Bölüm: Giriş. Prof. Tzipi Strauss’un tanıtılması.

00:00 Dünyanın halka açık ilk ücretsiz longevity merkezini kurdunuz. Bu gerçekten oldukça cesur bir hareket. Buna ne sebep oldu?

00:08 Çünkü longevity'yi gerçekten incelemek istiyorsanız sadece 10.000 dolar ödeyebilenleri değil heterojen bir

00:15 kitleyi de incelemelisiniz. Bunun bu denli zor ve pahalı olması gerekmiyor.

00:20 [müzik]

00:21 Sence ilaç sektörünün ya da devletlerin bundan hoşlanacağını düşünüyor musun?

00:25 Evet. Size bunun nedenini detaylıca anlatacağım. Araştırmalar ömrüne bir sağlıklı yıl eklemenin devletlere 1

00:34 milyar 300 milyon dolar kazandırdığını söylüyor. [müzik] Bu çok ciddi aslında. Healthspan'i, yani yaşam süresinden çok sağlıklı geçirilen

00:42 yılları uzattığını gerçekten bildiğimiz şey şu: Kendinizi sağlıklı ve genç hissediyorsanız daha uzun ve daha sağlıklı yaşama ihtimaliniz artıyor.

00:52 Bunu gösteren birçok çalışma var. Önemli olan hayatınıza hasta olduğunuz yılları değil, sağlıklı olduğunuz yılları eklemek.

00:59 Ben Esra Çavuşoğlu. 20 yıldır ayık bir hayat yaşıyorum. Bağımlılık hastalığı ile mücadelem beni beden ve performansımı iyileştirmek, [müzik]

01:07 hayat kalitemi artırmak, daha sağlıklı ve uzun yaşamak için yeni yöntemler, cihazlar ve takviye ürünler araştırmaya yönlendirdi. Bağımlılık hastalığı,

01:15 biohacking ve longevity alanlarındaki kendi deneyimlerimden dünyadaki son gelişmelere, çığır açan girişimcilerden uzman akademisyenlere, yıllardır

01:24 yaptığım sohbetler artık her hafta Ayık Kafa Podcast'i.

01:29 Ayık Kafa Podcast'te son 3 yılda 120'den fazla bölüm, 100 saatin üzerinde içerik yayınladık. Ama ben bile aklıma gelen

01:36 önemli bir bilginin hangi bölümün neresinde geçtiğini hatırlamıyorum. Bu bir şikâyet değil, tabii ki bir itiraf.

01:42 Örneğin uykuyla hormonların bağını ayrı ayrı uzmanlar birbirinden bağımsız olarak anlattı. Hepsi de doğruydu. Bir

01:49 bölümü dinliyorsunuz. Kafanızda bir ışık yanıyor ama hayat devam ediyor. Sonra üstünden 6 ay geçiyor. Unutulup gidiyor.

01:57 Podcast'ler dinlemek için iyi. Ancak not almadığınız söz de bilgi de uçar. Onun için oturdum. En baştan itibaren bütün bölümleri dinledim. Notlar aldım.

02:06 Ayıkladım. Çelişen cevapları karşılaştırdım. Tekrar edenleri işaretledim. Çünkü bir şeyi altı ayrı uzman ayrı ayrı söylüyorsa o artık bir

02:15 görüş değil, gerçektir. Bu kitap Ayık Kafa Podcast'te 2026 başına kadar yayınladığımız bölümlerdeki doktorların

02:22 görüşleri; yani neler yapalım, neler yapmayalım. Tam bir el kitabı.

02:27 Hormonlar, bağırsak, uyku, kadın sağlığı, metabolizma, yaşlanmanın biyolojisi... Yeni sezonlarla Ayık Kafa

02:34 serisi de devam edecek. Bu kitap uzun yaşamak üzerine değil; kazandığımız yılları güçlü bir bedenle, berrak bir zihinle, keyif ve coşkuyla yaşamak

02:43 üzerine. Ayık Kafa Podcast'e hoş geldiniz. Bugün konuğum neonatolog, çocuk hastalıkları uzmanı ve aynı zamanda Sheba Longevity Merkezi'nin

02:51 kurucusu ve direktörü olan Prof. Tzipi Strauss. İnsanların çoğu longevity ve biyolojik yaşlanma üzerine düşündüğünde

02:58 müdahalelerin 40'lı, 50'li ya da 60'lı yaşlarda başladığını zannediyorlar.

03:03 Onlarca yıllık yıpranmanın ardından oluşan hasarı geri çevirmeye çalışıyorlar. Peki ya longevity tıbbının geleneksel zaman çizelgesi temelden

03:11 yanlışsa? Biyolojik yaşımızın temeli, hücresel direncimiz ve uzun vadeli sağlık süremiz aslında anne karnında,

03:19 bebeklikte ve erken çocukluk dönemi boyunca atılıyorsa ne olur? Bugün yaşlanmanın neonatal kökenlerine, epigenetik saatlere ve zirve ömür

03:28 kavramına derinlemesine dalıyoruz. En önemlisi de uzun ömür tıbbının geleceğinin neden pediatride yattığını konuşuyoruz.

03:35 Üniversiteyi sadece dersler, [müzik] vizeler, finaller olarak düşünme. Asıl mesele okurken kendini keşfetmek,

03:42 üretmek, projelerde yer almak ve mezun olmadan gerçek dünyayı tanımaya başlamak. [müzik] Bir yandan psikolojiyle insanı daha iyi

03:49 anlayabildiğin, beslenme ve sağlık bilimleriyle iyi yaşamanın ne demek olduğunu öğrendiğin, mühendislik ve yönetim bilişim [müzik] sistemleriyle

03:58 teknolojiyi, veriyi ve sistemi çözümleyebildiğin bir üniversite düşün.

04:03 Yani [müzik] sadece bilgi aldığın değil, düşündüğün, ürettiğin ve fikirlerini hayata geçirebildiğin bir yer. İstanbul

04:10 Gedik Üniversitesi, öğrencilik hayatını gerçekten [müzik] yaşarken geleceğini kurabileceğin bir deneyim sunuyor.

04:16 Ayık Kafa'nın daimi destekçisi Gedik Eğitim Vakfı'na sağladığı katkı ile size dünyanın önde gelen uzmanlarını konuk

04:23 olarak getirmeye devam ediyoruz. Siz de Ayık Kafa'ya [müzik] abone olarak destek verebilirsiniz.

2. Bölüm: Longevity anne karnında mı başlıyor?

04:29 Prof. Tzipi Strauss, Ayık Kafa Podcast'e hoş geldin. Çok heyecanlıyım.

04:34 Seni ilk kez Dublin Longevity Summit'te sahnede izlediğimde aslında tüm longevity alanını sorgulamaya başladım.

04:41 Çünkü sanırım bu soruyu ilk gündeme getiren kişilerden birisin. Bir de not aldığım sana özgü bir sözün var. Asla

04:49 çok geç değil ama asla çok erken de değil. Dinleyicilerimize biraz bilgi vermek gerekirse sen pediatri

04:56 profesörüsün ve aynı zamanda yenidoğan yoğun bakımı, prematüre bebekler alanında uzman bir neonatolog, yani yenidoğan

05:04 hekimisin. Üstelik bir devlet hastanesinde longevity kliniği de yürütüyorsun. Bu yüzden birkaç açıdan

05:12 daha önce senin gibi biriyle hiç karşılaşmadım. Birincisi devlet hastanesinde longevity üzerine çalışan

05:19 birini hiç görmedim. İkincisi, bebeklerin longevity'si ile ilgilenen birini de hiç görmedim. Temelinde sen

05:26 şunu savunuyorsun: Longevity alanındaki herkes çoğunlukla 50 yaşından sonrasına odaklanmaya başlıyor. Ama o noktada

05:35 artık çok geç. Çünkü bozulmaların büyük bölümü bebek daha anne karnındayken başlıyor. Hatta Evelyn Bischof, Brian

05:44 Kennedy ve Steve Horvath gibi çok önemli meslektaşlarınla birlikte bir makale de yayınladın ve bir anlamda dünyaya bu

05:53 yaklaşımın değişmesi gerektiğini gösterdin. Peki seni bir anda buna bakıp, "Burada yanlış giden bir şey var. Buna

06:00 gerçekten dikkat etmemiz gerekiyor," demeye iten ne oldu?

