[0:00:00.280] Bu çok sayıdaki hasar türünü yönetilebilir sayıda kategoriye sadece 7

[0:00:05.040] kategoriye ayıran bir sınıflandırma geliştirdim. O halde yaşlanmanın 12

[0:00:10.080] belirtisinden farkı nedir? Pek çok insan bu yaklaşımın bilimsel

[0:00:13.799] olmadığını söyledi. Söylediğim hiçbir şeyi gerçekten anlamadılar. Ancak

[0:00:17.439] yaklaşık 10 yıl boyunca kendimi tekrarlayıp açıkladıktan sonra

[0:00:21.960] tartışmayı büyük ölçüde kazandım. Böylece bu makale bu yüzyılda yaşlanma

[0:00:26.960] biyolojisi alanında en çok atıf alan makale haline geldi.

[0:00:31.279] Tamam, insanları yaşlandırmamaya çalıştığımızı anlıyorum ama nihai hedef

[0:00:34.800] nedir? Herkesi sonsuza dek yaşatmak mı? Herkes bunu söylüyor ama aslında hayır.

[0:00:39.600] Nihai hedef herkesin sonsuza kadar sağlıklı kalmasını sağlamak.

[0:00:44.399] Ben Esra Çavuşoğlu. 19 yıldır ayık bir hayat yaşıyorum. Bağımlılık hastalığı

[0:00:48.920] ile mücadelem beni beden ve performansımı iyileştirmek, hayat

[0:00:52.399] kalitemi arttırmak, daha sağlıklı ve uzun yaşamak için yeni yöntemler,

[0:00:56.160] cihazlar ve takviye ürünler araştırmaya yönlendirdi. Bağımlılık hastalığı,

[0:01:00.719] bayacking ve longevity alanlarındaki kendi deneyimlerimden dünyadaki son

[0:01:04.519] gelişmelere, çığır açan girişimcilerden uzman akademisyenlere, yıllardır

[0:01:09.400] yaptığım sohbetler artık her hafta Ayık Kafa podcast'tı.

[0:01:13.600] Bu hafta Ayı Kafa podcast'te bilimin en büyük sorularından birini inceleyeceğiz.

[0:01:18.200] Yaşlanma gerçekten çözülebilir mi? Konuğum Longevity araştırmalarının

[0:01:22.479] dünyaca tanınan ismi Dr. Ary the Grey. Ona göre yaşlanma bir hastalık değil.

[0:01:27.520] Bakım gerektiren biyolojik bir süreç. Tıpkı klasik bir arabayı düzenli bakımla

[0:01:31.640] sorunsuz çalıştırmak gibi bedenin de belli aralıklarla onarıma ihtiyacı var.

[0:01:36.600] Bu bölümde yaşlanmaya yol açan yedi temel hasar tipini, kök hücre ve gen

[0:01:40.600] terapilerinin potansiyelini ve neden sadece yaşam süresini uzatmak yerine

[0:01:45.159] sağlıklı yaşam süresine odaklanmamız gerektiğini konuşuyoruz. Ayrıca Senesent

[0:01:49.520] hücreler Rapamisin ve tek bir yöntem yerine çoklu müdahale yaklaşımının neden

[0:01:54.680] gerçek ilerlemeyi sağlayabileceğini gösteren yeni fare çalışmalarına

[0:01:58.520] değiniyoruz. Dr. The Grey, fonlama zorluklarını,

[0:02:02.560] sektördeki abartılı söylemleri ve bilim kurguyu gerçek bilime dönüştürmek için

[0:02:07.320] nelerin değişmesi gerektiğini açıkça paylaşıyor ve önümüzdeki 12 ila 15 yıl

[0:02:12.040] içinde Longevity Escape Velocity'ye ulaşma ihtimalimizin %50 olduğunu

[0:02:17.160] öngörüyor. Bu bölüm yaşlanmaya, sağlığa ve kendi biyolojinize bakışınızı tamamen

[0:02:22.920] değiştirecek. Ayıkfa'nın bu bölümü Gedik Eğitim Vakfı katkısıyla sizlere

[0:02:28.000] ulaşıyor. 30 yılı aşkın süredir gençler, çocuklar ve kadınların eğitimine destek

[0:02:33.400] veren burslar, projeler ve sosyal çalışmalarla onların hayallerine

[0:02:37.879] ulaşmalarına imkan sağlayan Gedik Vakfı ile bu yolculukta birlikte olduğumuz

[0:02:42.120] için gurur duyuyoruz. Eğitime yatırım geleceğe yatırımdır. Siz de Ayık Kafaya

[0:02:47.480] konuk olan alanında dünya çapında başarılı uzmanlara isterseniz orijinal

[0:02:52.480] İngilizce kayıtlarıyla, isterseniz Türkçe çeviriyile ve tamamen ücretsiz

[0:02:57.200] şekilde ulaşmaya devam etmek için kanala abone olun, bölümlere yorum yazın,

[0:03:02.560] beğenin ve paylaşın. En güncel bilimsel verilere dayanan içeriklerimize ulaşmaya

[0:03:07.680] devam edebilmek için siz de böylece destek verin. Doktor Obri the Grey Ayık

[0:03:12.959] Kafa Podcast'e hoş geldin. Bu gerçekten çok heyecan verici bir an. Çünkü bugün

[0:03:17.879] dünyada herkes Longevity'den bahsediyor. Longevity'yi gerçekten bilenler ya da

[0:03:23.200] hiç bilmeyenler bile sadece estetik işlemler yapanlar hatta saç boyayanlar

[0:03:28.480] bile bu konuyu konuşuyor ve ben de sonunda doğru kişiyi ağırladığımı

[0:03:32.599] düşünüyorum. Daha önce birçok önemli ve harika konuğum oldu ama sen genellikle

[0:03:38.519] longevity hareketinin isim babası olarak anılıyorsun. Yaşlanmanın aslında bir

[0:03:43.599] hastalık olduğu yönündeki devrim niteliğindeki görüşünle tanınıyorsun.

[0:03:48.319] Sana bu konuyu da sormak istiyorum. Kariyerin boyunca yaşlanmanın hücresel

[0:03:52.920] hasarı onararak yenilebileceğini savund. Bu süreci de genellikle bir arabaya

[0:03:57.920] benzetiyorsun. Hatta bazı konuşmalarında bu benzetmeyi anlatırken gösterdiğin o

[0:04:03.079] güzel antika arabayı da gördüm. Onlarca yıldır savunduğun fikirler yüzünden pek

[0:04:08.120] çok dirençle, şüpheyle ve seni küçümseyen insanlarla karşılaştın. Ama

[0:04:13.239] sonunda belki de son 10 yıldır bu fikri kenarda duran bir düşünceden alıp

[0:04:18.199] herkesin konuştuğu bir konu haline getirmeyi başardın. Bu yüzden seni

[0:04:22.400] burada ağırlamak gerçekten büyük bir mutluluk. Hoş geldin. Seninle ilgili

[0:04:27.759] söylenecek o kadar çok şey var ki ama bence seni hiç tanımayan Aubri the Grey

[0:04:33.520] ismini ilk kez duyan biri için bunlar en önemli noktalar. Gerçi seni duymamış

[0:04:38.919] birini bulmak neredeyse imkansız tabii ama yine de tekrar hoş geldin.

[0:04:43.840] E beni ayık kafaya kabul ettiğin için teşekkür ederim.

[0:04:46.160] E aslında bunu en iyi açıklayabilecek kişi sensin. Yaşlanma bir hastalıktır

[0:04:49.880] derken tam olarak ne demek istiyorsun? Aslında önce küçük bir düzeltmeyle

[0:04:53.400] başlamak istiyorum. Yaşlanma bir hastalıktır. İfadenle ilgili küçük bir

[0:04:57.919] fark var Esra. Çünkü ben aslında yaşlanmayı bir hastalık olarak

[0:05:01.759] tanımlamıyorum. Ben yaşlanmayı tıbbi bir problem olarak görüyorum. Ama bu ikisi

[0:05:07.039] aynı şey değil. Şimdi aradaki farkı açıklayayım. Bir hastalık örneğin bir

[0:05:11.880] enfeksiyon gibi zihnimizde genellikle ilaçla tedavi edebileceğimiz bir şey

[0:05:17.240] olarak canlanır. Çoğu enfeksiyonu zaten tedavi edebiliyoruz.

[0:05:22.199] Bazılarını henüz edemiyoruz ama üzerinde çalışıyoruz. Ancak mesela Alzheimer

[0:05:26.720] hastalığını bu şekilde düşünmemeliyiz. Çünkü Alzheimer yaşlanmaya bağlı bir

[0:05:31.479] durumdur. Yani doğası gereği bulaşıcı olmayan tıpkı bazı doktorların dediği

[0:05:36.880] gibi içsel bir durumdur. Bu yüzden onu bir hastalığı tamamen iyileştirmek

[0:05:42.520] anlamında tedavi etmeye çalışmak çok mantıklı değildir. Ama tıbbi

[0:05:47.080] müdahalelerle bu süreci ciddi ölçüde ele alabiliriz. ilerlemesini

[0:05:51.840] yavaşlatabiliriz. Hatta belki süresiz olarak erteleyebiliriz.

[0:05:56.280] Bu durum eee yaşlanmayla ilişkili tüm hastalıklar için geçerli. Yani neredeyse

[0:06:01.280] tüm kanser türleri, kalp hastalıkları gibi. Bunlar tedavi edebildiğimiz şeyler

[0:06:06.280] değil ama tıpkı yaşlanma gibi ilaçla, tıbbi müdahaleyle ertelenebilirler.

[0:06:12.120] Hatta belki sonsuza kadar. Bütün bunları vurgulamak bu yüzden çok önemli. Çünkü

[0:06:16.680] aynı durum yaşlanmanın belirtileri olarak gördüğümüz ama hastalık olarak

[0:06:21.759] adlandırmadığımız şeyler için de geçerli. Birinin bilişsel veya fiziksel

[0:06:26.280] yetilerini kaybettiğini gördüğümüzde bazen bunun için belli bir hastalık adı

[0:06:30.599] koyarız. Bazen de sadece yaşlılık, zayıflık ya da tam tanımlanmamış başka

[0:06:35.800] bir şey deriz. Ama genellikle bunlara hastalık demeyiz. Ama işte bu bir sorun.

