[0:00:00.080] Benim uzmanlık alanım tedavi edilemeyeni tedavi etmek. Yani işe yararsa ve bir

[0:00:04.720] daha geri gelmezse hastalık bitmiş demektir. Gen terapisi de bunu

[0:00:08.320] yapabilir. Yani artık hastalığı yönetmiyoruz. Aslında hastalığı o

[0:00:12.240] kişinin hayatından sonsuza dek çıkarıyoruz.

[0:00:14.519] Bu anlattıkların gittikçe daha heyecan verici bir hal alıyor.

[0:00:17.039] Eğer birine kendi hayatına son verme hakkını tanıyorsan neden yaşamak için

[0:00:21.240] deneysel bir tedaviyi seçme hakkını tanımıyorsun? İşte gelecekte insanlara

[0:00:25.160] böyle yaklaşacağız. Peki bu tedavileri ne zaman hayata

[0:00:27.800] geçireceksin? Ben Esra Çavuşoğlu. 19 yıldır ayık bir

[0:00:32.759] hayat yaşıyorum. Bağımlılık hastalığı ile mücadelem beni beden ve

[0:00:36.480] performansımı iyileştirmek, hayat kalitemi arttırmak, daha sağlıklı ve

[0:00:39.960] uzun yaşamak için yeni yöntemler, cihazlar ve takviye ürünler araştırmaya

[0:00:43.879] yönlendirdi. Bağımlılık hastalığı, baya hacking ve longevity alanlarındaki kendi

[0:00:48.680] deneyimlerimden dünyadaki son gelişmelere, çığır açan girişimcilerden

[0:00:52.879] uzman akademisyenlere yıllardır yaptığım sohbetler artık her hafta Ayık Kafa

[0:00:57.600] podcastı. Ayıkfa podcast'e hoş geldiniz. Bugünkü

[0:01:02.079] konuğumuz tıbbın ön saflarında yer alan gerçek bir öncü olan Doktor Patrick

[0:01:06.600] Sevill. iç hastalıkları, tanısal radyoloji, nörogirişimsel vasküler

[0:01:11.360] radyoloji ve girişimsel onkoloji alanındaki birikimiyle Doktor Sevil

[0:01:16.240] onlarca yıldır tedavi edilemeyen başka hekimlerin umudu kestiği kanser ve diğer

[0:01:21.960] hastalıkları tedavi ediyor. Bu bölümde kök hücreler ve gen tedavisi üzerine

[0:01:27.600] öncü çalışmalarına odaklanıyor. nadir hastalıklar, tedavisi güç kanserler ve

[0:01:33.439] hatta yaşa bağlı gerilemeler için nasıl kişiselleştirilmiş tedaviler

[0:01:37.920] geliştirdiğini inceliyoruz. Cloto, PGC1 alfa ve folistatin gibi longevity

[0:01:43.799] genlerini gen tedavisinin bilişsel gerilemeyi ve kas kaybını nasıl tersine

[0:01:48.840] çevirebildiğini ve hatta alkol yoksunluğunu önemli ölçüde azaltmayı

[0:01:53.560] hedefleyen tek seferlik gen tedavisi geliştirmeye yönelik en son projesini de

[0:01:58.479] ele alıyoruz. Eğer tıbbın geleceğini, hastalıkların artık sadece kontrol

[0:02:03.439] altına alınmadığı, gerçekten iyileştirildiği bir dönemi merak

[0:02:06.680] ediyorsanız bu ufuk açıcı sohbeti kaçırmayın. Ayık kafa bu bölümü Gedik

[0:02:12.120] Eğitim Vakfı katkısıyla sizlere ulaşıyor. 30 yılı aşkın süredir gençler,

[0:02:17.160] çocuklar ve kadınların eğitimine destek veren burslar, projeler ve sosyal

[0:02:21.599] çalışmalarla onların hayallerine ulaşmalarına imkan sağlayan Gedik Vakfı

[0:02:26.040] ile bu yolculukta birlikte olduğumuz için gurur duyuyoruz. Eğitime yatırım

[0:02:31.040] geleceğe yatırımdır. Siz de Ayık Kafaya konuk olan alanında dünya çapında

[0:02:35.680] başarılı uzmanlara isterseniz orijinal İngilizce kayıtlarıyla, isterseniz

[0:02:40.760] Türkçe çeviriyile ve tamamen ücretsiz şekilde ulaşmaya devam etmek için kanala

[0:02:45.959] abone olun, bölümlere yorum yazın, beğenin ve paylaşın. En güncel bilimsel

[0:02:51.720] verilere dayanan içeriklerimize ulaşmaya devam edebilmek için siz de böylece

[0:02:56.239] destek verin. Doktor Patrick Sevil Ayık Kafa podcast'e hoş geldin. Seni

[0:03:00.920] İstanbul'da ağırlamak benim için büyük bir onur.

[0:03:04.080] Vay teşekkürler. Kanda Longevity Dog Summit'te seni dinleme fırsatım olmuştu

[0:03:10.480] ve gerçekten çok bilgilendiriciydi. İzleyicilerimize biraz bilgi vermek

[0:03:16.360] gerekirse şirketin Triple Helix esas olarak gen tedavilerine odaklanıyor.

[0:03:22.720] Evet. Bir de kök hücrelere. Evet. Ben de kök hücreyi ekleyecektim.

[0:03:27.480] Peki bunlardan önce ihtisaslaştığın alan neydi? Dahiliye, tanısal radyoloji,

[0:03:32.879] beyin nörogirişimsel, vasküler radyoloji ve girişimsel onkoloji alanlarında

[0:03:37.720] eğitim aldım. Sonrasında onkoloji alanında pek çok teknoloji ve cerrahi

[0:03:42.280] yöntemin öncülüğünü yaptım. Bu konularda araştırmalar yürüttüm ve ardından özel

[0:03:47.720] sektöre geçtim. Kök hücre çalışmalarına 2009'da başladım. Gen terapisine ise

[0:03:53.200] yaklaşık 2015'te. Peki 2015'ten beri sadece gen hücre

[0:03:57.120] tedavisi mi? Hayır, hala çok yoğun bir onkoloji hizmetim var.

[0:04:00.680] A demek öyle. 20 yıldır ileri düzey onkoloji alanında

[0:04:04.040] çalışıyorum. Dünyanın dört bir yanında meslektaşlarım var ve hala zor vakalar

[0:04:08.640] için bana başvuruyorlar. Uzmanlık alanım temel olarak tedavi edilemeyen kanseri

[0:04:13.200] yani tedavisi imkansız gibi görünen kanser hastalarını tedavi etmek.

[0:04:17.799] Genellikle artık yapacak bir şeyi kalmamış, tüm tedavileri tükenmiş ama

[0:04:22.240] hasta hala hayattaysa ve yaşamaya devam etmek istiyorsa ben onlar için yeni bir

[0:04:27.040] tedavi yöntemi bulmak zorundayım. Bu terapilerden bazıları gen tedavisiyle

[0:04:30.919] değil mi? Evet, aynen öyle. Gen terapisi. Evet,

[0:04:34.680] kısmen cerrahi ama aslında birçok şeyin birleşimi. Fakat işin özü şu ki gen

[0:04:38.800] tedavisine yönelmemin sebebi tam olarak buydu. Karşıma hala hayatta olan,

[0:04:43.039] hayatta kalmak isteyen hastalar çıkıyordu ve tıbbın onlara sunabileceği

[0:04:46.360] hiçbir şey yoktu. Bizim elimizde tek kişilik deney dediğimiz, üzerinde

[0:04:50.520] çalışabileceğimiz deneysel bir tedavi vardı. Bu süreçte onlara özel benzersiz

[0:04:55.080] bir tedavi geliştiriyoruz. Risklerin ve faydaların tamamen farkında oluyorlar ve

[0:04:59.600] isteyip istemediklerine kendileri karar verebiliyorlar. Ben de katılmayı

[0:05:03.080] seçebiliyorum ve böylece bu şekilde hastaları tedavi etmiş oluyorum. Ayrıca

[0:05:07.600] bana kök hücreleri nasıl kullandığına dair çok dokunaklı bazı hikayeler de

[0:05:11.360] anlattın. Evet. Evet.

[0:05:13.120] Ampüte edilecek insanlarla ilgileniyordun. Ayrıca yara onarımı ve

[0:05:17.039] hiperbarik oksijen tedavisi alanında sertifikalıyım. Bu alanda uzman hekimim.

[0:05:21.120] Çalıştığım hastanenin yara tedavi merkezine ayaklarında kemik enfeksiyonu

[0:05:27.000] yani osteomiyelit olan bazı hastalar geliyordu. En iyi antibiyotikler ve

[0:05:31.840] hiperbarik oksijen tedavisi uygulanmasına rağmen osteomiyeliti

[0:05:35.840] tamamen ortadan kaldırmak çok zor. Tedavi başarı oranı genellikle %50

[0:05:40.280] civarında kalıyor ve çoğu hasta sonunda ayaklarını veya bacaklarını kestirmek

[0:05:44.680] zorunda kalıyor. Bu durumun birçok nedeni var. Sadece enfeksiyon değil, kan

[0:05:48.680] akışının yetersizliği de büyük rol oynuyor. Ben de cerrahi bir işlemle

[0:05:52.280] bacaklarındaki kan dolaşımını yeniden sağlamaya çalışıyordum. Çünkü doku

[0:05:56.240] yeterli kan ve besin olmadan iyileşemiyor. Bu da bu sürecin bir

[0:05:59.639] parçasıydı ve yaklaşık aynı dönemde 2009'da meslektaşlarımdan biri

[0:06:06.400] Amerika'daki ilk kök hücre şirketlerinden birini kurdu.

[0:06:11.840] Kullandığın hücre göbek kordonundan mı? Evet aynen öyle. plasenta ve göbek

[0:06:16.599] kordonu ve ben de onun henüz piyasaya çıkmamış bazı materyallerini temin edip

[0:06:20.199] ayağı kesilmek üzere olan bu hastalara uygulayabildim. İyileşme oranı %50'den

[0:06:23.680] %90'a çıktı. Bu 2009'daydı ve kök hücrelerle tanışmam ve onların neler

[0:06:27.520] yapabileceğini görmemdeki ilk adımdı. Sonra onlarla çalışmaya devam ettim ve

[0:06:31.319] bu dünyada her zaman en ileri teknolojiler üzerinde çalışan

[0:06:34.639] meslektaşlarımla birlikte beni 2015'te gen tedavisine yönlendirdi ve artık

[0:06:39.599] bildiğin gibi gen tedavisi yapıyorum ama aynı zamanda kök hücreler üzerinde de

[0:06:44.520] gen tedavisi uygulayıp süper kök hücreler oluşturuyorum ve bunları artık

[0:06:48.319] bazı özel amaçlar için kullanıyorum. Yani kök hücrelere gen terapisi

[0:06:52.039] uyguluyorsun. Sonra kök hücreleri belli ortamlara

[0:06:54.039] yerleştiriyorum ve onlar normal kök hücrelerinin yapamadığı mucizevi şeyler

[0:06:57.160] yapıyorlar. Pekala. Önümde web siten açık ve

[0:07:01.199] gördüğüm kadarıyla üç odak noktan var. Biri genetik ve nadir hastalıklar, biri

[0:07:07.120] yaşlılık etkileri ve diğeri de performans artırma. Doğru mu? Doğru.

[0:07:12.400] Kanser de var ama kanser tedavisi kısmını çok öne çıkarmayı sevmiyorum.

[0:07:17.680] Çünkü bu çok özel bir konu ve kamuya açmak istediğimiz bir şey değil. Büyük

[0:07:21.759] bir mesele. Yani hastaların %99'u onkologlar tarafından yönlendiriliyor

[0:07:27.120] zaten. Bu yüzden bunu web sitemde belirtmeme gerek yok.

[0:07:31.080] Gen terapisinin ne olduğunu açıklayabilir misin?