06:05 Öncelikle beni bu podcast'e davet ettiğin için çok teşekkür ederim. Bence bu benim bakış açımdan çok önemli bir

06:13 konu ama aslında genel olarak longevity alanı için de önemli. Ben 15 yıl boyunca neonatoloji bölümünün başındaydım.

06:23 Bildiğim pek çok şey vardı ama bunları hiçbir zaman longevity bakış açısıyla düşünmemiştim. Örneğin bundan 25 yıl

06:31 önce, 25 yaşındayken pediatri uzmanlık eğitimim sırasında neonatoloji rotasyonuma başladığımda bazı şeyleri

06:40 bilmiyorduk. Bebeği nasıl beslediğimizin etkisini bilmiyorduk. Annenin diyabeti

06:46 varsa bunun bebeğin ileride diyabet geliştirme riski üzerinde çok güçlü bir etkisi olabileceğini bilmiyorduk. Yani

06:55 bunları bilmiyorduk. Sonra yıllar içinde anlamaya başladık. Araştırmalar NICU'da,

07:02 yani yenidoğan yoğun bakım ünitesinde, doğduktan sonra bebeklere verdiğimiz şeylerin genleri üzerinde etkisi

07:10 olduğunu, ileride kardiyovasküler ve metabolik risklerinin nasıl gelişeceğini etkileyebildiğini göstermeye başladı.

07:19 Ama bu bilgi pediatri alanının içinde kalıyor. Çünkü tıpta herkes kendi silosunda çalışıyor. Jinekoloji anneyle

07:27 ilgileniyor. Bebek doğuyor ve onlar için süreç bitiyor. Sonrasında bebeğin hayatında ne olacağını düşünmüyorlar.

07:36 Ben de çocuk doktoru olarak bebeği, çocuğu tedavi ediyorum. Sonra 16-18

3. Bölüm: Longevity yaşam tarzı çocuklukta başlamalı

07:43 yaşına geldiklerinde aile hekimlerine geçiyorlar ve benim için de süreç bitiyor. Sonrasında onların bakımını

07:51 başka biri sürdürüyor. Derken bir konferansta çocuk doktoru olduğum için bana şu soru soruldu: "Peki longevity ne

08:00 zaman başlıyor?" Hatta Profesör Andrea Maier ve Sara Bonnes'la birlikte longevity popülasyonları üzerine bir makale yazıyoruz.

08:12 Kanser hastaları gibi longevity alanındaki farklı hasta gruplarını inceliyoruz.

08:19 Ben çocuk doktoru olduğum için bana, "Tamam, belki bu konuya sen de kendi bakış açından bakabilirsin," dediler.

08:28 Bunun üzerine gerçekten bütün makalelere ve araştırmalara bakmaya başladım. Ve birden şunu fark ettim: Hayatımızın en

08:37 başında yaptıklarımızın epigenomumuz ve ileriki yaşlardaki fenotipimiz üzerinde çok önemli bir etkisi var. Son birkaç

08:46 yılda bazı çalışmalar çocuklarda ve bebeklerde biyolojik epigenetik saatleri gerçekten ölçmeye başladı ve çevrenin,

08:55 annenin hamileliği sırasında yaptıklarımızın, bebeğin doğduğu ilk dönemde yaşananların

09:02 ve sonrasında hayat boyunca maruz kaldığımız şeylerin etkisini görmeye başladılar. Bu da Profesör Bischof'la

09:11 birlikte bu konsorsiyumu kurmamızın başlangıç noktası oldu. Buradaki fikir aslında bütün bu ayrı uzmanlık

09:20 alanlarını bir araya getirmek. Amacımız herkes kendi bakış açısını ortaya koysun ve birlikte benim yaşam boyu tıp için

09:29 yol haritası dediğim şeyi oluşturmaya çalışalım.

09:33 Önümde bütün bu notlar var. Yapılan araştırmalara gerçekten derinlemesine girmek istiyorum. Sen de bütün bu çalışmaları bir araya getirerek aslında

09:42 savunduğun görüşü kanıtlıyorsun ama sen her zaman bir bebekle, Daniel ile başlıyorsun. Daniel'in hikâyesi gerçekten çok etkileyici. Onunla başlayalım mı?

4. Bölüm: Barker hipotezi: Prematüre bir bebeğin hikâyesi

09:53 Daniel prematüre bir bebekti. 32 haftalık doğdu ve bir kiloydu. Biz buna SGA, yani gebelik yaşına göre küçük,

10:01 diyoruz. Bu, bebeğin anne karnında yeterince büyüyememesi demek. Bunun neden olduğuna dair birkaç sebep var ama

10:09 şimdi onlara girmeyeceğim. Mesele şu ki böyle bebekler doğduğunda doktorlar olarak ve tabii anne babalar olarak

10:17 hepimiz tombul, sağlıklı görünen bir bebek istiyoruz. Bu yüzden bebeğe bolca kalori, yağ, protein; ne verebilirsek

10:26 veriyoruz. Hastaneden tombul, dolgun, güzel bir bebek olarak çıksın istiyoruz. Çünkü bebekleri böyle hayal ediyoruz.

10:35 Takibinde nörogelişim açısından aslında her şey gayet iyiydi. Her şey yolundaydı ama 18 yaşına geldiğinde hâlâ

10:44 kendisiyle iletişimdeydik. İsrail'de askere gitmeden önce, çünkü burada herkes askere gidiyor, kapsamlı sağlık

10:51 kontrollerinden geçiliyor. İşte o kontrollerde yüksek tansiyonu, yüksek kolesterolü ve son birkaç aylık ortalama

11:00 kan şekerini gösteren HbA1c değeri yüksekti. Yani bizim metabolik sendrom dediğimiz tablo gelişmişti. O dönemde

11:09 bugün Barker hipotezi dediğimiz şeyi ya da sonrasında sağlık ve hastalığın gelişimsel kökenleri olarak gelişen yaklaşımı henüz gerçekten bilmiyorduk.

11:20 Bu çalışmalar şunu gösterdi: Hayatımızın bu çok hassas döneminde, özellikle hızlı büyüme döneminde çevresel faktörler ya

11:29 da bizim ekspozom dediğimiz tüm maruziyetler epigenetik değişikliklere ve kalıcı izlere yol açabiliyor. Bunlar

11:38 da ilerleyen yıllarda leptin sisteminde değişikliklere, obezite eğilimine, diyabete ve yüksek tansiyona neden

11:46 olabiliyor. Yani bütün bunların sonuçlarını hayatın ilerleyen dönemlerinde görüyoruz. İşte longevity'nin hayatın en başında başladığını söylememin nedeni de bu.

11:58 Çünkü hayatın daha ilk dönemlerinden itibaren bütün bunlar üzerinde etkimiz var.

5. Bölüm: Gebelik öncesi sağlık ve epigenetik programlama

12:05 Kısacık araya gireceğim. Şu an beni duyuyorsanız Ayık Kafa'yı izlediğinize eminiz. Peki abone misiniz? Bir kontrol

12:12 eder misiniz? Çok net bir şekilde abone sayımız programa davet ettiğim doktorları ikna etme gücünü sağlıyor.

12:18 Alanında dünyanın en iyi isimlerini burada izlemek için kanala abone olun. Bir genetik uzmanıyla podcast yapmıştım.

12:26 Kendisi aynı zamanda bir üniversitede profesör ve anne babalara gebelikten 6 ay öncesinden itibaren dikkatli

12:33 olmalarını söylüyordu. Peki 6 ay yeterli mi yoksa daha uzun bir süre mi gerekiyor? Yani anne ya da baba bazı şeylere maruz kaldıysa ne oluyor?

12:43 Üstelik bugün bu dünyada ekspozomdan uzak durmak gerçekten çok zor. İster psikolojik stres olsun, ister toksinler,

12:51 ister ilaçlar; her yerdeler ve insanlar bazen bunların normal olduğunu düşünüyor. Peki bütün bunların etkisi ne

12:59 zaman başlıyor? Evet. Birçok faktör var tabii. Herkes hamile kalmak istediğini bu kadar önceden bilmiyor. Bazıları bir

13:06 anda karar veriyor ve bir ay sonra hamile kalıyor. Bazıları ise yıllarca deniyor. Yani çok farklı durumlar var.

13:15 Ne yazık ki her zaman planladığımız gibi olmuyor ama bence en azından 6 ay, hatta

13:22 bir yıl öncesinden vücudu hazırlamaya başlamak gerekiyor. Beslenme açısından mümkün olan en iyi durumda olmak, hem

13:31 annenin hem de babanın fizyolojik durumunu olabildiğince iyi hâle getirmek önemli. Çünkü biliyorsun kadınlar yumurta hücreleri ile birlikte doğuyor.

