın her yerinde her yıl analiz yapılabilse en uzun yaşayan insanlar her

[0:36:53.200] yıl farklı bölgelerde çıkar. Bu da tamamen istatistiksel rastlantılar

[0:36:57.640] yüzünden olur. Yani mavi bölge tanımı da zamanla değişebilir. Yani bence aslında

[0:37:03.480] bu mavi bölgeler diye bir şey yok. Ve insanlar bunun nedenini açıklamaya

[0:37:09.200] çalışarak kendi yaşam tarzlarını, yiyeceklerini, diyetlerini ve benzeri

[0:37:14.920] şeyleri pazarlayarak para kazanmaya çalışıyorlar. Ama şu anda espri yapmak

[0:37:20.760] gibi olmasın. Ama bu mavi bölgelerin hiçbiri tam olarak sağlam kanıtlara

[0:37:25.800] dayanmıyor. Bence uzun yaşamak şans ve yaşam tarzının birleşimi. İnanın bana

[0:37:32.880] ben de ömrümü olabildiğince uzatacak bir yaşam tarzı sürdürmek için elimden

[0:37:38.040] geleni yapıyorum. Başlarda anlattığın 125 lunapark bileti

[0:37:43.079] örneğine dönersek, yani bunu bilimsel dille nasıl açıklayacağımı bile

[0:37:47.280] bilmiyorum ama eğer biri hayatı boyunca çok steril, çok az stresli bir yaşam

[0:37:52.480] sürseydi bu belki telomerlerin kısalmamasına bile katkıda

[0:37:56.440] bulunabilirdi. Böyle bir durumda teorik olarak 125 yaşına kadar yaşayabilir ama

[0:38:01.880] biz henüz oraya gelemedik. Bu açık. Lis Parish'in uyguladığı gen terapisi tek

[0:38:06.520] seferlik bir şey mi? Çünkü bildiğim kadarıyla kendisine iki kez uygulamış.

[0:38:10.680] Peki böyle bir tedavi var mı gerçekten? Yani bir kez uygulanıp ömür boyu etkili

[0:38:14.720] olan ve sonra da hiç yaşlanmamak, belki de hiç ölmemek gibi.

[0:38:19.040] Benim amacım tam da bu. İşte Sierra Sciences'in amacı tam da bu.

[0:38:25.480] Böyle bir ürün çıkarsa şimdiden söyleyeyim o ürün bizim şirketimizden

[0:38:29.839] gelecek ama biz pazarlamayacağız. Büyük ihtimalle Lis Perish gibi biri lisansını

[0:38:35.079] alacak ve pazarlamasını o yapacak. Ama benim anladığım gen terapilerinin

[0:38:39.079] lisansı başka şirketlere devrettiği işleyişi genellikle böyle ilerliyor

[0:38:42.560] sanıyorum. Aslında lisans vermiyor. Sadece

[0:38:44.720] tedavileri uygulayan başka bir şirketlerle çalışıyor. Çünkü kendi

[0:38:49.400] şirketinde uygulayıcı doktorlar yok. Onun yerine başka bir şirketlerle

[0:38:54.359] anlaşma yapıyor. Hasta geldiğinde onları tedavi uygulayan IHS adlı bir kuruluşa

[0:39:01.640] yönlendiriyor. Ancak lisansını kimseye vermiş değil.

[0:39:05.160] Şu ana kadar elimizde ne var? Gen terapisi ile ilgili ne kadar süre

[0:39:09.359] ölçülebildi bilen var mı? Liz yaptı biliyorum. Peki onun dışında başka biri

[0:39:14.240] de bu gen terapisini oldu mu? Bir sürü insanı tedavi etti.

[0:39:19.560] Bazılarını tanıyorum. Bunu daha çok klinik bir çalışma olarak görüyorum. Şu

[0:39:23.920] an sadece sonuçları gözlemlemeye çalışıyoruz ama yüksek ücret ödeyen ve

[0:39:28.800] mahremiyetlerine önem veren özel kişilerle uğraşmak işi zorlaştırıyor.

[0:39:34.119] Bahsettiğim 101 yaşındaki kişi bu tedaviyi olacak ama isminin tamamen

[0:39:39.359] gizli kalmasını istiyor. Bu yüzden kim olduğunu söyleyemem.

[0:39:43.520] Aslında bu bilgiyle bile dünyadaki nüfusun yarısını elemiş oldum. Çünkü

[0:39:49.319] erkek demek dünyadaki insanların yarısını elemek demek. Ama bence daha

[0:39:55.480] iyi gen terapileri geliştiriyoruz. Daha iyi derken maliyeti düşük ve yan etkisi

[0:40:02.240] az olanlardan bahsediyorum. Herkes yan etki yaşamıyor ama bazı kişilerde

[0:40:08.359] bağışıklık tepkisi ya da enfeksiyon riski artabiliyor.

[0:40:13.400] Bu sayede daha az virüs kullanarak hedef hücrelerin tamamına gen aktarımı yapmak

[0:40:20.400] mümkün oluyor ve tedavi daha uygun fiyatlı hale geliyor. Ayrıca düşük

[0:40:26.319] molekül ağırlıklı bileşikler ve besin takviyeleri gibi alternatifler üzerinde

[0:40:31.920] de çalışıyoruz.

[0:40:36.000] ideal olan gen terapisi kadar telomeraz üretebilen bir besin takviyesi ya da

[0:40:42.040] bitki ekstresi keşfetmek olurdu. Yani bir vitamin gibi. 20.000den fazla bitki

[0:40:48.800] ekstresini test ettiğimizi söyledim ama test edebileceğimiz 3 milyondan fazla

[0:40:54.680] bitki ekstresi var. Sadece testler için ayda 2 milyon dolar harcıyoruz. Yani 3

[0:41:01.720] milyon bitki ekstresini test etmeye henüz çok uzağız ama içlerinden bir

[0:41:07.599] şeyler çıkmasını umuyorum. Telovital'i yeni çıkaran Touchstone Essentials adlı

[0:41:13.319] bir şirketi çok beğeniyorum. Daha etkili bir şey bulduğumuzda muhtemelen

[0:41:19.000] pazarlaması için onlara lisans veririz diye düşünüyorum. Drtor Andrews, sigara

[0:41:25.240] içmemenin dışında telomerlerin kısalmasını yavaşlatmak için insanların

[0:41:30.480] yapabileceği başka daha proaktif yöntemler var mı?

