[0:00:00.160] 1940'larda filan işte tütün astmaya iyi gelir, bronşlara iyi gelir. Vardır ya

[0:00:05.160] her şey iyi gelir kavramı. Şimdi tabii ki böyle bir şey gelmediğini biliyoruz

[0:00:09.440] ama bu durum şimdi aynı şey sıra için olmaya başladı. Hemen her şeye gelir.

[0:00:14.040] Zaten bir zararı yok. Ottur zararı yoktur. Doğal maddeler zaten bağlılık

[0:00:17.840] yapmaz gibi bir normalizasyona doğru gitti. Bu çok artışın önemli bir sebebi.

[0:00:21.560] Biz alkol içmeden yaşayabiliriz, sigara içmeden yaşayabiliriz, koronadan

[0:00:25.519] yaşayabiliriz. Ama bu günümüz dünyasında cep telefonu kullanmadan yaşayamayız.

[0:00:30.160] Ben Esra Çavuşoğlu. 18 yıldır ayık bir hayat yaşıyorum. Bağımlılık hastalığıyla

[0:00:34.600] mücadelem beni beden ve zihin performansımı iyileştirmek, hayat

[0:00:38.239] kalitemi arttırmak, daha sağlıklı ve uzun yaşamak için yeni yöntemler,

[0:00:42.280] cihazlar ve takviye ürünler araştırmaya yönlendirdi. Bağımlılık hastalığı

[0:00:46.559] bioverking ve longevity alanlarındaki kendi deneyimlerimden dünyadaki son

[0:00:50.760] gelişmelere, çığır açan girişimcilerden uzman akademisyenlere, yıllardır

[0:00:55.079] yaptığım sohbetler artık her hafta Ayık Kafa

[0:00:58.719] podcastı. Ayık Kafa Podcast'e hoş geldiniz. Bağımlılık nedir? Neden oluşur

[0:01:04.360] ve nasıl sonlandırılır? Bu bölümde Türkiye'ye bağımlılık alanında çok

[0:01:08.400] önemli katkıları bulunan Profesör Doktor Kültegin Ögel'i konuk ettik. Kendisi ile

[0:01:13.880] ülkemizdeki bağımlılık sorunlarının boyutlarını, tedavi ve

[0:01:17.600] rehabilitasyondaki eksiklikleri ve alandaki güncel çalışmaları konuştuk.

[0:01:22.640] Sadece tıbbi yaklaşımları değil, psikolojik, sosyal ve hatta kültürel

[0:01:26.960] faktörleri de ele alarak bağımlılıkla mücadelenin hangi adımları

[0:01:31.000] gerektirdiğini tartıştık. Profesör Doktor Ögel'in hem bu hastalıkla

[0:01:35.079] boğuşanlara hem de bu alanda çalışan profesyonellere ilettiği önemli mesajlar

[0:01:40.000] var. Bağımlılıkla mücadeleye dair tüm merak ettiklerinizi bu bölümde

[0:01:44.560] bulabilirsiniz. Ayık Kafan'ın bu bölümünde bizi ağırlayan DSHub alanında

[0:01:48.920] uzman, yaratıcı ve girişimci ruhlu insanların buluşma noktası. Kıtaların

[0:01:53.560] kesiştiği İstanbul Boğazı'nın bu eşsiz noktasında etkinlikler ve topluluk

[0:01:58.000] üyeliği hakkında bilgiler açıklamalardaki linkte. Gedik

[0:02:01.520] Üniversitesi ve Gedik Vakfına Ayık Kafa podcast'te duydukları güven için

[0:02:05.479] teşekkür ederim. Destekleri sayesinde bu düzeyde bir içeriği tamamen ücretsiz

[0:02:10.440] şekilde sizlere sunabiliyoruz. Ve tabii ki Ayık Kafay'a abone olan herkese

[0:02:14.920] teşekkürler. Ancak hala Ayık Kafay'ı düzenli izleyenlerin pek çoğu kanala

[0:02:19.440] abone değil. Bu yüzden sizden küçük bir ricam var. Abone ol butonuna hemen

[0:02:24.360] basın. Çünkü ayık kafaya abone olmanız, içeriği daha da geliştirmemizi ve

[0:02:29.440] dünyanın önde gelen uzmanlarına daha rahat erişmemizi sağlıyor. Abone olun,

[0:02:34.360] beğenin, paylaşın. Size söz veriyorum. Ayık kafa her gün daha da iyi olacak.

[0:02:39.400] Sevgili Profesör Doktor Kültekin Ögel, hoş geldiniz kafa programına. Biraz

[0:02:45.599] bekledim sizi davet edene kadar. Çünkü program olgunlaşsın, seyirci böyle yavaş

[0:02:51.120] yavaş bilgilenmeye başlasın. Çünkü bağımlılıkla ilgili 6 tane filan program

[0:02:56.480] yaptık. Genelde yurt dışından insanlarla yaptık. Fakat eee siz tabii

[0:03:02.560] Türkiye'nin benim gördüğüm en sevilen, en yumuşak bulunan, en insancıl bulunan

[0:03:09.159] bağımlılık psikiyatrlarından birisiniz demeyeceğim galiba. Eee, ilkisiniz.

[0:03:15.360] Kimle konuştuysam hem hasta olarak hem de alanda çalışanlar olarak hep sizinle

[0:03:20.599] ilgili izlenim var ve tabii böyle olunca da benim de kalbim ısınıyor. Hoş

[0:03:26.239] geldiniz tekrardan. Tekrar hoş bulduk. Şimdi çok konu var tabii konuşacağımız.

[0:03:31.280] Şöyle diyeyim. Program öncesinde de sizle konuştum. Dediniz ki ne

[0:03:34.439] istiyorsanız konuşalım. Çok fazla kritik etmek

[0:03:39.439] istemesem de Türkiye'nin durumunu birçok defa ben kendim bunu dile getirdim.

[0:03:43.760] diğer programlarda sizle de daha önce konuştuk. Siz büyük çabalarınızla

[0:03:48.760] esasında Türkiye'nin bağımlılık alanında

[0:03:54.280] şekillenmesindeki öncü liderlerden birisiniz. Gerek terapi destekli

[0:03:59.439] manueller yazaraktan işte hapishanelerden hastanelere kadar

[0:04:04.360] kullanılan kitapçıklarınız, yaptığınız araştırmalar, kurduğunuz kurumların

[0:04:09.159] içindeki yapılanma vesaire. Dolayısıyla Türkiye'nin her halini de biliyorsunuz.

[0:04:13.360] Ama şöyle başlayayım. Niye bağımlılık alanı? Aslında ben de ilk başlarda çok

[0:04:17.199] da bağımlılığa başlamasam diye düşünüyordum açıkçası. Sonrasında bir

[0:04:21.079] şekilde eee AATM'in yönetimi verildi. H eee ve

[0:04:27.240] orada gördüm ki ya bu alan benim için çok önemli ve iyi bir alan. Niye? Çünkü

[0:04:31.600] bir ben bağımları sevdim. Onlarla daha iyi anlaşıyorum. Yani bir şizofrenyle

[0:04:35.960] çalışmak bana zor geliyor. Ama bağımlılar neşeli insanlar, keyifli

[0:04:39.560] insanlar. Evet, çok zor şeyler yaşamış insanlar çok zor şeylerle yaşamaya devam

[0:04:43.919] ediyorlar ama onlarla çalışmak çok güzel. Artı psikiyatrinin, psikolojinin

[0:04:47.919] her alanıyla birlikte çalışabiliyorsunuz. Yani işte travmada

[0:04:50.800] çalışabiliyorsunuz. Depresyonda, anksiyetede. Çünkü hepsi bağımlıklı

[0:04:54.520] birlikte olan durumlar. Dolayısıyla eee bu noktada bana da eee çok da hani

[0:05:00.280] sevdiğim bir taraftan ama dediğim gibi asıl nokta varlılarla çalışmak.

[0:05:04.120] Seviyorum. Çok güzel. Ama sizin Amerika'daki

[0:05:07.880] meslektaşlarınızın şöyle bir avantajı var. Psikiyatrinin üzerine branşlaşma

[0:05:13.120] olarak bağımlılık fellowship'ı, ediction fellowship denilen tamamen eee

[0:05:17.960] yoğunlaştırılmış eğitimleri de devam ederekten bir müsaadeleri oluyor diyelim

[0:05:23.199] isterseniz. Dolayısıyla da kendileri çok fazla yani tabii ki kendilerini de emek

[0:05:27.680] sarf edip o bölümlere girmeleri, eğitimlere katılmaları filan gerekiyor.

[0:05:31.759] Ama hazır olan da bir programlar var. Şimdi siz ve sizin gibi bağımlılık

[0:05:36.520] alanında çalışanların Türkiye'de böyle bir desteği yok. Benim bildiğim bir okul

[0:05:40.720] yok. Kendiliğinizden mi yapıyorsunuz bu araştırmaları?

[0:05:45.280] Tabii ilk başlangıçta zaten hani böyle bir program olsaydı ben önce oraya bir

[0:05:48.440] giderdim muhakkak. İşte gittiğim bazı eğitimler de o dönemlerde eee ilk kez

[0:05:52.280] açılmış eğitimlerdi mesela. Şimdi işte 30 yıldır var deniyor ama işte ben ilk

[0:05:56.880] gittiğimde işte 95'lerde başladım ben bağımlıklıla çalışmaya. O eğitimlerde

[0:06:01.240] ilk kez o zamanlar yapılıyordu. O yüzden birazcık biz kendi kendini yetiştiren

[0:06:05.319] gruptan olmak zorunda kaldık. Ama tabii bu bitmiyor. Hala daha devetmek zorunda.

[0:06:09.440] Yani işte eee yurt dışında birçok kurum eee fonlar, destekler, eğitimler vesaire

[0:06:15.440] bizde öyle bir şey yok. Ancak burada kendi kazandığınızda bir eğitime tekrar

[0:06:19.280] katılmak zorunda oluyorsunuz ve bu alanda çok değiştiği için bu eğitimlere

[0:06:23.639] katılmak çok iyi oluyor. Şimdi bu biraz da benim de kendi keyfim. Eee, açıkçası

[0:06:28.360] çünkü çok yeni şeyler öğrenebiliyorsunuz ve ayakta kalıyorsunuz. Eskilerle

[0:06:31.360] kaldığınızda keyif yap, keyif yok. Yani yeni bir hedef yok çünkü yeni bir

[0:06:36.880] değişiklik yapmak yok. Ama dünya çok hızlı değişiyor ve bunlara ayak

[0:06:39.720] uydurmamız gerekiyor. Ama dediğim gibi benim zamanımda hani şeyin İbrahim

[0:06:44.560] Tises'in eee Urfa'da Harvard vardı da ben mi gitmedim dediği gibi mesela

[0:06:49.080] bilgisel davçı terapii bile ben açıkçası ilk kendim öğrendim. Daha sonrasında

[0:06:53.479] bazı kurslara gittik ama o dönemler yoktu maalesef o tür şeyler. Demek ki o

[0:06:58.039] zaman benim anladığım kişinin kendi meraklı olması lazım. Galiba Türkiye'de

[0:07:02.440] zaten hiçbir alanda belki şimdi değişmiştir. Onun için çok böyle kesin

[0:07:07.240] konuşmak istemiyorum ama epeyce de eminim esasında bu tıp fakültesinden

[0:07:12.560] mezun olduktan sonra bir doktorun tekrardan lisansını yenilemesi ihtiyacı

[0:07:17.000] var mı? E Sağlık Bakanlığı için yok ama mesela Türkiye Psikiyatri Derneği'in

[0:07:21.080] getirdiği bazı kurallar var ama bakanlık bunları saymadığı için de çoğu kişi

[0:07:25.800] ihtiyaç duymuyor. Evet. Yani o zaman 30 sene önce ne öğrendiyse devam etme gibi

[0:07:30.919] bir seçeneği var. Maalesef bir profesörün kendisini yenilemeye ihtiyacı

[0:07:34.720] bile yok. Yani zorunluluğu yok diyelim. Eğer kendisi istemiyorsa tabii.