13:43 Doğduğumuzda yaklaşık 1 milyon oosit, yani yumurta hücrelerimiz var ve onlar bizimle birlikte yaşlanıyor. Bu da başlı

13:52 başına bir mucize aslında. 30 yaşından büyük bir yumurta hücresi nasıl oluyor da 0 yaşında bir bebeğe dönüşüyor?

14:01 Dolayısıyla bir kadının hayatı boyunca yaptığı her şey oositlerini etkiliyor. Onlar da onunla birlikte yaşlanıyor.

14:10 Babada ise durum farklı. Sperm hücreleri sürekli yeniden üretiliyor. Bu yüzden babanın yaptığı her şey de spermler

14:18 üzerinde etkili olabiliyor. Bu nedenle beslenme durumunun mümkün olduğunca iyi olması çok önemli. B, C ve D

14:27 vitaminleri, çinko, kalsiyum gibi gerekli vitamin ve minerallerde eksiklik olmamalı. Çünkü bebek ihtiyaç duyduğu

14:36 her şeyi anneden alıyor. Bir de unutmamamız gereken başka bir nokta var.

14:42 Hamilelik kadının kendi bedeninde de ciddi değişikliklere ve yaşlanma etkilerine yol açıyor. Çünkü gebelik beden için oldukça stresli bir dönem.

14:53 Bebek ihtiyaç duyduğu kalsiyumu ve diğer besinleri anneden alıyor. Bu nedenle annenin gebelik öncesinde iyi

15:01 hazırlanması yalnızca bebeğin sağlığı için değil, kendi sağlığı için de önemli.

15:08 Bazı kadınlarda gebelikte toksemi ya da preeklampsi dediğimiz ciddi bir yüksek tansiyon gelişebiliyor.

6. Bölüm: Çocuklarda biyolojik yaş ölçülebilir mi?

15:17 Ve ilerleyen yıllarda kardiyovasküler riskleri daha yüksek olabiliyor. Yani hazırlanılması gereken pek çok şey var.

15:27 Anne hem kendi sağlığı hem de elbette bebeğin sağlığı için gebeliğe mümkün olduğunca iyi hazırlanmalı.

15:36 Bebek prematüre doğarsa beslenmesinden bağımsız olarak biyolojik yaşlanma açısından dezavantajlı mı başlıyor?

15:45 Erken doğumun kendisi böyle bir etki yaratıyor mu?

15:50 Aslında prematüre bebekleri uzunlamasına takip edip biyolojik yaşlarına bakan yeterince veri ya da çalışma yok.

15:58 Bazı çalışmalar var ama işin ilginç yanı şu: Yetişkinlerde biyolojik yaşlanma

16:05 hakkında bildiklerimizi alıp doğrudan çocuklara uygulayamıyoruz.

16:10 Çünkü örneğin bazen bebeğin biraz daha [anlaşılmıyor] olmasını isterim. Bu, geliştiği anlamına gelir. Dolayısıyla biyolojik yaşa

16:20 çocuklarda farklı bir perspektiften bakmamız gerekiyor. Mesela 24 haftalık

16:27 bir bebek yaklaşık 600 gramdır. Eğer onu iyi tedavi edersem ve biyolojik yaşı ilerlerse aslında iyi bir şey yapmış

16:37 olabilirim. Çünkü onun gelişmesini isterim. Biyolojik yaşını durdurmak istemem. Bu nedenle çocuklarda daha çok

16:45 yaşlanma hızına bakıyoruz. Bu yüzden çocuklarda doğrudan biyolojik yaşa değil, yaşlanma hızına bakmak gerekiyor.

16:54 DunedinPACE gibi ölçümler ya da çocukların gelişim dönemine uygun farklı yöntemler kullanılmalı. Çünkü çocukların

17:04 hâlâ gelişim sürecinde olduğunu hesaba katmalıyız.

17:09 Yani çocuklarda biyolojik yaşa biraz daha farklı bakmamız gerekiyor.

17:14 Yani aslında sen bunları anlatırken benim aklıma Amerika Birleşik Devletleri geldi. Mark Hyman'dan David Perlmutter'a

17:23 kadar herkes obezitenin nasıl patladığından söz ediyor. Çünkü eğitimli ve eğitimsiz kesimler arasında

17:32 insanların kendilerine, bebeklerine ve çocuklarına nasıl baktıklarında ciddi farklar görüyoruz. Dolayısıyla yalnızca

7. Bölüm: Çocukluk çağı obezitesi ve adiposity rebound

17:41 Amerika'da değil, Türkiye'de de, eminim İsrail'de de obezite ve metabolik sendromlardaki bu büyük artış tesadüf

17:49 değil. Senin gözlemlerine göre de bütün bunlar aslında hayatın çok erken dönemlerinde başlıyor.

17:57 Özellikle epigenetik saatlerle yapılan çalışmalar var ve obez çocuklarda bu saatlerin hızlandığını görüyoruz. Çok

18:05 etkileyici bir çalışma da yaklaşık 1000 çocuğu 30 yıl boyunca takip etti.

18:11 Birinci grup normal kiloda doğdu ve 30 yıl boyunca normal kilosunu korudu.

18:17 İkinci grubun başlangıçta BMI'ı normaldi ama yaklaşık 15 yaşından itibaren kilo almaya, obez olmaya başladılar ve obez kaldılar.

18:28 Son grup ise daha çocukluktan itibaren obezdi ve 30 yıl boyunca obez kaldı.

18:34 Çalışma şunu gösterdi: Obeziteyle ne kadar uzun süre yaşarsan biyolojik yaşında da o kadar hızlanıyor. Yani obezitenin ne kadar sürdüğü çok önemli.

18:46 Kilo almaya ne zaman başladığın da önemli. Birkaç yüz çocuğun incelendiği başka bir çalışma da var. Bildiğimiz

18:55 gibi bebek doğduktan sonra hızla kilo alıyor ve ilk yılında kilosunu yaklaşık üçe katlıyor. Sonra boy uzamaya

19:03 başladıkça BMI düşüyor. BMI, kilonun boyun karesine bölünmesiyle hesaplanıyor.

19:10 Ardından yaklaşık 6-7 yaş civarında BMI, yani vücut kitle indeksi yeniden

19:17 yükselmeye başlıyor. Buna adiposity rebound, yani BMI'ın yeniden yükselmeye

19:24 başlaması diyoruz. Çalışmalar bu yükseliş 5 yaşından önce başladığında çocukların ileriki hayatlarında

19:33 metabolik sendrom, diyabet ve obezite geliştirme risklerinin daha yüksek olduğunu gösteriyor. Dolayısıyla

19:41 çocukları takip etmek ve bu normal gelişim örüntüsünün bozulmadığından emin olmak gerekiyor. Çocukların obez

19:50 olmaması gerekiyor. PROSPER Konsorsiyumu'nu kurmamızın nedenlerinden biri de bu.

19:56 Amacımız hayatın tamamına bakmak ve benim yaşam boyunca longevity check-up dediğim yaklaşımı oluşturmak.

20:07 Çocuk doktoru olarak genellikle ilk 1000 güne, yani yaklaşık ilk 2 yıla odaklanıyoruz.

20:15 Daha çok gelişime ve büyüme eğrilerine bakıyoruz. Sonra da bitiyor. Tabii aşılar var. 6 yaş civarında birkaç

20:25 kontrol daha oluyor. Yaklaşık 10 yaşında başka bir kontrol. Orada da daha çok erken ergenlik ve cinsel gelişime

20:33 bakılıyor. Ve hepsi bu. Ama longevity açısından bakıyorsak çok daha fazlasını kontrol etmemiz gerektiğini düşünüyoruz.

20:43 Örneğin adiposity rebound'un çok erken başlamadığından, yani çocuğun 5-6 yaşından önce hızla kilo almaya

20:52 başlamadığından emin olmalıyız. Uyku eksikliği de çocuklarda son derece

20:59 önemli. Bununla ilgili çok sayıda çalışma var. Çocuklar yeterince uyumuyor. Sürekli bilgisayar başındalar.

21:08 Oysa gelişim için, örneğin görme, miyopi ve retina sağlığı açısından dışarıda

21:15 zaman geçirmeleri gerekiyor. Ama çocuklar artık yeterince dışarı çıkmıyor. Fiziksel aktivite aynı şekilde

21:23 önemli. Yani 50 ya da 60 yaşına geldiğimizde değil; 5 yaşında, 8 yaşında kontrol etmemiz gereken pek çok şey var.