[0:41:34.880] Konferanslarımda bu konu hakkında çok konuşuyorum. Antioksidanlar ve

[0:41:39.839] enflamasyon karşıtı maddeler hızlanmış telomer kısalmasını yavaşlatmak için

[0:41:45.319] gerçekten çok faydalılar. Ama şunu da unutmayın. Bazal yani doğal

[0:41:52.040] telomer kısalması diye bir seviye var. Bu hücrelerin normal görevlerini

[0:41:58.599] yaparken zamanla aşınması ve yıpranması sonucu ortaya çıkan kısalma

[0:42:05.480] ve bu doğal aşınma durdurulamaz. Hücreler ortalama olarak yılda bir kez

[0:42:10.720] kaybolur. Bu hücrelerin yerini doldurmak için diğer hücreler bölünmek zorundadır.

[0:42:16.040] Bu da telomerlerin kısalmasına neden olur. Bunu yavaşlatmanın bir yolu yok.

[0:42:21.359] Ancak kötü yaşam tarzı seçimleri örneğin sigara içmek ya da çok fazla alkol

[0:42:27.319] tüketmek telomer kısalmasını hızlandırır. Alkolü örnek olarak vermeyi

[0:42:32.760] severim. Eğer çok fazla alkol tüketiyorsan karaciğer hücrelerini

[0:42:36.960] öldürüyorsun. demektir. Gençken bu sorun olmaz. Çünkü öldürülen bir karaciğer

[0:42:42.480] hücresinin yerine bölünebilecek başka hücreler vardır. Bu yüzden fark etmezsin

[0:42:47.880] bile. Ama 40'lı 50'li yaşlara geldiğinde bu hızlanmış hücre bölünmeleri ve

[0:42:54.160] telomer kısalması yüzünden bölünecek yeterli hücren kalmaz. Artık karaciğer

[0:42:59.760] hücrelerini yenileyemezsin ve ölü hücreler birikmeye başlar. İşte buna da

[0:43:04.720] karaciğer sirozu deniyor. Tüm telomerlerini uzatmanın bir yolunu

[0:43:08.680] bulduğumuzda istediğin kadar istediğin zaman alkol içebilirsin. Hiç

[0:43:12.079] endişelenmene gerek kalmaz. O zamana kadar ise alkol tüketmek yaşlanmanı

[0:43:15.880] hızlandırıyor. Sigara da aynı şekilde. Mikrodermabrazyon yani cilt yenileme

[0:43:19.960] yöntemi de benzer etki yapıyor. Mikrodermabrazyon cildini genç gösterir

[0:43:23.839] ama aslında cildin yaşlanıyor. Çünkü hücreleri öldürüyorsun ve bu hücrelerin

[0:43:27.559] yerini doldurmak için diğer hücrelerin bölünmesi gerekiyor.

[0:43:30.760] Aa bu çok ilginç. Lazer tedavileri de mi aynı?

[0:43:34.720] Evet. Cilde darbe veren tüm uygulamalarda mı?

[0:43:39.200] Vücutta hücrelerin normalden daha hızlı ölmesine yol açan her şey yaşlanma

[0:43:46.040] sürecini hızlandırır. Bu bağışıklık sistemini güçlendirenler

[0:43:51.400] gibi iyi şeyleri de kapsıyor. Kas geliştirme de öyle. Kas yaparken

[0:43:57.440] hücreler ölür ve onları yenilemek için diğer hücreler bölünür. Tüm bu süreçler

[0:44:05.280] yaşlanmayı hızlandırır. Ama bunu söylerken şunu da belirtmek

[0:44:10.559] isterim ki bu şeylerin çoğu aslında iyi şeyler. Mesela büyük kasları olan

[0:44:18.240] insanlar daha mutlu oluyor. Karşı cins ya da aynı cinsin ilgisini çekiyorlar.

[0:44:24.400] Mikrodermabrazyon da aynı şekilde insanlar bunu gerçekten istiyor. Ben de

[0:44:29.880] diyorum ki uzun yaşamanın ne anlamı var? Eğer hayatın tadını çıkararak

[0:44:35.359] yaşamıyorsan. O yüzden bunları yapmaya devam etmenizi öneriyorum. Bu konuda

[0:44:40.400] kimsenin cesaretini kırmak istemem. Çünkü ben telomerlerini yeniden

[0:44:45.359] uzatmanın ve hızlanmış telomer kısalmasının yol açtığı zararları geri

[0:44:50.520] almanın bir yolunu bulacağıma inanıyorum. Bu neredeyse cehenneme

[0:44:55.400] yürüyorsun ama amacı kutsal gibi bir şey. Ben cehenneme yürüyüşün zararlarını

[0:45:01.079] ortadan kaldıracağım ama sen yine de o kutsal amaçlardan faydalanmaya devam

[0:45:06.760] edeceksin. Bu arada bu benzetmeyi de az önce kendim uydurdum.

[0:45:12.640] Yani peki sen kas yapmak için egzersiz yapmıyor musun?

[0:45:16.079] Sağlıklı kalmayı önceliklendiren bir şekilde çalışıyorum. Mesela her gün

[0:45:21.839] koşuyorum ama kendimi Arnold Schwarzeneger gibi göstermek için aşırı

[0:45:26.920] çaba harcamıyorum. Amacım kendimi iyi ve sağlıklı hissetmek. Vücut geliştirme

[0:45:32.520] yarışması kazanacak değilim zaten. Yani burada vücut geliştirmede yapılan

[0:45:36.599] büyük kaslardan bahsediyorsun. Sarkopeni yani kas kaybını önlemek için yapılan

[0:45:39.960] kas egzersizinden değildi mi? Kesinlikle. Çünkü sarkopeni hızlanmış

[0:45:44.800] yaşlanmanın bir sonucu ve düzenli egzersiz yapmak bu süreci yavaşlatıyor.