[0:07:38.199] Dolayısıyla da eee dediğim demin de konuştuğunuz, anlattığınız gibi kişinin

[0:07:42.240] kendisinin eee ilgi duyması lazım. Fakat siz onunla da

[0:07:47.520] yetinmeyip kitaplarınız var. Türkiye'de olmayan birtım işte eee motivasyonel

[0:07:53.680] görüşme gibi vesaire bütün bunların bir de eminim sırf çeviri değil kendi içine

[0:07:58.800] kattığınız eee düşünceleriniz ve eee Türk halkının eee demografik yapıya göre

[0:08:04.560] de herhalde eee şekillendirdiğiniz birtım e terapi modelleri olduğunu

[0:08:09.199] varsayıyorum. Tamamen öyle oluyor. Çünkü maalesef birçok şey bize, kültürümüze

[0:08:14.720] uymuyor bir taraftan. Mesela benim en çok e baskısı yapılan aileler, bağımlı

[0:08:21.039] aileler için bir rehber kitabım var. O nasıl çıktı? Aslında hani her eee gelene

[0:08:26.400] aynı şeyi anlatmaktan eee sıkılmaya başladım. Dedim ki ben bunları yazayım

[0:08:30.960] önce bunları okusunlar iş hızlansın ve e her seanstan çıktıktan sonra her akşam

[0:08:36.360] eee trafik boşalsın diye de bir eee kahveciye gidip o gün neler anlattım,

[0:08:41.560] neler konuştum onları yazmaya başladım. Dolayısıyla tamamen sanki benim

[0:08:46.959] anlattıklarımla oldu kitap. Şimdi gelmeden önce de zaten öneriyoruz.

[0:08:50.360] Diyoruz ki kitabı okuyun ya da ben geldikten sonra diyorum bu kısa sürede

[0:08:54.080] gördükleriniz yetmeyebilir. Gidin okuyun. Çünkü benim bütün anladıklarımı

[0:08:57.600] ya da insanların en çok sordukları soruları. Şimdi bazen bana diyorlar ki

[0:09:01.160] insanlar ya benim soracağım bütün soruları siz cevap verdiniz zaten. Çünkü

[0:09:05.200] biz yaşadık zaten bunların hepsini görüyoruz. Hep o sorular geliyor. Sonra

[0:09:09.519] kitaplar da o ihtiyaçtan çıktı. Tekim Bey. Peki benim ne düşündüğümü

[0:09:13.200] seyirciler biliyor. Özellikle konuştuğum insanlar da biliyor. Fakat sizin bakış

[0:09:19.200] açınızla şu anda Türkiye'de yaşadığımız en büyük sıkıntı nedir bu bağımlılık

[0:09:24.320] alanında? Aslında eee maalesef tedavi imkanlarımızın çok düşük olması. Yani

[0:09:30.000] eee şöyle daha açık söyleyelim. Eee aslında devlet çok da samimi gelmiyor

[0:09:34.920] bana bu bağımlık tedavilerini düzenlemek açısından. Evet bir şeyler yapıyoruz ama

[0:09:39.519] her bir şey eksik kalıyor. Yani bina var içinde personel yok. Personel var eğitim

[0:09:44.040] bütçesi yok. Eee eğitim bütçesi var ama sadece işte doktor ve psikoloğa var ama

[0:09:49.200] orada sohbet uzmanın da olması gerekiyor. PDR'nin de olması gerekiyor.

[0:09:52.279] Onlar için bu sefer bütçe yok. Bunların denetlenmesi söz konusu değil.

[0:09:56.800] Eee, her hafta psikolog değişmez ki bir kurumda. Orada kalıcı olmaları lazım.

[0:10:01.800] Onların sağlanması mümkün değil. Rehabilitasyon yok. Eee, bizim en büyük

[0:10:06.120] eksiklerden bir tanesi şu anda eee, çalışacak rehabilitasyon ama açamazsınız

[0:10:09.920] şu an rehabilitasyon merkezi tamamen mevzuatlarla kitlenmiş durumda. veya bir

[0:10:15.240] hastane açtığınız zaman bize çok böyle hastane hastane halbuki bağımlılık

[0:10:18.600] hastane hastanede tedavi edilmesi uygun olmayan bir alan ama o şekilde hastanede

[0:10:24.200] olmazsa açamazsınız gene yani bir bağımlılık grubunu çok daha basit bir

[0:10:27.600] şekilde açabilmeniz lazım bunlar mümkün değil aslında ilk baştan en sona kadar

[0:10:32.240] bağımlık tedavisi büyük bir eksiklik içinde. Öte yandan kurum sayısı çok az.

[0:10:36.839] Bu alanda çalışan insan sayısı maalesef çok az. Kapasitemiz çok yeterli değil. O

[0:10:41.440] yüzden de hep eğitimleri sürekli yapmaya çalışmamın biraz da nedeni o. Ya bu

[0:10:45.160] alanı bilen insan sayısının çok daha fazla olması lazım. Evet bir kısmı

[0:10:48.800] uygulamayacak ama en azından bir kısmını bilmesi lazım. Yani bir çocuk

[0:10:52.760] hastalıkları uzmanı kızamık bilmek zorunda. E bir psikolog da bir

[0:10:55.760] psikiyatrist bağımlılığı bir tarafından bilinmek zorunda. Evet çok da özel bir

[0:11:00.040] alana gerek yok ama o kadarını da bilmek zorunda diye düşünüyorum. O bizim en

[0:11:04.120] büyük eksiklerimiz aslında bütünüyle bir bağımlılık alanında eksiğimiz var. Bir

[0:11:07.240] de eee varlık tedavisi en önemli şey ulaşılabilirliktir. Bir yere kolay

[0:11:12.320] ulaşmamız lazım. Eee ama bizde nedir? İşte birkaç şehirde daha çok toplanmış

[0:11:17.279] durumda. Kendi şehrinde insanlara ulaşabileceği yerler yok. Bunun çok daha

[0:11:20.800] fazla yaygınlaşması gerekiyor. Ama eee önde tabii çok fazla mevzuat engeli var

[0:11:26.320] maalesef. Hatta fikrinize hem destek hem de eee neler olabileceğine dair Petros

[0:11:32.959] Levunis çıktığı zaman dedi ki esasında dedi eee yapılabilecek şeylerden bir

[0:11:38.240] tanesi bunu mental health yani psikiyatrların da üstünden alıp sigara

[0:11:42.720] ve alkolü normal dahiliyeciler vesaireye kadar yayılabilir. Çünkü onların çok

[0:11:48.560] etkili onlara çok etkili olan ilaçlar var dedi artık. Dolayısıyla dedi her

[0:11:53.560] şeyi de dedi ruh ve sinir hastalıklarının etrafını toplamanın bir

[0:11:58.240] manası yok. Siz eğer diğer insanların gittiği aile hekimlerini de bu konuda

[0:12:02.959] eğitirseniz bu konuda eee nasıl tedavi vereceklerine dair işte bürenorfin gibi

[0:12:07.880] vesaire gibi yani öyle bile yayılabilir gibi düşünüyorum.

[0:12:12.800] Ben benim gözlemim kendim 19 sene öncesine döndüğüm takdirde ve bugünle

[0:12:19.880] karşılaştırdığımda üstüne çok daha fazla uyuşturucu var,

[0:12:24.560] çok daha fazla çeşit var. Ulaşım acayip kolay. Böyle 24 saat yemek servisi gibi

[0:12:32.440] ve yaş çok küçülmüş durumda. Yani sizin anlattığınız bütün olumsuz ya da

[0:12:38.240] eksiklerin üstüne bir de çok daha fazla eee yoğun kullanım var. Siz de görüyor

[0:12:43.839] musunuz? Tabii çok yoğun bir şekilde artış var. Eee biz de bunu görüyoruz ama

[0:12:47.199] biliyorsunuz şu anda araştırma yapmak pek mümkün değil. Y buna da izin

[0:12:50.240] verilmiyor. H ya da yapılan bazı araştırmalarda açıklamıyor. Yani devlet

[0:12:53.720] kendisi yapmak istiyor ama yaptıklarında sonuçlarını açıklamıyor. Mesela

[0:12:56.440] üniversite araştırmaları iki seferdir yapıldı ve açıklanmadı. Şimdi ben benim

[0:13:00.920] için bunlar çok önemli aslında. Nereye gidiyoruz, neredeyiz? Bunu görmemiz

[0:13:04.399] lazım. Yani o yüzden ben şey diyorum. Bağımlık çalışanları ışıksız çalışıyor.

[0:13:08.720] Önümüzde ışığımız yok bizim. Bunlar kötü bir şey değil. Evet. Eee, çok

[0:13:12.360] yaygınlaştı demekten korkuyorlar. Hayır ya yaygınlaştıysa biz ne yaygınlaştı

[0:13:16.839] bunu bilelim. Biz onun arkasından devam edelim. Maalesef araştırmalarda eee

[0:13:21.440] yapılması büyük oranda yasak diyeyim. Yapılamıyor da bir şekilde. O yüzden

[0:13:27.040] bunun bir rakamsal dökümü yok. Ancak gözlemlerimizle söyleyebiliyoruz veya

[0:13:31.199] başvurularla söyleyebiliyoruz. Bunlar da tabii kısıtlı veriler ama soracak

[0:13:35.279] olursanız gözlemim çok yaygınlaştı. Yani bir de eskiden belli kesimlerde, belli

[0:13:40.160] gruplarda oluyordu. Ben es saydım bakın şu mahalle şurası filan diyebiliyordum.

[0:13:44.519] Şimdi öyle bir şey yok. Eee her mahallede bulunabiliyor. Her mahallede

[0:13:48.279] kullanıcıları var. E artık bölgesel eee şeyler kayboldu. Eee tanımlar kayboldu.

[0:13:55.199] Çok rahatlıkla bulunması. Eskiden biraz daha genç yaş grubu diyorduk. Şimdi

[0:13:59.079] yaşlı, orta yaşta da daha ileri yaşlarda da çok fazla var. Eskiden kadın çok az

[0:14:03.959] diyorduk ama şimdi kadın sayısı erkek sayısını yakalamak üzere çok daha arttı.

[0:14:08.199] Ya bunlar hepsi aslında bize neyi gösteriyor? Yaygınlaşmanın belirtileri

[0:14:10.920] bunlar. Ama bir prevalans vermeye kalkarsanız maalesef o rakamlar elimizde

[0:14:15.120] yok. Bana bağımlılık tanımını sizden istesem yapmanızı nasıl anlatırsınız?

[0:14:19.880] Bağımlılık nedir? Ama ben birazcık kendime göre kısaltılmış haliyle

[0:14:23.399] anlatacağım. Çünkü yoksa çok uzun sürüyor. Eee, birincisi durduramamaktır.

[0:14:27.800] Bir şeye başladığı zaman o bağımlıkesi her neyse kumar olabilir, sigara

[0:14:31.680] olabilir, alkol, uyuşturucu, internet her neyse bunu durdurmakta zorluktur.

[0:14:37.720] Eee, ikincisi öncelik haline gelmesidir. Yani benim önceliğim, eee, bağımlık

[0:14:42.199] nesnelme. Örneğin ben, eee, çocuğumun okul taksidini yatırmak yerine kumar

[0:14:47.079] oynuyorsam bu öncelik budur. Ya da, eee, akşam neyin işte çocuklarımla oynamak

[0:14:52.040] yerine oturup alkol içiyorsam bu gene önceliğimin artık bu olduğunu gösterir

[0:14:55.639] ki bu da çok da beinsel bir yansımadır. Dolayısıyla aslında biyolojik bir

[0:14:59.160] değişikliğin olduğunu ve bağımlılığın geliştiğini de bize gösteren bir

[0:15:02.120] noktadır. Üçüncüsü zarar vermesine rağmen eee, kullanmaktır. eee benim

[0:15:07.040] gazetim var ama gene alkol kullanıyorsam bu işte zarar vermesine rağmen

[0:15:10.480] kullanmaya devam etmektir. Bunlar davranışsal bağımlılıklar için de

[0:15:14.120] geçerli ama dördüncüsü de fiziksel bazı belirtilerin ortaya çıkması. Örneğin

[0:15:18.440] işte birile sarmaş oluyorken şimdi 5ile hiçbir şeyin olmamaya başlaması veya

[0:15:23.279] içmediği zaman içmediğim zaman uyuyamamak içmediğim zaman o bağımlık

[0:15:27.240] tesisi birlikte olmadığım zaman sinirlik olmak. O yüzden bu dördün üstünde ben e

[0:15:31.720] toparlıyorum. Çünkü diğer 12 tane falan kriteri var ama her birini saymak yerine

[0:15:35.880] bu dördü bize çok daha iyi bilgi veriyor. Beyin hastalığı olarak

[0:15:39.199] görüyorsunuz. Evet. Yani en son noktası beyin hastalığı ama bu geriye de dönücek

[0:15:45.000] bir şey. Yani şunu demek istiyorum başlarken evet sosyal faktörler,

[0:15:48.199] psikolojik faktörler, ailevi faktörler. Son geldiği nokta beyin hastalığı. Ama

[0:15:52.600] dönüşte gereği o şekilde olacak. Önce beyin hastalığını toparlayacağız.