21:34 10 yaşında kas kütlesine, kemik sağlığına ve başka birçok şeye bakabilirsin.

21:41 Çünkü çocukken bunları tersine çevirmek çok daha kolay. Çocukların sistemlerindeki

21:48 plastisite gerçekten inanılmaz. Ben neonatolog olarak bazen beyinde hasar oluşmuş bebekler görüyorum. Anne

21:58 babalara hep şunu söylüyorum: Prematüre olmanın elbette artıları ve eksileri

22:04 var. Beyin hasara karşı daha hassas. Ama bu bebekler çok genç oldukları için

22:11 beyindeki farklı yollar hâlâ gelişmeye devam ediyor. Bu yüzden bazen hasarlı bölgenin etrafından yeni yollar oluşturabiliyorlar.

22:21 Beyin kanaması geçirmiş bebekler görüyoruz ama bebek bunun farkında değil ve ileride biz de bir sorun görmeyebiliyoruz.

22:31 Çünkü beyin bir anlamda hasarlı bölgeyi aşarak yeni yollar oluşturuyor.

22:37 Çocuklarda güzel olan şey bu. Bu yüzden 4-5 yaşında obez olmaya başlayan,

22:44 sürekli televizyon karşısında oturan, sağlıksız beslenen ve iyi uyumayan bir

22:50 çocuk görürsem onu yakalamam gereken zaman tam da budur. Anne babayla konuşurum, çocukla konuşurum ve gidişatı

23:00 değiştirmeye çalışırız. Çocuk sağlıksız bir longevity yönüne ilerliyorsa, yani izlediği rota iyi değilse, onu daha

23:09 sağlıklı bir yöne çevirebiliriz. Böylece hastalıkları önlemeye ve onun için daha

23:16 sağlıklı bir longevity oluşturmaya çalışabiliriz.

8. Bölüm: Çocuklar için longevity check-up

23:21 Bence bu yaşlarda çok daha büyük bir etki yaratabiliriz. Çünkü çocuklarda biyolojik yapı çok daha esnek ve farklı

23:29 çevresel koşullara hızla uyum sağlayabiliyor ve umuyorum yanlış yöne gitmeye başlamış epigenomu bile daha iyi bir yöne çevireceğiz.

23:39 Aslında tam da bunu soracaktım. Sen cevabını biraz önce verdin. Çünkü benim bebeğim ya da küçük bir çocuğum yok.

23:48 Olsaydı da herhâlde şu anda 20'lerinde olurdu. Ama şunu soracaktım: Çocuklarda metabolik sendromu, kan şekerini ya da benzeri şeyleri kontrol ediyorlar mı?

24:00 Hayır, öyle bir şey yok. Açlık insülini gibi mesela.

24:05 Hayatın boyunca hiç düşünmeden devam edebilirsin. Benim de çocuklarım var ve bir noktada belki birine kan tahlili

24:13 yaptırmalıyım diye düşündüm. 15-16 yaşlarındaydı ve hiç kan tahlili yaptırmamıştım. Çünkü bu rutin olarak

24:22 yaptığımız bir şey değil. Genellikle bir yaş civarında hemoglobine bakmak için kan testi yapıyoruz. Bu sanırım dünyada

24:29 da yaygın. Çünkü bebeklere genellikle demir desteği veriliyor. Demir eksikliği sık görülebiliyor. Ayrıca anemi ve düşük

24:38 demir düzeylerini dikkat eksikliği, ADHD ve konsantrasyon sorunlarıyla ilişkilendiren çalışmalar da var. Bu

24:46 yüzden 1 yaşında genellikle sadece tam kan sayımı yapılıyor ve hemoglobine bakılıyor. Düşükse demir desteğine devam

24:54 ediyorsun. Normalse bırakıyorsun. Ve hepsi bu. Kimse rutin olarak glikoza bakmıyor. Kimse kolesterolü kontrol

25:02 etmiyor. Eğer özel bir neden yoksa, bir şey olmadıysa ve çocuk sağlıklıysa bunlara bakılmıyor. Tabii bazen çocuk

25:10 ateşleniyor ya da başka bir nedenle doktora gidiyor ve o zaman bazı testler yapılabiliyor ama bunlar rutin kontroller değil. Benim söylemek istediğim de bu.

25:21 Çoğu insan bu konuda çok cahilce davranıyor. Biliyorsun bu benim yaklaşık 130. podcast'im olacak ve senin gibi

25:29 dünyaca tanınmış doktorlarla birçok röportaj yaptım. İnsanlar longevity kelimesini duyunca, "Aa, bu süslü bir

9. Bölüm: Tüp bebek, DNA metilasyonu ve olası riskler

25:37 kelime. Zenginler için," ya da "Neden uzun yaşamak isteyeyim ki?" gibi alaycı yaklaşımlar sergiliyor. Ama senin

25:45 anlattığın şey çok önemli. Çünkü burada aslında sağlıktan söz ediyoruz. Amaç daha sağlıklı bir hayat yaşamak ve 50 yaşına geldiğinde çökmeye başlamamak.

25:55 Bir şey daha sormak istiyorum. Çünkü bu benim için çok yeni bir bilgiydi.

26:00 Günümüzde çok ama çok fazla kadın IVF, yani tüp bebek yöntemiyle hamile kalıyor. Bunun elbette pek çok nedeni

26:08 olabilir ama sen IVF'in kendisinin de bazı değişikliklere yol açabildiğini, yani doğal gebelikle IVF arasında bazı

26:16 farklar olduğunu söylüyorsun. Peki bu fark nedir?

26:20 Evet. Yani bunun bir etkisi olduğunu biliyoruz. Çünkü sonuçta bir tür müdahale söz konusu. Şunu kesinlikle

26:29 söylemiyorum: Doğal yolla hamile kalamayan kadınlar için iyi ki çocuk sahibi olmalarına yardımcı olabilecek

26:38 bir teknoloji var. Bu çok ama çok önemli. Elbette ben de bunu destekliyorum.

26:45 Çocuk sahibi olmak isteyen ve başka seçeneği olmayan kadınlar için bu

26:51 gerçekten büyük bir nimet. Ama her müdahalede olduğu gibi burada da

26:58 yumurtaları topluyorsun. Döllenmeyi in vitro, yani vücudun dışında gerçekleştiriyorsun.

27:06 Dolayısıyla tamamen doğal bir süreç değil ve doğumsal anomaliler açısından yaklaşık %0,

27:15 ile %0,3 oranında daha yüksek bir risk olduğunu biliyoruz. Ama risk-fayda

27:23 dengesine baktığında tabii ki bu %0,3'lük

27:28 riski göze alırsın. Çünkü normal bir çocuk sahibi olma ihtimalin

27:36 çok çok daha yüksek. Yani elbette faydası ağır basıyor ama evet,

27:43 müdahalenin kendisinin istemediğimiz bazı ek etkiler yaratabildiğini biliyoruz.

27:49 Evet. Ama bir de iştah ve kas genlerinde metilasyon değişiklikleri de olduğunu söylüyorsun.

27:57 Bu sistemlerde doğuştan gelen anomalileri daha sık görebiliyorsun diyeyim. Örneğin doğuştan gelen kalp

28:05 anomalileri ya da beyin anomalileri daha sık görülebiliyor. Yani etkisini daha çok bu sistemlerde görüyoruz.

28:20 Tamam. Yani vücuttaki farklı sistemleri etkileyebiliyor. Evet. Umarım anne babaları yeterince korkutmuşuzdur ama

28:28 şakası bir yana bu konu gerçekten çok önemli. Bazen onları biraz korkutmak istiyorum. Çünkü Ekim'de 55 yaşında

28:35 olacağım ve Instagram'da da oldukça büyük bir takipçi kitlem var. İnsanlar bana sürekli özel mesaj atıyor. "Hayatın

28:43 çok sıkıcı," falan diye. Çünkü sağlıklı yaşamaya çalışıyorum. İnsanlar bu farkındalığa genellikle biraz fazla geç

28:52 ulaşıyor. Kanser, kalp hastalığı, diyabet gibi çok ciddi krizler yaşadıktan sonra geliyorlar. Ve bir

28:59 psikolog olarak bana çok ilginç gelen şu: Zihin yapıları bazen öyle bir yerde sıkışıp kalıyor ki yaşadıkları şeyin ne kadar zor olduğunu bile göremiyorlar.