[0:06:41.400] Çünkü Alzheimer gibi bir şeye hastalık deyip yaşlılığa bağlı bedensel

[0:06:44.800] güçsüzlüğü hastalık olarak görmediğinde sanki bu tür durumlar tıbbın müdahale

[0:06:48.720] edemeyeceği şeylermiş gibi bir izlenim oluşuyor. Yani bunları ilaçla ya da

[0:06:52.720] tıbbi yöntemlerle geciktiremeyeceğimiz hatta teorik olarak bile ele

[0:06:56.919] alamayacağımız düşünülüyor. Bu ise tamamen yanlış. Vurgulamak istediğim

[0:07:01.120] asıl nokta şu: Alzheimer gibi hastalık adı verdiğimiz yaşlanma belirtileriyle

[0:07:06.280] kemiklerin yaşa bağlı kırılganlığı gibi hastalık olarak adlandırmadıklarımız

[0:07:10.000] arasında aslında hiçbir anlamlı fark yok. Bu fark tamamen kelimelerden yani

[0:07:13.840] tanımlamadan ibaret. Yaşlanmanın tüm bu yönleri teorik olarak tıpla ele

[0:07:17.919] alınabilir, geciktirilebilir hatta önlenebilir ve biz de tam olarak bunun

[0:07:21.879] üzerinde çalışıyoruz. Peki o zaman yaşlanma nedir?

[0:07:26.080] Ben yaşlanmayı iki sürecin birleşimi olarak tanımlıyorum. Birincisi yaşam

[0:07:30.919] boyu hatta aslında doğmadan önce bile süren bir süreçtir. Bu süreçte vücudun

[0:07:36.039] normal metabolizmasının bir sonucu olarak moleküler ve hücresel düzeyde

[0:07:40.560] hasar oluşur. Yani kısacası vücudun bizi her gün hayatta tutmak için yürüttüğü

[0:07:45.599] temel işlevler zamanla bu hasarın birikmesine yol açar. İşte bu

[0:07:50.440] yaşlanmanın ilk sürecidir. İkinci süreç ise yaşamın ilerleyen dönemlerinde

[0:07:56.240] başlar. Bu biriken hasarın artışıyla ortaya çıkan zihinsel ve fiziksel işlev

[0:08:02.120] kaybıdır. Peki artma ne demek? Aslında vücut belli bir miktar hasarı tolere

[0:08:09.000] edecek şekilde tasarlanmıştır. Ama bu sınırın bir noktası vardır. Bu yüzden bu

[0:08:14.360] hasar o sınıra ulaşana kadarki bu genellikle hayatımızın büyük kısmını

[0:08:19.560] kapsar. Zihinsel ve fiziksel işlevler büyük ölçüde yerinde kalır. Ancak hasar

[0:08:25.560] o eşiği açtığında bu işlevler azalmaya başlar. Yaşlanmayı bu iki sürecin

[0:08:31.840] birleşimi olarak tanımlamayı sevmemin nedeni bu yaklaşımın konuyu daha net

[0:08:36.839] görmemizi ve ona yönelik tıbbi çözümler geliştirmemizi kolaylaştırması.

[0:08:42.560] Yaşlanmayı bu şekilde ele almak, metabolizmamızı yani insan vücudunun

[0:08:48.200] normal işleyişini ileri yaş hastalıklarından ayırmak anlamına gelir.

[0:08:52.440] Bunu yapmanın farklı yolları olabilir. Geriatrik tıp yani ileri yaş için tıp

[0:08:58.200] geliştirilebilir ama bu yaklaşım az önce bahsettiğim hatayı yapıyor. Yaşlılığa

[0:09:04.120] bağlı hastalıkları doğrudan tedavi etmeye çalışıyor. Bu ise işe yaramıyor.

[0:09:09.279] Bunu başarmak için büyük paralar harcanıyor ama sonuç değişmiyor. Bunun

[0:09:13.600] nedeni aslında çok açık. Çünkü sözünü ettiğim bu moleküler ve hücresel hasar

[0:09:18.600] birikmeye devam ediyor. Hasarın kendisi durmadan arttığı için sadece

[0:09:23.320] sonuçlarıyla mücadele etmeye çalışan her yöntem zamanla etkisini kaybediyor. Yani

[0:09:29.320] bu çaba baştan başarısız olmaya mahkum. Yaklaşık bir yüzy yıl önce bazı bilim

[0:09:35.600] insanları bu gerçeği fark etti ve şöyle düşündüler. Hasarı tedavi etmeye

[0:09:41.320] çalışmak yerine belki de oluşumunu yavaşlatabiliriz.

[0:09:45.800] Doğadan ilham alalım. Çok uzun yaşayan bazı canlı türleri var. Onların bunu

[0:09:50.600] nasıl başardığını anlayabilirsek belki insan ömrünü de uzatabiliriz. Vücudu

[0:09:56.120] daha temiz çalışır hale getirip hasarın daha yavaş oluşmasını sağlayabiliriz.

[0:10:01.680] Ama aslında bu da işe yaramadı. Çünkü vücudun hasar üretimi yaşamın temel bir

[0:10:07.040] parçası. Bu süreç bizi hayatta tutan mekanizmalarla öylesine içe geçmiş

[0:10:12.560] durumda ki onu bozmadan yavaşlatmak neredeyse imkansız. Kısacası vücudu daha

[0:10:18.920] temiz çalıştırma konusunda bugüne kadar gerçek bir başarı elde edemedik.

[0:10:25.040] Bu yüzden herkes pes etti. Yaklaşık 50 yıl önce kimsenin yaşlanmayı durdurmak

[0:10:29.880] ya da değiştirmek gibi bir düşüncesi bile yoktu. Ama 2000 yılında ben

[0:10:35.160] metabolizmamızı yaşlılığa bağlı hastalıklardan ayırmanın üçüncü bir

[0:10:39.160] yolunu fark ettim. Bu da önleyici tedavi eee fikriydi. Yani yaşlanmayı oluşturan

[0:10:45.839] iki sürece doğrudan karışmadan vücudun zaman içinde oluşturduğu hasarları belli

[0:10:51.079] aralıklarla ortadan kaldırmak. Böylece bu iki süreci birbirinden ayırmak ve

[0:10:56.959] yaşlanmanın etkilerini dengelemek mümkün olabiliyor.

[0:11:00.800] Sanırım araştırmalarda tespit ettiğin yi hasar kategorisinden bahsediyorsun.

[0:11:06.399] Evet, kesinlikle ondan bahsediyorum. Bu önleyici tedavi yaklaşımının en güzel

[0:11:11.279] yanı vücudun bu hasarları nasıl oluşturduğunu tam olarak bilmemize

[0:11:16.000] rağmen etkili bir şekilde bu bilinmezliği aşmamız. Yani hasarı ortaya

[0:11:21.560] çıkaran süreçleri tam olarak anlamasak da hasarın kendisini görmezden

[0:11:25.839] gelmiyoruz. Çünkü o kısmı net olarak tanımlamamız gerekiyor. Vücuttaki

[0:11:29.959] hasarın ne olduğunu yani bir 50 yaşındaki insanın hücresel ve moleküler

[0:11:34.720] yapısının 20 yaşındaki birine göre nasıl farklılaştığını ortaya koymak

[0:11:38.959] zorundayız. Eee bunu yapabildiğimizde hasarı onarmak için hedeflerimizin ne

[0:11:43.600] olduğunu biliriz. Aslında bundan 25 yıl önce vücutta yaşlanmayla birlikte hangi

[0:11:49.959] değişimlerin olduğunu, hücresel ve moleküler düzeyde nelerin

[0:11:53.920] farklılaştığını büyük ölçüde biliyorduk. Bu da harika bir başlangıç noktasıydı.

[0:12:00.040] Tabii bu değişimlerin hepsi zararlı değil. Bazıları aslında vücudun kendini

[0:12:05.639] koruma biçimi olabilir. Yani her değişimi düzeltmemiz gereken bir hata

[0:12:10.959] olarak görmemize gerek yok. Bunu zaten deneyerek öğrenebiliriz. Bir

[0:12:15.639] şeyi onarıp ne olduğunu gözlemleyebiliriz.

[0:12:18.720] E asıl mesele bu onarımları nasıl yapacağımızla ilgili. Bu noktada ben

[0:12:24.160] yaklaşık 25 yıl önce bütün bu farklı hasar türlerini yi ana kategoriye ayıran

[0:12:29.880] bir sistem geliştirdim. Böylece her bir hasar türüne benzer bir yöntemle

[0:12:35.519] yaklaşmak mümkün hale geldi. Mesela bu kategorilerden biri hücre kaybı. Yani

[0:12:41.680] bazı hücreler ölüyor ama yerlerine yenileri gelmiyor. Zamanla bu hücrelerin

[0:12:47.440] sayısı azalıyor ve belli bir noktadan sonra vücut o hücrelerin yaptığı işi

[0:12:53.519] yapamaz hale geliyor. Bunun çözümü ne? En genel yanıt kök hücre tedavisi.

[0:12:59.760] Vücuda eksilen hücrelerin yerine geçebilecek ve kendini yenileyebilecek

[0:13:05.399] hücreler yerleştiriliyor. Peki işe yarıyor mu?

[0:13:09.360] Evet. Vücudun farklı bölgelerinde hücre kaybı yaşanıyor ve bu da yaşlanmanın

[0:13:14.199] çeşitli etkilerine yol açıyor. Hatta bazen temel nedeni oluyor. Örneğin

[0:13:19.839] Parkinson hastalığı beyindeki belirli bir hücre türünün kaybından

[0:13:24.000] kaynaklanıyor. Yaş ilerledikçe bağışıklık sisteminin zayıflaması da

[0:13:29.360] büyük ölçüde timus denilen organdaki hücrelerin azalmasından oluyor. Aynı

[0:13:34.920] şekilde kalp yetmezliği de buna bir örnek. Kalpte pacemaker hücreleri

[0:13:40.480] dediğimiz kalp atışını düzenleyen hücreler var ve zamanla onları da

[0:13:45.240] kaybediyoruz. E peki kök hücre tedavisi gerçekten işe yarıyor mu diye sorarsan

[0:13:50.880] aslında buna en net örnek yine Parkinson. Bu tedavi orada denendi. İlk

[0:13:56.720] denemeler yaklaşık 30 yıl önce yapıldı ve o zamanlar sadece bazen sonuç

[0:14:02.079] veriyordu. Çünkü o dönemde hangi kök hücrelerin doğru tür olduğunu ya da

[0:14:08.000] bunların nasıl kullanılacağını pek bilmiyorduk. Ama bazen şans eseri işe

[0:14:13.399] yaradı ve işe yaradığı zaman sonuç gerçekten inanılmazdı. İleri evre

[0:14:19.560] Parkinson hastaları sadece tek bir kök hücre enjeksiyonuyla tüm belirtilerinden

[0:14:25.560] kurtuldu. Bu etki en az 10 yıl sürdü. Bugün artık kök hücrelerin nasıl

[0:14:30.600] yönlendirileceğini, hangi türlerin işe yaradığını çok daha iyi biliyoruz. Bu

[0:14:35.480] yüzden bilim dünyası yeniden bu yönteme yöneldi. Şu anda bu konuda yürütülen beş

[0:14:41.240] klinik çalışma var ve herkes bu kez oldukça umutlu.