[0:15:55.199] arkasından psikolojik faktörleri, sosyal faktörleri, aile faktörleri hepsini de

[0:15:58.800] toparlamamız gerekiyor. Geldiğimiz yoldan geri dönmemiz gerekiyor. Eee,

[0:16:02.600] demin derken işte bir bağımlıyla ilgilenen bir psikoloğun ya da bir

[0:16:07.319] psikiyatrın esasında aile dinamiklerini bilmesi lazım. İkincil tanıları bilmesi

[0:16:12.000] lazım. Beynin nasıl işlediğini bilmesi lazım, davranış paternlerini bilmesi

[0:16:17.000] lazım filan şey gibi değil. Yani ben sırf travma çalışırım, ben sırf aile

[0:16:20.800] çalışırım, ben sırf ergen çalışırım gibi değil. esasında çok şey fakat eee ilginç

[0:16:25.839] bir şekilde dünyada da bir tek Türkiye'de değil bu bağımlılık

[0:16:29.639] terapistleri hep böyle ikinci sınıf vatandaş rolü verildi onlara nedense.

[0:16:34.399] Sanki diğer ben klinik psikoloğum olunca sanki daha böyle fazla şey biliyormuş

[0:16:39.360] gibi oluyor ama esasında değil yani bilmezseniz çünkü öbür diğer şeyleri çok

[0:16:43.759] zor uğraşmanız ya bir kere multidisipliner bir alan ve o yüzden bir

[0:16:47.399] kurumun bankaş kurum muhakkak multidisipliner olması eee gerekiyor.

[0:16:51.560] İkincisi en büyük hatamız tabii birazcık da böyle güclerin falan beklediği şey

[0:16:55.759] bankamatik yani kartı yatırdım parayı aldım. Bağımlık böyle bir şey değil.

[0:17:01.639] Serum verdim bitti ya da iki kere konuştum bitti değil. Bu günlerce

[0:17:05.919] sürecek. Az evvel dizide de konuşmuştuk. Eee günün içinde her anında uğraşılması

[0:17:10.640] gereken bir konu. Dolayısıyla bankamatik bakış açısı maalesef eee süreci de

[0:17:16.240] bozuyor. Bana geçmişler yıllarda bir vali gelip sormuştu. Kaç yatağınız var?

[0:17:21.000] işte 20 yatak var. Kaç bağımlı vardır? Eee, şu hesabı yapmaya çalışıyor. 20

[0:17:26.400] yatakta şu kadar bağımlıyı şu kadar gün yatırırsam bitirdim. Bağımlılık böyle

[0:17:30.840] bir şey değil. Bunun böyle olmadığını kabullenmemiz lazım. Yani orada aslında

[0:17:35.840] birazcık biz bağımlıyı küçümsüyoruz. O yaşadığı şeyleri küçümsüyoruz. Eee,

[0:17:40.520] oraya o kadar kolaylıkla gelmedi. Bir sürü travmaları var. Eee, bir sürü

[0:17:44.440] alışkanlıklar var. eee değişmek zor bir şey aslında. O yüzden, eee, kendimize de

[0:17:50.080] bazen sormamız lazım. Mesela şu anda bütün arkadaşlarınızı bıraktığınız yen

[0:17:54.200] arkadaşlar edindiz. Bunu yapabilir misiniz diyorum. Hayır, çok zor diyor. E

[0:17:57.600] o zaman bağımlılar niye bunu bekliyorsunuz? Hemen olmayacak bu iş.

[0:18:00.280] Aylar alacak, 6 ay alacak, 9 ay alacak belki. O zan değişim eee kolay

[0:18:06.039] olmadığını öncelikle anlamamız lazım. Biz anlarsak bağımlı da zaten bunun

[0:18:10.520] farkında o zaman tamam diyor, acele etmeyeceğim diyor. Çünkü onların da

[0:18:13.559] beklentisi var. an önce kart yatırayım, paralayım. Yani gene bankıma de hemen

[0:18:17.400] iyileşeyim. Yok böyle bir şey. Kültekim Bey, eee, benim eee, gördüğüm,

[0:18:23.400] gözlemlediğim Türkiye'de demin dediğiniz eee, yokluklardan dolayı olduğunu

[0:18:28.240] varsayıyorum. Bağımlılık tedavisinde çok yoğun ilaç kullanımı görüyorum.

[0:18:34.480] Hatta beni daha da şaşırtan yani hem kendi rehabilitasyon merkezi deneyimim

[0:18:40.159] var hem Antep'te kurduğumuz merkezde yani o son derece eee bıçkın

[0:18:45.440] delikanlılar ve metanfetamin kullanarak geliyorlar. Vallahi ben ilk defa ömrümde

[0:18:50.240] yumuşak odayı Yeşilay'ın Bursa'daki merkezinde gördüm ve

[0:18:55.679] ürktüm. Korktum ve ürktüm dedim. Bu ne acayip şeydir diye. Gerekli mi?

[0:19:03.440] Ya da niye gerekli? Şimdi rehabilitasyon için ben de çok gerekli olduğunu

[0:19:06.880] düşünmüyorum açıkçası. Yani ilk detoks merkezlerinde bu işe yarar bir şey ama

[0:19:10.799] rehabilitasyona geçtikten sonra artık bunun olmaması gerekiyor. Artı

[0:19:13.760] rehabilitasyon ekibinin zaten bu noktaya gelmeden önce olayları toparlaması,

[0:19:18.080] insanları, ilişkileri toparlaması gerektiğini düşünüyorum. İlaç ihtiyacı

[0:19:22.760] çok fazla abartılıyor. Şimdi ilaç muhakkak gerekiyor. Özellikle hani bu

[0:19:26.120] beyin hastalığı haline geldiği zaman ilaç gerçekten gerekiyor. Ama eee

[0:19:30.320] bakıyorum bazen meslektaşlarım yazdığı işte dokuz kalem ilaç var ya aslında iki

[0:19:34.080] ya da ü tanesi bize yetiyor. Eee birazcık da o bilgisizlikten de

[0:19:38.200] kaynaklanan bir şey ama biraz da bizim eee kültürümüzde ilaç önemli. ilajı

[0:19:42.919] seviyor bizim insanımız ya da serum taktırmayı çok seviyor. Eee, bazen de bu

[0:19:48.200] talep de çok oluyor. Bazı hastalarım bana der ki ilacımı ne olur azaltmayın.

[0:19:51.919] Hı. Kim azalırsa sanki o güveni kaybolacak. O da bir süreç tabii.

[0:19:55.440] İlaçsız da yaşamayı öğrenmesi gerektiği de çok önemli bir şey. Ama o da tabii

[0:19:59.760] belki bir günde olmayacak. Ama dediğiniz gibi yani biraz ilaç fazla overrated bir

[0:20:04.559] durum. Ben ilaç fazla derken bir tek zaten ilacın sayısından ziyade biraz çok

[0:20:08.960] böyle zombi gibi dolaşan bir ekip var. Hatta bana gelen birkaç hasta şöyle gibi

[0:20:14.200] dedi. Aman ilaç vermeyin dedim. Yani gerekmediği takdirde zaten ben ilaçı

[0:20:18.360] vermiyorum yönlendirdiğim doktorlar var. Ama yani bir

[0:20:22.480] bağımlılığı ancak şey şöyle kafam içine düşünüyorum. Tamam,

[0:20:26.280] yatıramadık. Demek ki biraz daha bir böyle iyice süprese etmemiz lazım ki

[0:20:32.000] kullanamayacak hale mi gelsin ya da eee ayaktan detoks mu olsun diye. Yani nedir

[0:20:37.600] mantığını anlamaya çalışıyorum. Onu ben, mantığını ben de bilmiyorum açıkçası.

[0:20:40.880] Niye yapıyorlar öyle? Ama bir öyle bir durum var benim andığım. Hatta şöyle

[0:20:45.320] şeyler duyuyorum. Adını da vermek istemiyorum hastanenin ama atıyorum iki

[0:20:49.960] hasta birbiriyle kavgaya girdi diye yok iğne yapıp bayıltmalar, yok yatağa

[0:20:54.000] bağlamalar. gömlek giydirmeler filan gibi. Bu zamanında Jack Nicholson'ın

[0:20:58.559] filmi kadar dehşet hikayelerini duyunca tabii eee ben anlayamıyorum. Y öyle bir

[0:21:05.720] durumda psikotik bir süreç yoksa eee ilacın zaten bir faydası yok. Hı hı. O

[0:21:11.080] da bir işe yaramayacak. Yani sadece kımıldayamayacak kişi. Bu da tabii çok

[0:21:14.760] insani eee yani hümanistik bir şey değil zaten. Ama psikotik bir süreç varsa

[0:21:18.799] orada ilaç kullanmamız da çok önemli zaten. Tabii ilaç psikot. Benim şöyle

[0:21:23.360] bir e deneyimim oldu. Hastayı yurt dışına yolladım. Genç biriydi ve maruaya

[0:21:29.679] dayalı psikozu vardı. Ve ben eee epeyce de bana geldi gitti geldi gitti filan

[0:21:36.200] ben onu bir şekil ikna ettim yurt dışına. Sağ olsun onu da bana bir çok

[0:21:40.720] sevdiğimiz ortak sevdiğimiz başka doktor niye bana yolladın dedim. dedi. Ben dedi

[0:21:45.760] senin bağ kurabileceğini biliyordum dedi. Kurdum da hakikaten yolladığımda

[0:21:51.200] dışarıya ilginç bir şekilde ilaçlarını bilakis

[0:21:55.640] kestiler. Tabii ki korunaklı bir yerdeydi. Yani çok e iyi de bir

[0:22:00.279] rehabilitasyon merkez de bir ay gözlemlediler. Yani bu bir maddeye

[0:22:06.279] dayalı bir psikoz mu yoksa eee şey mi? Yani çok yoğun tabii çok iyi terapist

[0:22:12.000] kadroları işte testler vesaireler ve nitekim psikoz geçti ve iş hiçbir

[0:22:19.440] esasında eee farklı bir psikiyatrik tanıya kalmadan kişilik bozukluğuna

[0:22:25.240] döndü. Dolayısıyla dediler ki yani bu çocuğun

[0:22:28.760] burada eee 3 ay kalmasından ziyade bu bozukluğu tetikleyen ortamda

[0:22:36.360] olayı eee olayın üstüne çalışılması lazım. Bunun ilacı da yok dendi. Yani

[0:22:41.640] demeye getirdiğim bazen ilaç veriliyor. Kontrol edilebilinir gibi düşünülüp ama

[0:22:47.520] bir işe de yaramıyor belli ki. Şimdi bazen eee uzmanlar için söylüyorum. Bir

[0:22:53.000] şey yapmak gerekiyor. O yap. En kolay yapılacak şey de eğer ilaçsa onu tercih

[0:22:57.600] etmek çok kolay. Ama işte bir kişilik bozuklu çalışacaksanız yapılacak çok şey

[0:23:01.000] var ama kısa vadede olmayacak, uzun vadede olacak şeyler bunlar. Oradan da

[0:23:05.440] biraz kaçınıyor tabii insanlar. O yüzden de tedavi tam olarak eee olmuyor

[0:23:08.919] diyebiliriz. Orada sizin için ideal eee tedavi ne olurdu? Kırılabiliyor olsaydı?

[0:23:15.720] Yani detoks'un ayrı bir yerde detoks sonrası yani o da işte 21 günce vardır,

[0:23:20.600] 20 günce vardır. Sonrasında daha rahat bir ortamın olduğu, stabilizasyon

[0:23:25.159] döneminin olduğu, arkasından tabii rehabilitasyonun olduğu, en sonuna

[0:23:29.640] reinteegrasyon diyorum ben. Hı hı. Yani genelde neyi görüyoruz? Hemen işte hemen

[0:23:34.200] ben işe döneyim, hemen işe başlamam lazım, hemen bir iş bulmam lazım. Yok

[0:23:38.480] işte ne oluyor? Bulunca tekrar bağımlılığa geri dönüyorsun. Önce

[0:23:42.520] stabilize olacaksın. Önce detoks olacaksın. Sonra stabilize olacaksın.