[0:07:33.319] Tabii aslında farklı türlerde gen tedavileri var. Mesela birçok kişi kart

[0:07:37.479] tedavisini duymuştur. Yani C a r akyuvarlara yönelik bir kanser tedavisi

[0:07:42.879] ama teknik olarak gen tedavisidir. Aslında ben gen tedavisinden

[0:07:46.199] bahsettiğimde doğrudan KT'den söz etmiyorum ama bilimsel olarak bakarsak o

[0:07:49.960] da bir gen tedavisi. Sonra Crisper var. O da farklı şekilde çalışan başka bir

[0:07:54.919] gen tedavisi. Bir de benim yaptığım gen ekleme tedavisi var. O da başka bir

[0:07:59.599] yöntemle çalışıyor. Hepsinin kendine göre avantajları ve dezavantajları var.

[0:08:05.120] Crisper en gelişmiş ve en güçlü yöntem. Ama henüz tam olarak keşfedilmemiş.

[0:08:11.479] Bu yüzden de beraberinde ciddi riskler taşıyor.

[0:08:15.199] Crisper tam olarak nasıl çalışıyor? Crisper bilim insanlarının keşfettiği

[0:08:19.520] bir enzim ve tıpkı bir makas gibi kromozomunun bir kısmını kesip

[0:08:23.360] çıkarabiliyor. Yerine yeni bir genştirebiliyor. Yani bu yeni gen

[0:08:28.440] kromozomuna entegre oluyor ve bu çocuklarınıza da sonsuza kadar

[0:08:32.360] aktarılıyor. Artık genlerinizin bir parçası haline geliyor. Benim yaptığım

[0:08:36.800] ise gen ekleme tedavisi. Gen hücreye giriyor ama kromozoma değil. Yani

[0:08:42.880] hayatın boyunca çalışıyor ama çocuklarına geçmiyor. Bunun birkaç

[0:08:47.440] sebebi var. Biri sende olan her şeyin çocuklarına geçmemesi lazım. İkincisi bu

[0:08:54.080] yöntem çok güvenli. Adenovirüs yani gen taşıyıcı virüs kullanılarak yapılan gen

[0:08:59.800] ekleme tedavisi gen tedavilerinin temelini oluşturuyor. FDA onaylı gen

[0:09:05.440] tedavilerinin çoğu bu şekilde. Crisper ile onaylanmış sadece bir tedavi var.

[0:09:11.079] Cen ekleme tedavisinin uzun süredir güvenli olduğu kanıtlandı. Ne

[0:09:15.839] yapacağını, kanser ya da mutasyona yol açıp açmadığını çok iyi biliyoruz. Ama

[0:09:20.680] Crisper için bunları henüz bilmiyoruz. Crisper ise geleceğin tedavisi

[0:09:25.800] diyebiliriz. Bir de Mini Circle'ın ürettiği plasmit

[0:09:28.959] gen terapisi uygulaması var. Plazmit gen terapisinin çok basit bir

[0:09:33.079] formu. Bir gen terapisiyle diyelim ki vücuttaki belirli bir hücreyi tedavi

[0:09:38.079] etmek istiyorsun. O zaman onu doğrudan oraya yönlendirmen gerekir. Plazmidin

[0:09:42.720] böyle bir yeteneği yoktur. Sadece suyun aktığı veya kanın aktığı yere gider. Bu

[0:09:47.240] yüzden yanlış bir yerde sonlanıp zarar verebilir. Bu dezavantajlarından biri.

[0:09:52.399] Avantajlarından biri ise üretiminin çok ucuz olması. Ama

[0:09:56.880] ama pahalı fiyatlara satılıyorlar. Evet.

[0:10:00.519] Duyduğuma göre bunu yaklaşık 20.000 dolar civarında satıyorlar ama onlara

[0:10:06.160] maliyeti sadece birkaç yüz dolar. Muhtemelen sadece 10 dolar. Yani üretim

[0:10:11.200] maliyeti tahminimce bu kadar. Ama tabii kesin olarak bilmiyorum. Tabii buna

[0:10:15.440] kapitalizm deniyor. Tabii tabii. Aslında peptit alır gibi.

[0:10:20.640] Evet. Ve işin ilginç yanı benim yaptığım türdeki en ucuz FDA onaylı gen terapisi

[0:10:25.880] ise 2,5 milyon dolar. Bu fiyatlara yakın hiçbir gen terapim yok.

[0:10:32.920] Nedir bu terapiler? Bunlar nadir hastalıklar için geliştirilen tedaviler.

[0:10:37.920] Bazıları da orak hücre anemisi gibi yaygın olanlar ama yaşlanma için

[0:10:43.000] değiller. Çünkü FDA yaşlanmayı bir hastalık olarak kabul etmiyor. Yani

[0:10:47.560] bazıları kas distrofisi, bazıları orak hücre anemisi gibi kalıtsal genetik

[0:10:52.399] hastalıklar için. Bunu kesin olarak bilmiyorum ama anladığım kadarıyla

[0:10:56.560] fiyatlandırmaları böyle yapıyorlar. Yine söyleyeceğim kapitalizm böyle bir şey.

[0:11:01.160] İşte diyelim ki ben bir ilaç şirketiyim ve sana yüksek tansiyon hub satıyorum.

[0:11:06.360] Sen de bunu 40 yıl boyunca kullanacaksın. O zaman ben senden 40 yıl

[0:11:10.519] boyunca toplam 4 milyon dolar kazanacağım. Şimdi ben bir gen terapisi

[0:11:15.399] icat ettim. Böylece o hapı almanıza gerek kalmayacak. Ben de sana bu gen

[0:11:19.959] terapisini 4 milyon dolara satacağım. Niye 1 milyon dolara satayım ki 3 milyon

[0:11:24.880] dolar kaybetmiş olurum? Şimdi daha iyi anladın. Bunu kesin

[0:11:27.600] olarak doğrulayamam. Çünkü ilaç şirketinden böyle bir bilgi almadım. Ama

[0:11:30.880] genel anlayış bu yönde. O zaman şimdi kullandığın genleri nasıl

[0:11:36.240] uyguladığından bahsedelim. Evet. AV Adeno ilişkili virüs yolunu

[0:11:42.120] kullanıyorum.

[0:11:46.800] Bu bir virüs ama hastalık yapmıyor. Hatta doğada zaten var ve birçok insan

[0:11:52.240] buna maruz kalmış. Çoğu farkında bile değil çünkü hasta etmiyor. Biz de bunu

[0:11:57.200] gen taşıyıcısı olarak kullanabiliyoruz. Ben bunu kurye kamyonuna benzetiyorum.

[0:12:02.760] Virüs kurye kamyonu. Kamyonun arkasındaki paketler ise genler. Virüsün

[0:12:09.120] kendi paketlerini çıkarıyorum. Yerine istediğim geni yani paketi koyuyorum.

[0:12:14.800] Sonra kamyonu beynine gitmesi için gönderiyorum. Üstelik onu beyninin

[0:12:19.360] belirli bir bölgesine gönderebiliyorum. Çünkü onu programlamanın başka yolları

[0:12:23.639] var. Plazmitlerle yapamadığın şeyler bunlar. İşte plazmit teknolojisinin

[0:12:28.920] başarısız olduğu nokta burası. O kurye kamyonu ile virüsü beyninin sol ön

[0:12:35.720] kısmındaki belli özelliklere sahip bölgeye gönderebiliyorum. Gen terapisini

[0:12:41.880] çok spesifik şekilde tasarlıyorsun. Yani spesifiklik arttıkça sonuçlar daha iyi

[0:12:48.160] oluyor. Komplikasyonlar azalıyor ve maliyet düşüyor.

[0:12:51.560] Burada önemli bir sorum var. Beynin hangi bölümünün düzgün çalışmadığını

[0:12:57.519] nasıl ölçüyorsun ve o kişiye özel spesifik bir gen mi oluşturuyorsun?

[0:13:04.680] En azından mesela Kloto için gen özel olarak tasarlanıyor ve gitmesi gereken

[0:13:09.120] beyin bölgesine yönlendiriliyor mu? Yani demek istediğin şu sanıyorum. Evet.

[0:13:13.800] Gen terapileri kişiye özel oluyor. İyi bir örnek kanser olabilir. Diyelim ki

[0:13:18.760] pankreas kanserin var ve ikiz kız kardeşin de pankreas kanseri. Moleküler

[0:13:23.560] düzeyde bu kanserler farklı olacak. Eğer senin kanserin için bir gen terapisi

[0:13:28.360] geliştirirsem kardeşininki için olan terapiyle gen kombinasyonları, dozajları

[0:13:33.440] farklı olacak. Hatta senin tedavine yanıt veren bazı genler onun kanserinde

[0:13:38.399] etkili olmayabilir. Yani çoğu gen terapisi, özellikle hastalıklara yönelik

[0:13:42.880] olanlar kişiye özel yapılıyor. Tümöründen bir örnek alıyorum. Genetik

[0:13:47.240] analizini yapıyorum ve böylece tam olarak ne içerdiğini biliyorum. Sonra

[0:13:51.800] sadece senin kanserin için özel bir tedavi hazırlıyorum. Şimdi kloto

[0:13:57.040] geniyile yaşlanmayı tedavi ediyorsam sana her kesinti olan sahip olduğu ve

[0:14:01.160] standart kloto genini veriyorum. Çünkü aslında genin işlevi yerinde. Sadece

[0:14:04.759] daha fazla miktarda olması gerekiyor. Yani iki şekilde işliyor. Bazen

[0:14:09.399] hastalıklar için mesela kanser veya genetik hastalıklar gibi gen terapisi

[0:14:14.160] kişiye özel oluyor. Doğuştan gelen bir genetik hastalığın varsa vücudunu ve

[0:14:18.839] DNA'nı inceleyerek sadece sana uygun olan spesifik geni belirleyebiliyorum.

[0:14:23.560] Ama amaç sadece normal yaşlanmayı tedavi etmekse o zaman hazır ve standart kloto

[0:14:28.639] ya da folistatin genleri işe yarıyor. Tamam. Peki gönderdiğin gen nasıl

[0:14:33.360] çalışıyor? Kargo kamyonu hücreye yanaşıyor. Hücre

[0:14:37.800] kamyondan paketi alıp sitoplazmaya götürüyor. Paketi çekirdeğe taşıyor.

[0:14:43.040] Paketi açıyor ve içinde bir gen var. Paket açılır açılmaz gen çalışmaya

[0:14:47.639] başlıyor. Hücrede zaten var olan normal mekanizmalar geni okuyor, RNA

[0:14:53.199] oluşturuyor ve bu mna sitoplazmaya çıkıyor. Orada merna proteine dönüşüyor

[0:14:58.880] ve o protein bir enzim oluyor. İşte senin eksik olan enzimi de bu protein

[0:15:04.560] sağlıyor. Geni yerleştirdiğimde eksik olan enzimi üretiyor ve bunu belirli bir

[0:15:09.279] hızda yapıyor. Ne kadar üretileceğini programlayabiliyorum. Çünkü bazen az

[0:15:14.240] miktar gerekebilir. Bazı kişilerse daha fazlasına ihtiyaç duyabilir. Yani enzimi

[0:15:19.480] ihtiyaç duyduğun dozda sürekli olarak üretmesini sağlayabiliyoruz. Bunu çok

[0:15:24.160] hassas ve kontrollü şekilde yönetebiliyoruz.

[0:15:27.920] Peki bu tedaviler ne kadar süre dayanıyorlar?

[0:15:32.759] AA ve gen terapilerine ilişkin veriler bunların şu anda en az 20 yıl

[0:15:36.800] dayandığını gösteriyor. Gen tipine bağlı olmaksızın genel olarak yayınlanan

[0:15:41.319] çalışmalar a ve gen terapilerinin 15 ila 20 yıl arasında sürdüğünü gösteriyor.

[0:15:46.079] Tabii bu süre değişebilir. Şimdi biraz da spesifik genlerden

[0:15:50.279] konuşmaya başlayalım mı? Evet. Birkaç kategori var. Biz yaşlanma

[0:15:54.839] ve lonceviti genlerine odaklanacağız. Çünkü kanser genleri dediğimiz gibi

[0:15:59.199] kişiye özeldir. Eğer zamanımızın çoğunu yaşlanma ve

[0:16:02.880] longevity üzerine konuşmaya ayıracaksak o zaman kanser genleri ile ilgili biraz

[0:16:08.120] başarı hikayelerinden de bahsedelim. Çünkü dinleyenlerin bunu bilmesi önemli.