[0:45:50.920] Bu yüzden egzersizi ne çok fazla ne çok az tam kararında bir şey olarak

[0:45:57.319] görüyorum. Fazlası da azı da zararlı. Önemli olan dengede kalmak. Uzun

[0:46:03.559] Dayanıklılık sporları konferanslarında sık sık konuşurum. İster koşu, ister

[0:46:08.000] kano, ister bisiklet olsun fark etmez. Hep şunu söylerim. Spor yaparken keyif

[0:46:13.240] al, eğlen. Eğlenceli olmaktan çıkarsa bırak ayrıca düzenli ol. İki haftada bir

[0:46:18.800] antrenman yapıp sonra yarışlara katılıp iyi performans gösterip günlerce

[0:46:23.359] toparlanmak zorunda kalanlardan olma. Her gün koşan, egzersiz yapan yani uzun

[0:46:28.680] mesafe koşu, bisiklet gibi dayanıklılık sporu yapan biri ol ve bunu bir

[0:46:33.119] eğlenceye dönüştür. Eğlenceni kaybedersen bırak başka bir güne sakla.

[0:46:38.200] Göreceksin zamanla spor yapmak daha da kolaylaşacak üstelik enflamasyon

[0:46:42.839] olmadan. Sporun en büyük sorunu vücut yanlış tepki verdiğinde enflamasyonu

[0:46:47.640] tetiklemesi. O yüzden vücudunu egzersizin doğru şey olduğunu düşünmesi

[0:46:53.280] için eğit. Böylece enflamasyon tepkisi yaşamazsın.

[0:46:58.280] Mesela ben 160 kometreden fazla olan 100 mili yorulmadan kötü hissetmeden

[0:47:04.680] koşabiliyorum. Çünkü buna zamanla alıştım. Vücudumu hazırladım. Dünya

[0:47:09.359] rekoru bir yıl içinde en çok 100 millik yarışı koşan kişi tarafından tutuluyor

[0:47:15.000] ve bu onun için kolay olmuş. Böyle bir duruma gelmek gerçekten çok iyi ve

[0:47:19.640] sağlık açısından faydalı. Peki önerdiğin herhangi bir yiyecek var

[0:47:24.200] mı? Tabii burada kızarmış yiyecekler, işlenmiş bitkisel yağlar ve benzeri

[0:47:29.680] şeylerden bahsetmiyorum ama sağlıklı bir beslenme düzeninde bazı yiyeceklerin

[0:47:35.240] diğerlerinden daha çok telomer kısalmasına yol açtığı oluyor mu? Mesela

[0:47:40.160] kırmızı et gibi sorun şu: herkesin vücudu farklı

[0:47:43.800] tepkiler veriyor. Pek çok yiyecek enflamasyona yol açabilir ama hangi

[0:47:47.640] yiyeceğin bu etkiyi yarattığı kişiden kişiye değişir. Bu yüzden ben alkat

[0:47:52.800] testini öneriyorum. harf harf söyleyeyim. A L C A T. Bu bir alerji

[0:47:58.400] testi değil. Bu gıdalara karşı hassasiyeti ölçen bir test. Yani hangi

[0:48:03.160] yiyeceklerin sende enflamasyona yol açtığını gösteriyor. A, E, Ç A T diye

[0:48:08.079] Google'larsanız detaylı bilgi bulabilirsiniz. Ben bu testi her yıl

[0:48:11.800] yaptırıyorum. Cell Sciences adında bir şirkete gidiyorum. Bunun için hangi

[0:48:15.800] yiyeceklerin bende enflamasyona neden olduğunu gösteriyor. Ben de o

[0:48:19.640] yiyecekleri yememeye özen gösteriyorum. Çünkü bu etkiler kişiden kişiye

[0:48:23.599] değişebiliyor. Eee ama bazı maddeler var ki herkes için ortak sorun yaratıyor.

[0:48:29.160] Mesela arakidonik asit, kırmızı et, kümes hayvanları, balık ve süt

[0:48:33.200] ürünlerinde bulunuyor ama bitkilerde yok. Arakidonik asit herkes için

[0:48:36.800] enflamasyon yapıcıdır. Benim vücudum ise bu maddeye karşı özellikle hassas çıktı.

[0:48:41.680] Bu yüzden tamamen vegan besleniyorum. Et, tavuk, balık ve süt ürünlerinden

[0:48:46.240] gelen enflamasyonu önlemek için. Bu konuda çok iyi bir kitap da var. Dr.

[0:48:50.760] Caldwell Esselstein'in How to Prevent and Reverse Heart Disease yani Kalp

[0:48:54.839] Hastalığı Nasıl Önlenir adlı kitabı. Yani kitap kalp hastalığı ile ilgili

[0:48:59.359] gibi görünüyor ama aslında okuduğunuzda asıl konunun enflamasyonu tetiklemek ya

[0:49:05.480] da engellemek olduğunu anlıyorsunuz. Dr. Floyd Chilton'ın Inflamation Nation yani

[0:49:12.599] Enflamasyon Çağı adlı kitabı da harika. O da arkidonik asit üzerine çok şey

[0:49:18.640] anlatıyor. Drtor Amy Doni'nin kitapları da var. Genetik yatkınlıklar ve bu

[0:49:23.880] yatkınlıklara karşı nasıl önlem alınabileceği hakkında bilgiler

[0:49:28.880] içeriyor. Eğer sağlık sorunlarına genetik eğiliminiz varsa size özel

[0:49:33.839] çözümler sunuyor. İstersen tüm bu kitapların linklerini gönderebilirim.

[0:49:39.559] Burada benim sağlık konusunda kutsal kitaplarım olarak gördüğüm bir yığın

[0:49:45.280] kitap var. Bence herkes vegan olsa daha iyi olur. Ayrıca doktor Cwellstein'in

[0:49:52.440] dediği gibi tüm yağ tüketimini bırakmalıyız. Çünkü yağlar, kalp ve

[0:49:58.119] beyin gibi organlara kan taşıyan kolateral yani yan damarlarımızın

[0:50:03.119] çökmesine neden oluyor. Bu da daha az enerji, daha yüksek kalp krizi riski

[0:50:09.799] anlamına geliyor. Eğer koroner damarların tıkanır ve kolateral damarlar

[0:50:15.240] düzgün çalışmazsa kalbine ve beynine yeterli kan gitmeyebilir ve bu da ölümle

[0:50:21.280] sonuçlanabilir. Zeytinyağı hakkında konuşmuyoruz umarım.