[0:23:46.520] Sonra rehabilitasyon aşaması geliyor. Yani rehabilitasyon dediğimiz nedir

[0:23:49.799] aslında? Yeni bir yaşam biçimi kazanmaktır. Yeni bir şeyler

[0:23:52.840] öğrenmektir. Yeni beceriler kazanmaktır. Bunları kazandıktan sonra o zaman tekrar

[0:23:57.320] işine döndü. O işten zaten eee rahat edeceksin. Mesela ben şöyle bir hep

[0:24:03.039] hikaye anlatıyorum. Cemal abim çalıştığım

[0:24:05.880] dönemde işte bir kız çocuğu yatırdılar. madde kullanıyor. 3 gün sonra işte o

[0:24:11.120] dönem bir yönetici geldi dedize, "İş buldum kuaförde." Eee, gönderdik çocuğu

[0:24:17.480] kuaföre. İlk gün geldi dedi ki abi dedi ya bunlar hiç küfretmiyor dedi. Onun

[0:24:22.360] hayatında küfür çok var. Çünkü bir sokak değişen bir

[0:24:26.080] kızdı. Eee, dedim a etmiyorlar mı bak o zaman ne yapmak lazım falan diye

[0:24:30.120] konuştuk. 3 gün sonra tabii kuaförde küfretti ve işten atıldı. O yönetici

[0:24:35.200] geldi dedi ki siz nankörsünüz. Ben sizi işe koyuyorum. Siz işten atılıyorsunuz

[0:24:38.960] ama o çocuk bilmiyor ki daha. Yani orada kalmayı bilmiyor. Daha detoks

[0:24:43.919] tamamlanmamış. Eee, yeni beceriler edinmemiş henüz. Eee, o yüzden de o iş

[0:24:49.000] de tabii ki dayanamayacak. Bizim acelemiz var. Yani herkesin bir meslek

[0:24:52.240] ve işi olmak zorunda gibi. Eee, halbuki bu acele eee, tedavi geciktiren bir

[0:24:59.120] durum hale geliyor. Bunun hemen, eee, devamını kendi hikayemle o zaman

[0:25:03.520] anlatayım. Aynen benim başıma gelen 20 sene 22 sene evveldi işte bir bir aylık

[0:25:10.559] e Lapede yattıktan sonra aşağı yukarı bir seneye yakın bir ayıklığım oldu.

[0:25:16.399] Fakat onun başından itibaren işte bir aalara filan burada gitmeye başladım ve

[0:25:22.159] annemi uyardılar. Annemi ve beni bu kadar hızlı tekrardan işe geri dönme

[0:25:27.559] filan. Tabii haklı olarak aileler de bilmiyor ya da anlayamıyor. Diyor ki

[0:25:32.399] yani döndü dedi ki annem ya sonunda çalışabilecek kapasiteye geldi. Orada

[0:25:36.600] bir restoranı var duruyor onu bekliyor. Hani ne saçma bir fikir gibi. Nitekim

[0:25:41.880] aynı dedi ben büyük bir heyecanla işe koyuldum. Acayip çalışıyorum.

[0:25:46.720] Toplantılara gitmeyi kestim filan derken restoran işi İstanbul. Mayıs ayı geldi.

[0:25:51.880] İstanbul boşalmaya başladı. Restoran yavaşlamaya başladı. Ne oldu? Ben ay

[0:25:56.159] oraya gezeyim. buraya gezeyim derken tepe taklak bir dönüşüm oldu işte ondan

[0:26:01.200] sonra zaten Amerika maceram başladı. Ona acelemiz var ve bir an önce olsun. A

[0:26:06.799] sonunda aklın çalışıyor, sonunda kafası çalışıyor, sonunda

[0:26:10.159] çalışabiliyor. Yani ne saçma gibi bakılırken esasında eee bunu sindire

[0:26:15.159] sindire hatta ben diyorum bana gelenlere sıkılmayı öğrenmen lazım. Böyle hepsi

[0:26:20.880] böyle hep böyle heyecan heyecan heyecan heyecan. Heyecan bitince çok zor bir

[0:26:26.000] durum olu. Durmayı öğrenmek lazım aslında. Genelde insanların kabul

[0:26:29.320] edemediği şey durmanın bir eylem olduğu. Durmayı bir eylem olarak görmüyoruz.

[0:26:33.360] Durmak sanki hiçbir şey yapmıyormuşuz gibi ama durmak da bir eylemdir.

[0:26:36.600] Durabilmek bir eylemdir. Beceri gerektirir. Ve aslında durmak insana çok

[0:26:40.760] da iyi gelen bir durum. Tabii hayat boyu durun demiyorum ama durmayı önce bir

[0:26:43.960] öğrenin. Sonra hareket etmeyi zaten çok daha başarılı bir şekilde yapacaksınız.

[0:26:48.600] Bana en çok gelen sorular etrafında galiba Türkiye'de anladığım çok ciddi

[0:26:54.039] bir kumar sorunu mu var? Çok ciddi bir kumar

[0:26:58.600] sorunu var. Hatta neredeyse alkol madde sorununu açtı bile diyebiliriz.

[0:27:04.080] Sebep olarak neyi görüyorsunuz ve tedavi olarak neyi öneriyorsunuz?

[0:27:08.960] Şimdi sebep eee en önemli sebeplerden bir tanesi aslında kısa yoldan eee

[0:27:14.240] köşeyi dönmek. Tırnak içinde söyleyeyim. Son yıllarda da bu bir moda haline

[0:27:18.600] geldiği için ya bu kadar okuyacağım da ne olacak? O kadar çok çalışacağım da ne

[0:27:22.520] olacak? Ben buradan köşeye dönerim. İkincisi ulaşılabilirlik. Çok rahat

[0:27:26.760] ulaşılabilen bir alan. Ama nasıl o filan gibiy? Online tabii. Telefonunuzdan

[0:27:32.360] kimse fark edemiyor. İstediğiniz zaman yapıyorsunuz. Artı bir sistem içinde

[0:27:36.760] olmadığı için yani bir sistem derken şunu kastediyorum. Mesela şimdi yurt

[0:27:40.360] dışında Avrupa'da limitleme çok işe yarayan bir durum. Şunu söylemek

[0:27:45.480] istiyorum. Mesela eee Almanya'da eğer çok fazla oynarsanız sizi eee

[0:27:50.720] oynamamanızı engelleyecek bir sistem getirilmiş durumda. Dolayısıyla cep

[0:27:55.159] telefonunuzdan bile oynasanız bankalar tarafından kabul edildiği için bunu eee

[0:27:59.360] bir sınır konuyor size. H bize şimdi öyle bir şey de yok. Çoğu çünkü illegal

[0:28:03.559] zaten. Eee illegal olduğu için de eee kontrol etme şansın ne oldu? Hiçbir

[0:28:08.240] şekilde bu da mümkün değil. bankalar ya da işte bunu sağlayan, paraya akılını

[0:28:13.640] sağlayan kurs arasında bir denetimli yok. O yüzden burası bir tam bir junglea

[0:28:18.000] döndü. Tam bir orman eee halinde ve en büyük nedeni bence bu 3 faktör temel eee

[0:28:25.640] nokta. Özellikle ergenler tabii çok tercih ol çünkü bir durduramıyorlar

[0:28:29.519] zaten. İkincisi eee çok hızlı da eee cevap veren bir şekar. Şimdi bahis tek

[0:28:35.600] başına olsa o kadar olmayacak ama mesela neler çıktı? canlı bahisler çıktı. Yani

[0:28:40.320] ikinci yarıda iki gol olacak mı? Yarım saatte, 45 dakikada bitiyor. Ya çok

[0:28:44.360] hızlı bir cevap var. Eee, etkisi çok hızlanan bir şey ne kadar etkisi hızlıca

[0:28:49.120] o kadar hızlı bağımlılık yapar zaten. O yüzden de kumarın böyle bir riski var.

[0:28:53.159] Tabii. Tedavi kısmına gelince bir kere önce durdurmak çok önemli. Yani

[0:28:57.360] durdurabilmek çok önemli. Ama burada eee durdurduktan sonrası başlamamak daha

[0:29:02.720] büyük bir problem. Şimdi bana çok kişi geliyor. Ben onu durduruyorum. Bir ay

[0:29:06.120] oynamıyorum. Değil. Kumar öyle bir şey değil. Hele alkol gibi daha da alkolden

[0:29:10.320] falan daha da kötü. Çünkü alkolde 3 ay durdurursanız bir aşamaya gelmişsiniz

[0:29:14.880] demektir. Ama kumar da tam tersi. 3 ayda rilaps çok daha yüksek. Öyle mi? Ben bir

[0:29:20.919] çok bir hakim olduğum bir konu değil. Remisyon eee 12 ay diyoruz işte alkol

[0:29:25.399] madde için. Eee kumarda remisyon öyle bir süresi yok. Çok daha uzun bir süre.

[0:29:31.440] Eee, o yüzden de tedavide çok daha zorlandığımız bir konu. Tabii burada en

[0:29:35.960] çok şey yani Türkiye'de benim en çok gördüğüm kon bir tanesi eş bağımlılık

[0:29:39.240] dediğimiz şey. Yani ya anne ya baba birisi o kumarı destekliyor. Sürekli

[0:29:43.840] borçlar ödeniyor. Sürekli bunlar karşılanıyor. Eee birazcık hani

[0:29:48.519] övdüğümüz aile yapısının eee dezavantaj olduğu eee bir alan. O yüzden de tabii

[0:29:53.919] çok fazla zorluk yaşıyoruz ama dediğim gibi ilk hedef bir durdurmak sonrasında

[0:29:58.600] başlamayı önlemek için yapılacak şeyler. Ama bu çok uzun süreli bir eee tedavi

[0:30:03.120] olması gerekiyor. Nasıl? Bana bana biraz daha anlatır mısınız o farkı? Yani niye

[0:30:07.440] mesela alkolde bir senede öbür günde daha uzun? Niye alkolde bir sene bir

[0:30:11.519] ayda bir yere ya da 3 ayda bir yere varmış oluyoruz ama kumarda varmış

[0:30:15.720] olmuyoruz? Nasıl bir bir nörimyasal bir daha mı fark? biraz daha

[0:30:20.640] belki de nöropsikolojik demek daha doğru. Çünkü işte alkolde ya da maddede

[0:30:25.080] bir yoksulluk dönemi var. Bedensel hasarlar var. Onları atlatıyor insanlar

[0:30:29.559] ve o hasar düzelmeye başladıkça kontrol kapasitesi artıyor. Ama kumarda bir

[0:30:34.360] bedensel yoksulluk hissetmiyor. İşte durdurdum ve güzel harika ben hallettim

[0:30:38.200] bitirdim gibi. Kendine güven çok daha hızlı gelişiyor. Eee öbüründe o yaşadığı

[0:30:42.720] süreci bildiği için insanlar o fiziksel bağımlılıklarda özellikle orada bir eee

[0:30:47.919] buna geri dönmemek için daha büyük bir çaba var. Ama kumarda tamam ben

[0:30:51.399] oynamadım işte 3 ay borçlarımı da ödedi ailem deyip tam 3 ayda geri dönmek çok

[0:30:55.399] yüksek oluyor. H evet tabii. Eee ne dedi? Analk şeyle ilgili söyledi. Seks

[0:31:01.720] bağımlılığıyile ilgili aynı şeyi söyledi. Aynı tam aynı şekilde söylemedi

[0:31:05.200] ama dedi ki yani beyninin içinde insanın o fantezi dedi. Yani maalesef dedi

[0:31:11.000] aksiyona geçmese dahi kafasında o fanteziyi o hikayeyi döndürebilecek

[0:31:16.880] durumu var dedi. Yani çok daha zor olayı durdurmak dedi. Demin dediğiniz bir ayrı

[0:31:22.240] bir şey de hani e durdurabiliyorum ve siz de döndünüz diyorsunuz ki eee mühim

[0:31:27.519] olan başlatmamak. Bu aa'nın zaten dediği bir laftır. Biz bırakmayı biliyoruz ama

[0:31:32.279] tekrardan başlamamayı bilmiyoruz. Yani onu öğrenmemiz lazım diye bir benim

[0:31:36.559] gördüğüm Evet. bağımlılardaki en büyük problemlerden biri ikna olana kadar, "A

[0:31:40.399] ben duruyorum ki" diyen insanlar bağımlılığı olmadığını zannediyorlar.

[0:31:45.880] Peki son e dönemlerde ya da son birkaç senede bu maruana ile ilgili çok ciddi

[0:31:51.279] bir artış var benim gördüğüm ve eee neredeyse

[0:31:56.320] içmeyen genç yok gibi. Ya eminim vardır tabii ekzaj etmeyeyim ama eee ve aileler

[0:32:03.360] çok zorlanıyor bunun e kötü bir şey olduğunu anlatmak için çün o da içiyor,

[0:32:07.600] bu da içiyor işte şu memlekette de müsaade ediliyor filan gibi nelerle

[0:32:11.120] karşılaşıyorsunuz? Şimdi aslında biraz normalize olması

[0:32:15.440] ortalığı e karıştırdı diyebiliriz. Yani daha önce sadece Hollanda'da da

[0:32:19.600] serbestti. Şimdi Amerika'da birçok eyalette artık serbest oluyor.

[0:32:23.120] Dolayısıyla bu serbesttilik eee kavramı kafaları karıştırdı. Hı hı. E madem

[0:32:28.120] serbest o zaman bağımlılık yapmıyor. Halbuki alkol de serbest ama alkolün

[0:32:31.440] bağımlılık yaptığını biliyoruz. Hı hı. E aslında yurt dışında yapılan şey o.