[0:16:12.600] Evet. Kesinlikle. Bilgi açısından kısaca anlatman yeterli.

[0:16:16.120] Kanser için gen tedavisi hakkında belirtmem gereken birkaç önemli nokta

[0:16:19.920] var. Birincisi diğer tedavilerle etkileşime girmiyor. Yani bu ek bir

[0:16:24.639] araç. Eğer kemoterapiye ihtiyacın varsa yine kemoterapi alabilirsin. Radyasyon

[0:16:29.319] gerekiyorsa onu da alabilirsin. İmoterapi tedavisi gerekiyorsa o da

[0:16:33.160] mümkün. Bu tamamen farklı bir yaklaşım ve kanserle mücadelede kullandığımız

[0:16:37.560] yöntemlerin yanına ekleniyor. Bazı durumlarda gen terapisi gerçekten

[0:16:41.360] mucizevi derecede önemli olabiliyor. Bazı durumlarda ise genel olarak diğer

[0:16:45.560] tedavilere destek sağlıyor. Bu tamamen kanserin evresine ve türüne bağlı olarak

[0:16:50.279] değişiyor. Yani çok değişken. Ama önemli olan şu ki diyelim ki şu an elimizde

[0:16:55.319] sadece kemoterapi var kanseri tedavi etmek için. Oysa şimdi kemoterapi,

[0:16:59.360] bağışıklık tedavisi, radyasyon ve gen terapisi bir arada kullanılıyor.

[0:17:03.680] Kanserle mücadelede ne kadar çok araç olursa o kadar iyi.

[0:17:07.559] Peki nasıl çalışıyor? Yani kanser çok sinsidir. Kendini yok

[0:17:12.799] eden genleri kapatır. En bilineni P53 ya da TP53'tür.

[0:17:18.160] TP53 tüm hücrelerde bulunan bir gendir. Bir hücre kanserleştiğini fark ettiğinde

[0:17:22.880] kendi kendini yok etme düğmesine basar. İşte o düğme TP53'tür. Kanser sinsidir

[0:17:27.880] ve kendini yok etme düğmesine basılmadan önce onu devre dışı bırakır.

[0:17:33.559] Gen terapisiyle o kendini imha düğmesini yeniden yükleyebilirim.

[0:17:39.400] Evet, normal bir hücreye de yeniden ekleyebilirim ama normal hücre o düğmeye

[0:17:42.679] basmaz. Ama bunu tekrar bir kanser hücresine yerleştirirsem, basitçe

[0:17:46.760] söylemek gerekirse hücre düğmeye basar ve kendini yok eder. Ya da kemoterapiye

[0:17:51.559] karşı daha hassas hale gelir. Radyasyona karşı da daha duyarlı olur. Ya kanser

[0:17:57.679] hücresini öldürür ya da onu diğer tedavilerin etkili olabileceği kadar

[0:18:02.320] zayıflatır. Yani bazen takım oyuncusu gibi çalışır, bazen de sihirli bir mermi

[0:18:08.520] gibi tek başına işi bitirir. Evet. Aslında kanser üzerine iki ayrı

[0:18:13.559] podcast yaptım. Biri bir kanser araştırmacısıylaydı ve o da bana ne

[0:18:18.080] kadar sinsi olduğundan bahsetmişti. Yani onu gerçekten öldürmenin yolunu bulmak

[0:18:24.120] çok zor. Kendi metabolizma damarlarını yaratıyor.

[0:18:28.720] Evet. Evet. Kanserle ilgili önemli bir nokta var. O da kanserin çok sinsi

[0:18:33.600] ilerlemesi ve bu yüzden zaman senin düşmanın. ona zaman tanırsan yaptığı

[0:18:38.559] hamlelerin üstesinden gelmenin yolunu bulur. Bu yüzden ona aynı anda tüm

[0:18:42.679] gücünle saldırmalısın. Kemoterapiyi, sonra radyasyonu, sonra gen terapisini

[0:18:46.720] verirsen bu kemoterapi, radyasyon ve gen terapisini hepsini aynı anda uygulamak

[0:18:51.280] kadar etkili olmaz. Çünkü aynı anda birden fazla zayıf noktaya

[0:18:54.640] saldırıyorsun. Sadece bir zayıf noktaya saldırırsan kanser hayatta kalır ve

[0:18:58.880] ilerler. Kanser türleri çok çeşitli. Peki en çok

[0:19:03.640] hangi türlerde başarı yakalıyorsun? ya da odaklanıyorsun.

[0:19:08.960] Tüm kanser hücreleri büyümelerini durduran genleri devre dışı bırakır.

[0:19:14.440] Elimde farklı kanserlerin kapattığı ve benim yeniden aktif hale getirebildiğim

[0:19:20.120] yaklaşık 200 kanser baskılayıcı genin listesi bulunuyor. İşte bu yüzden

[0:19:24.720] kanserin çok sinsi olduğunu söylüyorum. Aslında yaklaşık 200 tane kendini koruma

[0:19:28.840] genimiz var ve zaman tanırsan kanser bunların hepsini devre dışı

[0:19:32.480] bırakabiliyor. Ama şimdi modern bilim ve teknoloji sayesinde bu genleri yeniden

[0:19:36.799] aktif hale getirebiliyoruz ve bize yeni bir şans sunuyoruz. Hangi genlerin

[0:19:41.039] kapandığını ise tümörden örnek almadan bilemiyorum. Çünkü senin tümörün 115 ve

[0:19:46.000] 72 numaralı genleri kapatabilirken bir başkasınınki 103 ve 142 numaralı genleri

[0:19:51.280] kapatmış olabilir. Bu yüzden tümörden biyopsi alıp genetik analiz yapmam

[0:19:55.200] gerekiyor. Ama en başarılı oldukların hangileri?

[0:19:57.880] Şanslıyız ki en yaygın olanlarında çok etkiliyiz. Kolon, akciğer ve meme.

[0:20:03.240] Bunları yüksek oranda etkileyebiliyorum. Prostat zor bir kanser türüdür. Çünkü

[0:20:08.320] genellikle kemiğe yayılır. Bir kere prostattan çıkıp kemiğe

[0:20:12.919] yayılınca kemiğin doğasından dolayı tedavi etmek zordur. Ancak kolon

[0:20:17.520] kanseri, meme kanseri, akciğer kanseri ve hatta beyin tümörlerinde de

[0:20:22.120] etkiliyiz. Çünkü beyin tümörleri için elimizde çok az seçenek var. En küçük

[0:20:26.559] gelişme bile değerli ve gen terapisi burada fark yaratabilir. Pankreas

[0:20:30.520] kanseri ise çok ciddi ve ölümcül bir hastalık. Ama ben aslında ölmeleri

[0:20:35.080] beklenen birçok pankreas kanseri vakasını iyileştirdim.

[0:20:39.039] İnanılmaz. Sonunda gerçekten zor olan kanserlerde

[0:20:42.159] ilerleme kaydediyoruz. O bu inanılmaz. Bu konuşma gittikçe daha

[0:20:46.919] heyecan verici ve umut verici olmaya başladı. Gerçekten de öyle. Şimdi yaşa

[0:20:52.640] bağlı hastalıklara, longevity ve yaşlanmaya gelelim. Aslında birkaç

[0:20:57.120] tanesi var ki bunlar gerçek anlamda hayatımızı tehdit ediyor. Kalp

[0:21:01.600] hastalıkları, Alzheimer, diyabet ve şimdi konuştuğumuz kanser. Özellikle bu

[0:21:06.440] üçü insanların hayatını çok etkiliyor ve belli ki artık bu hastalıklar için

[0:21:11.279] gerçekten etkili birçok gen terapisi mevcut.

[0:21:14.279] Evet var. PGC1, Alfa ve Fig F21 metabolizmayı yöneten önemli genlerdir.

[0:21:20.640] Pek çok araştırma bunu destekliyor ve benim erken klinik çalışmalarım da

[0:21:24.679] gösteriyor ki bu genleri gen ekleme yoluyla olumlu şekilde manipüle

[0:21:28.520] edebilirsen metabolizmayı önemli ölçüde hızlandırabilir ve insülin duyarlılığını

[0:21:33.240] artırabilirsin. Bu da tip 2 diyabet ve obezitenin çok daha iyi hale gelmesini

[0:21:38.799] hatta tamamen ortadan kalkmasını sağlayabilir.

[0:21:41.600] İnsülin duyarlılığını düzeltiyor musunuz?

[0:21:44.320] Evet. insülin direncini tersine çeviriyorsunuz ve metabolizmalarını

[0:21:47.799] hızlandırıyorsunuz. Böylece fazla kilolu ve tip 2 diyabet ya da insülin direnci

[0:21:52.640] olan bir kişi daha normal bir metabolizmaya ya da hatta tamamen normal

[0:21:56.760] bir metabolizmaya kavuşuyor. Artık tip 2 diyabeti ve obezitesi kalmıyor ya da çok

[0:22:01.360] hafif düzeyde oluyor. Bu gerçekten çok önemli. Çünkü Amerika Birleşik

[0:22:05.279] Devletleri'nde nüfusun %80'i fazla kilolu ve tip 2 diyabetle mücadele

[0:22:10.720] ediyor. See işte bu da Amerika'da bu yıl 800 milyar dolarlık bir pazara ulaşan

[0:22:16.840] OZEMPIK GLP1 ve benzeri ilaçların pazarını açıklıyor.

[0:22:20.640] Ya tip 1 diyabet çünkü o bir otoimmün hastalık değil mi?

[0:22:23.880] Evet tip 1 için şu an bir tedavim yok ama yakın olduğumuzu düşünüyorum. New

[0:22:30.120] York'tan bir grup kök hücre kullanarak tip 1 diyabetli 10 kişiyi bir yıldır

[0:22:36.400] tedavi ediyor ve bu aslında bir tür gen tedavisi

[0:22:41.360] aslında. Gen ekleme tedavisi değil ama kök hücreleri değiştirdiler.

[0:22:47.679] Hücresel programlamadan mı söz ediyorsun?

[0:22:50.799] Evet. Onları yeniden programladık. Bence tip 1 diyabetin tedavisine çok yakın

[0:22:55.840] olduğumuzu düşünüyorum. Bence çok yaklaştık. Temelde pankreası başka bir

[0:22:59.640] organ haline getiriyorlar. Mesela karaciğerde insülin üreten hücreler

[0:23:03.600] oluşturuyorlar ya da bu hücreleri başka bir yere yerleştiriyorlar. İnsülin kana

[0:23:07.559] karıştığı sürece bu hücrelerin mutlaka pankreasta olması gerekmiyor ve işte

[0:23:12.279] bunu başardılar. Bu gerçekten muhteşem. Hastada yaklaşık bir yıldır insülin

[0:23:17.880] kullanmadan devam eden sürdürülebilir bir iyileşme sağlandı.

[0:23:22.159] Maliyetler çok yüksek. Maliyetler yüksek ama tıpkı iPhone'un

[0:23:25.320] ilk çıktığı zamanlar gibi. O zamanlar çok pahalıydı. Hala da öyle aslında.

[0:23:28.720] Ancak yeni modeller çıktıkça fiyatlar düşüyor. Yani tedavilerin fiyatları da

[0:23:32.320] zamanla azalacak. Başka bir örnek vereyim. Üretim ve tasarım alanında bazı

[0:23:36.720] önemli gelişmeler sağladım ve gen tedavisi maliyetimi 2 yıl öncesine göre

[0:23:41.919] %75 oranında düşürebildim. Bunun sebebi daha iyi bilim, daha iyi üretim ve daha

[0:23:47.240] iyi tasarımdı. Zamanla bunların sayısı artacak. Maliyetler hala yüksek ama

[0:23:52.320] bunun büyük kısmı yapay. Yani piyasa kaynaklı. Tüm üretimi tek bir çatı

[0:23:56.799] altında yapabilirsem maliyeti ciddi şekilde azaltabilirim. Şirketim henüz o

[0:24:01.760] kadar büyük değil ama bir noktada kendi tüm üretimime sahip olacağım ve bu

[0:24:06.640] yüzden bir parçayı yapan şirkete diğerini yapan şirkete kar için ödeme

[0:24:11.960] yapmak zorunda kalmayacağım. Şimdi önümde uyguladığın tedaviler var.