[0:14:45.920] Doktor De Grey, bir sorum var. Çünkü Sandra Kaufman ile bir podcast yaptım ve

[0:14:51.920] o da yi ilke yaklaşımını kullanıyor. O zaman neden 12 yaşlanma belirtisi var?

[0:14:58.959] Bu çok kafa karıştırıcı.

[0:15:03.639] Podcastin başında bahsettiğin gibi ben ilk kez bu böl ve fethet yaklaşımından

[0:15:08.480] söz etmeye başladığımda ciddi tartışmalar çıkmıştı. Hatta bazıları

[0:15:12.639] oldukça sertti. Pek çok kişi bu yaklaşımın bilimsel olmadığını

[0:15:16.000] savunuyordu. Açıkçası ne demek istediğimi tam olarak anlamıyorlardı.

[0:15:19.639] Ama yaklaşık 10 yıl boyunca aynı şeyleri sabırla anlatıp açıklamaya devam ettim

[0:15:24.680] ve sonunda bu tartışmayı büyük ölçüde kazandım. Bu dönemin sonunu simgeleyen

[0:15:30.040] asıl olay ise 2013'te yayınlanan The Hall Marks of Aging yani Yaşlanmanın

[0:15:36.639] Belirtileri adlı makaleydi. Beş saygın bilim insanı bir araya gelip aslında

[0:15:41.160] benim bundan 10 yıldan daha uzun süre önce ortaya koyduğum fikirleri yeniden

[0:15:45.560] kaleme aldılar. Zamanı gelmişti diyebilirim. Bu makale o zamandan beri

[0:15:50.759] bu yüzyılda yaşlanma biyolojisi alanında en çok alıntı yapılan çalışma haline

[0:15:54.880] geldi. Bu harika bir şey. Demek ki tartışma artık kapanmış durumda. Ama şu

[0:15:59.480] var ki Hallmarks makalesi biraz hedefi ıskaladı. Hasar türlerini tanımladı.

[0:16:05.160] Evet. Ama bunu tam anlamıyla yapmadı. Bazı noktaları dışarıda bıraktı. yine de

[0:16:09.240] kötü bir çalışma değildi. Hasarlarla nasıl başa çıkılacağı konusunda benim de

[0:16:13.600] bahsettiğim bazı konulara değiniyordu. Ama bunun yanında o dönemde popüler olan

[0:16:18.480] aslında pek temeli olmayan bazı fikirleri de dahil etmişti. Bazı kişiler

[0:16:24.040] belki biraz acımasızca ama kısmen haklı olarak şöyle dedi: "Obry'nin çalışması

[0:16:29.480] yaşlanmanın sınıflandırmasıydı. The Hallmarks of Aging ise yaşlanma üzerine

[0:16:34.480] yazılmış makalelerin sınıflandırmasıydı. Tamamen adil bir yorum değil belki ama

[0:16:40.560] çok da uzak sayılmaz. Neyse asıl mesele şu. Bu yüzden 2013'te yayımlanan The

[0:16:45.920] Hallmarks of Aging sürekli güncellenmek zorunda kaldı. Şu anda bazen 12 bazen 14

[0:16:51.759] belirtiden söz ediliyor. Bu da aslında başta konunun özünü biraz kaçırmış

[0:16:55.959] olmalarından kaynaklanıyor. Benim yaptığım sınıflandırma ise yıllar içinde

[0:17:00.120] kendini kanıtladı. Hala geçerliliğini koruyor.

[0:17:04.240] Şimdi anladım. Biliyorsun şu anda ortalıkta o kadar fazla bilgi dolaşıyor

[0:17:08.880] ki bir noktadan sonra insanların da doğal olarak kafası karışıyor. Çünkü çok

[0:17:14.160] tanınmış popüler isimler sürekli bir şeyler söylüyor. Ortaya fikirler

[0:17:18.839] atıyorlar ve sanki 150 yaşına kadar yaşayacaklarmış gibi konuşuyorlar. Bana

[0:17:24.520] bunun aslında mümkün olmadığını ilk söyleyen kişi Liz Perish'ti. O da şöyle

[0:17:29.880] demişti: "Eğer teknoloji değişmezse kimse 150 yaşına kadar yaşamayacak."

[0:17:36.039] Eee, biliyorum senin gibi araştırmacıların önündeki en büyük

[0:17:40.919] engellerden biri finansman. Ve sen özellikle hem servetini sadece kendisi

[0:17:47.400] için harcayanları hem de parayı gerçekten bir fark yaratmayacak şeylere

[0:17:52.400] yönlendirenleri açıkça eleştiriyorsun. Evet, bu doğru açıkçası. İnsan ömrü

[0:17:59.200] 150'ye hatta 130'a kadar bile uzamayacak. Tabii eğer insanlara

[0:18:05.000] verebileceğimiz ilaçlarda büyük ilerlemeler kaydedilmezse

[0:18:09.080] bu tür ilaçların geliştirilmesi gerçekten çok önemli. Çünkü bu ilaçlar

[0:18:13.480] olmadan insanların yaşam süresini şu anki duruma göre sadece birkaç yıl

[0:18:18.799] uzatabiliriz. Daha fazlası pek mümkün görünmüyor. Kolay olan her şeyi zaten

[0:18:24.640] yaptık. Artık sanayileşmiş ülkelerde neredeyse hiç kimse bebeklik döneminde

[0:18:30.480] ölmüyor. Çünkü bulaşıcı hastalıkları büyük ölçüde kontrol altına aldık. Keşke

[0:18:35.720] zengin insanlar gerçekten doğru olanı yapsa. Neyse ki son yıllarda işler biraz

[0:18:40.880] daha iyiye gitti. Bu alana ilk başladığımda neredeyse hiç

[0:18:44.720] kimse araştırmalara para yatırmıyordu ama zamanla bu değişmeye başladı. Yine

[0:18:50.120] de başka bir sorum var. İnsanlar sonunda tamam bu alana ciddi yatırım yapacağız

[0:18:55.360] dediklerinde nasıl yapacaklarını bilmiyorlar ya da doğru insanlardan

[0:18:59.760] tavsiye almıyorlar. Mesela 2013 civarında Google'ın kurucuları Larry

[0:19:04.840] Page ve Sergey Brinki beni o zamanlar en az 10 yıldır tanıyorlardı. Kaliko adında

[0:19:11.000] bir şirket kurdu. Ama bu proje milyarlarca doların boşa gitmesine yol

[0:19:16.640] açtı. Çünkü şirketi tamamen kendi fikirlerine göre yapılandırdılar. Bu da

[0:19:21.360] büyük bir hataydı. Eğer o dönemde benden ya da başka bir uzmandan gerçekten doğru

[0:19:28.000] tavsiyeler alsalardı çok faydalı işler başarabilirlerdi. Yine de umut var.

[0:19:33.520] işler yavaş yavaş ilerliyor. Mesela Jeff Bezos kısa süre önce Altos Laps adında

[0:19:38.600] yeni bir şirkete 3 milyar dolar yatırım yaptı. Altos konusunda da aslında henüz

[0:19:44.360] net bir fikir oluşmuş değil. Yine de bazı şeyleri doğru yaptıklarını söylemek

[0:19:49.159] lazım. Eee alandaki en iyi bilim insanlarını kadrolarına kattılar. Hem de

[0:19:55.159] farklı bakış açılarına sahip insanları bir araya getirerek. Bu da eee çeşitli

[0:20:00.600] yaklaşımların aynı anda denenebileceği, dolayısıyla daha yaratıcı sonuçların

[0:20:06.000] ortaya çıkabileceği anlamına geliyor. Ama ne yazık ki Kaliko'da olduğu gibi

[0:20:11.120] burada da benzer bir sorun var. Altos da bir şirket yani kar amacı gütmeyen bir

[0:20:16.640] kurum değil. Bu yüzden yaptıkları çalışmalar hakkında neredeyse hiç bilgi

[0:20:21.600] paylaşmıyorlar. Bu gerçekten çok üzücü. Çünkü bu alanda ne kadar ilerleme

[0:20:27.080] kaydedildiğini öğrenmek istiyoruz ama elimizde neredeyse hiçbir veri yok. Şu

[0:20:32.480] anda buna en iyi örnek RetrobioSosciences adında bir şirket. Y

[0:20:36.280] Combinator ve Open AI'ın kurucusu Sam Altman tarafından finanse edildi.

[0:20:40.960] Yatırım miktarı diğerlerine göre daha az olsa da 180 milyon dolar hala oldukça

[0:20:45.280] büyük bir rakam. Bu şirketin farkı işin gerçekten doğru şekilde yürütülüyor

[0:20:49.120] olması. Çünkü başında bilimi iyi bilen, diğer araştırmacılarla sürekli iletişim

[0:20:54.200] halinde olan biri var. Dolayısıyla da işler doğru yönde ilerliyor. Yine de bu

[0:20:58.559] süreç hala oldukça zorlayıcı. Zengin insanları önce bu konunun gerçekten

[0:21:02.240] önemli olduğuna ikna etmek, sonra da ciddi paralar harcamaya razı etmek kolay

[0:21:06.120] değil. Üstelik bu insanların çoğu servetlerini dikkatli davranarak,

[0:21:09.280] paralarını koruyarak kazandılar. Ama asıl mesele büyük meblağları sadece

[0:21:13.200] bağışlamak değil. Bunu doğru şekilde yapmak. Yani o parayla gerçekten fark

[0:21:16.840] yaratabilmek. Az önce bu ilaçlar olmadan yaşam

[0:21:20.000] süresini sadece birkaç yıl uzatmanın bile zor olacağını söyledin. Ne tür

[0:21:23.799] ilaçlardan bahsediyorsun? Tam olarak nedir bunlar? Şu anda halihazırda var

[0:21:27.640] olan örnekler mi var yoksa siz hala üzerinde mi çalışıyorsunuz?

[0:21:31.000] Yani yıllardır bahsettiğim hasar onarımı yaklaşımlarından söz ediyorum. Mesela

[0:21:35.440] Parkinson hastalığı için kök hücre tedavisi üzerinde çalışılıyor. Ama o

[0:21:39.760] bile hala klinik deney aşamasında ve reçeteyle kullanılabilir hale gelmesi

[0:21:44.799] muhtemelen birkaç yıl daha sürecek. Diğer kök hücre tedavileri de benzer

[0:21:48.720] durumda. Bazıları yurt dışında tıbbi turizm kapsamında uygulanabiliyor.