[0:50:25.160] Yo, zeytinyağı da bunlara dahil. Tüm yağlar dahil buna yani.

[0:50:29.000] Evet, hepsi. Evet. Tüm yağlar zararlı. Özellikle de tropikal olanlar. Buna

[0:50:34.400] avokado ve kuru yemişler de dahil. Benim en iyi olduğum şeylerden biri akademik

[0:50:39.640] bilimsel çalışmaları eleştirel bir gözle incelemek. Yani metaanaliz yapmak. Bunu

[0:50:45.119] sürekli yapıyorum. Hatta bu konuyla ilgili Apuan adında bir podcast'tim bile

[0:50:49.799] var. Sağlıklı olanla olmayanı ayırt etmek için işleri bir seviye ileri

[0:50:54.960] taşımaya çalışıyorum. Yağlarla ilgili yapılan çalışmaları incelediğimde

[0:50:59.599] yağların faydalı olduğunu söyleyen birçok yayınla karşılaştım. Ama bu

[0:51:04.160] çalışmaları derinlemesini analiz ettiğimde e çoğunun eksik, hatalı veya

[0:51:09.559] yanıltıcı olduğunu gördüm. Öte yandan yağların kolateral damarları

[0:51:14.880] çökerttiğini gösteren çalışmalar hem çok daha sağlam hem de metodolojik olarak

[0:51:20.720] tutarlı. Özellikle Drtor Caldwellstyin'in çalışmaları gerçekten

[0:51:26.079] çok etkileyici. Bu yüzden kendi analizlerim doğrultusunda yağların

[0:51:31.799] sağlıklı olmadığını düşünüyorum. Hatta ben yemekleri bile yağsız pişiriyorum.

[0:51:37.319] Çünkü uzun ve sağlıklı yaşama konusunda oldukça takıntılıyım. Ölümden

[0:51:42.440] korktuğumdan değil, gelecekte olacakları kaçırmaktan korkuyorum.

[0:51:46.480] Bu kadar çok çalışırken hayattan zevk almaya vaktin oluyor mu peki?

[0:51:51.799] Hayatı çok seviyorum. Gerçekten keyif alıyorum. Neredeyse her hafta sonu

[0:51:56.640] gittiğim bir dağ evim var. Orada bir ofisim de var. Yani orada çalışıyorum da

[0:52:01.960] ama esasen kendimi çok iyi hissediyorum. Hayatımı hiçbir şey için değiştirmem.

[0:52:07.680] Sağlık hakkında öğrenmekten büyük keyif alıyorum. Bu benim için olduğu kadar

[0:52:12.680] herkes için de faydalı. Bana danışan herkes bundan yararlanıyor. Ayrıca çok

[0:52:18.119] sayıda takipçim var. Birçok kişi beni güvenebilecekleri tek kişi olarak

[0:52:23.280] görüyor. Sanki bir antiarlatanım diyeyim. Çünkü bunu buradan para

[0:52:28.160] kazanmak için yapmıyorum. Reklam falan da yapmıyorum. Tek amacım kendi

[0:52:32.480] yaşlanmamı tedavi etmek. Doktor Andrews, sana birkaç şey

[0:52:37.799] soracağım. Kısaca ölümsüz evcil hayvan projen hakkında konuşmak istiyorum. İki

[0:52:43.440] köpeğim var ve senin web sitende bunu görünce çok hoşuma gitti. Biraz da bu

[0:52:48.680] projenden bahseder misin? İki evcil hayvan ürünü üzerinde

[0:52:53.119] çalışıyoruz. Şirkette bu işin başında bir proje

[0:52:57.400] liderimiz var. Şu an prototipleri hazırlayıp pazarlama yapacak firmalarla

[0:53:03.440] görüşüyor. Eğer evcil hayvan ürünlerini pazarlamak isteyen biri varsa onu

[0:53:10.119] seninle tanıştırabilirim. Ama ölümsüz deyince ben yaşlanma ile

[0:53:15.319] ilgili olduğunu sanıyordum. Ölümsüz evcil hayvan klonlama deniyor

[0:53:20.559] buna. Biraz dramatik bir ifade ama ben bunu bir konsept kanıtı olarak

[0:53:26.240] görüyorum. Şu anda dünyada evcil hayvanlarını klonlayabilen şirketler

[0:53:32.079] var. Mesela evcil hayvanın ölürse kulağından bir parça kesip bu firmaya

[0:53:39.839] gönderiyorsun. Firma o dokudan hücre alıp senin evcil hayvanınla genetik

[0:53:46.319] olarak tamamen aynı yeni bir hayvan yaratıyor.

[0:53:50.839] Ama o klonlanan evcil hayvan da yaşlı olmaz mı?

[0:53:53.640] Evet. Bu bir problem. Tabii benim önerim şu. Önce o hücreleri alıyoruz. Sonra gen

[0:53:59.359] terapilerimizden birini kullanarak o hücrelerin telomeraz üretmesini

[0:54:03.280] sağlıyoruz. Ardından bu hücreleri evcil hayvan klonlayan şirketlere

[0:54:08.200] gönderiyoruz. Böylece tüm hücrelerinde telomeraz üreten ve teorik olarak

[0:54:13.640] ölümsüzlüğe yakın bir evcil hayvana sahip oluyorsun. Tabii ki yine bir araba

[0:54:18.240] çarpabilir ya da başka bir şey olabilir ve ölebilir ama en azından artık

[0:54:22.319] yaşlanmaya bağlı hastalıklardan yani yaşlanma kaynaklı bozulmalardan muzdarip

[0:54:27.480] olmayacak. Ayrıca şunu da kesinlikle düşünüyorum ki

[0:54:32.079] sanırım daha önce bahsetmedim. Amerika'da kanser araştırmalarım

[0:54:36.000] nedeniyle yılın ulusal mucidi seçildim. Birçok ilacı klinik çalışmalardan

[0:54:41.200] geçirdim. Hatta kanser tedavisi için ilaçlar geliştirdim ve onları da klinik

[0:54:46.319] çalışmalara sundum. Yani kanser hakkında gerçekten çok bilgim var ve inanıyorum

[0:54:51.760] ki tüm hücrelerinde telomeraz üreten evcil hayvanların telomeraz üretmeyen

[0:54:56.920] köpekler, kediler ve atlara göre çok daha düşük kanser riski olacak.