[0:24:15.919] Yaşa bağlı gerilemelerden bahsedelim mi? Kas kaybı yani sarkopeni, bilişsel

[0:24:20.520] düşüş, kardiyovasküler yaşlanma gibi konular. Daha önce konuştuğumuz telomer

[0:24:24.840] kısalması, mitokondrial işlev bozukluğu, epigenetik yaşlanma. Bunların hepsi

[0:24:29.919] farklı genlerle ilişkilidir. Tabii biraz da bilişsel düşüşten konuşalım mı? Çünkü

[0:24:33.880] insanlar gerçekten bununla çok zorlanıyor. Hastalar için zor olduğu

[0:24:37.159] kadar aileleri için de çok yıpratıcı. Tabii tabii. Şöyle ki aslında buna

[0:24:41.240] normal yaşlanma diyoruz ama artık buna normal dememeliyiz. Çünkü bunu tersine

[0:24:45.600] çevirebiliyoruz. Bu normal yaşlanma dediğimiz şey unutkanlık, konsantrasyon

[0:24:50.120] güçlüğü, telefonunu nereye koyduğunu hatırlayamamak ya da anahtarlarını,

[0:24:54.399] arabayı park ettiğin yeri unutmak gibi şeyler. Aslında bunu klotogen tedavisi

[0:24:58.640] ve birkaç farklı gen tedavisi ile tersine çevirmek mümkün ama en önemlisi

[0:25:02.760] klotogenidir. Demans aslında hızlanmış bir yaşlanma türü diyebiliriz. Normal

[0:25:09.399] yaşlanma süreci hızlanmış şekilde ilerliyor ve buna ek olarak bazı genetik

[0:25:15.080] farklılıklar durumu daha da kötüleştiriyor. Y ayrıca klotoya da

[0:25:19.880] yanıt veriyor. Yani beynin normal yaşlanması da ileri yaşlanması da başka

[0:25:25.440] etkenlerin yanı sıra beyindeki düşük kloto seviyelerinden kaynaklanıyor ve

[0:25:30.760] kloto bunların en önemlilerinden biri. Elimizdeki birçok hayvan ve insan

[0:25:35.279] çalışması gösteriyor ki beyindeki kloto seviyelerini yeniden yükseltebilirsen

[0:25:41.080] o zihinsel bozulmalar tersine dönebiliyor.

[0:25:44.080] Bu Klotoonun ne olduğunu açıklayabilir misin?

[0:25:46.520] Evet. Kloto bir gen ve bir protein üretiyor. Aslında üç farklı protein

[0:25:51.600] üretiyor. Biz kloto dediğimizde kloto alfa'dan bahsediyoruz ama kloto beta ve

[0:25:56.640] kloto gamma da var ve farklı işlevleri var. Fakat pratikte ve genel olarak

[0:26:01.480] bilinen anlamıyla kloto kloto alfa demek. Kloto alfa beyinde pek çok şey

[0:26:06.799] yapıyor. Nöral bağlantıları koruyor. Sinirlerin üzerindeki miyelini yani

[0:26:11.159] yalıtımı koruyor. Yani beynin çöp kamyonlarının çöpleri temizlemesine

[0:26:15.080] yardımcı oluyor. Yani kloto seviyeleri düştüğünde sanki çöp toplama birimleri

[0:26:21.000] greve gitmiş gibi olur. Şehirde çöp biriktiğinde ne olacağını biliyorsun.

[0:26:27.159] Metabolizman zarar görür. işleyiş yavaşlar. Birçok fonksiyonel sorun

[0:26:32.640] ortaya çıkar. Sinirlerin elektriksel yalıtımı olan miyelin her gün

[0:26:38.600] onarılmadığında bozulur ve elektrik iletimi yavaşlar. Artık sinirlerin

[0:26:44.360] saatte 1000 km hızla gitmez, 80 km hızla gider. Bu da daha yavaş düşünme, düşük

[0:26:52.520] konsantrasyon ve hafıza sorunları olarak yansır. Beyninde olan başka bir şey de

[0:26:58.679] mitokondrilerin zarar görmesi. Yaşlandıkça vücuttaki mitokondriler eski

[0:27:03.880] bir araba gibi oluyor. Daha çok zararlı atık çıkarıyor ve motor gibi düzgün

[0:27:08.399] çalışmıyor. Bakım yapılması gerekiyor ve vücudumuz bunu tamir etmeye çalışıyor.

[0:27:13.840] Ancak yaşlandıkça tamir sistemi zayıflamaya başlıyor. Loto ve bazı diğer

[0:27:18.880] genlerin aktivitesini artırdığımızda ise tamir sistemi tam gaz devreye giriyor.

[0:27:24.720] BDNF yani beyin kaynaklı nörotrofik faktörü desteklendiğini gördüm sitede.

[0:27:29.320] Yani bu başka bir gen mi? Evet, farklı bir gen.

[0:27:32.039] Çünkü bu önemli. İnsanlarda beyin sarsıntısı gibi durumlarda nöronlar

[0:27:37.399] zedeleniyor. Evet. BDNF'yi bazı hastalıklar için bir

[0:27:42.120] ölçüt ya da kan testi olarak kullanıyoruz. Çünkü seviyeleri

[0:27:46.799] değişiyor. Yani bazı hastalıklarda Parkinson, Alzheimer, MS gibi tüm

[0:27:52.880] dejeneratif beyin hastalıklarında da BDNF seviyeleri değişiyor. Bazı

[0:27:57.399] hastalıklarda bu değişim daha önemli. BDNF seviyelerini artırabilirsen bu

[0:28:02.679] hastalıkların bazı belirtileri hafifliyor ya da daha az şiddetli hale

[0:28:07.159] geliyor. Bu bir tedavi değil. Aslında BDNF'e ve GDNF Parkinson tedavisi olarak

[0:28:13.559] incelendi ama tam olarak başarılı olmadı. Bir miktar yardımcı oldu ama

[0:28:18.480] yeterli değildi. Benim düşüncem bunun en büyük sebebinin tek bir genle

[0:28:23.240] çalışılması, oysa çoğu hastalığın çoklu gen sorunları olması.

[0:28:27.559] Ben psikoloğum ve günümüzde ketamin tedavisi ile depresyon gibi

[0:28:33.519] rahatsızlıklarda beyindeki BDNF seviyesini artırmaya çalışıyorlar.

[0:28:39.960] Evet. BDNF, serotonin, norepinefrin, dopamin, GDNF ve BDNF etken maddeleri

[0:28:47.440] gibi hepsi beyin içindeki haberci ve iletişim sistemini oluşturuyor. Bu

[0:28:52.320] sistem hem kimyasal hem de elektriksel. Eğer elektrik ya da örneğin serotonin

[0:28:57.519] eksikliği olursa depresyon gelişir. Bir stres hormonu olan norepinefrin

[0:29:03.000] eksikliği de aynı şekilde depresyona yol açar. Bazı durumlarda BDNF

[0:29:08.679] bileşenlerinde eksiklik olursa bu da Parkinson gibi merkezi sinir sistemi

[0:29:14.480] hastalıkları olarak kendini gösterebilir. Önemli olan eksikliği bir

[0:29:19.080] hastalıkla ilişkilendirmek. Sonra o eksikliği onarmak ve böylece hastalıktan

[0:29:24.399] kurtulmak. Daha işte amaç bu. İşte bu BDNF ile yapılan araştırmaların durumu.

[0:29:32.000] Parkinson hastalığında denendi ve başta BDNF seviyeleri yükseltilirse

[0:29:38.480] Parkinson'un iyileşeceği düşünülüyordu. Ama maalesef işe yaramadı. Bu

[0:29:43.720] araştırmalarda beklediğimiz sonuca ulaşamadığımız bir örnek. Sadece

[0:29:48.640] bilişsel gerilemenin tersine çevrilmesinin sonuçları neler? Çünkü

[0:29:52.799] biliyorum ki sen ve ekibin hem tedavi ediyorsunuz hem de geçmişte demans ya da

[0:29:57.720] Alzheimer gibi hastalıklarda bazı deneyler yaptınız.

[0:30:01.039] Orta ve geç evre demans ile çalistik. Her hastalıkta olduğu gibi hafif

[0:30:06.120] hastalıkları düzeltmek orta şiddette olanlardan daha kolay. Orta şiddette

[0:30:09.399] olanları düzeltmekse ağır olanlardan daha kolay. Bu demans için ve aslında

[0:30:13.080] her hastalık için geçerli. Beyni bir şehir gibi düşünün. Elektrik tesisiniz,

[0:30:17.039] su tesisiniz, kanalizasyon sisteminiz, restoranlarınız ve metro sisteminiz var.

[0:30:22.279] Şimdi kanalizasyon sisteminin tıkandığını ve tamir edilemediğini

[0:30:25.960] varsayalım. Er ya da geç lokantalar kapandı. Çünkü yemek pişiremiyorlardı ve

[0:30:30.919] o zaman yiyecek hiçbir yer yoktu. Bu yüzden elektrik santralindeki adamlar

[0:30:35.279] şehri terk ettiler. Sonra su tesisini de tamir ettiniz ve sonra gelip

[0:30:39.559] kanalizasyon sistemini tamir ettiniz. Ama su sisteminin elektriği hala

[0:30:43.440] çalışmıyor. Çünkü tesis çalışanları gitti. Başka bir deyişle hastalık ne

[0:30:47.880] kadar uzun süre devam ederse sorunlar o kadar kalıcı hale gelir. Bu durum

[0:30:52.080] nörodejeneratif hastalıklar ve merkezi sinir sistemi hastalıkları için

[0:30:55.799] geçerlidir. Ne kadar erken müdahale edilirse o kadar iyi olur. Eğer bu

[0:31:00.399] hastalıkları örneğin demans gibi erken evrede tespit edip klotojen tedavisi,

[0:31:05.559] telomer aktivasyanu tedavisi ya da BDNF verebilirsek hafif ve orta dereceli

[0:31:11.360] hastalıklarda genellikle normale geri dönüş sağlanabilir. Ağır vakalarda ise

[0:31:15.679] iyileşme zor olmakla birlikte yine de bir miktar ilerleme kaydedilebilir.

[0:31:19.480] Ancak istenen düzeyde olmaz. Hatırlarsanız şimdiye kadar kaç kişiyi

[0:31:24.360] tedavi ettiniz? 50'ye yakın.

[0:31:28.279] Ve çoğundan iyi sonuç aldınız mı? Evet. Hepsinde belirgin bir klinik fark

[0:31:33.200] oldu. Az önce dediğim gibi durumları ağır olsa da etkisi oluyor. Mesela

[0:31:37.679] annemi tedavi ettim. İleri evre demansı vardı.

[0:31:40.519] Bu dinleyenler için faydalı. Çünkü genelde doktorların hep konuştuğunu

[0:31:44.120] duyarlar ama gerçek hayattan somut örnek olmadığını düşünürler. Oysa sen kendi

[0:31:49.240] annen üzerinde bu tedaviyi uygulamışsın. Evet, annem ileri düzeydeydi ve onu

[0:31:53.480] tedavi etmek için gen tedavisi yaptığımda hastalığı çok ilerlemişti.

[0:31:57.120] Eğer 5 yıl önce müdahale etseydim muhtemelen hala yaşıyor olurdu ve

[0:32:00.880] tedavim çok daha işe yarardı. Tedaviye geç başladığım için annem faydasını çok

[0:32:05.399] az gördü. Dediğim gibi eğer onu hastalık ortaya da hafif düzeydeyken tedavi

[0:32:09.679] etseydim tamamen farklı bir durum olurdu.