[0:21:53.159] Bazıları ise Amerika'da ama yalnızca belirli merkezlerde. Üstelik çoğu

[0:21:57.360] sigorta tarafından karşılanmıyor. Bu yüzden erişim hala oldukça sınırlı.

[0:22:01.799] Diğer hasar onarım yöntemleri ise bu aşamaya bile gelememiş durumda. Örneğin

[0:22:06.880] üzerinde en çok durduğum konulardan biri senesent cells yani yaşlanmış zombi

[0:22:12.279] hücreler. Bunlar toksik bir hale gelmiş. bağışıklık sisteminin temizlemeye

[0:22:17.200] çalıştığı ama tam olarak yok edemediği hücreler. Bu hücreleri ortadan

[0:22:22.799] kaldıracak ilaçlara ihtiyacımız var. Aslında bu ilaçlar artık geliştirildi ve

[0:22:27.799] bazıları klinik deneylerde test ediliyor ama henüz reçeteyle verilmiyor. Yine de

[0:22:33.080] doğru yoldayız. İlerleme oldukça hızlı. Devam etmeden önce bir şey sorayım.

[0:22:37.760] Senolitikler son zamanlarda takviye dünyasında bayağı popüler oldu. Herkes

[0:22:43.400] bak bu senolitik bunu iki haftada bir kullan diyor falan. Sence bunlardan

[0:22:47.960] gerçekten işe yarayan var mı? Bu anda mevcut olan tedaviler genelde

[0:22:53.720] fisetin gibi doğal bileşiklerden oluşuyor ama açıkçası pek etkili

[0:22:58.120] değiller. Yaşlanmış hücreler üzerinde bir miktar etkileri olduğunu gösteren

[0:23:02.720] bazı kanıtlar var. Fakat bu etkinin gerçekten anlamlı olduğunu gösteren bir

[0:23:07.400] veri henüz yok. Daha güçlü senolitiklere ihtiyacımız var. Laboratuvar ortamında

[0:23:14.080] fareler üzerinde test edilmiş ve yaşlanmış hücreleri gerçekten ortadan

[0:23:19.120] kaldırabilen çok daha etkili senolitikler mevcut. Ama tıpkı kök hücre

[0:23:24.159] tedavilerinde olduğu gibi bu senolitiklerin reçeteyle kullanılabilir

[0:23:27.960] hale gelmesi en az 5 yılı bulacak gibi. Yakın zamanda 1000 fareyle bir deney

[0:23:34.240] yaptın değil mi? Epey fazla fare bu. Bu inanılmaz bir sayı. Sanırım bu kadar

[0:23:39.400] büyük bir deneyi yapan ilk kişisin. Araştırmacı arkadaşlarımdan duydum. Bu

[0:23:44.240] kadar çok fareyi bulmak gerçekten çok zor oluyormuş.

[0:23:47.760] Evet epey zor bir iş. Fareleri Amerika'daki Jackson Laps adlı bir

[0:23:53.679] yerden aldık. Yaşamın ileri dönemlerinde deney yapmak istiyorsan bu kadar çok

[0:23:59.480] sayıda bulabileceğin tek fare türü bu. Biz de o yüzden bu türü seçtik. Bu

[0:24:04.880] fareler ortalama 2,5 yıl yaşıyor ve biz deneye başladığımızda zaten 1 bu5

[0:24:09.799] yaşındalardı. Yani evet haklısın tam fare vardı. Ama bu türden gerçekten çok

[0:24:15.120] fazla bulunabiliyor. Zaten yaşam süresi üzerine yapılan eee neredeyse tüm

[0:24:20.480] deneylerde de bu tür kullanılıyor. Bir sonraki deneyimizde ise 2000 fare

[0:24:24.559] kullanmayı planlıyoruz. Yani sanırım şöyle bu podcastte

[0:24:29.320] hazırlanırken konuşmalarını dinledim ve şunu fark ettim. tek bir müdahalenin

[0:24:33.679] yeterli olmayacağı sonucuna varıyorsun gibi. Gerçekten etkili olabilmesi için

[0:24:38.799] bir dizi müdahaleyi birlikte uygulamak gerekiyor. Belki de senin hedeflediğin o

[0:24:43.600] yedi kategorinin hepsini aynı anda ele almak lazım.

[0:24:47.679] Evet. Bundan biraz daha karmaşık ama genel olarak doğru söylüyorsun. Hasar

[0:24:52.640] onarımı, yaklaşımı, doğası gereği böl ve fethet tarzında bir yöntem. Çünkü farklı

[0:24:57.919] ilaçlar farklı türde hasarları onarıyor. Vücutta elbette son derece karmaşık bir

[0:25:02.960] makine ve kendi kendine birçok farklı türde hasar oluşturuyor. Ama güzel haber

[0:25:08.559] şu ki bu hasarları oluşturan süreçler birbiriyle bir şekilde bağlantılı. Çoğu

[0:25:14.200] durumda bu süreçleri tam olarak anlamış değiliz. Zaten daha önce de söylediğim

[0:25:19.080] gibi tedavi yaklaşımının güzel yanı bu süreçleri tam anlamamızın şart olmaması.

[0:25:25.440] Gözlemlediğimiz şey şu: Sadece tek bir tür hasarı onardığında bile bazen o

[0:25:30.799] hasarla doğrudan ilişkili olmayan faydalar ortaya çıkabiliyor. Sanki bir

[0:25:35.279] zincirleme etki oluyor ve bir tür hasarı ortadan kaldırarak vücudun üzerindeki

[0:25:40.000] baskıyı azaltıyorsun. Bunun sonucunda diğer tür hasarların oluşma hızı da

[0:25:44.200] yavaşlıyor. Bu durumun gerçekten dikkat çekici hale gelmesi ilk senolitiklerin

[0:25:50.080] yani yaşlanmış hücreleri hedef alan ilaçların geliştirilmesiyle oldu. Daha

[0:25:54.720] doğrusu ilk genetik senolitik modeli oluşturulduğunda araştırmacılar özel bir

[0:26:00.039] gen taşıyan fareler üretmişti ve bu sayede aslında senolitik olmayan bir

[0:26:05.240] ilaçla tüm yaşlanmış hücreleri öldürebiliyordun.

[0:26:09.799] Bu farelerde gözlemlenen sağlık faydaları herkesin beklediğinden çok

[0:26:14.799] daha kapsamlıydı. Bu da iyi bir haber. Çünkü 7 farklı hasar kategorisi olsa da

[0:26:21.120] ve her kategorinin içinde çeşitli alt türler bulunsa da yalnızca birkaç tür

[0:26:26.960] hasarı onarmak bile yaşam süresi açısından büyük bir etki yaratabiliyor

[0:26:31.880] gibi görünüyor. En azından farelerde biz ilk deneyimizde yalnızca üç tür hasar

[0:26:37.360] onarımı uyguladık ve buna ek olarak Repamis'in adı verilen kalori

[0:26:41.679] kısıtlamasını taklit eden bir madde kullandık. E bu bir sonraki deneyimizde

[0:26:47.200] ise 8 farklı hasar onarım türü denemeyi planlıyoruz ve oldukça iyimseriz. Bunun

[0:26:53.080] yaşam süresinde gerçekten büyük bir artış sağlamaya yeteceğine inanıyoruz.

[0:26:58.000] Biliyor musun Sandra Kaufman'ın senolitikler ve zombi hücrelerle ilgili

[0:27:01.919] çok komik bir esprisi var. diyor ki gerçekten çok yaşlandığında yani 50 60

[0:27:07.480] değil de 80'lerinde falansan ve senolitik ilaç alırsan geriye sadece

[0:27:12.520] yerde bir avuç toz kalır. Çünkü o yaşta vücudunda neredeyse sadece zombileşmiş

[0:27:17.320] hücreler vardır. Evet. Neyse ki bu doğru değil.

[0:27:20.120] Yaşlılıkta bile hücrelerimizin %1'inden çok daha azı yaşlanmış. Yani zombi

[0:27:24.360] hücrelerden oluşuyor. Zaten bu yüzden bu tür tedavileri uygulayabiliyoruz. Bu

[0:27:29.640] kadar az sayıda hücrenin bile bu kadar büyük hasar verebilmesinin nedeni pasif

[0:27:34.159] olmamaları, aksine aktif olarak toksik olmaları. Yani sadece işlevsiz değiller,

[0:27:40.240] aynı zamanda vücudun geri kalanını da olumsuz etkileyen maddeler

[0:27:44.080] salgılıyorlar. Asıl dönüm noktası da bu farkındalıktı. Bundan 30 yıl önce

[0:27:48.880] kimsenin aklına böyle bir şey gelmemişti. O zamanlar herkes yaşlanmış

[0:27:53.320] hücrelerin sayısı az, o yüzden pek önemi yok diye düşünüyordu. Ama birkaç yıl

[0:27:58.240] önce hayatını kaybeden harika bir bilim insanı ve çok iyi bir arkadaşım olan

[0:28:03.000] Judy Kampisi yaşlanmış hücrelerin aslında aktif şekilde toksik

[0:28:07.080] olabileceğini fark etti ve tamamen haklıydı.

[0:28:10.640] Peki bugün bu yedi tür hasarın oluşmaması ya da en azından daha az

[0:28:16.799] olması için neler yapabiliyoruz? Hangi müdahaleler mümkün?

[0:28:23.440] Öncelikle evet çok doğru bir noktaya değindin. Bugün yapabildiklerimiz sadece

[0:28:28.919] küçük bir fayda sağlayabiliyor. Ama bunu biraz daha iyi açıklayayım. Çünkü çoğu

[0:28:35.080] insan haberlerde ya da sosyal medyada gördüklerine bakıp çok büyük etkiler

[0:28:41.080] bekliyor. Aslında bu yanlış bir karşılaştırma. Şunu biliyoruz. Yaşam

[0:28:46.120] süresini kısaltmak çok kolay. Hasar birikimini hızlandırmak istiyorsan

[0:28:50.519] sigara içmek, ciddi şekilde kilo almak ya da işlenmiş gıdalardan oluşan

[0:28:55.640] sağlıksız bir diyetle beslenmek yeterli. Ama bunlar zaten bilinen şeyler. O

[0:29:00.480] yüzden doğru karşılaştırma bu değil. Doğru bakış açısı şu. Diyelim ki temel

[0:29:05.360] seviye annenin sana söylediği gibi yaşamak. Yani özel bir şey yapmadan

[0:29:10.080] sadece dengeli, dikkatli ve ölçülü bir hayat sürmek. Şimdi sormamız gereken

[0:29:14.919] soru şu: Buna kıyasla ne kadar gelişme sağlayabiliriz? Cevap çok az. Şanslıysak

[0:29:21.799] belki bir ya da 2 yıl. Ama şunu da vurgulamak isterim. Bu hiç yoktan

[0:29:26.000] iyidir. Yani bu tür önlemleri almak kesinlikle faydalı. Ama vurgulamam

[0:29:31.519] gereken çok önemli bir nokta daha var. İnsanlar birbirinden çok farklı. Çok

[0:29:36.840] herkese iyi gelecek tek bir yöntem yok. Hatta bazı şeyler bazı insanlara fayda

[0:29:41.880] sağlarken başkalarına zarar bile verebiliyor. Bu yüzden en kritik konu

[0:29:47.640] ölçüm. Yapılabilecek en önemli şey kendi bedenini iyi tanımak. Bunun bir kısmı

[0:29:53.840] aslında tamamen mantık ve farkındalıkla ilgili. Vücuduna dikkat etmek, sana kötü

[0:29:59.559] hissettiren şeylerden kaçınmak. Ama büyük kısmı da tıbbi ölçümlerle mümkün.