10. Bölüm: Sheba Longevity Merkezi nasıl kuruldu?

29:11 Çoğu da aynı şekilde yaşamaya devam ediyor. Bu da onları maalesef ölüme çok daha hızlı götürebiliyor. Hatta belki

29:20 ölmek bile daha iyi hâle geliyor. Çünkü aksi hâlde hayatları gerçekten çok zor hâle gelebiliyor. Sen ise dünyada ilk

29:29 kez genel halk için ücretsiz bir longevity merkezi kurdun. Bunun arkasındaki neden neydi? Çünkü açıkçası

29:36 paranın bu kadar merkezde olduğu bir dünyada bu gerçekten çok cesur bir adım.

29:42 Evet. Ben biraz altruist, yani başkalarının iyiliğini kendi çıkarının önüne koyan biri olarak biliniyorum.

29:50 Neonatolog olarak bütün hayatım boyunca İsrail'de bir devlet hastanesinde maaşla çalıştım. Maaşlar da açıkçası komik.

29:58 Benim misyonum hiçbir zaman para olmadı.

30:01 Bundan emin olabilirsin ama aslında her şey longevity'yi araştırmaya başlamamla ortaya çıktı. Bu yaklaşık 5 yıl önceydi

30:09 ve longevity hâlâ emekleme dönemindeydi.

30:13 Bugünkü gibi değildi. Asıl patlamayı son 5 yılda yaşadı. 5 yıl önce birkaç özel klinik vardı. Benim içinse kişisel olarak süreç menopozla başladı.

30:24 48 yaşındaydım. Bugün ben de 55 yaşındayım. Menopoza girmeye başladım ve bunun menopoz olduğunu anlamam biraz

30:32 zaman aldı. Sonra hormonlarla ilgili okumaya ve onları anlamaya başladım. Longevity dünyasına da böyle girdim.

30:40 Araştırmaya başladım ve çok sayıda özel klinik gördüm. Çok yüksek ücretler alıyorlardı. Bazıları iyiydi. Bazıları

30:49 ise doğrulanmış ya da güvenilir testler ve müdahaleler uygulamıyordu. Bazen kliniklerden tonlarca takviyeyle

30:56 çıkıyordum ve bazılarının ne olduğunu bile bilmiyordum. Üstelik bunların gerçekten işe yaradığına dair güçlü bir

31:04 kanıt da yoktu. Ben çok akademik bir hastane ortamından geldiğim için bu bana doğru gelmedi. Sonra CEO'ya, "Bir longevity

31:13 merkezi kuralım," dedim. Açıkçası başlangıçta başka bir yerde yapılanı alıp aynısını yapabileceğimizi

31:19 düşünüyordum. Hastane içinde bunu yapan ilk merkez olacağımızı bile bilmiyordum ama etrafı araştırıp o dönem var olan

31:28 birkaç özel kliniği görünce bunu çok akademik ve tamamen doğrulanmış bir temelde yapmaya karar verdik. Çünkü

31:36 longevity'nin fazla abartıya dönüşme ve gerçek tıptan uzaklaşma riski olduğunu da hissetmeye başlamıştım.

31:44 Bu yüzden bizim için merkezin üç kolu olması çok önemliydi: araştırma, inovasyon ve klinik uygulama. Bugün iki

31:52 yıldır aktif şekilde çalışan merkezimizde bu üç alanı birlikte yürütüyoruz. Longevity alanında araştırma yapmak için ilaç

32:02 şirketlerinden destek alan çok sayıda randomize kontrollü çalışma yürütüyoruz.

32:08 Araştırma yaptığında insanlardan para isteyemezsin. Çünkü o zaman iyi bir araştırma yapamazsın. Eğer yalnızca

32:16 ödeme yapabilen insanlar gelirse heterojen bir popülasyon elde edemezsin.

32:22 Bu nedenle ilk iki yıl merkezi tamamen ücretsiz açtık. Gerçekten hiçbir ücret almadık. Çünkü longevity'yi gerçekten

32:30 araştırmak istiyorsan heterojen bir popülasyona ihtiyacın var. Yalnızca 10.000 dolar ödeyebilen insanları

32:37 inceleyemezsin. Fikir buydu. Neyse ki hastanem ve CEO Profesör Price da son derece vizyoner. Biz kendimizi aynı

32:46 zamanda bir sağlık şehri olarak tanımlıyoruz. Newsweek'in dünya çapındaki en iyi hastaneler

32:53 sıralamasında da 7. sıradayız. Bunun önemli nedenlerinden biri de sağlık şehri olma ve sağlığı geliştirme

33:01 vizyonumuz. Bunu yapmanın yolu da böyle bir merkezi devlet hastanesinde ve akademik bir çerçevede kurmak. Sana

33:10 yalnızca bilimsel olarak doğrulanmış müdahaleler sunuyoruz. Yaptığımız değerlendirmeler de standart ve bilinen değerlendirmeler.

33:19 Ben belirli bir testten söz ettiğimde Singapur'daki, Malezya'daki ya da Mısır'daki bir doktor da hangi testten

33:27 bahsettiğimi biliyor. Çünkü bu, tıp dünyasında yaygın olarak kullanılan standart bir test. Yani kaynağını

33:36 bulamadığım, referansını bilmediğim bir şey kullanmıyoruz. Burada her şeyin bir referansı var. Bu yüzden bizim için çok

11. Bölüm: Biyolojik yaş, kas kütlesi ve beyin testleri

33:43 iyi. Uzunlamasına bir çalışma yapmak ve müdahaleleri takip etmek çok önemliydi.

33:49 Böylece longevity müdahalelerinin gerçekten grubumuzdaki insanların sağlıklarını iyileştirip iyileştirmediğini görebiliyoruz.

34:00 Kısacık araya gireceğim. Şu an beni duyuyorsanız Ayık Kafa'yı izlediğinize eminiz. Peki abone misiniz? Bir kontrol

34:07 eder misiniz? Çok net bir şekilde abone sayımız programa davet ettiğim doktorları ikna etme gücünü sağlıyor.

34:13 Alanında dünyanın en iyi isimlerini burada izlemek için kanala abone olun. Peki ne tür müdahaleler yapıyorsunuz?

34:21 Bildiğim kadarıyla merkez 50 yaş üzerindekilere yönelik. Ama ben de bir yandan şunu düşünüyorum: Bebeklerin ve çocukların ne kadar erken yaşta

34:28 etkilendiğini fark ettikten sonra neden daha genç yaş grupları için de böyle bir program başlatmadınız? İlk aklıma gelen soru bu. Evet. Çok

34:37 düşünüyor ama ben başladığımda bunu bilmiyordum ya da bu açıdan düşünmüyordum.

34:44 Çalışmayı yaklaşık 2 yıl önce başlattığımızda katılımcılar 50 yaş üzerindeydi.

34:53 Ama artık bugün merkez herkese açık.

34:56 Mesela daha bu sabah 28 yaşında bir hastam vardı. Yani artık herkes gelebiliyor ama 2 yıl önce başlayan

35:06 çalışma 50 yaş üzerindekilerle yapılmıştı. Şu anda yaklaşık 1500

35:13 katılımcımız var. Yaptığımız şey çok ama çok kapsamlı bir değerlendirme ve tabii

35:19 hâlâ bunu yapmaya devam ediyoruz. Asıl odağımız performans. Tabii EKG, kan

35:27 testleri, stres ekosu, glokom, katarakt gibi standart kontrolleri de yapıyoruz

35:36 ama sonra çok daha spesifik performans değerlendirmelerine iniyoruz.

35:43 Çünkü bugün longevity alanında gerçekten vadedebileceğimiz şey bu. Yaşam süresini uzatacağımızı vadedemeyiz.

35:54 Bunu yapamayız. Instagram'da insanların, "Seni gençleştirecek," dediğini biliyorum. Hayır.

36:02 Fiziksel performansı mı kastediyorsun yoksa organların performansını mı?

36:12 Tüm sistemlere bakıyoruz. Bilişsel beyin fonksiyonlarını ve bilişsel performansı değerlendiriyoruz. Nasıl uyuduğuna

36:20 bakıyoruz. Vücut kompozisyonunu, kas kütlesini ve viseral yağı ölçüyoruz.