[0:55:03.359] Şöyle bir şey geliyor aklıma. Diyelim ki birkaç yıla kadar bu yaşlanma işini

[0:55:08.880] çözeceksin. Her şey hazır. Sadece insanlara

[0:55:13.240] uygulanması için biraz fon gerekiyor. Bilimsel tarafı tamam yani. Peki sonra

[0:55:19.839] ne olacak? Evet bilim kısmını çözdük. Tek engel

[0:55:22.480] fon. Hiç düşündün mü kimsenin ölmediği bir

[0:55:25.160] dünya nasıl bir yer olurdu? Tabii ki düşündüm ve kitaplarımda

[0:55:30.119] bununla ilgili bölümler var. Bu konuyla ilgili her olasılığı, tüm olumsuz

[0:55:35.520] taraflarını düşündüm. Mesela en önemli sorulardan biri şu: Eğer yaşlılar ki

[0:55:40.839] aslında o kelimeyi kullanmayı pek sevmem. Ben daha uzun yaşamış olanlar

[0:55:45.720] demeyi tercih ediyorum. Çünkü hayat yaşamakla ilgilidir. Yaşlanmakla değil.

[0:55:49.880] Yani eğer daha uzun yaşamış olanlar hiç emekli olmazsa gençler nasıl iş bulacak?

[0:55:55.079] Bu ciddi bir mesele olacak. Ama şunu da söylemeliyim. Ben uzun yıllardır daha

[0:55:59.520] lisedeyken bile huzur evlerine, bakım evlerine ve kişinin kendisi ve ailesi

[0:56:04.280] için yaşam kalitesine odaklanarak mevcut bakımını iyileştirmeyi amaçlayan

[0:56:08.839] palyatif bakım merkezlerine gidip insanlarla konuşuyordum. Ve çoğu

[0:56:12.880] mutsuzdu. Hayatlarından hiç memnun değillerdi. Bu tarz bir yaşamın önüne

[0:56:17.400] geçebilmek gerçekten harika olurdu. Mesela 200 yıl sonra biri çıkıp da

[0:56:22.200] yaşlanma tedavisi yasaklansın mı diye referandum yapsa bence kimse bugünkü

[0:56:26.799] halimize geri dönmek istemez. Yaşlanmayı ortadan kaldırmanın birtım toplumsal

[0:56:31.359] sonuçları olacak ama biz insanlar zaten sorunlarla baş etmede iyiyiz. Mesela

[0:56:35.599] interneti düşün. Önce büyük bir karmaşaydı ama sonra nasıl adapte olduk?

[0:56:39.880] İnternet ilk çıktığında hepimiz yok artık bu çok karmaşık bunu yapamayız

[0:56:45.000] diyorduk ama şimdi onsuz bir hayat düşünemiyoruz bile. İnsanlar adapte

[0:56:49.480] oldu. Aynı şekilde yaşlanmanın tedavisine de adapte olacaklar.

[0:56:54.160] Robotların işleri yapmasına da alışacağız bizler. Yani insanoğlu

[0:56:58.640] gerçekten çok uyumlu bir türüz. Bir şekilde çözeriz. Ve bir kere yaşlanmanın

[0:57:03.520] ortadan kalkmasının getirdiği faydaları yaşadıktan sonra kimse bugünkü hale geri

[0:57:08.599] dönmek istemeyecek. İşin özü bu. Çok teşekkür ederim doktor Andrews.

[0:57:13.760] Gerçekten ilham vericiydi. Hem umut dolu, hem kafa karıştırıcı hem de

[0:57:18.119] düşündürücüydü. Ama senin gibi bu işin peşini bırakmayan bilim insanları

[0:57:22.520] sayesinde insan geleceğe umutla bakabiliyor. Normalde böyle şeyleri

[0:57:26.760] konuşmanın başında söylerim ama bu sefer sona sakladım. Dur, bitmedi Esra. Daha

[0:57:30.839] konuşmadığımız bir şey var. Harika. Peki devam edelim.

[0:57:33.720] Başta demiştin ya, Telomeraz'ın kansere yol açtığı ile ilgili bazı söylentiler

[0:57:38.119] duydun diye. Eee, evet bu konuda net konuşabilirim. Çünkü ben kanser

[0:57:42.880] konusunda uzmanım. Zaten bu alandaki araştırmalarım sayesinde yılın ulusal

[0:57:48.680] mucidi ödülünü aldım. 2017'de Tokyo'da bir sunum yaptım. O

[0:57:53.960] videoda bu Telomeras kanser yapar söylemini yerle bir ettim diyebilirim.

[0:57:58.960] YouTube'da Tokyo 2017 Telomerace Presentation diye ararsanız bulursunuz.

[0:58:04.680] Orada bu konuyu en ince detayına kadar anlattım. Neden Telomeraz'ın kansere yol

[0:58:09.920] açmadığını bilimsel olarak ortaya koydum. Bu kanseri bilmeyen insanların

[0:58:15.119] ortaya attığı bir efsane sadece gerçekte telomeras kansere yol açmak bir yana

[0:58:21.520] kanser riskini azaltıyor. Çünkü kısa telomerler kanserin en önemli

[0:58:26.200] nedenlerinden biri. Aynı şekilde zayıflamış bağışıklık sistemi de

[0:58:31.000] telomerleri uzatmak her ikisini de düzeltiyor. İstersen o sunumun linkini

[0:58:36.000] de paylaşabilirim. O zaman bu söylentiyi kim çıkardı?