[0:32:12.279] Sence ne kadar farklı olurdu? Hala hayatta olurdu. Eğer hastalığı

[0:32:17.519] hafif olsaydı onu tersine çevirebilirdim ve şu anda demansı olmazdım. Çünkü daha

[0:32:21.320] önce de açıkladığın gibi bu gen tedavilerinde Alzheimer gibi normal

[0:32:26.120] tedavilerde olduğu gibi sürekli tekrar edilmesi gerekmiyor. Geni bir kez

[0:32:31.639] yerleştirdiğinde ihtiyaç duyulan şeyi adı her neyse

[0:32:36.159] sürekli olarak salgılamaya devam ediyor. Eksik olan maddeyi yeniden üretir hale

[0:32:41.519] getirir. Biz buna kalıcı tedavi diyoruz. Yani işe yarar ve hastalık bir daha geri

[0:32:46.799] dönmezse bu tam anlamıyla tedavi olur. Gen terapisi bunu yapabilir. Her zaman

[0:32:52.440] olmasa da geçmişte yaptı yine yapabilir. Elbette pek çok değişken var ama evet bu

[0:32:58.159] başarıldı ve gelecekte daha da geliştirilecek.

[0:33:01.919] Folistatin son yıllarda epey popüler oldu. Davey'den Brian Johnson'a kadar

[0:33:07.600] pek çok kişi denedi. Ben de denedim ama çoğu kişi senin yönteminle değil.

[0:33:12.880] daha çok plazmit yöntemiyle yaptı. Peki seninkinin farkı ne? Sanırım kas

[0:33:19.360] içine enjeksiyon yapıyorsun. Doğru mu? Evet. Ama asıl fark bu değil. Virüsleri

[0:33:24.679] karşılaştıracak olursak plazmit var, AV ya da başka bir virüs var. Ben AV

[0:33:30.000] kullanıyorum. Bir de crisper var. Plazmit dediğim gibi yönlendirilemez.

[0:33:34.159] Hedefleme imkanı yok. Yani vücudunun herhangi bir yerine enjekte etsem ve

[0:33:38.840] kana karışsa nereye gideceği tamamen rastgele olur. Bu yüzden kontrol altında

[0:33:43.279] tutamazsın. Şunu söylemek istiyorum. Bu gayet olası bir senaryo. Eğer plazmit

[0:33:47.679] kalbine giderse, gerçi bu kısım hiç yaşanmadı ama örnek olarak söyleyeyim.

[0:33:52.320] Kalbine gider ve kalp kasını aşırı kalınlaştırırsa biz buna hipertrofik

[0:33:56.320] kardiyomopati deriz. Bu sporcularda görülen bir durum. Kalp kası o kadar

[0:34:00.919] kalınlaşır ki artık kan pompalayamaz hale gelir. Çünkü odacık kalmaz. Sonra

[0:34:05.519] basketbol sahasında aniden yere yığılırlar ve 28 yaşında ölürler ve

[0:34:10.240] sonra bu haberlerde falan yer alır. Yani kalp kasını fazla kalınlaştırmanın ciddi

[0:34:14.599] bir tehlikesi var. Ama diyelim ki 80 yaşındasın ve kalp kasın çok ince.

[0:34:18.679] Plazmit oraya giderse bu faydalı olur. Kalbini kalınlaştırır. Böyle bir vaka

[0:34:22.919] yaşandı. Plazmit alan bir hastayı tanıyorum ve bu onun kalbine iyi geldi.

[0:34:27.000] Fakat bu tamamen tesadüfi bir durumdu. Aynı şey kalp kası zaten kalın olan

[0:34:31.440] birine denk gelseydi onu kolayca öldürebilirdi. Yani tedaviyi kontrol

[0:34:35.639] edebilmek çok önemli. Amaç şansa birini kurtarmak değil bilerek ve hedefleyerek

[0:34:40.560] fayda sağlamak. Olumsuz etkisini ne kadar sürede fark

[0:34:44.760] edersiniz? Evet, kasın ne kadar hızlı

[0:34:47.839] kalınlaştığına bağlı. Ama benim asıl vurgulamak istediğim şu: Plazmit

[0:34:52.440] tedavisi yönlendirilebilir değil. Gitmesini istemediğiniz bir yere giderse

[0:34:57.240] yapabileceğiniz hiçbir şey yok. zarara yol açabilecek bir yere giderse bunu

[0:35:01.800] engelleyemezsiniz. Zarar oluştuğunda artık olmuş olur. İşte tehlike bu. Tabii

[0:35:06.800] ki plazmidin de belli teknolojilerde ve bazı genlerde yeri vardır. Ancak zayıf

[0:35:11.760] yönü yönlendirilememesidir. EAV virüsünün gücü ise programlanabilir

[0:35:16.400] olmasıdır. Ona kalbe gitmemesini söyleyebilirim. İstersem kalbe gitmesini

[0:35:20.520] de sağlayabilirim. İskelet kasına gitmesini ya da gitmemesini, damar düz

[0:35:24.440] kasına gitmesini ya da gitmemesini söyleyebilirim. Diyelim ki yanlışlıkla

[0:35:28.800] damara gönderildi ve damar duvarlarınız fazla kalınlaştı. Bu durumda damarlar

[0:35:32.920] kan taşıyamaz hale gelir ve felç geçirirsiniz. İşte bu yüzden hassasiyet

[0:35:36.920] ve kontrol çok önemli. İstemediğiniz tesadüfi sonuçlar elde etmek felaketle

[0:35:41.599] sonuçlanabilir. Bunu yalnızca sarkopeni tedavisinde mi

[0:35:45.040] kullanıyorsun? Hayır. Hayır. Sarkopeni yaşla birlikte

[0:35:48.119] kas kaybı için kullanılan bir terimdir. Ama kas kaybı hangi sebeple olursa olsun

[0:35:52.640] bunu tedavi edebiliyorsunuz. Mesela doğuştan pektoralis major yani sağ göğüs

[0:35:56.560] kasınız eksikse ve yalnızca pektoralis minor kasınız varsa bu da kozmetik bir

[0:36:00.920] asimetri yaratıyorsa ve hoşunuza gitmiyorsa ben pektoralis minor kasını

[0:36:04.960] tedavi ederek onu büyütebilir ve böylece simetrik hale getirebilirim. Bu sayede

[0:36:09.319] cerrahiye gerek kalmadan normal bir görünüm geri kazanılır. Bu sadece bir

[0:36:13.560] örnek. Ama kas kütlesini artıran ve kas büyümesini destekleyen bir protein olan

[0:36:17.960] folistatin hakkında kimsenin pek konuşmadığı çok önemli bir şey var.

[0:36:20.960] Kaslar. Özellikle yaşlılar için kaslar çok önemli. Çünkü düşüyorlar ve

[0:36:24.960] kalçalarını kırıyorlar. Kalça kırığı yaşarsan genellikle 2 yıl içinde

[0:36:28.800] hayatını kaybedersin. Çünkü yatağa bağlı kalırsın. Yatak yaraları oluşur.

[0:36:32.960] Enfeksiyon kaparsın. Kilo alırsın ve çoğunlukla yataktan kalkamazsın. sonunda

[0:36:37.079] da yatakta hayatını kaybedersin. Yaşlıların hayatta kalması için düşmeyi

[0:36:41.000] önlemek çok önemli bir konudur. Şimdi herkes için daha önemli olan diğer şey

[0:36:45.839] ise kolesterolünüzü düşürmesi ve plakların çözülmesini sağlamasıdır.

[0:36:50.760] Amerikalılar için ölüm nedenleri arasında ikinci ve 3üncü sırada inme ve

[0:36:55.560] kalp krizi vardır. Bunların sebebi ise damarlar içindeki plaklardır.

[0:37:00.040] Peki plakları nasıl azaltıyor? Folistatinin çalışma şekli plakların

[0:37:03.839] zamanla yavaşça emilmesi yönündedir. Yani plak birikimini geri alır. Ne

[0:37:09.680] derece geri aldığı ise plağın ne kadar kötü olduğuna, ne kadar folistatin

[0:37:14.480] kullandığına, ne kadar süredir vücudunda olduğuna ve plağı engelleyen ya da

[0:37:19.680] teşvik eden genlere bağlıdır. Yani birçok faktör var ama genel olarak

[0:37:24.359] folistatinin bence en önemli faydalarından biri metabolik plak

[0:37:28.319] çözülmesi, artan metabolizma, daha yağsız vücut kütlesi, daha fazla güç ve

[0:37:34.000] dayanıklılıktır. Bu da daha iyi egzersiz yapabilmen ve daha güçlü kaslara sahip

[0:37:39.920] olman demektir. Kaslı görünüm harikadır ama sağlık açısından faydaları çok çok

[0:37:46.040] büyüktür. Plazmitle ilgili sorun ise çok yüksek dozda plazmit verirsen aynı kas

[0:37:52.040] miktarını yapabilirsin. Ama bu çok büyük bir dozdur ve kazara vücudun herhangi

[0:37:57.240] bir yerine gidebilir. Ne olacağını kimse bilemez. Bu bir tehlikedir. Şu anda

[0:38:01.760] verilen düşük doz plazmit folistatinin herhangi bir sorun yaratması çok düşük

[0:38:06.440] bir ihtimaldir. Ama diyelim ki daha fazla folistatin istiyorsunuz. Yani daha

[0:38:11.280] fazla kas ya da daha fazla plak çözülmesi gibi. Sana daha yüksek doz

[0:38:15.720] plazmit verirsem bu plazmit kalbine de gidebilir.

[0:38:19.319] Ama peptit folistatin 344'ü enjekte etmek nasıl olur?

[0:38:23.960] Evet. Eğer bir karşılaştırma yaparsak ve plazmit ile AV'yi enjeksiyon ile

[0:38:30.040] karşılaştırırsak bunun gerçekten kısa bir yarı ömrü vardır. Size en fazla

[0:38:35.520] faydayı sağlayan ve en güvenli olan, en ekonomik olanı virüstür. Aynı sonuçları

[0:38:41.480] elde etmek için folistatin enjekte etmek çok pahalı olacaktır.

[0:38:46.040] Hayır, ben de zaten dezavantajlarını sorguluyordum.

[0:38:49.720] Dezavantajı çok yüksek maliyetli olması. Vücudunda sadece çok kısa bir süre

[0:38:54.160] birkaç saat kalır. Bu yüzden plakların çözülmesini elde edemezsin. Metabolik

[0:38:58.119] etkiler çok daha az olur. Herkesin vücudunda folistatin vardır. Bir de

[0:39:02.599] GDF11 adlı başka bir protein var. Benim bununla ilgili bir makalem çıkacak.

[0:39:07.319] Plazmit folistatin, GDF11, AV yani adenovirüs folistatin. Bunların hepsi

[0:39:13.040] hafif statin inhibitörleridir ve bazı ilaçlarda bulunuyorlar. Hepsinin kas

[0:39:17.520] üzerinde bir rolü var ve makalem hepsini kapsıyor, hepsini karşılaştırıyor. Bana

[0:39:22.079] göre en güvenli, en etkili ve en yüksek verimi sağlayan yöntem AV gen terapisi

[0:39:27.200] ile folistatin tedavisidir. İnsan telomeraz aktivasyonunu nasıl

[0:39:31.800] kullanıyorsun? Patert insan telomerazının etkin çalışan

[0:39:36.000] parçasıdır. Evet, bilen herkes telomerlerinizi uzattığını bilir. Ancak

[0:39:40.720] bunun ayrıca kimsenin pek önemsemediği bir hormonal etkisi de vardır. Yani çift

[0:39:45.480] etkisi vardır. Odak noktası genellikle telomer uzunluğu üzerindeydi. Çünkü

[0:39:49.599] hücreler bölündükçe telomerler kısalır. Bu arabanızın lastiğine benzer. Lastikte

[0:39:54.599] bir aşınma payı vardır ve o aşındığında lastik patlar. İşte o zaman hayat

[0:39:59.119] tehlikeye girer ama lastiğin aşınma payını yeniden artırabilirsiniz. Lastiği

[0:40:04.040] tekrar onarabilirsiniz. Biz degen terapisiyle hücrenizin telomer

[0:40:08.240] uzunluğunu artırabiliriz. Longeviti sağlık süresi ve yaşam süresi açısından

[0:40:13.599] faydası kloto ve folistatine kıyasla çok daha azdır. Bilim dünyası genel olarak

[0:40:20.000] Hetert'in ilk gen terapilerinden biri olduğu için mucizevi bir şey olacağını

[0:40:24.000] düşünüyordu. Ancak aslında gerçek hayattaki etkisi çok sınırlı olduğu için

[0:40:28.760] artık kimse hetertiye fazla önem vermiyor.