[0:30:05.720] Örneğin kan testleriyle glikoz, insülin veya peroksit gibi yüksek olmaması

[0:30:11.360] gereken değerleri kontrol etmek gerekiyor. E bir de tabii genetik var.

[0:30:16.480] Artık 1000 doların altında bir maliyetle eee genomunu dizilemek mümkün. Yani çoğu

[0:30:23.240] insan bunu yaptırabiliyor. Bu sayede pek çok şey öğreniyorsun. Mesela ben şu anda

[0:30:29.360] sadece bir takviye alıyorum. Metilkobalamin yani bir tür B12

[0:30:34.279] vitamini. Bunu almamın nedeni genetik yapım. Çünkü bende MTHF adlı bir genin

[0:30:41.320] varyasyonu var. Bu da kanda homosisteğin seviyesini yüksek tutuyor. Aslında 20

[0:30:47.120] yıldır homosisteğin seviyemin yüksek olduğunu biliyordum ama bana bir zarar

[0:30:51.919] vermiyor gibiydi. O yüzden bir şey yapmamıştım.

[0:30:55.880] Eee ama artık nedenini ve nasıl düzeltebileceğimi genetik analizim

[0:31:00.200] sayesinde biliyorum. Yani başka bir şey almıyorsun.

[0:31:04.000] Evet. Aynen öyle. Ben o inanılmaz şanslı insanlardan biriyim. Yaklaşık 20 yıldır

[0:31:09.039] düzenli olarak ölçüm yaptırıyorum. Sadece kan tahlilleri değil. Bilişsel

[0:31:13.639] testler, güç ve dayanıklılık testleri, VO2 max ölçümleri yani her türden test

[0:31:19.360] ve her seferinde sonuçlar biyolojik yaşımın gerçek yaşımdan en az 10 yıl

[0:31:24.519] daha genç olduğunu gösteriyor. Bu yüzden canım ne isterse yiyip içebiliyorum.

[0:31:28.840] hiçbir şey olmuyor. Hatta neredeyse hiç egzersiz yapmama bile gerek kalmıyor.

[0:31:33.639] Kısacası ben o şanslı insanlardan biriyim. Ya da belki tüm bu yaptığımız

[0:31:38.480] ya da yapmamız gerektiği söylenen şeylerin aslında pek bir fark

[0:31:41.600] yaratmadığını, bu yüzden de en iyisinin hayatını kafana göre yaşamak olduğunu

[0:31:45.679] düşünüyorsundur. Hayır öyle değil. Benim hiçbir şey

[0:31:49.000] yapmamam, başkalarının da hiçbir şey yapmaması gerektiği anlamına kesinlikle

[0:31:53.320] gelmez. Ama eğer benim gibi şanslıysan ve yaşına göre gerçekten iyi durumdaysan

[0:31:59.080] o zaman en mantıklısı temkinli davranmak olur. Hani derler ya bozulmadıysa tamir

[0:32:04.600] etme. Şaka yapıyorum tabii. Peki insanların

[0:32:07.880] yaşamına yardımcı olmayı amaçlayan bu yeni teknolojiler yani kısmigen

[0:32:13.120] terapileri hakkında ne düşünüyorsun? Patrick Sevill'la bir röportaj

[0:32:17.559] yapmıştım. Ondan çok şey öğrendim. Lis Perish'ten de epey şey öğrendim. Sence

[0:32:23.200] onların çalışmaları senin yaptıklarını bir şekilde etkiler mi?

[0:32:27.240] Bence kesinlikle etkiler. İnsanlarda gerçekten işe yarayan kapsamlı bir hasar

[0:32:33.159] onarım yöntemi seti geliştirdiğimizde bu yöntemlerin bir kısmı mutlaka bir tür

[0:32:38.559] gen terapisi olacak. Gen terapisi ile ilgili mesele şu: Hala gidecek uzun bir

[0:32:44.519] yolu var. Hangi genleri aktaracağımızı bir kenara bıraksak bile genlerin vücuda

[0:32:50.360] güvenli ve etkili bir şekilde ulaştırılması konusunda hala ciddi

[0:32:55.159] zorluklar var. Şu anda yürütülen klinik denemelere baktığında onaylanan ya da

[0:33:01.440] onaya çok yaklaşmış tedavilerin neredeyse tamamının en azından %70'inin

[0:33:07.519] göz hastalıkları ile ilgili olduğunu görürsün. Bunun nedeni gözün neredeyse

[0:33:13.120] hiç bağışıklık sistemine sahip olmaması. Çünkü gen terapisi uygulandığında

[0:33:18.399] bağışıklık sistemi genelde buna tepki gösterip saldırgan hale geliyor.

[0:33:25.039] Sorun aktardığın genlerde değil, onları aktarma yönteminde. Çünkü bu genler bir

[0:33:29.639] tür yapay olarak tasarlanmış virüs aracılığıyla vücuda veriliyor.

[0:33:33.639] Bağışıklık sistemi bu virüsleri fark edince tepki gösteriyor. Ama gözde böyle

[0:33:38.919] bir tepki oluşmadığı için gen terapisiyle orada oldukça fazla şey

[0:33:43.440] yapılabiliyor. yıllar önce aklıma gelen bir fikir vardı. Şu anda bu fikir yaşa

[0:33:49.080] bağlı makula dejenerasyonuna yani sarı nokta hastalığına karşı kullanılıyor.

[0:33:55.919] Temel olarak makula dejenerasyonu gözün arka kısmında retina pigment epitel

[0:34:01.320] hücrelerinde sindirilemeyen bir maddenin birikmesiyle ortaya çıkıyor. Eee bu

[0:34:07.399] madde zamanla birikiyor çünkü onu doğal yollarla parçalayacak bir mekanizmamız

[0:34:11.639] yok. Birikim çok yavaş gerçekleştiği için hastalık genellikle ileri yaşlarda

[0:34:16.839] görülüyor ama sonunda kaçınılmaz hale geliyor. Ben de o zaman bu maddeyi

[0:34:21.800] parçalayabilen bakteriler eee belki toprakta bulunabilir diye düşündüm.

[0:34:27.159] Sonuçta görüldü ki eee TNT ya da dioksin gibi inanılmaz derecede dayanıklı

[0:34:32.040] maddeleri bile parçalayabilen bakteriler bulmak mümkün. Tabii ki bakteriler bunu

[0:34:36.879] daha uzun yaşamak için yapmıyor. Bu maddeleri içlerinden enerji elde

[0:34:40.839] edebilmek ve yaşamlarını sürdürebilmek için parçalıyorlar. Ama bu neden önemli

[0:34:45.320] değil? Önemli olan bunu yapabiliyor olmaları. Bu bakterileri bulduğunda amaç

[0:34:50.560] onları göze enjekte etmek değil. Çünkü bu çok kötü bir fikir olurdu. Bunun

[0:34:55.320] yerine bu maddeleri parçalayabilmelerini sağlayan enzimleri üreten genleri tespit

[0:35:00.599] etmek gerekiyor. Biz de bunu yaptık. Gerçekten işe yarar hale gelmesi uzun

[0:35:06.359] bir süreçti. Ama şimdi proje benim daha önce çalıştığım kurumlardan birinden

[0:35:11.040] türeyen bir şirket tarafından yürütülüyor ve büyük bir ilaç şirketine

[0:35:15.040] satılmak üzere. Yani işler gayet iyi gidiyor.

[0:35:18.320] Peki Rapamis'in hakkındaki düşüncelerin neler?

[0:35:20.960] Rapamisin oldukça ilginç bir bileşik ama insanlar için o kadar da etkileyici

[0:35:27.040] sayılmaz. Çünkü bu madde kalori kısıtlaması taklitçisi olarak biliniyor.

[0:35:33.960] Yani hücreyi aslında yeterince enerji almasına rağmen enerji azlığı varmış

[0:35:40.359] gibi kandırıyor. Başka bir deyişle vücuda kıtlık dönemindeymiş hissi

[0:35:46.280] veriyor. Kıtlık ise doğada gerçekten yaşanan bir durum. Bu yüzden evrim

[0:35:51.880] vücudun kıtlık zamanlarında bile genlerini bir sonraki nesle

[0:35:56.720] aktarabilmesini sağlayacak şekilde işleyişini uyarlamış. Aslında bu açıdan

[0:36:02.640] bakarsak bu aslında büyüme ile onarım arasında bir denge kurma meselesi. Yani

[0:36:08.960] eğer bol yiyecekli normal bir ortamdaysanız

[0:36:12.640] o zaman ana zorluk, genlerinizi aktarmanın önündeki ana engel başka bir

[0:36:18.359] organizma tarafından yenmektir. Yapacağınız şey olabildiğince hızlı

[0:36:23.839] büyümektir ve cinsel olgunluğa ulaşırsınız. Böylece yenmeden önce

[0:36:29.520] yavrularınız olabilir. Yapılması gereken mantıklı şey budur. Ancak bir kıtlıkta

[0:36:35.720] bunu yapmak istemezsiniz. Çünkü kıtlık sırasında yavrularınız olursa kendi

[0:36:41.920] yavruları olmadan önce açlıktan öleceklerdir. Bu yüzden etkili

[0:36:47.680] olmayacaktır. Bu yüzden kıtlıkta yapılacak en mantıklı şey bir yere

[0:36:52.960] sığınmaktır. Ve daha yavaş büyümek ve sadece beladan

[0:36:57.760] uzak durmak ve her halükâa kıtlığın bitiminde kadar hayatta kalmaktır.