[0:58:43.039] Ya da bu fikre nasıl vardılar? Bazı insanlar var. Hisyonik kişilik

[0:58:47.640] bozukluğu diye bir şey var. Hani her şeyi abartan tipler.

[0:58:52.839] Evet biliyorum. Ben bir psikoloğum. Benim de psikoloji alanında özellikle

[0:59:00.839] deneysel psikoloji bölümünde bir diplomam var. Histrionik kişilik

[0:59:05.440] bozukluğu. Sürekli ilgi görmek isteyen insanların yaşadığı bir rahatsızlık.

[0:59:11.760] Anti aging yani yaşlanma karşıtı alanında da tam böyle tipler var.

[0:59:16.520] Sürekli haberlerde yer almak, basın bültenleri yapmak için çırpınıyorlar. Ve

[0:59:21.480] bunu yapmanın tek yolu herkesten farklı bir şey söylemek oluyor. Ekibim insan

[0:59:27.160] telomerazını ilk keşfettiğinde kanser hücrelerinin telomeraz ürettiğini

[0:59:32.160] biliyorduk ama telomerazın kanserin nedeni olmadığını da anlamıştık. Kanser

[0:59:37.520] hücreleri önce kanserleşiyor ardından kısa telomerlerin neden olduğu

[0:59:42.599] mutasyonlarla telomeraz genini aktif hale getirip telomerleri uzatmanın

[0:59:47.760] yolunu buluyorlar. Telomeraz'ı ilk keşfettiğimizde

[0:59:51.960] benim ve ekip arkadaşlarımın en önemli hedeflerinden biri kanser hücrelerine

[0:59:57.680] Telomeraz'ın antisens dizilimini sokmaktı. Ben ve ekibim bunu

[1:00:02.559] yaptığımızda tüm kanser hücrelerini yok edebildiğimizi gösterdik ve normal

[1:00:07.119] hücrelere hiçbir zararı olmadı. Yani bu şimdiye kadar geliştirilen en iyi kanser

[1:00:12.640] tedavilerinden biriydi. Üzerinden 30 yıldan fazla zaman geçti ama artık

[1:00:16.960] sonunda piyasada. 30 yıl önce geliştirdiğim bu özel ters yönlü RNA

[1:00:21.599] tedavisi Ritello adıyla biliniyor. Benim adımı bu tedaviyle hiç

[1:00:25.319] ilişkilendiremezsiniz. Çünkü klinik çalışmalara başlamadan önceki aşamalarda

[1:00:30.359] görev aldım. Sadece klinik çalışmaları onlar yürüttü. Ama benim şirketimde

[1:00:36.359] kanseri tedavi etmek için daha iyi yöntemler var. Telomerazı engellemek

[1:00:41.960] yerine telomeraz pozitif hücreleri zehirlemek. Çünkü aslında telomerazı

[1:00:47.520] engellemek telomerlerin kısalmasına ve mutasyon oranlarının fırlamasına neden

[1:00:53.200] oluyor. Kanser hücreleri de telomeraz olmadan telomerleri uzun tutmanın başka

[1:00:58.760] bir yolunu buluyor. Buna alt yolu deniyor. Yani kanserler hep geri

[1:01:04.000] geliyor. Bunu 30 yıl önce söylemiştim. Bu ters yönlü RNA tedavisi kanseri

[1:01:11.200] sadece biraz geciktirir dedim. Kanserler her zaman geri dönecek.

[1:01:16.119] Nitekim öyle de oldu. FDA'nın onay vermesi de tam 30 yıl sürdü. Yine de

[1:01:21.520] Ritello'ya bir bakmak lazım. Kanserli hücreleri bir süreliğini azaltması

[1:01:26.599] gerçekten harika ama kanserler sonrasında yine geri gelecektir. Yani

[1:01:32.799] telomerler kısalmadan sadece kanser hücrelerini zehirleyebilirsek

[1:01:38.079] aslında benim protokollerimde önce telomerlerin uzatılmasını öneriyorum.

[1:01:43.000] Böylece mutasyon oranları azalıyor. Sonra telomerleri uzatan tedaviler

[1:01:48.240] kesilip yerine telomeraz pozitif hücreleri öldüren tedaviler uygulanıyor.

[1:01:53.599] Böylece sadece kanser hücreleri hedef alınmış oluyor. Normal hücrelere zarar

[1:01:58.440] gelmiyor. Ve yine bunun henüz yapılmamasının tek sebebi finansman

[1:02:02.880] eksikliği. Para sorunu engel teşkil ediyor. Ama bizim elimizde bu yöntem de

[1:02:06.880] var. Ayrıca kanser konusunda dünyadaki en bilgili kişilerden biri olduğumu

[1:02:11.319] düşünüyorum. Birçok farklı kanser tedavisi geliştirdim ama hiçbirini tam

[1:02:14.920] olarak beğenmedim. Yine de çalıştığım şirketler bu tedavileri klinik

[1:02:18.400] çalışmalardan geçirdi. Benim her zaman asıl hedefim kanseri gerçekten

[1:02:22.359] iyileştirmek için nelerin gerektiği oldu.

[1:02:25.119] Çok garip gerçekten. Podcast'te Lis Perish'ile konuşurken aynı şeyi

[1:02:30.079] söyledim. Dünyada öyle bir para var ki eskiden böyle değildi. Artık insanlar

[1:02:35.559] servetlerini milyarlarca dolar üzerinden konuşuyorlar. Milyonlarla değil. Senin

[1:02:40.640] Liz'in ya da Obry'de Grey'in bahsettiği rakamlar 100 milyarlarca dolara

[1:02:46.160] dayanıyor. Ama anlamıyorum bu süper zengin insanlar nasıl olur da bu

[1:02:51.160] konuları değiştirmekle ilgilenmiyor? Ben çok büyük astronomik paralar yani işte

[1:02:57.119] 100 milyar dolar gibi gerektiğini söylemiyorum. İhtiyacımız olan yatırım

[1:03:02.240] miktarı 100 milyonlarca dolar kadar. Yani çok daha makul ve ulaşılabilir bir

[1:03:07.720] rakam. Ama buna rağmen bu kadar büyük paraları elinde tutan zengin insanlar bu

[1:03:13.359] konuyla ilgilenmiyorlar. Bu da beni çok şaşırtıyor. Parası olanlar yaşlanma

[1:03:18.880] konusunda yeterince bilgi sahibi değiller.