36:26 Kalbin pompalama kapasitesini ve damarlarının ne kadar esnek olduğunu değerlendiren özel bir algoritmayla

36:33 kardiyak yaşını hesaplıyoruz. Menopoz ve tabii hormonlara bakıyoruz. Bunlar son derece önemli. Erkeklerde de andropozu

36:41 ve erkeklik hormonlarını değerlendiriyoruz. İşitme, görme, ağız sağlığı ve koku alma gibi duyusal işlevlerin hepsine bakıyoruz. Çünkü bunlar da yaşla birlikte geriliyor.

36:52 Örneğin koku alma duyusu Parkinson ortaya çıkmadan 10 yıl kadar önce azalmaya başlayabiliyor. Tommy Wood'la da bir program yapmıştım.

37:00 Orada koku alma üzerine yapılan bir çalışmayı anlatıyordu. Koku duyusunun bilişsel işlevlerle nasıl bağlantılı olduğunu açıklamıştı. Gerçekten çok ilginçti.

37:09 Kesinlikle tüm duyusal işlevleri kontrol ediyoruz. Anksiyete ve depresyona da bakıyoruz. Bu son derece önemli. Kavrama

37:18 gücünü, 6 dakikalık yürüme testini ve dengeyi değerlendiriyoruz. Ayrıca bir anketimiz var ve longevity doktoruyla

37:26 yapılan görüşmede sosyal hayatını, ne iş yaptığını, hareketsiz bir yaşamının olup olmadığını, hayatından memnun olup

37:35 olmadığını, arkadaşlarının olup olmadığını, evli olup olmadığını konuşuyoruz. Yani sosyal faktörleri de

37:43 değerlendiriyoruz. Bunlar da son derece önemli aslında. Bilişsel performanstan uykuya, viseral yağa ve biyolojik yaşa

37:52 kadar her şeye bakıyoruz. Tabii mikrobiyomu da kontrol ediyoruz. Seninle ilgili elde edebileceğimiz her veriyi

38:00 topluyoruz. Vitaminler ve hormonlar dâhil çok kapsamlı kan testleri yapıyoruz ve söylediğim gibi biyolojik

38:08 yaşı da ölçüyoruz. Sonra geliştirdiğimiz özel bir panel ve algoritma var. Bu sistem vücudunun farklı alanlarına ayrı

38:17 ayrı puan veriyor. Ardından sana özel müdahaleler belirliyoruz. Bu tamamen kişiye göre değişiyor. Kişinin nasıl bir

38:25 gidişatı olduğuna ve hangi alanları geliştirmemiz gerektiğine bakıyoruz.

38:30 Örneğin hormon tedavisine başlaması gereken bir kadın olabilir. Obstrüktif uyku apnesi olan ve CPAP kullanması

38:39 gereken bir erkek olabilir. Bilişsel gerileme varsa bilişi geliştirmek için farklı yöntemler öneriyoruz. Kas kütlesi düşükse onu artırmaya çalışıyoruz.

12. Bölüm: Pahalı klinikler olmadan bilimsel longevity

38:50 Protein tüketimini konuşuyoruz. Hangi egzersizleri yapması ve neleri değiştirmesi gerektiğini anlatıyoruz.

38:58 Mesela bir kadın sadece pilates ve yoga yapıyorsa bu yeterli değil. Ağırlık çalışması için onu spor salonuna

39:06 yönlendiriyoruz. Yani çok farklı müdahalelerimiz var burada.

39:10 Diyetisyenlerimiz ve fizyoterapistlerimiz de bulunuyor.

39:14 Vitamin ve mineral düzeylerini de kontrol ediyoruz. Takviyeye ihtiyaç varsa o zaman veriyoruz. Ben seviyesini ölçmeden hiçbir zaman takviye vermem.

39:25 Ama açıkçası saydığım bütün bu müdahaleleri düşününce dünyada çok sayıda klinik biliyorum. Çok pahalı klinikleri de biliyorum. Bunların

39:34 hiçbirinin, belki sadece birkaçının, belki iki üç tanesinin bu kadar kapsamlı testler yaptığını sanmıyorum. Fountain Life

39:42 mesela böyle kapsamlı testler yapıyor ama onların bile kası ne kadar değerlendirdiğinden emin değilim.

39:48 Gabrielle'le konuşurken o da şunu söylüyordu: Kemiğe bakıyorlar, yağa bakıyorlar, her şeye bakıyorlar ama kimse "Kas kütlen yetersiz," demiyor. Yani

39:57 50 yaşına geldiğinde kimse dengen iyi mi değil mi diye kontrol etmiyor. Bu yüzden senin bütün bunları bir araya getirmen

40:04 gerçekten çok özel. Belki de bunun nedeni aynı zamanda bir araştırma yürütüyor olmanız. Çünkü çoğu yer

40:11 araştırma yapmıyor ve dolayısıyla bütün bu ayrıntılara bu kadar dikkat etmiyor.

40:15 Bence mesele sadece araştırma yapıyor olmamız değil. Bu merkezi kurmaya başladığımda ve böyle bir merkez açma

40:23 fikri ortaya çıktığında büyük bir avantajım vardı. Bir hastanedeyim ve bütün uzmanlar burada. Mesela bilişsel

40:31 tarafı değerlendirmek istediğimde nöroloji uzmanlarımıza, psikogeriatri ve Alzheimer uzmanlarına gittim.

40:39 Bilişsel gerilemeyi en doğru şekilde nasıl değerlendirebileceğimize birlikte karar verdik. Sonra sarkopeni

40:47 ve fiziksel kırılganlık için spor hekimliği ve endokrinoloji uzmanlarıyla konuştum. Jinekoloji uzmanlarına, uyku

40:55 uzmanlarına gittim. Uyku sorunlarını değerlendirmek için hangi soruları sormalıyız? Evde uygulanabilecek en iyi

41:03 test hangisi? Bunlara baktık. Yani kişinin kendi yaşına göre fiziksel ve zihinsel performansının hangi durumda

41:12 olduğunu anlayabilmek için hastanedeki en iyi uzmanlarla birlikte çok kapsamlı düşündük ve en doğru değerlendirmeleri

41:20 seçmeye çalıştık. Az önce söylediğim de buydu. Mesela uyku apnesi riskini değerlendirmek için herkesin bildiği

41:27 standart STOP-BANG anketini, beslenme için de Akdeniz tipi beslenmeye uyumu ölçen [anlaşılmıyor] kullanıyorum. Böylece

41:36 çalışmayı yayımladığımda herkes hangi standart değerlendirmeleri kullandığımızı biliyor ve aynı yöntemleri kendi kliniğinde de

41:45 uygulayabiliyor. Bu yüzden böyle bir merkezin hastane içinde, özellikle de akademik bir hastanede bulunmasının çok

41:53 önemli olduğunu düşünüyorum. Ve benim istediğim şu: Umarım gelecekte her hastanede bir longevity merkezi olur.

42:01 Amerika'daki her sağlık sisteminde ya da dünyanın herhangi bir yerindeki kamu sağlık kurumlarında insanlar bundan

42:09 yararlanabilir. Aslında her aile hekimi kliniğine longevity kontrollerini dâhil etmek oldukça kolay. Bunun için çok

42:18 büyük paralar ödemen gerekmiyor. Bu yüzden eğitim de benim için çok önemli.

42:23 Şu anda İsrail'de iki üniversitede program yürütüyorum. Üniversitemizde aile hekimlerine, dâhiliye uzmanlarına

42:31 ve katılmak isteyen diğer doktorlara longevity eğitimi vermeye başladık. Longevity nedir? Nelere bakmak gerekir?

42:40 Ve bunu kendi kliniklerinde nasıl uygulayabilirler? Bunları öğretiyoruz.

42:45 Bunu Reichman Üniversitesi'nde ve Tel Aviv Üniversitesi'nde yapıyorum. Ekim ayında Harvard'da da program direktörü olacağım. Orada longevity bilimi üzerine

42:54 bir program hazırlıyoruz. Bu, Harvard'da doktorlara yönelik longevity biliminin klinik uygulaması üzerine ilk program

43:02 olacak. Yani bunun bu kadar zor ya da bu kadar pahalı olması gerekmiyor.

13. Bölüm: Devletler neden koruyucu sağlığa yatırım yapmalı?

43:07 Doktorlara hangi testleri yapabileceklerini ve hangi değerlendirmeleri kullanabileceklerini öğretiyorum. Bunun

43:15 1000 dolarlık bir paket olması gerekmiyor. Birkaç doğru test ve değerlendirmeyle hastana gerçekten yardımcı olabilirsin.

43:24 Bu birkaç teste bakıp bir sorun görürsen muhtemelen daha derine inebilirsin.