[0:37:04.040] Tüm canlılar bunu yapar. türlerin bu durumu yönetmek için geliştirdiği

[0:37:09.599] oldukça genel mekanizmalar vardır ve ortaya çıkmıştır ki rapamisin gibi bazı

[0:37:16.079] ilaçlar hücreyi ortada gerçek bir kıtlık olmasa bile kıtlık varmış gibi

[0:37:21.760] kandırabiliyor. Bu durumda hücre tıpkı gerçek bir kıtlık

[0:37:26.599] dönemindeymiş gibi davranıyor. Aynı genleri aktif hale getirip bazılarını

[0:37:31.680] kapatıyor. Sonuç da aynı oluyor. organizma biraz daha uzun yaşıyor. Eee

[0:37:36.520] ama işin bir püf noktası var. Gerçek dünyada uzun süren kıtlıklar kısa süreli

[0:37:42.280] olanlara göre çok daha nadir yaşanıyor. Bu da şu anlama geliyor. Uzun süren

[0:37:48.480] kıtlıklara uyum sağlayacak mekanizmalar geliştirmek için evrimsel baskı daha

[0:37:54.480] zayıf. Yani başka bir deyişle uzun ömürlü türler, örneğin insanlar kısa

[0:38:01.359] ömürlü türlere mesela farelere göre eee kalori kısıtlamasından

[0:38:06.440] ya da Rapamisin gibi kalori kısıtlaması taklitçilerinden

[0:38:10.440] çok daha az fayda sağlıyor. Yani bunu kullanmaya gerek olmadığını mı

[0:38:15.160] söylüyorsun? Yani pek bir fark yaratmayacağını mı düşünüyorsun?

[0:38:18.160] Bu zaten yapabildiğimiz diğer şeyler gibi. Biraz fayda sağlayabilir ama

[0:38:22.960] etkisi çok büyük olmaz. Ona hiç karşı değilim. Ancak herkesin bunun bir

[0:38:28.280] gençlik iksiri olmadığını anlamasını istiyorum.

[0:38:31.520] Sanırım araştırmalarında fareler üzerinde yaptığın çalışmalarda sen de

[0:38:34.359] bunu kullanıyorsun. Doğru mu? Yakın zamanda yaptığımız çalışmada

[0:38:37.720] Rapamisini dört müdahaleden biri olarak kullandık. Ancak az önce anlattığım her

[0:38:42.119] şeyi zaten biliyorduk. Bu nedenle eee Rapamis'in bizim için bilim insanlarının

[0:38:47.359] pozitif kontrol dediği işlevi gördü. Yaşam süresi deneyini doğru şekilde

[0:38:51.240] yürüttüğümüzden emin olmak istedik. Bu yüzden Rapamisinin daha önce yayımlanan

[0:38:56.119] çalışmalarda, farelerde gösterdiği etkiyle aynı sonucu verip vermediğine

[0:39:00.040] baktık. Fakat deneyimizin asıl amacı hasarı gerçekten onaran diğer üç

[0:39:03.760] müdahaleyi test etmekti. Biliyorsun herkesin aklında aynı soru

[0:39:07.640] var. Bu insanlar neyi amaçlıyor? Yani tamam insanların yaşlanmasını önlemeye

[0:39:12.920] çalıştığımızı anlıyorum ama nihai hedef ne? Herkesin sonsuza kadar yaşamasını

[0:39:18.160] sağlamak mı? Evet herkes böyle söylüyor ama aslında

[0:39:21.599] öyle değil. Nihai hedef insanların sonsuza kadar yaşaması değil, sonsuza

[0:39:26.079] kadar sağlıklı kalması. Ben longevity üzerine değil, sağlık üzerine

[0:39:30.240] çalışıyorum. Longevity sağlığın bir yan etkisidir. Bence bu kutlanması gereken

[0:39:35.359] bir yan etki. Ama araştırma dünyasında politik doğruculuk kaygısıyla hareket

[0:39:40.800] eden bazı insanlar bunu dile getirmekten çekiniyor. Yaşam süresinin uzamasından

[0:39:45.440] sanki bahsetmemek gerekiyormuş gibi davranıyorlar. Evet, bu sağlıklı

[0:39:49.400] kalmanın doğal bir sonucu ama bunu kutlamak yerine adeta özür diler gibi

[0:39:53.760] konuşuyorlar. Bence bu çok yanlış bir tutum. Sonuçta bu sadece bir yan etki.

[0:39:58.839] Bizim odağımız sağlık. Kimse ne kadar uzun zaman önce doğmuş olursa olsun

[0:40:03.440] hasta olmak istemez. Benim için yaptığım şey tamamen insani bir çaba.

[0:40:08.400] araştırmalarına dayanarak, "Gerçi her ne kadar bunları fareler üzerinde yapıyor

[0:40:12.800] olsan da hücrelerin bölünebilme sayısında ya da bir insanın ne kadar

[0:40:17.000] süre yaşayabileceğinde bir sınır var mı?"

[0:40:19.800] Hayır. Bu aslında 1960'larda

[0:40:24.640] yapılan bir hata. Yani alanın yanlış bir yöne sapmasıydı. O dönemde bilim

[0:40:30.480] insanları bir hücrenin belli sayıda bölündükten sonra durduğunu keşfetmişti.

[0:40:37.160] Ancak bu deneylerde kullanılan hücre türü dermal fibroblast denilen bir

[0:40:42.640] hücreydi. Bunlar yara iyileşmesinden sorumlu hücrelerdir.

[0:40:48.520] Örneğin derinde bir kesik oluştuğunda bu hücreler yarayı kapatmak ve enfeksiyonu

[0:40:55.000] önlemek için çok hızlı bir şekilde bölünür. Ama görevleri bundan ibarettir.

[0:41:01.560] Normalde vücutta yara olmadığında bölünmezler. neredeyse hiçbir şey

[0:41:07.319] yapmadan dururlar. Bu hücreler uyarıldıklarında

[0:41:12.200] çok hızlı çoğalabildikleri için laboratuvar ortamında bu tür deneylerde

[0:41:18.119] sıkça kullanılır. Petri kabında ya da benzeri ortamlarda kolayca

[0:41:23.960] büyütülebilirler. Ancak bu hücreleri sonsuza kadar

[0:41:27.920] bölünmeye zorlamak vücut açısından anlamlı bir durum değildir. Bu sanki

[0:41:33.760] hücrelere kapanmak bilmeyen sonsuz büyüklükte bir yara varmış gibi

[0:41:38.119] düşündürmek gibidir. Yani aslında bu deneyler vücudun gerçek işleyişi ile

[0:41:43.640] ilgisizdir. Vücutta düzenli olarak bölünen başka hücre türleri de vardır.

[0:41:49.520] Özellikle bağırsak duvarındaki kök hücreler ve kemik iliğindeki kök

[0:41:53.880] hücreler buna örnektir. Ancak bu hücrelerin hücre yaşlanması denilen

[0:41:59.480] süreçten etkilenmemelerini sağlayan bir mekanizmaları vardır. Az miktarda

[0:42:05.480] telomeraz adı verilen bir enzim üretirler. Bu küçük miktar bile sürecin

[0:42:10.760] gerçekleşmesini engellemeye yeterlidir. Böylece bu hücreler teorik olarak

[0:42:16.280] sınırsız şekilde bölünebilir. Bununla birlikte bu sorunun ortaya

[0:42:21.680] çıkabildiği tek hücre türü vardır. Bunlar bağışıklık sistemindeki hafıza

[0:42:26.599] hücreleridir. Bir enfeksiyon geçirdiğinde bağışıklık

[0:42:31.160] sistemi enfeksiyonu temizler. Ancak enfeksiyon geçtikten sonra küçük bir

[0:42:36.920] grup hafıza hücresini korur. Bu hücreler aynı enfeksiyon tekrar ortaya çıktığında

[0:42:43.720] bağışıklık sisteminin çok daha hızlı tepki vermesini sağlar. Ancak bazı özel

[0:42:49.800] virüsler vardır. Örneğin herpes virüsleri özellikle sitomegal virüs

[0:42:54.480] bunlardan biridir. Bağışıklık sistemi bunlara saldırsa da tamamen yok edemez.

[0:42:59.559] Bu virüslerin bir kısmı vücutta gizli ve hareketsiz bir şekilde kalır. Daha sonra

[0:43:05.720] yeniden aktif hale gelebilir. Bu durum aynı enfeksiyonu ikinci kez geçirmek

[0:43:11.880] gibidir. Ancak bağışıklık sisteminin tamamen ortadan kaldırabildiği

[0:43:17.079] enfeksiyonlara göre çok daha sık gerçekleşir. Bu nedenle bu tür kalıcı

[0:43:23.520] virüslere özel hafıza hücreleri hücre yaşlanması durumuna girer. Ancak

[0:43:30.200] bildiğimiz kadarıyla bu böyle bir durumun görüldüğü tek örnektir.

[0:43:35.640] Yani bu hücreler teorik olarak sınırsız sayıda bölünebiliyor. Öyle mi? En

[0:43:40.800] azından bu iyi bir şey. Çünkü ben Bill Andrews'la bir podcast yaptım ve onun

[0:43:45.680] teorisi şöyleydi. Çok ağır egzersiz yapma. yüzüne sık sık işlem yaptırma ya

[0:43:51.800] da hücrelerini bölünmeye zorlayacak şeyler yapma. Yoksa telomerlerin kısalır

[0:43:57.040] ve hücrelerin kapasitesi azalır." diyordu.

[0:43:59.880] Evet. Bilin düşüncesi şu. Eğer biz de az önce bahsettiğim ve bağırsak ya da kemik

[0:44:06.839] iliği kök hücrelerinin sınırsız bölünebilmesini sağlayan telomeraz

[0:44:10.839] enzimi daha fazla olursa bunun diğer hücrelerimiz için de faydalı olacağını

[0:44:15.680] düşünüyor. Billerle yakın çalışan L perish de bu yüzden Telomeraz için gen

[0:44:20.440] terapisi uyguladı ama ben bundan çok emin değilim. Hatta bunun doğru

[0:44:24.920] olmadığından neredeyse eminim. Yine de tamamen kesin konuşmak mümkün değil.

[0:44:29.680] Çünkü bu tür deneyler fareler üzerinde yapıldı ve biz de kendi araştırmamızda

[0:44:34.359] bunu denedik. Gerçekten de farelerin yaşam süresini uzatıyor. Görünüşe göre

[0:44:39.960] bu durumun nedeni farelerin DNA koruma konusunda son derece yetersiz olması.

[0:44:45.720] Yani yaşamları boyunca DNA'larını yeterince iyi koruyamıyorlar. Bu yüzden

[0:44:50.839] telomerler yani kromozomların uç kısımları çok daha hızlı kısalıyor ama

[0:44:55.280] bu kısalma hücre bölünmesinden kaynaklanmıyor.