[1:03:22.960] Gösteriş yapan, şarlatanlara yatırım yapmaları için kandırılıyorlar,

[1:03:27.760] aldatılıyorlar. Bu tür şarlatanlara da İngilizcede rers

[1:03:33.160] deniyor. Yani ikna etme konusunda uzman kişiler.

[1:03:38.450] [Müzik] Şunu demek istiyorum. Ben o tip biri

[1:03:43.240] değilim. Sadece bilime dayanarak konuşurum. Çok dürüst ve gerçekçiyim.

[1:03:47.000] Asla yanlış iddialarda bulunmam. Ve bu yüzden bazı şarlatanların,

[1:03:53.160] dolandırıcıların aldığı türden finansmanı ben alamıyorum. Çünkü

[1:03:57.760] yatırımcılar onlara inanıyor. Çünkü ikna sanatında iyiler. Bu büyük bir problem.

[1:04:04.359] Diğer bir sorun ise yatırımcıların hızlı kar elde etme düşüncesine sahip

[1:04:10.000] olmaları. Şirketimi kurduğum ilk yıllarda bunu çok yaşadım. Ne yazık ki

[1:04:16.559] geleneksel tüm yatırımcılarımdan vazgeçmek zorunda kaldım. Çünkü

[1:04:21.440] yatırımcıların hayalin gerçekleşmesine değil de sadece o hayale yatırım

[1:04:28.039] yaptığını fark ettim.

[1:04:32.119] Yatırımcılarımın hepsi yaşlanmayı geri çevirme planlarım çok uzun süreceği için

[1:04:37.640] benim başka projeler üzerinde çalışmamı istiyorlardı. Çünkü yatırımlarından daha

[1:04:42.240] hızlı getiri bekliyorlardı. O yüzden onlar için farklı projeler üzerinde

[1:04:46.799] çalışıyordum. sonra gelip bilimsel strateji toplantılarıma müdahale edip

[1:04:50.760] çalışmaları durdurun bunun yerine bunu yapmanızı istiyorum diyorlardı.

[1:04:56.440] Biz de onların istediği şeyleri yapıyorduk ve bunda da epey başarılı

[1:04:59.240] olduk. Sonra şirketin bu kadar başarılı olduğunu görünce hadi şirketi satıp

[1:05:05.760] büyük kar elde edelim dediler. Bu benim için tam bir felaket olurdu. Çünkü tüm

[1:05:11.920] fikri mülkiyetim ellerinden çıkardı. Neyse ki yaşlanmayı tedavi etmek isteyen

[1:05:18.640] ve bu işe inanan birkaç yatırımcım vardı. Şirketin kontrolünü bana sadece 3

[1:05:25.000] dolarlık sembolik bir bedelle devrettiler.

[1:05:28.680] Hala yaşlanmayı tedavi etmemi bekliyorlar ama işte diğer 50'den fazla

[1:05:34.680] yatırımcım sadece hızlı kar peşindeydi. Evet. Tam şu anda bulunduğum bu odada en

[1:05:41.880] az 10 tane milyarder ve milyarlarca dolar sermaye ile karşı karşıya oturdum.

[1:05:48.640] Yatırım teklif ettiler ama kontrol istediler ve yatırımlarından çok hızlı

[1:05:54.119] geri dönüş beklediler. Halbuki bunlar çok zengin insanlardı.

[1:05:59.760] Ben de onları reddettim. Böyle bir oyunun içine tekrar girmeyeceğim. Yani

[1:06:05.799] sadece zenginlerin daha da zengin olmasına hizmet eden bir işin parçası

[1:06:11.960] olmam. Ben yaşlanmayı tedavi etmek istiyorum. Finansal getiri yerine insani

[1:06:17.559] fayda ve topluma olan katkı benim için daha önemli. Ama ilginç olan şu ki

[1:06:23.359] yaşlanmayı tedavi ettiğimde o yatırımcılar ve o işe para koyanlar

[1:06:28.440] trilyonlarca dolar kazanacaklar. İnan bana bu işin çaresini bulduğunda

[1:06:34.680] hepsi tedavi olmak için kapının önünde sıraya girecekler.

[1:06:39.240] Yatırım yapıp yani sadece para verip sonra tüm kontrolü ele alamazlar. Eğer

[1:06:45.680] biri bana yaşlanmayı tedavi etmem için müdahale etmeden izin verse bu işi bir

[1:06:52.359] ila 3 yıl içinde çözebiliriz. Tüm iş planımı hazırladım. Yaptığımız tüm

[1:06:58.520] çalışmalar üzerinden tahminlerde bulundum. Tabii ki tahminler hep bir

[1:07:03.640] aralık verir. Bu da istatistiksel teoriye dayanıyor. En erken 1 yıl

[1:07:09.160] içinde, en geç ise 3 yıl içinde tamamlayabileceğimizi

[1:07:13.559] düşünüyorum. Sadece benim belirttiğim planı hayata geçirebilirsek

[1:07:18.640] bu planı uygulamak ayda 2 milyon dolara mal oluyor. Çünkü bitki özleri, çeşitli

[1:07:24.839] kimyasallar, testlerde kullanılan malzemeler, robotların çalıştırılması ve

[1:07:30.720] kimyasal tasarlayan eczacılar gibi birçok şeye para harcıyoruz. Hatta

[1:07:36.640] burada bütün farklı departmanları anlatıyorum. Bu yaşlanmayı tedavi edecek

[1:07:42.079] bir şeyi bulmak için yaptığımız tarama projesinin aylık maliyeti 2 milyon

[1:07:47.799] dolar. Anladığım game terapisi gibi değil. Daha

[1:07:52.400] çok günlük takviye türü bir tedaviden bahsediyorsun.