[0:40:32.319] Ama bilişsel gerileme için kullandığından bahsetmiştin.

[0:40:35.240] Kloto ile uyum içinde çalışarak faydasını artırır. Eğer sana sadece

[0:40:39.280] hetert verirsem birim olarak 1 inç fayda sağlarsın. Sadece cloto verirsem 2 inç

[0:40:44.680] fayda elde edersin. Eh ama ikisini birlikte verirsem 8 inç fayda alırsın.

[0:40:49.119] Yani mutlaka bir rolü var. Sadece tek başına ele aldığımda telomerlerinle

[0:40:53.280] bağlantılı ama etkisi çok büyük değil. Fark edeceğin belirgin bir şey olmaz.

[0:40:57.200] Yaşınızı ve telomer uzunluğunuzu ölçseydik daha uzun yaşayacağınızı

[0:41:00.240] tahmin edebilirdik ama aslında bunu kesin olarak bilmiyoruz. Ancak bunu

[0:41:03.560] kloto ile birleştirirseniz beyinde sinerjik bir etki yaratır ve

[0:41:06.960] nörodejeneratif hastalıklara ciddi şekilde yardımcı olur.

[0:41:10.000] Anladım. Performans artışı ve kas büyümesi üzerine konuştuk zaten ama VO2

[0:41:15.960] max ve epogen modülasyonu da var. Bu da gerçekten ilginç. Tam anlamıyla egzersiz

[0:41:22.640] yapmak gibi değil ama etkileri var. Yani folistatinin yaptığı şeyler bunlar.

[0:41:29.160] Bu da polistatinle mi gerçekleşiyor? Metabolik destekleyici bunu etkiler.

[0:41:34.200] Metabolizmanızı hızlandıran ve daha fazla egzersiz yapmanızı sağlayan her

[0:41:37.640] şey bu parametreleri olumlu yönde değiştirecektir.

[0:41:40.839] Yani gen terapisi ardından bu gelişmeler hemen olmuyor.

[0:41:44.880] Bu gen terapisi yapıp hemen etkisini görmek gibi değil. Daha çok daha fazla

[0:41:48.440] egzersiz yapmanın ve vücudunu forma sokmanın bir sonucudur. Ama sana

[0:41:52.200] folistatinin diğer bir etkisinden bahsetmeyi unuttum. Egzersiz

[0:41:55.560] dayanıklılığını artırır. Mesela diyelim ki pazartesi ve perşembe spor salonuna

[0:42:00.000] gidiyorsun. Normalde pazartesi ve salı egzersiz yaptıktan sonra kasların ağrır.

[0:42:04.839] Çarşamba biraz iyileşirsin ve perşembe tekrar spor salonuna gidersin.

[0:42:08.319] Folistatin sayesinde ise pazartesi, salı, çarşamba, perşembe spor salonuna

[0:42:13.560] gidebilirsin. Kasların ağrımaz ve kasların daha hızlı toparlanır.

[0:42:17.599] Sunumunda bundan bahsetmiştin sanıyorum. Evet, bahsetmiştim.

[0:42:21.760] Fotoğraflarını bile gösterdim. Kasların toparlanması folistatin ile adeta

[0:42:26.200] mucizevi bir hal alır. Günde iki kez spor salonuna gidebilirsin. Tüm vücudunu

[0:42:30.839] çalıştırdıktan sonra bir saat içinde kendini normal hissedersin. Sonra tekrar

[0:42:35.160] spor salonuna gidebilirsin ve işte bunun en büyük faydası budur. Bunun tam olarak

[0:42:39.280] fizyolojik nedenini bilmiyorum ama kaslarınız üzerinde yaratabileceği

[0:42:43.240] etkinin gerçeği bu. Peki sence sporcular bunu yaparsa bu

[0:42:47.800] bazı durumlarda doping olarak değerlendirilir mi?

[0:42:51.920] Tabii ki. Kesinlikle. Peki bu tespit edilebilir mi? Hem evet hem hayır. Bunu

[0:42:56.880] tespit edilemez hale getirmenin bir yolunu bulabilir miyim? Evet.

[0:43:00.599] İnsanlara garip fikirler veriyorum. Evet. Evet. Bunu yapmanın yolları var ve

[0:43:04.599] şu anda tespit edilemez hale getirilebilir. Ama tabii ki tespit

[0:43:07.400] edilebilir olması da mümkün yani. Evet. Eminim şu an bunu merak eden tek kişi

[0:43:14.359] ben değilimdir. Konumuza dönelim. Tüm bu metabolik

[0:43:18.160] verimlilikler ve sakatlık önleme gibi faydaları sağlamak için ağırlıklı olarak

[0:43:22.520] metabolik genleri kullanıyorsun. Evet. PGC1 Alfa, FGF21 ve Cloto

[0:43:27.720] genlerini kullanıyorum. Yani hatta H tertiği bile dahil edebiliriz.

[0:43:32.800] PGC1 Alfa ne yapıyordu? PGC1 Alfa biz buna mitokondrilerin ana

[0:43:38.319] yöneticisi diyoruz. daha fazla mitokondri üretir. Mitokondrileri daha

[0:43:43.440] verimli hale getirir. Daha az hasar oluşturur ve ATP üretimini hızla

[0:43:48.720] artırır. Ve bence bu bir bakıma klotok.

[0:43:52.240] Bu gerçekten çok önemli. Çok çok önemli. FGF21 de benzer bir yol izliyor ama

[0:43:58.200] biraz farklı işliyor. Ancak ikisi de büyük metabolik genler. Tip 2 diyabet ve

[0:44:03.920] obeziteyi tedavi eden iki gen bunlar. Bu iki gen o kokteyldeki beş ana genin en

[0:44:09.040] önemlilerinden ve o kadar önemliler ki dürüst olmak gerekirse şu anda diğer

[0:44:12.920] üçünü hatırlamıyorum bile. Ve burada bahsettiğin genetik hastalıklar ve nadir

[0:44:17.720] hastalıklar da bunlarla ilişkili. Bak sana bir hikaye anlatayım Esra.

[0:44:22.800] Mesela yarın Suudi Arabistan'dan biri beni arayıp çocuğunun yeni teşhis

[0:44:27.599] edilmiş bir genetik anormallik olduğunu söyleyebilir. Ben de hangi hastalık

[0:44:32.760] olduğunu sorarım ama onlar henüz bilmiyor olabilir. Çünkü bu durum daha

[0:44:37.280] önce hiç keşfedilmemiş olabilir ve henüz bir adı yoktur. Yani tıp bilimi şu

[0:44:42.920] sıralar genetik alanda çok hızlı ilerliyor. Daha önce sendrom olduğunu

[0:44:47.800] fark etmediğimiz, sadece o kişiye özgü olduğunu düşündüğümüz durumların aslında

[0:44:53.880] ortak genetik hastalıklar olduğunu keşfediyoruz. Artık bu genetik

[0:44:58.880] hastalıkları belirtilerle ve test sonuçlarıyla eşleştirebiliyoruz. Sonra

[0:45:05.119] bir bakıyorsunuz doktor keşfettikten sonra bir adı var ama hastalıklar o

[0:45:09.160] kadar hızlı artıyor ki şu anda isimleri bile yok. Tek genli bir problem varsa

[0:45:14.400] teoride o gen problemini düzeltebilirsin. Ancak pratikte bu

[0:45:18.839] karmaşık bir durum. Ne yaparsın? Diyelim ki bana çocuğumda bir sorun var diye

[0:45:24.440] aradın. İki hafta kadar önce Almanya'da yaşayan

[0:45:28.240] ve podcastimi takip eden Türk bir beyefendiden bir e-posta aldım. Umarım

[0:45:34.680] bizi dinliyordur. Email'de kızının sürekli garip

[0:45:38.880] rahatsızlıkları olduğunu söylüyordu. Mesela bir gün aniden bacaklarındaki

[0:45:44.839] gücünü kaybetmiş. Sebebi anlaşılamamış ama zamanla güç geri gelmiş. Ancak

[0:45:52.079] kızının farklı farklı sorunlar yaşamaya devam ettiğini ifade ediyor.

[0:45:57.680] E-postasında bize yardımcı olabilecek genetik

[0:46:01.920] konusunda uzman birini tanıyor musunuz diye sormuş. Sanırım artık genetik bir

[0:46:08.599] uzmana ya da merkeze başvurmak gerektiğini düşünüyorlar.

[0:46:12.870] [Müzik] Bu yağ genetik bir sorun ya da

[0:46:16.200] bağışıklık sistemi ile ilgili bir durumdur. Muhtemelen her ikisinin bir

[0:46:19.440] kombinasyonudur. Muhtemelen genetik kökenli bir otoimmün hastalık türüdür.

[0:46:23.800] Bu durum büyük olasılıkla genetik temellidir. Son zamanlarda giderek daha

[0:46:28.119] yaygın hale gelmesinin sebebi sanayileşme ile birlikte dünyamızdaki

[0:46:32.359] kimyasallar ve çevresel faktörlerin genlerimizle etkileşime girmesidir. Buna

[0:46:37.400] epigenetik denir. Yani genlerimizi açıp kapatan, daha önce hiç olmayan

[0:46:40.680] etkileşimlerdir. Bu etkenler normalde aktif olmaması gereken genleri aktif

[0:46:45.079] hale getirebilir ve böylece çeşitli sorunlara yol açar. Tam tersi de

[0:46:48.800] olabilir. Diyelim ki beni arayıp 4 aylık kızıma tek bir genetik anormallikle yeni

[0:46:54.280] teşhis kondu. Bu yüzden hayatı boyunca kendi başına yaşayamayacak ve bakım

[0:46:59.400] evine yerleştirilecek. Bana yardım edebilir misin diyorsun. Ben de genine

[0:47:04.040] bakıyorum. Laboratuvarda o geni üretebiliyorum. Virüse yerleştirip ona

[0:47:08.720] verebiliyorum ve bu tedavi onu iyileştirebilir. Ama bu hiç yapılmadı.

[0:47:13.240] Çünkü dünyada sadece 12 kişi bu hastalığa sahip. Gerçekten böyle bir

[0:47:18.160] durum var. Peki ne yapmalıyım? Eğer yaparsam bilim dünyası insanlar üzerinde

[0:47:24.520] deney yapıyorsun. Bu çok tehlikeli diye tepki gösterecek ama yapmazsam kızın

[0:47:30.680] hayatının geri kalanını bakım evinde geçirmek zorunda kalacak. İşte şu anda

[0:47:36.119] içinde olduğumuz ikilem bu. Bence bu karar kişinin yani ebeveynlerin ya da

[0:47:40.920] hastanın olmalı. Amerika'da bazı eyaletlerde intihar yasal hale

[0:47:45.880] getirildi. Eğer birine kendi hayatına son verme hakkını tanıyorsan neden

[0:47:50.960] yaşamak için deneysel bir tedaviyi seçme hakkını tanımıyorsun? Gelecekte

[0:47:55.119] insanlara işte böyle yaklaşacağız. Anlatabiliyor muyum? İşte bu yüzden çok

[0:47:59.119] büyük bir tartışma konusu. Sence yeni hükümetle birlikte bu durum

[0:48:03.200] biraz değişecek mi? Bilmiyorum ama mesele illaki hükümet

[0:48:06.760] değil aslında. En çok eleştiriyi bilim insanlarından alıyorum.

[0:48:10.359] Anladım. Eleştirenler genellikle diğer doktorlar ama onlar benim yerimde değil.

[0:48:17.000] Bu durumla uğraşmak zorunda değiller. Mutlu hayatlarını yaşıyorlar ve bu

[0:48:21.599] trajediden habersizler. Haklısın. Peki doktor Severell sana

[0:48:26.760] sağlıkla ilgili dünyanın dört bir yanından birçok ülkeden çokça talep

[0:48:32.319] geliyor. Bu konuda paylaşmak istediğin bir şey var mı?