[0:44:58.800] Bu durum hücrenin yaşamı boyunca maruz kaldığı diğer türdeki hasarlardan

[0:45:04.800] kaynaklanıyor. Yani hem insanlarda hem farelerde gördüğümüz zombi hücreler

[0:45:12.559] sanki çok fazla bölünmüş gibi davranan hücrelere benziyor. Ancak bu hale fazla

[0:45:19.880] bölünme nedeniyle değil farklı bir mekanizma sonucu mesela DNA hasarı gibi

[0:45:25.559] bir sebeple geliyor. Seni can kulağıyla dinliyorum çünkü

[0:45:29.599] nihayet gerçekten longevity Escape Velocity'yi gerçeğe dönüştürmek için

[0:45:34.680] çalışan biriyle konuşuyorum. Bu aslında vakfının da adı. Anlamını tam

[0:45:40.319] kavrayabilmek için çevirmem gerekti. Yapımcım sonunda bana açıkladı.

[0:45:45.280] Roketlerin gökyüzüne çıkarken atmosferin sınırını aşması ile ilgili bir örnek

[0:45:50.160] verdi. Sen sağlığa odaklandığını söylüyorsun. Amacının insanları sonsuza

[0:45:55.480] kadar yaşatmak olmadığını da biliyorum. Ama senin ve diğer araştırmacıların

[0:46:01.319] üzerinde çalıştığı şeyler gerçekten işe yaramaya başladığında o zaman artık hiç

[0:46:07.079] ölmeyecek miyiz diye hiç düşündün mü? Dünya nasıl bir yer olurdu sence? Yoksa

[0:46:12.480] bunu zamanı geldiğinde mi düşüneceksin? Tabii ki bunu çok düşündüm. Üstelik bunu

[0:46:19.119] düşünen tek kişi de ben değilim. Zaten her röportaj yaptığımda insanlar mutlaka

[0:46:24.559] bu soruyu soruyor. Tabii ki.

[0:46:27.000] Evet. Tabii ki. İnsanların artık hastalanmadığı bir dünyada her şey çok

[0:46:32.200] farklı olacak. Bugün toplumun büyük bir kısmı insanların yaşlandıkça

[0:46:37.520] hastalandığı gerçeği üzerine kurulmuş durumda. Ama bu artık geçerli olmayacak.

[0:46:43.359] Her şey değişecek. Kuşaklar arasındaki fark bile bambaşka olacak. Düşünsene

[0:46:50.000] insanlar torunlarıyla dans pistinde aynı enerjiyi yakalayabildiğinde

[0:46:56.040] aralarındaki bağ da çok daha güçlü olacak.

[0:47:04.359] Şu anda insanların sağlık sigortası, hayat sigortası ya da emeklilik planı

[0:47:10.440] gibi büyük harcamalara para ayırma biçimi hep insanların ne kadar süre

[0:47:15.960] yaşayacakları beklentisine dayanıyor. Günümüzde çoğu insan ebeveynlerinden

[0:47:21.559] sadece birkaç yıl daha uzun yaşayacağını düşünüyor. Ama çok yakında insanlar

[0:47:27.240] neredeyse sınırsız yaşayabileceklerini düşünmeye başlayacak ve bu da

[0:47:31.880] hayatlarını nasıl planladıklarını kökten değiştirecek. İnsanlar artık buna

[0:47:37.839] imkanları olduğu için çocuk sahibi olmayı çok daha ileri yaşlara

[0:47:43.119] erteleyebilir. Bir ülke demografik geçiş denen süreci yaşadığında yani kadınlar

[0:47:50.760] yeterli eğitime, özgürlüğe ve kendi yaşamlarını şekillendirme gücüne

[0:47:56.480] kavuştuğunda genellikle kadın başına düşen çocuk sayısında çok belirgin bir

[0:48:01.240] düşüş olur. Ama aynı zamanda kadınların çocuk sahibi olma yaşı da her zaman

[0:48:07.240] artar. Bunun nedeni gayet basit. Kadınlar çocuk sahibi olmadan önce

[0:48:12.480] hayatlarında başka şeyler yapmak istiyorlar. Çünkü çocuk sahibi olmak

[0:48:17.359] gerçekten çok zaman ve enerji alan bir süreç. Menopozu ortadan kaldırdığımızda

[0:48:23.359] insanlar her yaşta güvenli bir şekilde çocuk sahibi olabilecek. Bu durumda

[0:48:29.359] kadınlar çocuk sahibi olmayı bir 10 yıl hatta birkaç 10 yıl daha erteleyebilir.

[0:48:35.200] Tabii aranızda menopozu dört gözle bekleyen artık regle olmamak fikrinden

[0:48:40.400] memnun olanlar da olabilir. Evet doğru. Mesela ben

[0:48:43.800] bu teknolojinin isteğe bağlı olarak açılıp kapatılabileceğini belirtmem

[0:48:47.960] gerekir. Yani bu durumun kalıcı olması gerekmiyor.

[0:48:51.760] Birbiriyle bağlantılı iki ü sorum var. O yüzden arka arkaya sıralayacağım.

[0:48:57.200] Birincisi bu sorunu çözmek için belki 20 yıl belki de daha kısa bir süre

[0:49:02.359] öngördüğünü biliyorum. Ama bundan da önemlisi fareler üzerinde yaptığın

[0:49:07.359] çalışmaları insanlara nasıl uyarlamayı planlıyorsun? Çünkü sonuçta biz fare

[0:49:12.000] değiliz ve diyelim ki her şey çözüldü. Artık elinde bir değil birden fazla

[0:49:17.119] müdahale yöntemi var. Sence bu tedavilerin işe yarayacağı belirli bir

[0:49:21.680] yaş olacak mı? Yani şu yaştan önce ya da şu yaştan sonra demek mümkün mü? Yoksa

[0:49:26.920] bu yöntemler hasar oluşmadan önce uygulanarak kişiyi tamamen koruyacak mı?

[0:49:31.839] Diyelim ki biri 20 yaşında ya da hükümetlerin bu tedavilere izin verdiği

[0:49:36.400] yaşta bu müdahaleleri almaya başlarsa o zaman vücudu hiç bozulmayan, hatalı

[0:49:42.280] hücreler üretmeyen biri mi olacak? Öncelikle insanların bu tedavileri hangi

[0:49:48.319] yaşta alması gerektiği ile ilgili ikinci sorunu yanıtlayayım. Bu tedaviler

[0:49:54.000] önleyici nitelikte çünkü henüz hasta olmayan kişilere uygulanması amaçlanıyor

[0:49:59.359] ama aynı zamanda bir tedavi özelliği de taşıyorlar. Çünkü kişiyi biyolojik

[0:50:04.920] olarak daha genç bir yaşa döndürmeyi yani aslında yenilemeyi hedefliyorlar.

[0:50:10.760] Bu da şu anlama geliyor. İnsanların bu tedavileri almaya başlaması için ideal

[0:50:16.280] yaş ortalama olarak 50 civarı olabilir. Ancak bu yaş kişiden kişiye değişir.

[0:50:22.359] Çünkü herkesin yaşlanma hızı farklıdır. Bundan sonra ise tedavilerin belirli

[0:50:28.200] aralıklarla tekrarlanması gerekir. Nasıl ki bir arabada düzenli bakım yapılmazsa

[0:50:33.760] sorun çıkar, insan vücudu da aynı şekilde sürekli önleyici tedavi ister.

[0:50:39.760] Evet. İnsanlar artık hiç hasta olmayacak. Çünkü vücutlarında hastalığa

[0:50:44.559] yol açacak kadar hasar birikmeyecek. Şimdi farelerde işe yarayan şeyleri

[0:50:49.720] insanlara nasıl uyarlayacağımızla ilgili ilk soruna gelirsek bu noktayı doğru

[0:50:54.359] anlamak çok önemli. Herkes bilir ki farelerde belirli hastalıklara karşı

[0:50:58.680] etkili olan pek çok yöntem insanlarda aynı sonucu vermez. Bu yüzden bir tedavi

[0:51:04.240] halka sunulmadan önce insan üzerinde klinik deneyler yapılması gerekir. Yine

[0:51:08.599] de fare deneylerini tamamen bırakmıyoruz. Çünkü eğer bir şey

[0:51:12.799] farelerde işe yarıyorsa en azından insanlarda işe yarama ihtimali vardır.

[0:51:17.480] Ama farelerde bile işe yaramıyorsa o yöntemi zaten bir kenara bırakmak

[0:51:21.359] gerekir. Bu yüzden fare çalışmaları hala önemli. Ama bundan da önemlisi bu

[0:51:26.640] konunun bir de diyelim ki iletişimsel ya da algısal yönü var.

[0:51:31.240] Şu anda farelerin yaşam süresini uzatma konusunda kaydettiğimiz ilerleme

[0:51:36.599] neredeyse sıfır. Az önce bahsettiğim türdeki deneyleri düşünelim. Normalde

[0:51:42.119] 2,5 yıl yaşayan fareleri alıp 1,5 yaşına geldiklerinde tedaviye başlıyoruz. Şu

[0:51:48.680] ana kadar onların yaşam süresini yalnızca yaklaşık 4 ay uzatabildik. Aynı

[0:51:55.079] soruyu 50 yıl önce sorsaydın sonuç yine aynı olurdu. O zaman da 2,5 yıl yaşayan

[0:52:02.079] farelere 1,5 yaşında tedavi uygulandığında yaşamları en fazla 4 ay

[0:52:08.640] uzuyordu. Yani yarım yüzyılda hiçbir ilerleme kaydedemedik.

[0:52:13.680] Bu yüzden devlet gibi büyük fon sağlayan kurumların ortada bir ilerleme yok. Ne

[0:52:20.200] yapılacağını bilmiyorsunuz. O halde kaynak da yok demesi aslında mantıksız

[0:52:25.559] değil. Ama eğer biz gerçekten ilerleme kaydedebilirsek,

[0:52:30.839] örneğin farelerde çoklu bir yaklaşımla yani birden fazla eee yöntemi eee bir

[0:52:38.040] arada kullanarak aynı deneyde yaşam süresini 12 ay uzatabilirsek yani etkiyi

[0:52:44.319] 3 katına çıkarabilirsek o zaman herkes bunun bambaşka bir aşama olduğunu

[0:52:50.240] anlayacak. Uzmanlar da bunu açıkça söyleyecek. Bu durum hem kamuoyunun

[0:52:55.760] bakışını hem de devlet politikalarını kökten değiştirecek.

[0:53:01.040] Kısacası şu sıralar benim sloganım şu: "Yaşlanmayı yeni Covid haline getirmek

[0:53:07.319] istiyorum. Toplumun yaşlanmayı 5 yıl önce Covid'e baktığı şekilde görmesini

[0:53:13.160] istiyorum. 5 yıl önce olanlar çok önemliydi. Bir anda yeni bir sorunla

[0:53:18.400] karşılaştık ve toplum olarak yeterince çabalarsak bunu çözebileceğimize

[0:53:24.040] inandık. Ayrıca herkes bu sorunu olabildiğince hızlı çözmek istedi.