[1:07:57.480] Doz başına 10 centen fazla tutmayan bir hap yaratmak istiyorum. Hatta keşke para

[1:08:04.160] peşinde olmayan bir yatırımcı bulsam da bu ilacı bulduktan sonra uçaklardan

[1:08:10.880] ücretsiz dağıtsak, herkes ücretsiz kullanabilse.

[1:08:14.920] Bu beni dünyanın en mutlu insanı yapardı. Ben de konferanslarda yapacağı

[1:08:20.960] gibi konuşmalarla hayatımı kazanırım. Para için yapmıyorum bunu. Üstelik kar

[1:08:26.359] da elde edebiliriz. Yatırımcılar yine milyarlarca kazanabilir ama gen

[1:08:30.759] tedavisine kıyasla kişi başı çok daha ucuz olur. Bu arada tabii gen

[1:08:35.279] tedavisinin fiyatı da düşecek. Onun da üzerine çalışıyorum

[1:08:40.000] ama bu benim asıl hedefim değil. Gen tedavisi benim için sadece geçici bir

[1:08:46.239] kavram kanıtı. Hap çıkana kadar yaşayıp göremeyecek insanların en azından gen

[1:08:52.920] tedavisiyle hayatta kalabilmesini istiyorum. Bunu görmek istiyorum. Her

[1:08:58.279] gün 150.000 kişinin yaşlanmaya bağlı hastalıklardan ölmesini gerçekten çok

[1:09:04.719] kötü buluyorum ve bunu durdurmamız gerekiyor.

[1:09:08.600] O halde bu dileği evrene gönderelim. Eminim ki tek insanlarla birlikte bu

[1:09:13.679] hayali gerçeğe dönüştürebileceğiz. Biliyorsun mesajı yaymanın yolu bu.

[1:09:18.799] Belki doğru kişi bu podcasti dinler ya da birisi başkasına gösterir. İşte bu

[1:09:24.199] şekilde ilerleyecek diye düşünüyorum. Vakit ayırdığın için teşekkür ederim.

[1:09:29.359] Ben teşekkür ederim. Bu benim için de çok hassas bir konu.

[1:09:33.560] Büyükannem Alzheimer hastalığından vefat etti. Diyabeti vardı. Ailede diyabet

[1:09:38.759] yaygın. Sevdiklerinin bazı hastalıklar yüzünden hayattan kopuşunu izlemek

[1:09:43.480] gerçekten çok üzücü. Oysa bu hastalıklar geri döndürülebilse hayat ne kadar güzel

[1:09:48.080] olurdu. Benim babam ve küçük erkek kardeşim de

[1:09:51.560] Alzheimer'dan vefat etti. İkisi de Apo 4 genini taşıyordu. Neyse ki ben babamdan

[1:09:59.400] bu geni miras almadım. Bu yüzden Alzheimer açısından yüksek risk grubunda

[1:10:04.440] değilim. Ama Alzheimer riski taşıyan yeğenlerim gibi aile bireylerim var.

[1:10:10.840] Yine de ben Alzheimer'ı tedavi etmeye, herhangi bir aile üyemin risk altında

[1:10:16.239] olduğunu öğrenmeden çok önce kararlıydım. Yani bu konuda benim için

[1:10:20.560] hiçbir şey değişmedi. Alzheimer'ı tedavi etmek her zaman birinci önceliğim oldu.

[1:10:26.719] Çünkü bu hastalık ölümden daha beter bir şey. Bunu dile getirmek bile zor. Bu

[1:10:32.760] gerçekten korkunç bir şey. Alzheimer'a yakalandığını bilmek ve çok yakında

[1:10:38.120] sevdiklerini tanıyamayacak hale geleceğini bilmek. Bu tarifsiz bir

[1:10:42.840] çaresizlik ve mutsuzluk demek. Bu insanın yaşayabileceği en büyük kabus

[1:10:49.120] bence. Bu hastalıktan nefret ediyorum. Babamda ve küçük kardeşimde bunun nasıl

[1:10:53.960] ilerlediğini gördüm. Ve şimdi apo4 geninin etkileri ortaya çıktıkça bazı

[1:10:59.719] diğer aile üyelerimde de aynı şeyi göreceğim diye korkuyorum.

[1:11:04.120] Ve üzerinde çalıştığın şey Alzheimer'ı tedavi etmeye yardımcı olacak.

[1:11:07.800] Evet. Bu konuda çok güçlü bir inancım var. Hayatım boyunca Alzheimer üzerine

[1:11:13.679] çalıştım. Tıbbi araştırmalara resmi olarak 1980'lerde

[1:11:19.280] başladım. Ama Alzheimer her zaman en çok odaklandığım hastalıklardan biri oldu.

[1:11:26.120] Telomerleri uzatmanın Alzheimer'ı hem tedavi edebileceğine hem de geriye

[1:11:30.960] çevirebileceğine yürekten inanıyorum. Hatta kişi ailesini bile

[1:11:36.640] hatırlayamayacak duruma gelse bile Liz Perish'in telomeraz gen terapisiyile

[1:11:42.760] belleğini yeniden kazanabileceğini ve sağlıklı anlamlı bir yaşam

[1:11:48.080] sürdürebileceğini düşünüyorum. Tekrar çok teşekkür ederim. Belki

[1:11:52.719] Vegas'ta görüşürüz. Raffest'e gelmeyi planlıyorum.

[1:11:56.679] Evet, bu harika olur. Rahatfest'te dört kez konuşacağım.

[1:12:00.840] Bu harika. Teşekkürler. Dr. Andrews, bol şans diliyorum ve umarım bu sorunları

[1:12:07.480] hep birlikte çözeriz. Yatırımcı bulmaya çalışacağız. Siz bilim kısmını

[1:12:12.600] yaparsınız ve hep birlikte bu işi çözeriz.

[1:12:16.080] Süper ve Esra, bahsettiğim tüm linkleri hatırlamaya çalışacağım ve onları hemen

[1:12:19.679] sana göndereceğim. Email atarıms tamamdır. Çok teşekkür ederim.

*Transkript YouTube'dan alınmıştır.