[0:48:36.520] Evet. Bu gerçekten heyecan verici bir durum. Amerika Birleşik Devletleri

[0:48:41.400] hakkında çok şey söylemek istemem ama tıp sistemi de dahil olmak üzere geriye

[0:48:46.440] gittiğini düşünüyorum. Umarım yakında düzelir. Ancak dünyanın geri kalanı

[0:48:51.079] artık hastalıkları sonsuza dek tedavi etmek yerine onları iyileştirmenin daha

[0:48:56.640] akıllıca olduğunu fark etti. Özellikle ekonomik açıdan. Şanslıyım ki

[0:49:02.079] tanıdıklar, arkadaşlar ve bağlantılar sayesinde bazı hükümetlerle tanışma

[0:49:07.400] fırsatım oldu. Bu hükümetler vatandaşlarına artık mümkün olan

[0:49:11.760] hastalıkların tedavisini sunmak istiyor. Bunlar yaygın ve tedavi edilebilir

[0:49:16.720] genetik hastalıklar. Ancak bunun için klinik deneme yapmamız gerekiyor. Gen

[0:49:21.200] terapisi geliştirip klinik denemeyi gerçekleştirmemiz lazım. Aslında birkaç

[0:49:25.760] ülke hükümeti benimle çalışıyor. Üniversitede gen terapisi geliştirmemi

[0:49:29.760] ve yasal prosedürlerle klinik deneme yapmamı istiyorlar. Bunu Amerika

[0:49:34.000] Birleşik Devletleri'nde asla yapamam. Çünkü orada süreç çok yavaş ilerliyor.

[0:49:38.760] Dünyanın geri kalanı ise oldukça hızlı hareket ediyor ve bana göre bu ülkeler

[0:49:43.280] oldukça akıllı ve ilerici. Hastanın yolculuğunu paylaşmak ister

[0:49:47.480] misin? Burada konuştuğumuz konulardan biriyle ilgili ister Kloto olsun ister

[0:49:53.839] PGC1 alfa ya da başka bir şey hastanın sürecini paylaşmak ister misin?

[0:49:59.440] Yaşlanmayı geciktirmek ya da bu hastalıklardan herhangi birini tedavi

[0:50:03.440] etmek için bu tedavileri almak isteyen kişiler sana gelip kapını mı çalıyorlar?

[0:50:09.319] Şu hastalığım var mı diyorlar. Sonrasında senin uyguladığın çok

[0:50:13.119] spesifik bir prosedür var. Bu çok ciddi bir tıp alanı. Kapıyı çalıp

[0:50:17.079] bana kloto ver diyemezsin. Sana veremem. Onu talep etme şansın yok. Gerçekten

[0:50:22.319] ihtiyacın olması gerekiyor. Tamam. Tıpkı bir cerrahın kapısını çalıp ne olur ne

[0:50:27.240] olmaz diye apandisitimi alın. İleride bir sorun yaşamak istemiyorum

[0:50:30.680] diyemeyeceğiniz gibi. Şimdi kesin asla olmaz diyecektir bu delilik. Yani bu

[0:50:35.599] benim de dünyam. Eğer bana gelirseniz ve şöyle derseniz, "Bu sorun bana teşhis

[0:50:39.640] edildi ve tüm kayıtlarınıza bakıyorum ve muhtemelen bazı ekler yapmamız gerekecek

[0:50:44.240] ve bunu tıpkı normal bir tıbbi hastalık, kanser veya apandisit gibi tedavi

[0:50:48.559] ediyoruz. Her neyse bana daha uzun ve sağlıklı bir yaşam için geldiğinde işe

[0:50:53.000] seni baştan sona analiz ederek başlarım." DNA analizi, tam dizilimi

[0:50:58.000] yani DNA'daki protein üreten genlerin tamamının incelenmesi. Bazen tüm genom

[0:51:03.920] dizilimi ve RNA dizileme yaparım. kan testleriyle hangi genlere sahip

[0:51:08.319] olduğunu, bunların ne kadar iyi çalıştığını, bozuk çalışıp çalışmadığını

[0:51:12.000] ya da hiç çalışıp çalışmadığını belirlerim. Eğer çalışmayan genler varsa

[0:51:16.000] bunları onarma ihtimalini değerlendiririm. Yani tamamen sana,

[0:51:19.640] senin genetik yapına ve durumuna özel veriler toplarım. Sonrasında bunu

[0:51:24.119] düzeltirsek şu faydayı görürsün, şunu ele alırsak böyle bir iyileşme olur diye

[0:51:28.680] tek anlatırım. Buna ek olarak fizik muayene, başka laboratuvar testleri ve

[0:51:33.440] hayatın ile hedeflerin üzerine detaylı bir görüşme yaparız. Tüm bunların

[0:51:37.440] sonunda ise sana şu tedavi seçeneklerini sunabilirim derim. A, B ve C'yi ayrı

[0:51:42.440] ayrı yapabilirsin ya da hepsini birlikte alabilirsin. Ama benim tavsiyem şu olur.

[0:51:47.400] Sonuçta karar hastaya ait. bilimsel veriler ışığında hayatını daha iyiye

[0:51:52.480] götürecek adımları kendisi seçer. Peki karar verildikten sonra süreç nasıl

[0:51:59.119] işliyor? Yani virüsü almak için uygulanan tipik özel protokol kaç gün

[0:52:05.680] sürüyor? Evet. Yani eğer gen terapisi yaptırmaya

[0:52:08.599] karar verirlerse o zaman bir dizi süreç başlar. Önce hastayı hazırlamak için

[0:52:13.280] bazı ilaçlara başlatıyorum. Aynı anda gen terapisini üretme sürecine

[0:52:17.240] geçiyorum. Eğer kişiye özel bir tedavi ise laboratuvarda hazırlanması 810 hafta

[0:52:23.559] sürüyor. Folistatin gibi hazır bir tedavi ise raftan alıp ertesi hafta

[0:52:28.119] uygulayabiliyorum. Ama doğuştan genetik bir bozukluk ya da kanser varsa tedavi

[0:52:33.880] sıfırdan hazırlanıyor ve bu da ortalama 812 hafta alıyor. Yani süreç abartısız

[0:52:40.319] aya gidip gelmekten bile daha karmaşık. Peki ya ilaç tedavisi falan dedin. Yani

[0:52:44.640] o bahsettiğin ilaçlar. Bu süreç kişide birkaç gün mü yoksa birkaç hafta mı

[0:52:48.280] sürüyor? Evet. Yani gen terapisini yaptıktan

[0:52:50.760] sonra etkilerini bir hafta içinde ölçebilirim. Genler

[0:52:54.400] hayır demek istediğim virüs için IV ile mi yapıyorsunuz? Çoğu longevity

[0:52:59.640] uygulaması ıv ile beyin içinse bazen damar içi yerine arter içi yani

[0:53:03.400] intraarterial intranasal yani burundan ya da omurilik sıvısına uygulama

[0:53:06.960] yapılabiliyor ama büyük çoğunluğu yani intravenöz

[0:53:09.960] ve damardan uygulama ile eğer istenirse gen terapisi beyine de

[0:53:12.640] yönlendirilebiliyor. Beyine hedefleyebilirim ama daha net ve

[0:53:14.960] doğrudan hedeflemek istersem burun içi uygulama yani intranazal daha etkili.

[0:53:18.359] Burna sprey mi yani? Hayır bu bir enjeksiyon çünkü Evet.

[0:53:22.079] İşlem sırasında sakinleştirici ve ağrı kesici veriyoruz. Yani sana işkence

[0:53:27.640] etmiyoruz merak etme. Tüm gen tedavilerini hedeflenen organa ve tedavi

[0:53:33.839] ettiğimiz duruma göre uyguluyorum. Böbreğe giden atardamara girip gen

[0:53:37.960] tedavisini doğrudan oraya enjekte ediyorum. Çünkü başka bir organda

[0:53:41.319] etkisine ihtiyaç yok. Aksi halde boşa gitmiş olur. Mesela karaciğer söz

[0:53:45.240] konusuysa hepatik artere girerim ya da ultrason veya tomografi eşliğinde

[0:53:49.160] doğrudan dışarıdan karaciğere enjekte ederim. Eğer tüm vücudun bir tedaviye

[0:53:52.799] ihtiyacı varsa intravenöz yani damardan veririm ve tüm vücuda yayılır.

[0:53:58.040] Tek bir gündemi uygulanıyor. 30 dakika ya da bir saat gibi.

[0:54:02.160] Hepsi bu. Tek tedavi yani değil mi? Evet tek bir tedavi.

[0:54:06.920] Yaklaşık 20 yıl sürüyor dedin. Bildiğimiz kadarıyla 20 yıl ama

[0:54:10.200] muhtemelen daha uzun. Bağışıklık sistemi çok aktif olan ya da tam tersi zayıf

[0:54:14.839] olan kişilerde gen tedavisinin etkisi daha uzun sürebilir. Ancak ortalama

[0:54:20.119] olarak gen tedavisi uygulanan kişilerde etkisi genellikle 1520 yıl kadar

[0:54:24.960] sürüyor. Tabii bu süre şu ana kadar elde edilen verilere dayanıyor.

[0:54:29.359] Bunun işe yaramama ihtimali var mı? Ya da tedavi sonrası hasta olma riski.

[0:54:34.640] Çünkü Lis Perish'ten duymuştum. bazen insanların ateşlenip hastalanabileceğini

[0:54:39.960] söyledi. Ateşlenme konusu şöyle. Bir virüs kaptığında burnun akar, öksürürsün

[0:54:46.400] ya da ateşin çıkar. Aslında bunları yapan virüs değil. Bağışıklık sisteminin

[0:54:51.559] virüsle savaşmasıdır. Yani ateş ve diğer belirtiler bağışıklık sisteminin

[0:54:56.559] tepkisidir. Ben bu belirtileri ilaçlarla baskılayabilirim. Böylece sen bunları

[0:55:01.559] yaşamazsın. Gen terapilerini uygularken çok detaylı ve güvenli bir yöntemim var.

[0:55:08.000] Bu yöntem hem en yüksek başarı ihtimalini sağlar, hem tamamen güvenli

[0:55:13.319] olma şansını artırır, hem de yan etki riskini en aza indirir. Ayrıca tedavinin

[0:55:19.880] en uzun süre kalıcı olma olasılığını da yükseltir. Bunun içinde birçok unsur

[0:55:24.240] var. Bağışıklık sisteminin belirli bölümlerini ele almam gerekiyor. Ayrıca

[0:55:28.400] virüsü nasıl taşıdığım ve nasıl ürettiğim önemli. Çünkü iş sadece virüs

[0:55:32.559] ve genle bitmiyor. İçinde bir promotör, bir güçlendirici, bağışıklık düzenleyici

[0:55:37.119] ve hedefe yönelik peptit gibi birçok bileşen bulunuyor. Tüm bu parçalar benim

[0:55:41.280] gen terapisini tasarlamak dediğim sürecin içinde yer alıyor.

[0:55:44.280] Anladım. Yani sadece tek kapısı olan ve tavanı

[0:55:49.559] olmayan bir araba yapabilirim ama daha gelişmiş bir arabada navigasyon sistemi,

[0:55:55.440] koltuklar ve kapılar olur. Peki kliniğin tam olarak nerede? Birkaç

[0:55:59.599] farklı lokasyonum var. Meksika'da iki merkez, Sırbistan'ın Belgrad şehrinde

[0:56:04.039] bir merkez, Dubai'de de yakında faaliyete geçecek. Muhtemelen yılbaşına

[0:56:08.720] kadar Asya'da 67 merkezimiz olacak. Avrupa'da da birkaç noktamız var.

[0:56:13.319] Bunların bir kısmı hükümetlerle ortak, bir kısmı ise Avrupa Birliği'nin içinde

[0:56:18.280] ve resmi onaylı. Çünkü orada yürüttüğümüz projeler var.