[0:53:29.200] Sonuçta aşılar bir yıldan kısa sürede geliştirildi ve tüm dünyaya dağıtıldı.

[0:53:34.359] Şunu bilmek önemli. O zamana kadar herhangi bir aşının geliştirilip küresel

[0:53:39.839] olarak dağıtılması en hızlı 10 yıldan uzun sürmüştü. Yani biz o süreçte işleri

[0:53:45.799] 10 kat daha hızlı yaptık. Peki bunu nasıl başardık? Çok basit. Kuralları bir

[0:53:51.640] kenara bıraktık. Dünyadaki hükümetler işleri mümkün olduğunca hızlı

[0:53:56.960] halledebilmek için kendi koydukları düzenlemeleri bile görmezden geldiler.

[0:54:03.359] Bunu yaptılar çünkü halk bunu istiyordu. Ayrıca yeniden seçilmek istiyorlardı.

[0:54:08.160] Hepsi bu kadar. Peki fark neydi? Şu bunu başarabilmek için birçok kural

[0:54:14.000] esnetildi. Bazı adımlar atlandı ve artık biliyoruz ki bunun sonucunda bazı

[0:54:19.440] insanlar olumsuz etkilendi. Kimileri uzun süreli Covid geçirdi. Kimilerinin

[0:54:24.319] yaşadığı bazı sağlık sorunları da muhtemelen aşıların yan etkileriydi. Ama

[0:54:28.599] bu yine de iyi bir şeydi. Çünkü zarar görenlerin sayısı aşıyı 10 yıl yerine

[0:54:33.680] bir yılda geliştirip dağıtarak kurtarılan milyonlarca hayatın yanında

[0:54:37.960] çok küçük bir orandı. Yaşlanma konusuna da tam olarak bu bakış açısıyla

[0:54:42.680] yaklaşmamız gerekiyor. Ben laboratuvar ortamında yeterince güçlü ve çarpıcı

[0:54:47.839] sonuçlar elde edebilirsek aynı anlayışın yaşlanma araştırmalarına da

[0:54:52.160] yansıyabileceğine inanıyorum. Seni maddi kaynaklar dışında engelleyen

[0:54:57.480] şeyler neler sence? Araştırmalarının ilerlemesini zorlaştıran başka ideolojik

[0:55:03.799] ya da benzeri etkenler var mı? Aslında hayır. Herkes bunun olmasını istiyor.

[0:55:09.520] Bilim camiası bu tür deneylerin tamamen arkasında gerçekten olmasını istiyor.

[0:55:14.319] Daha geniş anlamda da dünya yaptığımız çalışmalara büyük ilgi gösteriyor. Yani

[0:55:19.520] hayır bence tek engel gerçekten para. Sosyal medyada oldukça aktifim ve bazen

[0:55:25.319] kendi uyguladığım yöntemleri orada paylaşıyorum ama sürekli şöyle mesajlar

[0:55:30.280] alıyorum. Niye bu kadar ölmemeye çalışıyorsun? ya da artık kendinden çok

[0:55:35.599] daha genç insanlarla takıl. Çünkü biz gideceğiz, sen burada kalacaksın. Bazen

[0:55:41.119] alaycı, bazen eleştirel, bazen de kaba yorumlar geliyor. Ama senin de

[0:55:46.240] söylediğin gibi bu konuya tüm insanlığın ortak bir mesele olarak bakması

[0:55:50.880] gerekiyor. Bu ben daha uzun yaşamak istiyorum meselesi değil. Bu insanlığın

[0:55:56.599] kaynaklarını daha iyi kullanması ve yaşamı bir bütün olarak koruma meselesi.

[0:56:02.480] Aynen öyle. Aslında insanların longevity fikrine bu

[0:56:07.559] kadar takılmasının nedeni psikolojik bir savunma mekanizması. İnsanlar yaşlanma

[0:56:14.000] konusunu zihinlerinden uzaklaştırmak için bunu bir bahane haline getiriyor.

[0:56:19.480] Bu tedavileri isteyenler bencil diyorlar ya da ölüm yaşamın anlamını veriyor.

[0:56:24.920] Diktatörler sonsuza kadar mı yaşayacak? Eee, peki emeklilik maaşlarını kim

[0:56:30.520] ödeyecek? Şeyler söylüyorlar. Bu tür argümanlar tamamen çocukça hatta saçma.

[0:56:37.960] Ama insanlar yine de onlara tutunuyor. Ne kadar anlatsan da bu düşüncelerin

[0:56:43.319] neden mantıksız olduğunu açıklasan da fark etmiyor. Çünkü insanlar

[0:56:48.119] umutlanmaktan korkuyor. Bu tedavilerin zamanında

[0:56:52.520] geliştirilebileceğine, kendileri ya da aileleri için işe

[0:56:56.240] yarayabileceğine inanıp sonra hayal kırıklığı yaşamaktan çekiniyorlar. O

[0:57:01.640] yüzden kendilerini duygusal olarak korumak için bu masallara sarılıyorlar

[0:57:06.480] ve konuyu bilinçli olarak zihinlerinden uzak tutuyorlar.

[0:57:10.640] Bence insanlara farkındalık kazandıran şeylerden biri şu. Günümüzdeki

[0:57:15.000] araştırmalar genç nesillerin bizim kadar uzun yaşamayacağını gösteriyor. Çünkü

[0:57:20.039] biz zaten yaşamımız boyunca pek çok zararlı etkiye maruz kalıyoruz. Onlar

[0:57:25.119] bundan da fazlasına maruz kalacaklar. Mesela daha fazla wifi, daha fazla uçuş,

[0:57:29.880] daha fazla pestisit, kısacası biyolojimize zarar verebilecek her

[0:57:33.640] şeyden daha fazlası. Belki de bu farkındalık onların karşılaştığımız

[0:57:38.039] sorunlarla mücadele etme konusunda daha bilinçli olmalarını sağlar.

[0:57:42.440] Bence bu düşünce tam olarak doğru değil. Teknolojinin bize kazandırdığı pek çok

[0:57:48.559] şeyin hem olumlu hem de olumsuz etkileri var. Ama genel olarak gelişmeler her

[0:57:55.119] yerde aynı hızda olmasa da ilerleme devam ediyor. Buna güzel bir örnek

[0:58:01.039] bağışıklık sistemi. Artık batı dünyasında neredeyse hiç kimse genç

[0:58:06.000] yaşta enfeksiyonlardan ölmüyor. Oysa 200 yıl önce durum çok

[0:58:11.960] farklıydı. Birçok insan enfeksiyonlar nedeniyle hayatını kaybediyordu. Bunun

[0:58:17.760] doğal bir sonucu olarak günümüzde insanların bağışıklık sistemi 200 yıl

[0:58:23.640] öncesine göre daha zayıf hale geldi. Yani modern tıp bir anda ortadan

[0:58:28.200] kalksaydı ciddi sorunlarla karşılaşırdık. Ama modern tıp ortadan

[0:58:32.720] kalkmayacak. Bu yüzden endişelenmeye gerek yok. Yani diyorsun ki her gün

[0:58:38.359] karşılaştığımız şeylerle mücadele ederek aslında daha da güçleniyoruz. Öyle mi?

[0:58:43.960] Evet doğru. Teknoloji hayatı daha iyi hale getiriyor.

[0:58:47.920] Tabii. Hayır. Hayır. Ben de sana katılıyorum. Söylemek istediğim şey

[0:58:52.119] biyolojimizi etkileyen olumsuz etkenlerin artık çok daha fazla olduğu.

[0:58:56.599] Demek istediğim buydu. Gerçekten harika bir sohbetti. Çok şey öğrendim. Son bir

[0:59:01.160] sorum var. Sence bu mesele yani sağlıklı uzun yaşam gerçekte ne zaman

[0:59:05.640] çözülebilir? Tabii bu teknoloji hala gelişme

[0:59:08.680] aşamasında. Bu yüzden bu soruya ancak olasılığa dayalı bir yanıt verebilirim.

[0:59:13.319] Bence şu anda orta yaşta olan insanlara bu tedavileri uygulamaya başladığımızda

[0:59:18.920] onların sağlıklı yaşam sürelerini 20 yıl uzatma şansımız yaklaşık %50. Bunu da

[0:59:24.319] büyük olasılıkla önümüzdeki 12 ila 15 yıl içinde yani 2030'ların sonuna kadar

[0:59:30.880] başarabiliriz. Eee bu hedef eee önümüzdeki 5 yıl içinde fareler üzerinde

[0:59:36.240] önemli ilerleme kaydetmemize bağlı. Eğer bunu başarabilirsek eee yaşlanmayı tıpkı

[0:59:41.720] Covid gibi ele alınan küresel bir öncelik haline getirebiliriz. toplum

[0:59:45.920] yaşlanmayı gerçekten tıbbi olarak kontrol altına alınabilecek bir durum

[0:59:50.039] olarak görmeye başladığında ilerleme çok daha hızlanır ve muhtemelen 10 yıldan

[0:59:55.039] kısa sürede eee hedefe ulaşılır. Ama dediğim gibi bunun gerçekleşme olasılığı

[1:00:00.520] yaklaşık %50. Çünkü bu teknoloji hala gelişme aşamasında.

[1:00:05.680] Evet. Tamamen haklısın. Bence bu son cümle neyi başarmaya çalıştığını

[1:00:10.520] gerçekten çok iyi açıkladı. Çünkü longevity kelimesi yani sonsuza kadar

[1:00:15.359] yaşamak ya da çok uzun yaşamak fikri insanlık için belki de ürkütücü ve

[1:00:20.200] farklı geliyor. Ama senin aslında söylemek istediğin şey şu. Biz

[1:00:24.480] hastalıkları çözmeye çalışıyoruz ki insanlar sağlıklı bir yaşam sürebilsin.

[1:00:29.359] İster 20 yıl yaşa, ister daha fazla eğer böbrek hastalığın, diyabetin veya

[1:00:34.680] kanserin yoksa bu hastalıklar olmadan rahatlıkla bir 20 yıl daha

[1:00:39.319] yaşayabilirsin. Yani asıl amaç bu. Doktor D. Grey, zaman ayırdığın için çok

[1:00:44.839] teşekkür ederim. Türkiye'de seninle röportaj yapma şansına sahip ilk kişi

[1:00:49.720] olduğum için gerçekten çok özel hissediyorum. Harikasın. Bu zorlu

[1:00:54.119] çalışmaya devam et. Çünkü bu alanda çalışan en etkili kişisin.

[1:00:58.319] Beni programa kabul ettiğin ve bu işle bu kadar ilgilendiğin için çok teşekkür

[1:01:02.599] ederim Esra.

*Transkript YouTube'dan alınmıştır.