43:29 Sanırım Mount Sinai Hastanesi'nde buna benzer bir şey yapılıyor. Geçen Haziran Fransa'daki bir konferansta oradan bir doktorla tanışmıştım ama dediğim gibi

43:38 bunu yapan yerlerin sayısı gerçekten çok az.

43:41 Kliniğimden Sara Bonnes ve Singapur'dan Andrea Maier'le birlikte bir makale de yayımladık. Yaklaşık bir yıl önce bir

43:50 devlet hastanesinde longevity merkezi nasıl kurulur üzerine bir çalışma yayınladık. Yani bu alanda işe başlayan

43:58 ilk üç merkezden biriyiz diyebilirim ama Mount Sinai konusunda haklısın. Neyse ki

44:05 artık daha fazla hastane de bunu yapmaya başlıyor.

44:08 Tamam. Şimdi sana çok samimi ve açık bir soru sormak istiyorum. Sence sağlık sistemi gerçekten bunu ister mi?

44:21 Evet. Nedenini söyleyeyim. Çünkü sonuçta 20 yıl önce kolonoskopi ya da mamografi

44:29 yaptırmak istediğinde parasını kendin ödemen gerekiyordu.

44:34 Üstelik çok pahalıydı ve özel olarak yaptırılıyordu. Herkes kolonoskopi yaptıramıyordu.

44:41 Bugünse İsrail'de örneğin kolonoskopi ücretsiz. Herkes yaptırabiliyor.

44:49 Ücreti sağlık sistemi ya da sigorta karşılıyor. Hatta yaptırman için senin peşinden koşuyorlar. Çünkü şunu

44:58 anladılar: Kolonoskopiyle küçücük bir tümörü daha yeni oluşmaya başladığında

45:05 tespit edip çok erken müdahale etmek, geç kalıp metastatik kanseri tedavi

45:12 etmeye çalışmaktan çok daha iyi ve çok daha ucuz. Bence önümüzdeki birkaç yıl

45:19 içinde sigorta şirketleri ve sağlık sistemleri longevity konusunda da aynı şeyi anlayacak.

45:30 Tıpkı kolonoskopi, mamografi ya da PSA testinde olduğu gibi. Bunların da

45:37 başlangıçta bir maliyeti vardı. Mesela prematüre bebeklerden örnek vereyim.

45:43 Yaklaşık 20 yıl önce RSV'ye karşı bebeklere verdiğimiz bir koruyucu tedavi

45:50 vardı. RSV bir virüs. O dönemde sağlık sistemi ya da sigorta bunu

45:58 karşılamıyordu. Dünyanın birçok yerinde de böyleydi. Bazı ailelerin bunun için

46:05 yaklaşık 3.000 dolar ödediğini hatırlıyorum.

46:09 Amerika'dan getirtiyorlardı ya da tamamen özel olarak bebeklerine yaptırıyorlardı

46:17 ve bu ciddi akciğer enfeksiyonlarını önlemek açısından çok önemliydi.

46:24 Bugün yaklaşık 15 yıl sonra bunu sağlık sigortası karşılıyor. Kış aylarında yenidoğan

46:33 yoğun bakımdan çıkan her bebek bu korumayı alıyor. Dünyanın birçok yerinde de artık böyle. Çünkü şunu gördüler:

46:43 Önceden koruma sağlamak, sonrasında hastane yatışlarına ve günlerce süren tedavilere para ödemekten daha ucuz.

46:54 Dolayısıyla sağlık sistemlerinin sonunda şunu anlayacağına eminim: Sağlığa

47:01 yatırım yaparsan insanlar daha uzun süre sağlıklı kalır ve bunun maliyeti de daha

47:09 düşük olur. Bununla ilgili çok sayıda çalışma var. Ben Davos'taki Dünya Ekonomik Forumu'nda da bu konuda konuştum.

47:19 Longevity'nin Davos'ta konuşulmasının bir nedeni var. Çünkü bunun ekonomik değerini biliyorlar.

47:28 Ben de orada şunu gösterdim.

47:30 Dünya genelinde hayatımıza yalnızca bir sağlıklı yıl daha eklemek 1,3 milyar dolarlık ekonomik değer yaratıyor. Evet.

47:43 Yani sağlığı iyileştirmek sadece tıbbi bir mesele değil, aynı zamanda ekonomik bir strateji. Bu yüzden

47:52 birkaç yıl içinde sağlık sistemlerinin şunu anlayacağına eminim: Parayı

47:59 hastalığa harcamak yerine sağlığa yatırmak aslında daha fazla tasarruf

48:06 sağlıyor. Çalışmaya aldığınız kişileri ne kadar süre takip edeceksiniz?

48:12 Sonuçlarını ne kadar süre boyunca izleyeceksiniz?

48:16 Umarım onları birkaç yıl daha takip etmeye devam edeceğiz. Ama ilk kohortun, yani katılımcı grubunun sonuçlarını bir yıl sonunda yayınlayacağız.

48:28 Müdahale grubumuz ve kontrol grubumuz var. Şimdi bir yıl dolduğu için katılımcıları yeniden çağırıyoruz.

48:36 Aslında yeni katılımcı alımını da durdurduk. Yani çalışmanın bu kısmını tamamladık. Yaklaşık 1500 hastamız var

48:44 ve artık bizim kohortumuz bu. Bundan sonra onları takip etmeye devam edeceğiz. Tabii merkezimizi gelmek

48:52 isteyen herkese açtık ama artık ücretsiz değil; ücret ödemeleri gerekiyor. Yine de

48:59 dünyadaki çoğu özel olan diğer merkezlerle kıyasladığımda fiyatı gerçekten çok düşük.

49:09 Evet. Pahalı değil, sizinki oldukça uygun.

49:11 Çünkü biz gerçekten kâr amacı gütmüyoruz. Bu bir ticari işletme değil.

14. Bölüm: Healthspan ve lifespan arasındaki fark

49:16 Sadece bir anlamda kendi maliyetimizi karşılıyoruz. Oldukça sağlıklı 50 yaşında birini düşünelim. Eğer farkında

49:24 olmadığı bir hastalığı varsa ve sen bunu burada ortaya çıkarıyorsan bu bile başlı başına çok önemli. Yok, eğer zaten

49:31 sağlıklıysa en azından o noktadan itibaren sağlıklı kalmasını sağlayabilirsin.

49:37 Kas kütlesi, bilişsel sağlık, kan şekeri, kalp sağlığı ve diğer alanlarda onu koruyabilirsin. Bence bu peptitlere,

49:45 kök hücrelere, [anlaşılmıyor] ya da kozmetik uygulamalara ihtiyaç duymadan healthspan'ini gerçekten uzatabilir aslında. Hayır. Bunların hiçbirinin işe yaradığına dair hâlâ bir kanıt yok.

49:57 Healthspan'i gerçekten uzattığını bildiğimiz şeyler ise zaten bildiğimiz temel şeyler. Özellikle söylüyorum:

50:05 healthspan, lifespan değil. Beslenme, uyku, egzersiz, kas kütlesi ve bunların

50:12 hepsi. Bunlarla healthspan'imizi 5, 6 hatta 8 yıl uzatabiliriz. Bunu

50:20 biliyoruz. Bunun geçerli olduğunu gösteren veriler var. Bizim de asıl üzerinde çalıştığımız şey bu. Ve bu son

50:28 derece önemli. Çünkü lifespan ile healthspan arasında 9,3 yıllık bir fark var.

50:35 Longevity tıbbının bugün gerçekten yapabildiği şey bu farkı azaltmak. Şu anda ölçtüğümüz ve uyguladığımız bütün

50:44 bu değişikliklerle bu aralığı küçültebileceğimizi söyleyebiliriz. Ama bu yaşam süresini uzattığımız anlamına gelmiyor.

50:55 İnsanlarda yaşam süresini gerçekten uzatabildiğimizi gösteren bir tıbbi yöntem hâlâ yok. Bence 110 yaşın ötesine geçmeyi şu anda başaramıyoruz.

15. Bölüm: İçsel kapasite: Sağlıklı yaşlanmak ne demek?

51:07 Kısacık araya gireceğim. Şu an beni duyuyorsanız Ayık Kafa'yı izlediğinize eminiz. Peki abone misiniz? Bir kontrol

51:14 eder misiniz? Çok net bir şekilde abone sayımız programa davet ettiğim doktorları ikna etme gücünü sağlıyor.