[0:32:35.000] Evet. Tamam bağımlılık yapıyor ama en azından suç olmasın. oradan çıkarmak

[0:32:39.159] için yapılan bir şey. Kafayı karıştıran başka bir şey de tabii ilk başta

[0:32:42.960] özellikle Amerika'da serbest kalmadan önce medikal kullanımın serbest

[0:32:46.880] bırakılması. Bu da neye yol açtı? Y medikal kullanım o zaman ilaç. O zaman

[0:32:51.480] ilaç temını kullanabiliriz biz kavramı yerleşti ve maalesef bu çok da böyle

[0:32:56.760] normalizasyona çok yol açtı. İlaç her işe yarıyormuş diye. Tabii şöyle tarihe

[0:33:01.440] baktığımızda da aslında eee bunları görüyoruz. Örnek vereyim. Mesela tütün

[0:33:06.399] için, sigara için bir sürü ilanlar ben gördüm 1940'larda

[0:33:10.799] filan. İşte tütün astmaya iyi gelir, bronşlara iyi gelir. Vardır ya her şey

[0:33:16.880] iyi gelir kavramı. Şimdi eee tabii ki böyle bir şey gelmediğini biliyoruz ama

[0:33:21.000] bu durum şimdi aynı şey Esra için olmaya başladı. Hemen her şeye gelir. Zaten bir

[0:33:25.840] zararı yok. Ottur zararı yoktur gibi. Doğal maddeler zaten bağlılık yapmaz

[0:33:30.200] gibi bir normalizasyona doğru gitti. Bu çok artışın önemli bir sebebi. Hı hı.

[0:33:34.279] Tabii burada eee kolay bulunabilirliği de çok önemli

[0:33:38.440] bir faktör haline geldi. Çok rahat bulunabiliyor. E içmek zaten o kadar da

[0:33:41.960] kötü bir şey değil. Eee ailelerin de şey tamam esra bir şey değildir. Halbuki

[0:33:47.519] bizim için ciddi bir soru. Aykol içmesinde bağırı diye dönen durumlarla

[0:33:52.159] bile karşılaşmaya başlıyoruz aileler tarafından. Evet. Eee şimdi tabii eee

[0:33:57.880] dünyada şöyle bir problem ortaya çıkmaya başladı. Eser serbest kaldıkça içindeki

[0:34:02.200] etken madde oranı artıyor. Etken madde oranı arttıkça psikozlar çok

[0:34:05.960] yaygınlaştı. Yani bir grafiklerde şöyle bir eee eğri var artık. Eee tabii bizde

[0:34:12.119] o söz konusu değil ama bizde de ne oluyor o zaman? Sentetik kanabinoid

[0:34:15.679] dediğimiz sentetik esrarlar çok artmaya başladı. Son dönemde işte A4, peçete, [ __ ]

[0:34:21.200] dediğimiz eee maddelere dön. Şimdi eskiden bir bonzai eee salgını vardı.

[0:34:25.800] Sonra araya bir MET salgını girdi. Şimdi yavaşça tekrar eee bu sentetik kadamilit

[0:34:30.520] dediğimiz bir bonzayı benzeri Esra etkisi yapan ama esradan 1719 kat daha

[0:34:35.119] güçlü maddeler ki bunlar da tabii bir taraftan ölüme de yalçan şey. Şimdi 2017

[0:34:40.240] civarlarında Türkiye Avrupa'da ölüm de ikinci sıradaydı.

[0:34:44.679] Bu ne büyük dene bonzayı kullanımıydı aslında. Şimdi tekrar o risk eee geri

[0:34:49.440] geliyor gibi gözüküyor. O maddeden dolayı oluşan psikoz ya da maddenin eee

[0:34:56.720] tetiklediği aileden kalıtımsal olan eee psikozlar geçmeyen psikozlar herhalde

[0:35:02.040] geliyordur diye varsayıyor. Çok fazla geliyor maalesef çok arttı. Tabii aynı

[0:35:05.800] şeyi Met de yapıyor. Metamfetamin de çok yapıyor bu psikozları. Genelde de ailer

[0:35:10.160] çok farkına varamıyorlar. Bu bunun bir garip durumu olduğuna. İşte

[0:35:13.599] inanıyorlardı biraz bazı düşüncelere. İşte takip ediliyor muyum? Etrafta bir

[0:35:17.480] şeyler mi dönüyor? Sanki bana bir şey söylemeye çalışıyorsunuz da

[0:35:21.000] söylemiyorsunuz gibi diye başlayan bu psikozları genelde aileler biraz da eee

[0:35:25.920] normalmiş gibi eee kabul etmeye başlıyor. Ama bunların sayısı şu anda

[0:35:29.520] benim ilk mesleki deneyimlerime göre kıyaslarsak çok arttı. Neler dikkat

[0:35:34.160] etsin aileler? Yani özellikle bir madde kullanan bir

[0:35:38.079] gençleri varsa muhakkak tabii kullanmasını engellememiz lazım. Ama

[0:35:41.240] kullanıyorsa da bu zihinsel değişiklikler var mı yok mu? Eee işte

[0:35:45.720] bakıyorsunuz bambaşka bir hale geliyor. Temizliğine hiç bakmamaya başlıyor

[0:35:49.560] artık. Eee öz bakımı çoğun derece düşüyor. E kendi kendine konuşmalar

[0:35:54.760] başlıyor ama hala aile bunun çok farkında olmuyor. O yüzden o zihinsel

[0:35:58.079] değişimlerin eee takip etmemiz eee çok önemli. Çünkü bu eee aslında bir genetik

[0:36:05.200] durumun ortaya çıkışı. Yani belki işte bende de var ama işte estra içmediğim

[0:36:09.839] için çıkmıyor. Ama belki de bu genetik durum bana dedemin dedesinden geldi. Hı

[0:36:14.960] hı. Ama sıra içince bu bir anda alevleniyor. Hatta artık bu genetik eee

[0:36:19.280] hangi gen olduğu bile yavaş yavaş ortaya çıkmaya başladı. Tab bu genin bir

[0:36:23.839] özelliği de var aslında. Sadece maddeye bağlı psikozu geliştirmiyor. Arkasından

[0:36:27.119] ezizofreni geliştiriyor. Hı hı. Ama belki hiç o maddeyi kullanmasaydı bu

[0:36:30.920] durum ortaya çıkmayacaktı. Böyle de tıkanıp kalıyorlar muhtemelen. Evet. Bu

[0:36:36.960] tablo tabii çok daha bambaşka bir tablo. Bu eee metanfetemin dediniz eee birkaç

[0:36:42.160] defa. Biz Antep'te eee maalesef eee bu gençler eee böyle eline bulduklarını

[0:36:48.400] kullanırken bir anda bütün iş metamfetamine döndü. Ben zannediyordum

[0:36:51.720] ki daha alt gelirlilerin ulaştığı ve kullandığı eee durumlar. Fakat ilginç

[0:36:58.599] bir şekilde mesela Ankara'da bayağı yani iyi aileler, varlıklı aileler filan

[0:37:03.720] gençler bir metanfetamin kullanımı var. Y hani yöresel bilirdim şimdi değişti

[0:37:09.280] filan diyorsunuz ya. Siz ne görüyorsunuz bu eee kristal metanfetamin kullanımıyla

[0:37:14.440] ilgili? Şimdi her eee ekonomik düzeyde gözüküyor. Her sosyokültürel düzeyde de

[0:37:21.040] gözüküyor. Bunun enerinden bir tanesi fiyatının düşük olması değil. Etraftan

[0:37:25.640] bu işte performans eee artırıcı bir özelliğin olması. Yani günlerce

[0:37:30.960] uyumayacağım, çalışacağım. İşte en iyi ben olacağım, en iyi seksi ben

[0:37:34.839] yapacağım, en canlı ben olacağım, en güzel ben dans edeceğim. E bu tabii

[0:37:39.560] 1990'larda başlayan bir aslında akım. İyi olmak. Soruyorsunuz bir sen

[0:37:44.760] nasılsın? Süperim, bomba gibiyim. Ya ona gerek yok yani. İyiyim desen yeterli.

[0:37:49.240] Aslında bu da tabii orayı tetikliyor. Yani benim birçok mesela hastam eee daha

[0:37:54.400] iyi çalışmak için yapmaya başlıyor bunu. Halbuk zaten işi çok çalışıyor. Daha da

[0:37:57.640] çalışmasına gerek yok. Yani bu kadar da gaza basmasına hiç gerek yok açıkçası.

[0:38:02.480] Eee o yüzden de her eee kesimde maalesef yaygınlaştı. Bir de e bu ketamin

[0:38:07.800] meselesi var tabii. Aynı şekilde marijuana gibi işte medical marijuana

[0:38:12.280] gibi. Şimdi ketamin bu depresyonda onda bunda kullanıldığı için bir enteresan.

[0:38:16.880] eee yine gençlerde yani genç erişkinlerde diyelim isterseniz böyle 25

[0:38:22.640] ile 35 yaş grubu arasında böyle bir değişik aa beni böyle yumuşatıyor içki

[0:38:27.359] içmeme de gerek kalmıyor. Ertesi güne de hangoverı yok filan gibi böyle bir ay

[0:38:31.960] sanki dünyanın en hafif eee uyuşturucusuymuş gibi bir yaklaşım var.

[0:38:36.960] Yani ben anlayamıyorum. Bizim zamanımızda yoktu çünkü. Siz nelerle

[0:38:42.359] karşılaşıyorsunuz? Şimdi ketamin aslında bir anestezi ilacı. Nasıl yapıyor

[0:38:46.160] anesteziği? Beyni eee ikiye ayırıyor. İki taraf birbiriyle haberleşemiyor.

[0:38:50.359] Dolayısıyla işte anestezik etkisi burada. Şimdi bu durum tabii insanların

[0:38:55.839] biraz hoşuna gidiyor. Hayal güçlerini falan artırdığı için birbiriyle o iki

[0:38:59.839] beynin eee haberleşememesi. Ama bunun sonucu da şu. Burada ayrışma psikozu

[0:39:04.960] getiren bir şey. Gene mesela ketamine bağlı şizofrenin çok fazla olur. Sebep

[0:39:09.119] çünkü direkt aslında ketamin psikozu denen bir şeyimiz var. Bunun en büyük

[0:39:13.040] sebebi de o anestezlik etkisi sırasında bu beyni ayırmasından dolayı ortaya

[0:39:17.319] çıkan problem. Biz buna ilk baştaki halin disosiyasyon diyoruz ama

[0:39:21.280] disosiyasyonun bir sonraki aşaması psikozdur zaten. Eee dolayısıyla insan

[0:39:25.720] bunun çok farkında değiller. Tabii ilaç olarak kullanıyoruz doğru ama biz

[0:39:29.240] onların kullandığı gibi kullanmıyoruz. Biz mikrodozlara kullanıyoruz ve

[0:39:32.480] mikrodozu onların hesaplaması mümkün değil insanlar. Çünkü bayağı bir kilo

[0:39:36.960] başına, vücuttaki su oranına ona göre bir hesaplamamız oluyor bizim. Hı hı. ve

[0:39:41.880] onun verilme yolu e gene ayrıca hesaplanıp veriliyor. Dolayısıyla ben

[0:39:46.920] mikroloz yapıyorum zaten. İki gün sonra mikrodz makrodoza dönüyor zaten. Onu

[0:39:51.480] durduramıyorsun. O zaman tedavide kullandığımız biçimler çok farklı. Eee

[0:39:55.760] ama o da tabii a ilaç olarak kullanılıyor. O zaman ben bunu

[0:39:59.200] kullanayım eee dönmeye başlıyor maalesef. Galiba işte burada demin en

[0:40:04.119] başta başladığımız şekle yani burada bir ulaşılabilirlik var. Yani bir sürü

[0:40:09.200] değişik maddeden bahsettik ve bunlar artık piyasada benim anladığım zaten

[0:40:14.599] böyle yemek servisi gibi adam geliyor çantayı açıyor böyle hani ne istersen,

[0:40:19.800] hangi kalitede istersen, saat kaçta istersen filan borçla filan gibi tamamen

[0:40:26.000] insanı içine alıcı ve her nevi şekilde gençler daha da cesur oluyor. Benim

[0:40:29.960] anladığım e tamam bütün bunlar var da şimdi eee gidecekleri tedavi yok.

[0:40:36.720] Bu kadar sizin kadar detayı bilen doktor yok, terapist yok. Çok esas öneme de

[0:40:42.680] yok. Önleme de yok. Ya Rus ruleti gibi. Hani Amerika'dasın o da Rus ruleti gibi

[0:40:48.680] diyebilirsin ama diyememezsin. Tamam çektin tetiği. Patlarsa en azından çoklu

[0:40:54.880] tedavi var. Yani her şehirde var neredeyse her kasabada var. Burada bir

[0:40:59.359] de o iş rayından çıktı mı gidilecek yer de yok. İşte size gelmeye biri kalksa

[0:41:05.200] aylar sonra yanacak randevu veriyorsunuz yoğunuzdan. Doğru biliyorum değil mi? Ya

[0:41:09.720] da işte eee tedavi göremiyor insanlar. Eee peki Kültekin Bey yani bunları zaten

[0:41:16.599] aşağı yukarı insanlar eee aileler muzdaripler biliyorlar. Neler üzerine

[0:41:20.800] çalışıyorsunuz yeni? Çünkü siz çok yenilikçisiniz. Hep böyle bir şeylere

[0:41:24.880] bakıyorsunuz. Ya şu şu şu şu alanda ne oluyor? Bunları nasıl birleştiririm

[0:41:29.440] filan. Var mı böyle heyecanlı açılımlar? Şimdi bu dönem tabii iki şey ön planda.