[0:56:22.319] Ben seni Longevity Docs'ta izlemiştim. Türkiye'de İstanbul'da Only Health

[0:56:26.280] dışında başka longevity kliniği yok aslında. Seni Ayık Kafa podcast'te

[0:56:30.240] ağırlıyor olmama Only Health'in kurucusu sevgili arkadaşım Murat Gülaçtı vesile

[0:56:35.079] oldu. Dün beni aradı ve sana bir sürprizim var dedi. Meğer sen buraya

[0:56:39.640] misafir olarak gelmişsin ve bir de Harika haber var. Only Health Cabo

[0:56:44.440] Meksika'da ikinci bir klinik açacakmış. Aynen öyle.

[0:56:47.319] Ve sen de orada onlara gen terapisi protokollerini oluşturmalarında yardımcı

[0:56:51.119] olacaksın. Kesinlikle. Ben Only Health'in

[0:56:53.440] danışmanıyım. Ve onlar diğer ülkelere genişliyorlar. Kaboya gelecekler ve tam

[0:56:58.160] yanımda bana bir nevi komşu da olacaklar.

[0:57:00.280] Bu harika. Çünkü Türkiye'de programımı izleyen çoğu kişi bu konulara çok

[0:57:04.599] ilgili. Birincisi programıma çıkan insanlara güveniyorlar. İkincisi de

[0:57:10.200] nereye gideceklerini bilmiyorlar. Only Health ise içtenlikle önerdiğim

[0:57:15.039] güvenilir sayılı yerlerden biri. Böylece nereden başlamalıyım diye ortada kalmak

[0:57:20.359] yerine doğrudan Emin adrese gitmiş oluyorlar. Çünkü bu alanda gerçekten

[0:57:25.640] güvenilir bir yer bulmak çok. Yani güvenli olması için kişisel bir

[0:57:29.480] tavsiyeye sahip olmanız gerekiyor. Evet. Ve muhtemelen bazı hastalıkları olan ya

[0:57:36.160] da daha iyi bir sağlığa sahip olmak isteyen hastalar gelecek.

[0:57:41.280] İşte işbirliği tam da burada devreye giriyor. Çünkü Only Health sağlık

[0:57:44.520] odaklı. Ama benim yoğunlaştığım alan kanser. Dolayısıyla onlar doğal olarak

[0:57:48.640] kanser hastalarına ulaşacaklar ve biz de onların tüm imkanların en iyisine sahip

[0:57:53.039] olmalarını istiyoruz. Ben Asya'ya açıldıkça eminim Only Health de Asya'ya

[0:57:57.160] açılacak. Programı kapatmadan önce bağımlılık için

[0:58:00.799] yeni gen terapin hakkında da biraz konuşalım dilersen.

[0:58:04.440] Evet. Uzmanlık alanı kafa podcastimizi insanlar dinleyecek ve belki denemelere

[0:58:09.079] katılmak isteyen gönüllüler bulabiliriz. Açıklayabilir bu hepsini de.

[0:58:12.720] Evet. Tabii alkol bağımlılığının temelinde dopamin yatıyor ve bu

[0:58:18.480] bağımlılıklara yönelik terapiler dopamin seviyesini artırmaya odaklanıyor. Ancak

[0:58:24.520] bu zor çünkü hap formunda iyi tolere edilmiyor. Mide bulantısı yapıyor. Yan

[0:58:30.599] etkileri oluyor ve iyi emilmiyor. Ayrıca beynin ihtiyaç duyulan bölgesine çok az

[0:58:37.640] miktarda ulaşabiliyor. Elimde insanlarda test edilmiş bir gen terapisi var. Bu

[0:58:44.119] terapi Parkinson hastalığında kullanılmıştı ve ben bunu bağımlılık

[0:58:48.680] için uyarladım. Şu anda ücretsiz tedavi edilecek 20 hasta arıyorum. Hastalar

[0:58:54.720] tedaviyi ücretsiz alacaklar. Laboratuvar ve psikiyatrik muayeneler yapacağım.

[0:59:00.079] Tedavi edeceğim. 6 ay boyunca takip edeceğim ve tekrar muayeneler yapacağım.

[0:59:05.799] Bu bir klinik deneme olacak ve faydalarını belgelemek istiyorum.

[0:59:10.440] Tahminim güvenilir olduğunu düşündüğüm şekilde o piyat ve alkol isteğini %90

[0:59:16.359] oranında azaltacağı yönünde. Yani bildiğin gibi bağımlılığın iki yönü var.

[0:59:21.480] Psikolojik ve fiziksel. En iyi senaryoda büyük ihtimalle %80 hatta en iyi durumda

[0:59:28.079] %90 kişide fiziksel istek tamamen ortadan kalkacak ve bir daha geri

[0:59:33.200] gelmeyecek. Böylece başa çıkılması gereken tek şey psikolojik sorunları

[0:59:37.640] olacak. Suboxon ve Vivitrol'ün yaptığı şeye

[0:59:39.640] benziyor. Evet, aynen öyle. Ama bu sadece tek

[0:59:42.559] seferlik bir tedavi. Evet. Ama diğerleri kullanma arzusunu

[0:59:45.760] frenlemek için. Ve özgürsün. Geri kalan hayatın boyunca

[0:59:48.720] her gün hap almak zorunda kalmayı kim ister ki?

[0:59:51.680] Evet. Ama dediğin gibi bu tedavi onların psikolojisini değiştirmeyecek ve onların

[0:59:56.039] sorunlarını tamamen çözeceğini düşünmek yanlış olur. Çünkü onlar bunları

[0:59:59.559] kullanarak sorunlarını çözdüğünü düşünüyor. Bu tabii tabii hala işin o

[1:00:03.119] psikoloji kısmını çözmek zorundasınız ama klinik deney için aktif bağımlı

[1:00:07.319] olması gereken biri olmak zorunda değil. Ancak biliyorsun birçok bağımlıyla

[1:00:11.799] konuştum. Ayrıca doktor Anna Lempke ile de insanlardaki dopamin bağımlılığı ve

[1:00:16.599] dopamin ihtiyacı üzerine görüştük. Bazı insanların dopamin düzeyi dopamin

[1:00:20.799] reseptörlerine yetersiz kalıyor. Bu hayattan eskisi kadar keyif almayan

[1:00:24.480] insanlara yardımcı olabilir. Aynen öyle. Hayır. Aktif bir bağımlılık

[1:00:28.280] olması gerekmez. Hayatlarını değiştirmek için alkol ya da o piyatlarla

[1:00:32.359] yaşadıkları bağımlılıkla mücadele ediyor olmaları gerekiyor. Tedavinin amacıysa

[1:00:37.319] alkol ya da opiyat kullanarak kendilerini değiştirme isteğini ortadan

[1:00:40.880] kaldırmalı. Çünkü bu maddeleri kullanmaya daha az

[1:00:43.280] istek duyacaklar ve hayattan daha fazla keyif alacaklar.

[1:00:46.559] Bu çok önemli. İnsanlar içlerindeki eksikliği dışarıda aramak yerine alkol

[1:00:50.640] veya opyat gibi maddelerle kendilerini değiştirmeye çalışıyorlar. İşte gen

[1:00:54.520] terapisi bu ihtiyacı kalıcı olarak ortadan kaldıracak.

[1:00:57.720] Bizi izleyenlere bir mesajın var mı? Çünkü sen çok fazla podcast'te

[1:01:00.920] katılmıyorsun. Senin bu bilgilerin birçok kişiye ulaşacaktır.

[1:01:03.559] O evet. Evet. Mesaj şey aslında çok birkaç mesaj var. Birincisi tedavinin

[1:01:10.160] ücreti azalacak. İkincisi gelecekte birkaç yıl içinde insanları bu şekilde

[1:01:14.839] tedavi edeceğiz. Artık doktora gittiğinizde şeker hastası olduğunuzu

[1:01:18.799] söylemeyecekler. Artık bunu hayatınızın sonuna kadar kullanmanız gerekmeyecek.

[1:01:23.480] Sizi bu tedaviyle iyileştireceğiz. Size hemen bir randevu ayarlayıp tedavi

[1:01:27.880] yapılacak ve ömrünüzün sonuna kadar bir daha bu konuyu düşünmeyeceksiniz. En

[1:01:32.640] önemli mesaj şu: Gen terapisi hastalığın kaynağına doğrudan müdahale ediyor.

[1:01:37.640] Artık hastalığı sadece yönetmekle kalmayacağız. Onu tamamen hayatından

[1:01:41.640] silme şansımız olacak. Yani bir hastayı tedavi edebileceğiz. Sadece hastalığı

[1:01:46.599] kontrol altında tutmak zorunda kalmayacağız. Mesela benim her gün

[1:01:50.559] yüksek tansiyon için 4 be hap almam gerekiyor. Diyelim ki dünya bir anda

[1:01:55.200] karıştı ve eczaneler kapandı. Ben o haplar olmadan yaşayamazdım. Ama gen

[1:01:59.920] terapisi sayesinde yüksek tansiyonumu tamamen düzeltebilirsem o haklara

[1:02:03.960] ihtiyacım kalmayacak. Özgür olacağım. Haplara bağlı kalmayacağım. Nereye

[1:02:08.279] gidersem gideyim ilacımı yanımda taşımak zorunda olmayacağım. Böyle ilaca mahkum

[1:02:12.520] yaşamak istemiyorum. tedavi edilmek istiyorum ve bu tedaviye artık çok

[1:02:16.400] yakınız. Biz kelimenin tam anlamıyla çoğu şey için

[1:02:24.520] her şey hem tehlikeli hem de güvenli olabilir. Mesela otomobilleri düşün,

[1:02:28.200] onları kullanıyoruz ama her yıl çok sayıda insan ölüyor. Anlatabiliyor

[1:02:31.400] muyum? Yani güvenlik konusu her zaman duruma bağlıdır. Doğru yapıldığında gen

[1:02:36.000] terapisi güvenlidir. Kapatmadan önce şunu söyleyelim

[1:02:39.520] dilersen. Crisper farklı bir teknoloji. Bunun neden böyle olduğunu anlatabilir

[1:02:43.760] misin? Crisper'ın nasıl çalıştığını ve asıl endişenizin bunu gelecek nesillere

[1:02:47.680] taşımak olduğunu söyleyebilir misin? Evet. Crisper fiziksel bir değişiklik

[1:02:51.200] yapıyor. Geninizin bir kısmını kesip çıkarıyor ve yerine yeni bir genyor ya

[1:02:57.160] da o kısmı çıkarıyor ama yeni gen koymuyor. Yani genlerinizi değiştiriyor.

[1:03:01.760] Benim kullandığım yöntem ise genlerinizi değiştirmiyor. Sadece yardımcı bir gen

[1:03:06.680] ekliyor. DNA'nızı değiştirmeden yanında duran bir destekçi gen ekliyor. Oysa

[1:03:12.000] Crisper tüm hücrelerinizin DNA'sını gerçekten değiştiriyor. Yani kötü bir

[1:03:17.200] şekilde değişirse onunla çok sorun yaşarsınız. Şöyle diyebilirim. Eğer

[1:03:21.640] crisper genleri yanlış bir şekilde değiştirirse onu eski haline getirmek

[1:03:25.480] için tekrar Crisper kullanmanız gerekir ki bu da riskli olabilir. Çünkü Crisper

[1:03:29.480] hakkında henüz yeterince bilgiye sahip değiliz. Crisper özünde tehlikeli değil.

[1:03:33.880] Ancak nasıl doğru kullanılacağını henüz bilmiyoruz. Yani iş gen terapisine

[1:03:37.880] geliyor. Doğru yapıldığında gen terapisi güvenlidir. Ama Crisper'ı güvenli

[1:03:41.319] şekilde uygulamak için daha fazla bilimsel araştırma, veri ve zamana

[1:03:44.880] ihtiyacımız var. Web siten nedir?

[1:03:50.680] triplehelixscience.com.

[1:03:54.079] Her şeyi program notlarına ekleyeceğiz. Programıma katıldığın için çok teşekkür

[1:03:57.480] ederim. Çok bilgilendiriciydi. Teşekkür ederim.

*Transkript YouTube'dan alınmıştır.