51:20 Alanında dünyanın en iyi isimlerini burada izlemek için kanala abone olun.

51:26 İki hafta kadar önce Brian Kennedy ile bir podcast yaptım ve belli ki aynı bakış açısını paylaşıyorsunuz. O da şunu

51:33 söylüyordu: Longevity kliniklerinin neden sistemlerine performans ölçümlerini dâhil etmediğini anlamıyorum. Çünkü bir gelişme olup

51:41 olmadığını görmek için ölçebileceğin en iyi ve en kolay şeylerden biri performans. Bunun yerine işe yarayıp yaramadığını gerçekten

51:49 değerlendiremedikleri bazı şeylerin peşinden gidiyorlar.

51:53 Ona tamamen katılıyorum. Bence longevity alanındaki araştırmacıların

52:01 ve bu alanda çalışan doktorların çoğu da aynı fikirde.

52:07 Brian çok iyi ve çok değerli bir meslektaşım. O da bizim içsel kapasite dediğimiz şeyden çok söz ediyor.

52:15 Bilişsel kapasite ve fizyolojik kapasite gibi gerçekten ölçebileceğimiz şeyler var. Bunları yönetebilir, ölçebilir ve

52:24 zaman içinde gelişip gelişmediklerini görebiliriz. Aslında healthspan de tam olarak bu. Biz ne istiyoruz? 85 ya da 87

52:33 yaşına geldiğimizde hâlâ valizimizi uçağın bagajına kaldırabilmek, market alışverişimizi taşıyabilmek istiyoruz.

52:42 Torunlarımızla çimlerin üzerinde oynayabilmek, ne konuştuğumuzu hatırlamak ve zihinsel olarak keskin

52:50 kalmak istiyoruz. Aslında istediğimiz sadece birkaç temel şey. Bunlar çok normal, çok doğalmış gibi geliyor

52:59 ama bunların hiçbiri o kadar da garanti değil. Ben sağlıklı longevity'yi böyle görüyorum. Mesela anneme bakıyorum. Bu

53:07 yıl 90 yaşına girecek. O ve eşi her gün aktifler. Her sabah annemle konuşuyorum.

53:15 Daha yeni [anlaşılmıyor] dakikalık yürüyüşünü bitirmiş oluyor. Sonra gülerek, "Bir tane daha yapacağım," diyor. Çünkü ona, "Anne,

53:23 günde en az iki kez," dedim. Spor salonuna gidiyor. Egzersiz yapıyor. Seyahat ediyorlar. İtalya'ya gidiyorlar. Dünyayı

53:31 geziyorlar. Arkadaşları var, barbekü yapıyorlar. Bridge oynuyorlar. Konserlere gidiyorlar. Eşi 92, annem 90 yaşında.

53:41 İşte böyle yaşamak istiyoruz. Sağlıklı longevity dediğimiz şey bu. Evet. Benim de halam 82-83 yaşlarında bir gazeteci.

53:49 Geçenlerde evinde mangal yapıyorduk ve onu torunuyla çimlerin üzerinde top oynarken gördüm. "Yahu, sen ne yapıyorsun

53:57 öyle?" dedim. Ama sanırım mesele biraz da hayatı sevmek. Amaç duygusu ve sosyal bağlar da burada devreye giriyor.

54:04 Kendimiz için istediğimiz her şeyi yapabiliriz ama hayattan, yaşadığımız hayattan keyif almıyorsak bunun pek anlamı yok. Bence sağlıklı kalma

54:13 isteğini ve motivasyonunu da aslında hayattan aldığımız bu keyif besliyor.

54:19 Evet, kesinlikle iyimserliğin de bunun bir parçası olduğunu biliyoruz. Bu arada self-rated health questionnaire diye bir

16. Bölüm: Anne babalar için longevity önerileri

54:27 anket var. Yani kişiye hayatını nasıl algıladığını, kendini genç ve sağlıklı

54:34 hissedip hissetmediğini soruyorsun. Ve bu aslında longevity açısından hipertansiyon ya da diyabet gibi önemli

54:42 bir risk göstergesi kabul ediliyor. Yani kendini genç ve sağlıklı hissediyorsan

54:49 daha uzun ve daha sağlıklı yaşama ihtimalin artıyor. Bunu gösteren çok sayıda çalışma var. Hatta bizim

54:58 çalışmamızın ilk sonuçlarına baktığımızda daha genç biyolojik yaşla ilişkili faktörlerden birinin de bu self-rated health anketi olduğunu gördük.

55:10 Kendini genç ve sağlıklı gören insanların biyolojik yaşı da daha gençti. Yani evet, bunun gerçekten bir etkisi var.

55:20 Bence bu çok önemli. Peki annelere vermek istediğin tek bir mesaj var mı?

55:25 Çünkü bu noktada hem kendilerine hem de bebeklerine dikkat etmeleri gerekiyor.

55:30 Sence en çok nelere dikkat etmeliler? En önemli şeyler neler?

55:36 Öncelikle şunu söyleyeyim: Önümüzde uzun bir hayat var ve bedenimize karşı çok daha bilinçli olmamız gerekiyor.

55:45 Buradaki hastalarıma da hep şunu söylüyorum: "Spor salonuna ayıracak vaktim yok. Şuna buna zaman bulamıyorum.

55:54 Çok yoğunum," diyorlar. Ben de, "Hasta olduğunda bütün programını boşaltıp

56:01 doktora gideceksin, değil mi?" diyorum. O yüzden zamanı hasta olduğunda değil, sağlıklıyken ayırmak çok daha iyi. Yani

56:10 önce sağlığına emek vermenin hastalığına emek vermekten daha iyi olduğunu düşünmelisin. Anneler için de, aslında

56:19 herkes için, beslenme çok önemli. Daha az işlenmiş gıda, Akdeniz tipi beslenme,

56:27 bol sebze, bol meyve, vitamin eksikliklerinin olmaması, arada kontrol edilmesi önemli. B ve D vitaminleri,

56:36 magnezyum gibi değerler önemli. Tiroidin dengede olması önemli. İyi bir fiziksel aktivite yapmalısın. Maraton koşmana

56:45 gerek yok. Ekstrem sporlar yapmana da gerek yok. Ama aktif olmalısın. Çünkü

56:52 hareketsizlik en kötüsü. Sürekli oturmak gerçekten yapabileceğin en kötü şeylerden biri. Ne yazık ki bugün

57:00 dünyada çoğumuz bilgisayarın, masanın başında oturuyoruz. Bu yüzden mümkün olduğunca hareket etmeye dikkat et.

57:09 Aktif ol, enerjik ol, sağlıklı beslen.

57:13 Gece geç saatte yeme ve iyi uyu. Bütün bunlar bedenini gebeliğe hazırlıyor ve sadece seni değil, baba olacak kişiyi de,

57:23 eşini ya da bebeğinin babasını da. Bebek doğduktan sonra da aynı şeyler geçerli.

17. Bölüm: Kapanış

57:29 Gece-gündüz düzeni, uyku, iyi beslenme.

57:34 Mesela hazır ürün almak yerine patatesi kendin ezmek daha iyi. Elmayı kendin

57:42 püre yap, koruyucu ve katkı maddeleri içeren hazır ürünleri mümkün olduğunca alma. Bunlar küçük şeyler gibi görünüyor

57:50 ama gerçekten önemli. Bir de anladığım kadarıyla hem kendileri hem de çocukları için düzenli kontroller yaptırmaları

57:57 gerekiyor. Doktorlar belki, "Bunu neden yaptırıyorsun?" diyebilir ama yine de yaptırmalılar ve gerekirse ısrar etmeliler.

58:05 Umarım oluşturduğumuz bu çalışma grubuyla bunun için gerçekten bir yol haritası oluşturabiliriz ve umarım bu yaklaşım çocuk doktorlarının rutin

58:13 uygulamalarına da girer. Böylece ayrıca talep edilmesi gereken bir şey olmaktan çıkar ve otomatik olarak yapılan kontrollerin bir parçası hâline gelir.

58:21 İşte bu. Bence harika bir plan. Zaman ayırdığın için çok teşekkür ederim. Bence bu gerçekten çok önemli bir konu.

58:28 Çünkü insanlar hastalanmayı beklememeli.

58:30 Hastalandıktan sonra yeniden sağlıklı günlere dönmek çok daha zor oluyor.

58:35 Tamamen katılıyorum. Dediğimiz gibi başlamak için asla çok erken değil. Teşekkürler Dr. Strauss.

58:44 Çok teşekkürler Esra.