[0:41:34.440] Bir tanesi önleme. Tekrar önlemeye dönmek zorunda kalıyoruz. Çünkü önleme

[0:41:38.040] gerçekten önem kazanmaya başladı. Gerçekten çok e bilgisizlikle

[0:41:42.880] karşılaşıyoruz. Mesela çok iyi bir okulda eee çocuklar diyor ki e sigara

[0:41:46.800] yasak mı ya Türkiye'de? Ya bunun yasak olduğunu bilmemek çok mümkün değil.

[0:41:50.800] Demek ki bunun bir eti vermemişiz biz insanlara. O yüzden aslında ben ailelere

[0:41:55.319] de hep şunu söylüyorum. Okulunuzda bir bağımlılık önleme eğitim var mı? Bunu

[0:41:58.240] bir sorun. Çünkü talep olmazsa arz da olmayacak zaten. Ama önleme deyince de

[0:42:03.560] nasıl bir önlemeden söz ediyoruz? İşte 200 tane çocuğu bir sınıfa doldurup eee

[0:42:08.119] onlara bir şey anlatmak önleme değildir. Hiç de işe yaramaz. Hatta eee ters tepen

[0:42:12.520] bir şeydir. O yüzden doğru önleme aktiviteleri eee çok önemli. E tabii son

[0:42:17.760] dönemde kumar çok farklılaştığı için kumar üstüne biraz daha yoğunlaştık

[0:42:21.520] açıkçası. Çünkü şimdi bizde illegal kumar daha ön planda olduğu için eee

[0:42:26.720] Avrupaile Amerika'yile çok uyuşmuyoruz biz. Eee onlar daha çok legal kumarusa

[0:42:31.359] çalıştıkları için çok farklı yaklaşımlar sergileyebiliyorlar. Ama bizdeki illegal

[0:42:35.040] olduğu için bizim bambaşka bir şey e ortaya koymamız gerekiyor. Biraz ilgi

[0:42:39.720] alalım. E bir taraftan o tarafa doğru kayıyor. Birazcık da tabii insanların

[0:42:45.040] eee bu alkolü maddeyi bıraktıktan sonra yaşadığı bir mutsuzluk var. Hı hı. Biz o

[0:42:49.839] mutsuzlukla nasıl başa çıkabiliriz? Hı hı. Daha doğrusu onu nasıl nafletiz? Onu

[0:42:53.680] yok etmek mümkün değil. Aslında onu da öğrenmesi gerekiyor insanın.

[0:42:56.680] Sıkılacaksın, üzüleceksin biraz eee her şeyde bunu yaşayacağız ama birazdan onu

[0:43:01.960] nasıl kodlatabilirler? Onun üstüne yoğun bir şekilde çalışıyorum. Demin biraz

[0:43:06.319] bahsettik. Böyle gruplayıyorum dediniz. Böyle bir eee Ha evet. Bir de tabii şu

[0:43:11.599] var. Şimdi bizde en büyük sorun gene karşılaştığımız eee her bağımlıyı aynı

[0:43:16.559] şekilde görmek. Yani bir fabrika gibi bir yerden sokup ömür alal çıkarmak

[0:43:20.200] değil. Yani her eee bağımlı farklı ihtiyaçları var,

[0:43:25.680] farklı riskleri var. Eee şimdi bunu eee saptamak için de bazı şeyler geçtik.

[0:43:30.720] İşte bağımlık danışmanlığı maddik diye bir şey geçtirdik. Böylece herkesin

[0:43:34.599] kendi ihtiyaçlarını eee ve risklerini görebilmemiz lazım. Çünkü biz o ihtiyaç

[0:43:39.440] ve risklere göre önleme de yapacağız. Tekrar kullanmayı engellemesi de bunun

[0:43:43.920] üstüne kurulu. O yüzden birçok bununla ilişkili ölçekler oluşturmaya başladık

[0:43:48.720] ve onları kullanıyoruz bir taraftan. Eee ama bir taraftan da baktığımızda da

[0:43:53.960] zaten dünyada tabii var olan şeyler ama anlamayı kolaylaştırmak için söylüyorum.

[0:43:57.800] Aslında üç ana grup var. Bir tanesi artık

[0:44:01.200] bilinsel hastalık kaynak yapışan kişi kendini hiç durduramıyor. Yanlış olduğu

[0:44:05.400] bildiği halde keyif almasa bile kullanan bir grup. Bir diğer grup rahatlamak için

[0:44:10.000] yapanlar. Yani anksiyeteyi gidermek, sesi gidermek, travmalarını daha hiss

[0:44:14.960] etmek için yapan grup var. Bir grup ise daha çok heyecan arama, işte risk alma,

[0:44:19.960] eee, dürtüsel davranışlar, hiperaktif grup diyebiliriz

[0:44:24.240] bunlara. Eee, aslında böyle baktığımızda bile üç tane bir grup direkt ortaya

[0:44:29.040] çıkıyor. Hı hı. O yüzden bizim de hep buna uygun yeni programlar geçtirmemiz,

[0:44:33.800] yeni önlemler almamız gerekiyor. Ama aslında bakarsanız tabii tane kalmıyor.

[0:44:39.440] Daha da yaygınlaşan bir grup. Eee çünkü bir fabrika gibi düşündünüzde bu işiyor.

[0:44:44.400] Herkese aynı program olmuyor. Peki sizin eee

[0:44:49.079] kliniğinizde sizinle birlikte çalışan terapistler var mı? Var diye şeyden,

[0:44:55.880] hastaneden bahsetmiyorum. Mudisten bahsetmiyorum. Kendiniz nasıl bir

[0:44:59.160] program? hem hastanede hem eee çalıştığım ofiste de çünkü

[0:45:03.079] multidisipliner çalışmaya inandığım için eee ve bu gerekli. Şimdi ben ayda bir ya

[0:45:07.960] da ik ayda bir görerek bir şey değiştiremem. O yüzden muhakkak bir

[0:45:11.280] ekiple çalışmamız gerekiyor. Hatta birkaç kişiyle eee çalışmamız gerekiyor.

[0:45:16.119] Eee ama bazen insanlar işte onu algılamakta zorla işte bir ilaç alayım

[0:45:20.000] da iyileşim yok yani. Geldin tamam ben bir program hazırlayayım bir yol

[0:45:23.319] haritası çizelim ve bu yol haritası üstünde hep beraber yürümemiz gerekiyor.

[0:45:26.599] Ve bu tek kişili olacak bir şey değil. bunu sağlamaya çalışıyoruz. Benim

[0:45:30.880] bildiğim siz de 12 basamak programlarının oldukça destekçisisiniz.

[0:45:36.319] E size gelen eee danışanlara, hastalara eee gitmesini arzu ediyorsunuz. Hani

[0:45:42.599] belki zorlamıyorsunuz benim yaptığım gibi ama ben onu kesin bir şey haline

[0:45:47.920] getiriyorum. Ama ne görüyorsunuz? Nasıl bir fark görüyorsunuz giden ve gitmeyen

[0:45:51.520] hasta? K şöyle düşünmek lazım. Hiçbir psikoloğa

[0:45:54.880] ya da psikiyatriste eee bir A'da ya da NA'daki arkadaşlarının sponsoruna

[0:45:58.960] ulaşabildiği kadar kolay ulaşamaz insanlar. Hı hı. Dolayısıyla temizliği

[0:46:03.119] uzatan bir süreç o. Eee bazen bir alışmakta zorluk çekiyorlar. O yüzden

[0:46:08.200] ben eski bağımlı meslektaşlarımdan rica ediyorum. İlk onlarla birlikte

[0:46:11.920] gitmelerini istiyorum. Çünkü onlar anlatıyorlardı. Yani burada ne

[0:46:15.119] yaşayacaksın, ne olacak, buradan ne kazanacaksın ama zorlanacağın şeyler ne

[0:46:19.480] olacak? Çünkü onlar da aynı yoldan geçtikleri için çok da e işe yarıyor.

[0:46:23.720] Daha oraya alışmalarını kolaylaştırıyor. Tabii eee herkese göre

[0:46:28.040] dil ağaydı ne ama o ilk baştaki o fikri almaları ve yalnız olmadıklarını

[0:46:32.839] görmeleri, insanların aynı şeyleri yaşadığını, aynı zorluklar yaşadıklarını

[0:46:36.040] görmesi de çok işe yarıyor. Eee ama maalesef bizde bir kaçış var. Yani

[0:46:40.760] birazcık böyle grup içinde olmakta insanlar kaçınıyor. Halbuki grup tedavi

[0:46:44.359] edicidir. Grup bir tür ilaçtır aslında. Kendinizi orada görürsünüz. illaki çok

[0:46:49.800] iyi olmak zorunda değilsiniz. O insanlardan bir şeyler öğrenirsiniz. Ve

[0:46:53.480] anın temel özelliği de aslında bu olduğunu düşünüyorum açıkçası. Ve bir

[0:46:58.160] destek grubu tabii kendi içinde de 12 basamak kendi ayrıca hani a ve NA

[0:47:03.400] dışında da tedavi özelliği çok fazla olan insanın kendisini tanımasını da çok

[0:47:08.440] iyi sağlayan ve eee iyileştirici gücü olan bir yöntem. Gene bazına iyi

[0:47:14.559] gelmeyebilir ama iyi gelenler için de çok da etkili yöntem. O yüzden ben her

[0:47:18.640] türlü yöntemin kullanılmasından yanayıyım açıkçası. Çünkü bana bir

[0:47:22.079] yöntem iyi gelecek. İnsanlar bunu bilmeliler. Bu 12 basamak programları

[0:47:26.440] A'ya mesela ben birini yollamaya çalışıyorum ama ben orada bilinmeyeyim.

[0:47:30.160] Diyorum ki yani seni orada görmeleri inan bana insanları mutlu edecektir.

[0:47:34.559] Çünkü zaten senin dışarıda nasıl bir şey yaşadığını görüyorlar. Sen belki

[0:47:39.119] görmediklerini zannediyorsun ama insanlar farkındalar ve seni böyle bir

[0:47:44.760] program içinde görünce a en azından deniyor ya da ayık ayık kalmaya

[0:47:48.280] çalışıyor diye bir çok enteresan eee her yolladığım insandan da sonradan aa benim

[0:47:54.200] gibilermiş diye bir şey geliyor. Herkes kendini çok özel zannediyor. Galiba biz

[0:47:58.559] bağımlılar biraz öyle zannediyoruz. Biz çok özeliz diye. Özeliz de esasında

[0:48:02.880] belki bazımız daha zeki olduğu için, bazımız daha duygusal olduğu için eee

[0:48:08.599] maddi rahatlama dediniz, kaçış dediniz, performans dediniz. Herkesin başka

[0:48:13.880] kullanım şekli var. Eee tahmin ediyorum ki bir psikiyatro olarak şuna da çok

[0:48:19.119] inanıyorsunuz. Eskiden eee eski zamanlarda Türkiye'de bu işler

[0:48:23.960] yapılmazkenden diyelim isterseniz ve sadece bu Hezelton gibi yerlerin 12'e

[0:48:29.680] basamak programını baz aldıkları tedavi metotlarında bu dual diagnosis denilen

[0:48:35.480] ikincil tanıla göz ardı edilirdi, bakınılmazdı.

[0:48:39.680] Dolayısıyla da kişi maalesef çok çok zorlanırdı, ayık kalırdı belki ama bir

[0:48:45.160] ömür bir sıkıntı, bir depresyon, bir işte hiperaktivite vesaire eee doğru

[0:48:51.240] tanı konulduğu takdirde büyük rahatlama gördüğünüzü zannediyorum. Yani hastanın

[0:48:56.359] rahatladığını gördüğün yani illa tanısı olduğu için değil ama tedavi diyelim

[0:49:00.880] isterseniz. Şimdi zaten son araştırmalar şunu

[0:49:04.359] gösteriyor. Bağımlılığa %90 oranında eşlik eden bir ruhsal sorun var. Hı hı.

[0:49:09.960] Dolayısıyla eskiden baktığımız gibi bağımlılık ayrı bir alan, ruh sağlığı

[0:49:13.520] ayrı bir alan diye bakmak mümkün değil. Bunlar %90 iç içe geçiyorlar. Yani

[0:49:17.920] hepsinde yani hepsinde var bir sorun yaşadığımız. Ha bu kimi zaman bir

[0:49:21.880] anksiyete olabilir. Bir panik atak olabilir. İşte anksiyeteli insanlar

[0:49:26.079] sosyal anksiyeti gidermek için alkol içerler. Bir süre sonra alkol bağımlısı

[0:49:28.960] olur. Sonuçta biz bu sosyal anksiyeti düzeltmediğimiz sürece bu bağımlılığı

[0:49:32.480] düzeltemeyeceğiz zaten. O yüzden hep ikisi birbirinin bir döngü. O yüzden tüm

[0:49:36.520] ulusal sorunlarla çalışmamız lazım. travmalar eee bir travmayı unutmak için

[0:49:41.559] bir madde kullanır kişi. Sonrasında o madde kullandığı için yeni travmalar

[0:49:45.160] yaşar. Bu sefer tek daha çok madde kullanma ihtiyacı olur. O zaman bizim

[0:49:49.079] hepsini ele almamız gerekiyor. Bunlar ilk başta çıkmayabiliyor. İlk detoks

[0:49:53.160] aşamasında ilk birkaç ay. O yüzden soruyorlar bana. Şimdi bana ne

[0:49:55.720] yapacağızlar? Dur bir dakika diyorum. Bir birkaç ay geçsin. Bir detoks

[0:49:59.079] aşamanız geçsin. Bir arının ondan sonra zaten hissedeceğiz biz. Göreceğiz

[0:50:02.839] onları. Hı

[0:50:07.040] hı. Bunu o zaman göreceğiz. Gerçekten de işte 3 ay civarında gerçek diğer

[0:50:13.359] sorunlar ortaya çıkmaya başlıyor. Tabii ki varlık da tek başına bir sorun yani

[0:50:18.760] ayrı bir antite. Artık her ikisini birden götürmemiz lazım. Yani sadece

[0:50:23.040] diğer ruhsal sonunu tedavi ettiğimiz zaman düzelmiyor bağımlılık. Ama bağımlı

[0:50:27.240] da düzelttiğimiz zaman e diğer tarafı düzeltmezsek o da yeterli olmuyor. Şimdi

[0:50:32.200] ben son zamanlarda enteresan bir şekilde tabii kendi ilgilendiğim

[0:50:37.839] olanların içinde bu biohacking longevity filan da olduğu için ve insanlar beni

[0:50:41.880] bir şekilde öyle de tanıdıkları için böyle hiç ikna olmayacak insanlar fazla

[0:50:47.400] alkol içtiğine, o spektrumun içinde eee ortalarda olduğuna filan hemen o yola

[0:50:53.839] geçiyorum. Bak diyorum sen diyorum madem diyorum böyle diyorum işte uzun hayata

[0:50:57.720] merakım var biohacking yapmaya çalışıyorsun longeviit'i konuşuyorsun

[0:51:01.280] filan yani hiç uymayacak bir hayat tarzı eee çiziyorsun diye. Eee benim gördüğüm

[0:51:09.520] tabii eee bu son eee kümelemelerle birlikte eee davranışsal bağımlılıklar

[0:51:16.079] işte kumar, seks, yemek vesaire gibi ve eee kimyasal bağımlılıkların hepsi artık

[0:51:23.520] aynı. substance use disorder yani madde kullanım bozukluğu diye eee

[0:51:28.000] gruplandırılmış durumda. Aynı soruyu ana lemke'ye de sordum. Dedim ki bir tanesi

[0:51:33.720] eee eee kanyin bariyerini geçiyor molekül olarak ve yapışıyor.

[0:51:39.960] İşte alkolü aldınız daha fazla gaba eee üretiyorsunuz. Dolayısıyla depresan hale

[0:51:46.240] geliyor. İşte eee kokaini aldınız, dopamin fazlası oluyor vesaire gibi. Siz

[0:51:52.440] nasıl tanımlıyorsunuz diğer işte kumarı, seksi, interneti vesaireyi? Yani nasıl

[0:51:59.440] eee tedavide daha farklı yöntemler seçiyor musunuz?

[0:52:03.440] Öncelikle hepsi dopamine dayanıyor. Aslına bakarsan en ilkel

[0:52:06.240] nörotransmitimiz çünkü isterse gaba olsun isterse e serotonin olsun sonuçta

[0:52:11.040] gidip dopamini etkiliyor ve bütün bunlar aslında bizim haz duyarlılığımızı bozan

[0:52:15.880] şeyler. Dolayısıyla aslında kumar oynadığı zaman da kişi heyecanlanıyor ya

[0:52:20.440] da kazanınca keyif alıyor. Aslında ne oluyor? dopamin salınıyor. Sonuçta

[0:52:24.160] bilinsel olarak baktığımızda hepsi dopamin üstünden çalışıyor. Sonuçta bir

[0:52:28.119] tanesi bir maddeyle bu dopamini canlandırıyor. Bir tanesi dışarıda bir

[0:52:31.640] başka olayla işte bir sosyal medyada beğeni sayısı gene dopamini

[0:52:36.440] canlandırıyor. Sonuçta tabii beyin değişikliği aynı oluyor. Aslına

[0:52:39.799] bakarsanız kumarda da, uyuşturucuda da eee internette de hep beyin

[0:52:44.200] değişiklikleri aynı aslında. Sonuçta bir şey değişmiyor. bağımlılık geliştikten

[0:52:48.240] sonra eee öte taraftan darus paternleri de çok

[0:52:52.559] benziyor. Yani işte durduramamak, zarar vermesine rağmen devam etmek, öncelik

[0:52:57.839] kazanması. Bu nedenle ben çok da ayrıştırmıyorum aslına bakarsanız. Temel

[0:53:01.880] de işin %70 80'i hepsinde neredeyse aynı ama kendine ait özellikleri o %20

[0:53:06.920] civarında. Tabii o %20 de çok önemli. Çünkü e o yaklaşımda çok önemli bir

[0:53:11.520] ayrım getiriyor. Ama temel olarak herkesin uygulaması gereken kurallar var

[0:53:15.359] bağımlılıkta. İşte o yüzden de o %70 o paternden uzaklaşmak, değişmek

[0:53:20.200] için de onları uygulamamız gerekiyor. İnternet demişken şimdi biraz da oranın

[0:53:24.799] et onun etrafında şey yapalım. Ben illegal kumardan bahsetmeyeceğim. Sosyal

[0:53:30.400] medya bağımlılığı eee ile ilgili yani hakikaten zaten bu firmaların kendine

[0:53:38.000] göre yaptıkları strateji onun etrafında. Eee, çok önünüze geliyor mu hayatını

[0:53:44.040] eee, derbedar yapan yoksa hala Türkiye'de o seviyede değil mi bu sosyal

[0:53:49.160] medya bağımlılığı, internet bağımlılığı? Şöyle söyleyeyim. İlk internet

[0:53:52.920] bağımlılığı lafı çıktığında 2000'lerin başıydı. Ben böyle bir şey olmaz canım

[0:53:56.720] dedim. Bu kadar eroyun bağımlısı varken internet neymiş ki? Sonra ilk gördüğüm

[0:54:01.480] bir çocukta oyun bağımlılığı vardı. Eee, ve evet dedim ya bu bir bağımlılıkmış

[0:54:06.839] gerçekten dedim. biraz anlatsanıza nasıl e neleri seyretti olay. Eee yani şu olay

[0:54:13.280] direkt beni aslında Evet. Banıkmış dedirten şey şuydu. İşte tuvalete

[0:54:16.680] gitmiyordu. Tuvaletini damacanay yapıyordu oyun bilgisayardan

[0:54:20.200] uzaklaşmamak için. İşte bu da artık tüm o bağımlı kriterlerini dolduruyor. Çok

[0:54:25.839] geç olarak Dünya Sağlık Örgütü bence çok geç kaldı. O uyğımlılığı bir hastalık

[0:54:29.920] olarak kabul etti. Hı hı. Tabii bunu kabul etmesi dünyada birçok şeyi

[0:54:33.599] değiştirdi. Eee niye? Çünkü artık hastalık olduğu için bazı önlemleri

[0:54:38.160] almazsa tazminat davalarıyla karşılaşacağı için firmalar birçok şey

[0:54:41.880] yaptılar. Mesela eskiden telefonlarımızda bu hafta şu kadar

[0:54:45.599] kaldın gibi uyarı gelmezdi. Tamam bir süre sonra gelmeye başladı. Bu ne zaman

[0:54:49.920] çıktı ortaya? Dünya Skar bunu bir hastalık olarak kabul ettikten sonra

[0:54:53.480] çıktı. Bence şimdi yeni akım akıllı telefon

[0:54:57.000] bağımlı diyebileceğimiz yani o zaman sosyal medyayıla sınlandırmak bana zor

[0:55:00.079] geliyor. Kimisi oradan sosyal medya görüyor, kimisi chat yapıyor, kimisi

[0:55:04.200] oradan başka bir şey yapıyor. Akıllı telefon bağımlılığına doğru gidiyoruz

[0:55:06.839] ama bu bir hastalık olarak henüz konmadı. Eee, tanısı ama bence yakın

[0:55:11.680] zamanda konacağını düşünüyorum da. Çünkü bunu çok görmeye

[0:55:15.119] başladık. Eee, ama bir önemli farkı var. Eee, mesela alkol içmeden yaşayabiliriz,

[0:55:21.319] sigara içmeden yaşayabiliriz, kumaradan yaşayabiliriz. Ama bu günümüz dünyasında

[0:55:26.319] cep telefonu kullanmadan yaşayamayız. Şimdi bu bir gerçek. O yüzden burada

[0:55:31.039] yaklaşımımız farklı olmalı. Burada hiç kullanma demek mümkün değil. İnsanlar

[0:55:34.920] kullanacak. Kullanmazsanız mümkün değil ama bunu kontrol etmeyi öğrenmek. O

[0:55:39.839] yüzden burada biraz daha zor iş. E öbürünü de diyoruz ki arın bırak. Evet.

[0:55:44.839] Bu dijital detoks denen şey bir moda var. Genelde ben trumodaları çok sevmem

[0:55:48.079] ama dijital detoks bence önemli bir şey. Eee, kısa dijital detokslarımın çok

[0:55:52.160] yararlı olduğunu görüyoruz. Ne öneriyorsunuz sizin önünüze gelen varsa

[0:55:56.240] dijital detoksın içinde? Benim önerdiğim ilk en basit günde iki kez bir saat şu

[0:56:03.160] telefonun uzak dursun diyorum ama şu değil tabii. İşte şu anda bir program

[0:56:06.960] yapıyoruz telefonuma bakmıyorum. Bu değil. Telefonuma bakabilecekken

[0:56:10.680] telefonum orada dururken bakmamak. Ben bir hikaye anlatayım size. Hep bunu

[0:56:14.440] anlattığım bir hikaye. 2 yıl önce filan İrlanda cezaevlerinde bir işte ziyarete

[0:56:18.640] gittim. Bir davet vardı. Cezaevine girerken tabii cep telefonunuzu arabada

[0:56:23.680] bırakıyorsunuz. Bıraktım girdim. Ben zannediyorum ki bir saat

[0:56:27.480] sürecek. Eee 5 saat sürdü ve ben 5 saat cep telefonumdan ayrıyım. E aklım cep

[0:56:34.839] telefonunda acaba bir şey oldu mu? Yeni bir yazı geldi mi? Bir şey var mı? Hatta

[0:56:38.720] bir ara şöyle düşündüğümü fark ettim. Acaba dedim cep telefonum da benim onu

[0:56:41.880] düşündüğüm kadar beni düşünüyor mudur? Çıktım tabii hemen baktım ama

[0:56:47.880] inanın o 5 saatlik detoks 2ü gün beni idare etti. 2ü gün o kadar az baktım ki.

[0:56:53.240] O yüzden kısa kısa detokslar eee cep telefonu çok işe yarıyor. Hı hı. Bu

[0:56:58.440] sabah tabii şöyle insan o zamanlar düşünüyor. Sabah uyandığımızda bütün

[0:57:03.680] erişim engellenmişti sosyal medyaya. Bizim de işimiz tabii sosyal medyayla

[0:57:08.400] yani işte YouTube'a yarınki programın bugün çıkışı yapılacak. Atıyorum onun

[0:57:13.480] reklamı alacak. Allah dedim ne yapacağız?

[0:57:16.799] Sonradan insan işte bu programları yapa yapa düşünüyor ya ne olacak yani kimse

[0:57:21.839] de yok yani. Ben onu koysam koyabilme şansım olsa zaten kim görecek ki filan

[0:57:27.160] diye. Ama dediğiniz doğru bu Social Dilem eee diye o Netflix

[0:57:32.319] documentaryinde eee bir aileyi canlandırıyorlardı ve anne bir karar

[0:57:37.839] alıyor. Bir tane böyle kendinden kilitli böyle bir kavanoz gibi bir şey bulmuş.

[0:57:41.520] yemek akşam yemek saatinde artık herkes telefonlarını bu kavanozun içine

[0:57:46.359] koyuyoruz diyor. Eee ve eee işte yemek sonuna kadar işte biz birbirimizle

[0:57:50.760] konuşacağız falan. Tabii zaten hiç kimse birbiriyle konuşacak bir şey bulamıyor

[0:57:54.240] ama oradaki genç kız resmen bir anda kalkıyor bir çekiç

[0:57:59.839] alıyor ve çekiçle kavanozu kırıp telefonunu alıp yukarı çıkıyor. Yani

[0:58:03.960] gençlerde belli ki bu raddeye gelmiş durumda. Aslında bir anlamda bir

[0:58:08.559] yoksulluk krizi diye söyleyebiliriz. Ha ben bazı eğitimlerde şunu söylüyorum.

[0:58:13.559] Diyorum ki kimler tuvalete cep telefonuyla

[0:58:16.480] giriyor? Yarıya yakını yani %40 en az el. E kaldıralım mı burada? Ben

[0:58:20.880] kaldırıyorum mesela. Ben de kaldırıyorum. Halbuki niye ne gerek var?

[0:58:24.280] Şimdi mesela kendi başımıza kaldığımız yegane yerlerden bir tanesi tuvalet.

[0:58:29.440] Eee ama bize neyi gösteriyor? Oraya bile elimizde bir cep telefonu ihtiyacı

[0:58:33.079] hissediyoruz. İşte bu bizim otomatikleştiğimizin bir göstergesi. O

[0:58:36.480] detoksa ne işe yarıyor? Otomatikliği kırmaya yarıyor. Aslında gene çok klasik

[0:58:40.559] bir örnektir bağlamak için. Çekirdek. Çekirdeği yemeye başlarız. Bir süre süre

[0:58:44.400] dudaklarımız tuzdan kabarsa bile yemeğe devam ederiz. Durduramayız. Niye?

[0:58:47.839] Otomatik hale gelmiştir. Kısa bir ara verirsek çekirdek yemeği bırakırız. O

[0:58:51.799] zaman dijital detoks dediğimiz şey de bence aynen böyle çalışıyor mekanizma. O

[0:58:56.160] zaman çok ciddi bir tehdit olarak görüyorsunuz gençlerde? Eee sadece

[0:59:01.039] gençlerde değil maalesef yetişkinlerde de görüyorum. Yani 50 yaşında bugün niye

[0:59:05.599] beğeni az aldım deyip ağlayan gelen vakalarım oluyor. Öyle mi? Bugün bir

[0:59:11.280] post yaptım ama çok az beğeni geldi. Niye onun arkadaşının beğenisi çok daha

[0:59:16.319] fazla olmuş. Niye de hüngörüngür görüşme boyunca ağlıyor. Peki bu eee diğer

[0:59:20.640] davranışsal bağımlılıklarla ilgili de bir ilaç protokolü oluyor mu? Eğer bir

[0:59:26.359] durum eşlik ediyorsa örneğin depresyon, kaygı bozukluğu eşlik ediyorsa bazen de

[0:59:30.319] şey işe yarıyor tabii durduramamada sonuçta alkolü durduramamakla sosyal

[0:59:35.039] medyayı ya da kumarı durduramamak aynı beyin mekanizmasıyla oluyor. Orada da

[0:59:39.359] kullandığımız o durduramamayı düzelten ilaçları

[0:59:42.960] kullanmak tabii ki eee faydalı oluyor. Bu zararı azaltmakla ilgili ne

[0:59:48.680] düşünüyorsunuz? Harm reduction dedikleri. Şimdi ben zarar azaltmaya

[0:59:52.079] inanırım. Hı hı. Eee, çünkü her insan bırakamayabilir. Eee, her insana uygun

[0:59:57.839] değildir bırakmak. Bezar azaltma hümanistik bir şeydir. Yani e bırak, e,

[1:00:02.640] bırakamıyorum. E ne olacak o zaman? E git öl ya da bana gelmeme diyeceğiz. O

[1:00:07.079] yüzden gel beraber bir şey yapalım. En azından gördüğün zarar azalsın. Ama bu

[1:00:11.079] kimler için geçerli? Tabii bırakamayanlar için geçerli. O yüzden 1

[1:00:14.839] 2 3 5 olmadı mı? O zaman artık bunu yapmaya başlayalım. Bazen insanlar

[1:00:19.119] bırakmaya hazır olmuyor. Diyor ki ben şu an hazır değilim. Ne zaman? Ben en az 56

[1:00:23.599] ay. O zaman ben gel o zaman zarar azaltalım diyorum. Hiç olmazsa gördüğün

[1:00:26.880] zararı azaltalım. Sonrasında bırakmak çok daha kolay oluyor. Zaten dediğim

[1:00:30.359] gibi bu hümanistik bir yöntem aslında. Yani insanı düşünen, insana daha uygun

[1:00:33.720] olan bir yöntem. Eee sonuç ama hedefimizle apsidens ayıklık tabii ki.

[1:00:38.920] Hı hı. Ama o ayıklık yöntemine nereden ayıklığa nereden gideceğiz? O önemli.

[1:00:44.359] Kimi zaman harm reduction'dan geçebiliriz. Kim zaman başka bir

[1:00:47.599] yöntemle geçebiliriz. O her kişiye tek bir yöntem cevap vermeyecek. Peki şeyi

[1:00:52.280] görüyor musunuz hiç? Atıyorum metanfetemine bağımlı ya da eee krak

[1:00:57.839] kokaine bağımlı. Fakat e onları bırakıp içki içmeye devam edebilen hastalarınız

[1:01:04.119] var mı? Tabii bir çok yani alkolikçe içenden bahsetmiyorum. Normal sosyal iç

[1:01:09.480] olarak. Ha sosyal iç olarak eee uzun dönemde evet ama ilk başlarda çok izin

[1:01:14.599] vermiyorum açıkçası. Çünkü çok kolaylıkla yerine koyma oluyor. Çapraz

[1:01:18.119] tolerans gelişiyor. Ama bazen insanlar bir şeysiz bırakamıyorlar. O zaman bir

[1:01:22.039] izin veriyorum bir kontrollü bir şekilde ama genelde çok bunu doğru olmadığından

[1:01:25.680] an tabii sonuçta kişinin kendi hayatı, kendi seçeceği bir kural. Tab ama şeyi

[1:01:30.760] çok görüyoruz. İşte kokaini bırakıp kumara başlayan kumarı bırakıp eee

[1:01:34.799] Mete'e geçen çok insan görünüyoruz. O yüzden hepsini uyarmak zorunda

[1:01:38.280] hissediyorum ben kendimi. Ben çok şaşırmıştım. eee, New York'ta stajımı

[1:01:41.720] yaparken Harm Reduction modeliydi ve, eee, tabii ben total

[1:01:49.160] abstinans olarak tedavi oldum zaten. Yani şeyi

[1:01:53.359] bırakın yani çok uzun zamanımı almıştı o konsepti görmek fakat şunu gördüm işte o

[1:01:59.240] harm reductiona tamam işte atıyorum eee adam gay ve crystal met'le işte o

[1:02:05.279] diskoteklerde e partiler daha iyi seks daha iyi vesaire ve müsade müsaade

[1:02:10.599] ediyorlardı demeyeyim ama sosyal olarak becerebiliyorsa işte bir iki kadeş

[1:02:14.720] arabını içsin diye. Fakat şunu gördüm enteresan bir şekilde. Aslında yine

[1:02:19.720] hedef total abstinansa gidiyordu. Fakat o kendisi görsün onu da yapamayacağını.

[1:02:25.359] Yani en kötüyü evet bırakmak zorundayız. Öbürküne de bir bak bakalım

[1:02:30.359] becerebilecek misin diye. Esasında onu eee güçlendirip empower edip kendi

[1:02:36.079] kendine o kanıya gelmesiydi. Ev çok daha basit bir örnek vereyim. Bir

[1:02:41.839] hastam benim. E ailesinde problemler var ama bir bağımlılığı da söz konusu. Dedim

[1:02:46.319] ki tamam bırakmak da istemiyor. Tamam bırakma ama en azından çocukların

[1:02:50.240] ödevini sen yaptır. Hı hı. Tabii yaptırman için biraz orada ayık olman

[1:02:54.279] lazım. Eee en azından aile ilişkilerini düzelecek. Çocuklarla olan ilişkilerini

[1:02:58.640] düzelecek. Eee ve bunu yapmaya başlayınca çok hoşuna gitti. Çünkü biraz

[1:03:03.119] da bunu yapmak için daha çok ayık olmak ihtiyacı gerekti. Ayık olup onları

[1:03:06.200] yaptığınca çocuklardan çok güzel dönüşler almaya başladı. Onların onu

[1:03:10.400] kabullenmesi dedi ki ben tümden bırakacağım. Ama biz bu kişiye direkt

[1:03:14.599] böyle başlamasak muhtemelen şu anda hala kullanıyordu. Gültekim Bey, eee,

[1:03:19.319] programın sonuna yaklaştık. Şimdi ben iki gruba mesaj sizden istiyorum. Bir

[1:03:23.960] tanesi çünkü çok eğitim veriyorsunuz. Değişik kademelerde e insanlara

[1:03:28.640] veriyorsunuz. Psikiyatra da veriyorsunuz, terapiste de biliyorsunuz

[1:03:31.599] vesaire. Mesajınız ne olur bu insanlara? İkincisi de bağımlılığın pençesinde olan

[1:03:38.279] ve bizi dinleyen ya da pençesinde olanların etrafında olan ailelere. Çünkü

[1:03:43.200] hem onlar çaresiz hem de bence eee yardımcı olmaya çalışan eee meslek

[1:03:51.279] sahipleri de biraz çaresiz. Aslında iki tarafa da aynı mesaj benim için en

[1:03:55.760] önemli bir mesaj. İçer iki tarafa da uyuyor. Eee o da şu: Hayal kırıklığına

[1:03:59.160] uğramayın. Bırakmayın. Teslim olmak yok. Hı. Devam edin. Yorulmayacaksınız. eee

[1:04:04.520] tekrar devam edeceksiniz. Enerjinizi iyi kullanın. Hı hı. Eee eğer hayal

[1:04:08.599] kırıklığı yaşarsanız bu iş olmayacak derseniz eee bir terapist

[1:04:11.640] koltuğundaysanız bu da sizi çok etkileyecek. Eee eğer bir hasta bir

[1:04:16.400] danışan koltuğunda oturuyorsanız bu da sizi çok etkileyecek. O yüzden tekrar ve

[1:04:20.440] tekrar ve tekrar ve tekrar üşenmeden, usanmadan devam ettiği zaman zaten

[1:04:24.920] insanlar iyileşiyorlar ve eee terapist olarak da zaten bunun sonucunu

[1:04:29.079] görüyorsunuz. Ama pes ettiğinizde bu büyük bir pişmanlık, eee, suçluluk,

[1:04:34.440] yetersizlik duygularına yalışıyor. Her iki taraf için de söylüyorum. O zaman

[1:04:38.000] temel mesaj bence hayal kırıklığına uğramak yok ve durmak yok. Size ulaşmak

[1:04:43.119] isteyen seyirciler sizi nereden bulsunlar?

[1:04:47.720] Eee, web sitem var. Oradan ulaşabilirler. En çok, en rahatça oradan

[1:04:51.799] ulaşabiliyorlar. Tabii oradan zaten bir de öğrenmek istedikleri eee birçok

[1:04:56.799] bağımlılığın etrafındaki bilgiyi de orada zaten yayınlıyorsunuz kaldı. Evet.

[1:05:00.319] İşte kitapların dışında web siteleri de bir sürü web sitesi kullanıyoruz. Eee

[1:05:03.880] işte uyuşturuc uyuşturucu info. Alkolinofo. Bunlar hep ücretsiz web

[1:05:08.279] siteleri. Hı hı. Son dönemde önleme.org en çok kullandığımız özellikle ailelerin

[1:05:12.920] çok işine yarayacak bir web sitesi. Bir de tabii Bağımlılık Akademisi eee

[1:05:18.279] Instagram hesabından sürekli bir bilgi vermeye çalışıyoruz. Çünkü amaç bilginin

[1:05:21.799] yaygınlaşması. Çok teşekkür ediyorum. Geldiniz, bizi aydınlattınız ve eee bu

[1:05:27.079] yumuşak insancıl yaklaşımınızı sadece ben değil bizim eee

[1:05:31.480] binlerce seyredenimiz de eee deneyimlemiş oldu. Böyle bir program

[1:05:36.880] yaptığınız için ben size teşekkür ederim.

*Transkript YouTube'dan alınmıştır.