[0:00:00.359] odaklandığınız şeylerden biri de sirkadiyen ritim.

[0:00:03.919] Menopoza girmek aslında sürekli jetlag yaşıyormuş gibi bir hayat sürmek demek.

[0:00:08.639] Çünkü sirken ritminiz kesinlikle bozuluyor ve ana biyolojik saatinizin

[0:00:13.000] yeniden ritme oturması gerekiyor ki tüm organ sistemleriniz aynı zaman diliminde

[0:00:17.960] çalışabilsin. Xanax, Valium, ABD'de bunlar kontrollü maddeler ve aslında

[0:00:23.680] allopregnanoloon'un ilaç formunun bir versiyonudur. Peki bu neden böyle? Doğru

[0:00:28.920] duyduysam progesteronu ağızda değil rektum yoluyla verdiğini söyledin.

[0:00:33.640] Evet, doğru duydun. Gastrointestinal sistem aslında tek parça bir tüp

[0:00:37.520] gibidir. Ağızdan başlar ve anüste ben Esra Çavuşoğlu. 19 yıldır ayık bir

[0:00:44.000] hayat yaşıyorum. Bağımlılık hastalığı ile mücadelem beni beden ve

[0:00:47.760] performansımı iyileştirmek, hayat kalitemi arttırmak, daha sağlıklı ve

[0:00:51.239] uzun yaşamak için yeni yöntemler, cihazlar ve takviye ürünler araştırmaya

[0:00:55.120] yönlendirdi. Bağımlılık hastalığı, biohacking ve longevity alanlarındaki

[0:00:59.680] kendi deneyimlerimden dünyadaki son gelişmelere, çığır açan girişimcilerden

[0:01:04.119] uzman akademisyenlere, yıllardır yaptığım sohbetler artık her hafta

[0:01:08.400] Ayık Kafa Podcast'te. Ayık Kafa podcast'e hoş geldiniz. Bugün

[0:01:12.840] kadın sağlığı ve hormon tedavisi alanında önde gelen isimlerden Doktor

[0:01:16.720] Felice Gersh ile birlikteyim. Kendisi hormon deplasmanına tamamen farklı bir

[0:01:21.040] bakış açısı getiriyor. Sadece hormon kullanıp kullanmamayı değil, bunu kadın

[0:01:25.040] bedenine gerçekten saygı duyan bir şekilde nasıl yapmamız gerektiğini

[0:01:28.439] konuşuyoruz. Bu bölümde fizyolojik hormon seviyelerinin neden önemli

[0:01:32.799] olduğunu, hormonları döngüsel kullanmanın neden sabit dozlardan çok

[0:01:36.960] daha fazla kadın biyolojisi ile uyumlu olabileceğini ve vajinal hatta rektal

[0:01:41.880] uygulama gibi farklı yöntemlerin sonuçları nasıl tamamen

[0:01:45.560] değiştirebileceğini ele alıyoruz. Ayrıca progesteron ve testosteronun çoğu zaman

[0:01:50.399] yanlış anlaşılan rollerine değiniyor. Doz, zamanlama ve ritmin kadınlar için

[0:01:55.079] longevity yaklaşımında eksik kalan parça olabileceğini tartışıyoruz. Eğer hormon

[0:01:59.719] tedavisi konusunda kafanız karışıksa bu bölüm size çok daha derin ve nüanslı bir

[0:02:04.399] bakış açısı kazandıracak. Hadi başlayalım. Üniversiteyi sadece dersler,

[0:02:09.119] vizeler, finaller olarak düşünme. Asıl mesele okurken kendini keşfetmek,

[0:02:14.120] üretmek, projelerde yer almak ve mezun olmadan gerçek dünyayı tanımaya

[0:02:18.319] başlamak. Bir yandan psikolojiyle insanı daha iyi anlayabildiğin, beslenme ve

[0:02:23.040] sağlık bilimleriyle iyi yaşamanın ne demek olduğunu öğrendiğin, mühendislik

[0:02:28.040] ve yönetim bilişim sistemleriyle teknolojiyi, veriyi ve sistemi

[0:02:32.280] çözümleyebildiğin bir üniversite düşün. Yani sadece bilgi aldığın değil

[0:02:36.760] düşündüğün, ürettiğin ve fikirlerini hayata geçirebildiğin bir yer. İstanbul

[0:02:41.640] Gedik Üniversitesi öğrencilik hayatını gerçekten yaşarken geleceğini

[0:02:45.920] kurabileceğin bir deneyim sunuyor. Ayikın daimi destekçisi Gedik Eğitim

[0:02:50.200] Vakfı'na sağladığı katkı ile size dünyanın önde gelen uzmanlarını konuk

[0:02:54.480] olarak getirmeye devam ediyoruz. Siz de Ayık Kafaya abone olarak destek

[0:02:59.080] verebilirsiniz. Doktor Felice Ger ayık Kafa Podcast'e hoş geldin. Gerçekten çok

[0:03:05.879] heyecanlıyım. Çünkü sen Amerika'da kadın doğum ve hormon replasman terapisi

[0:03:10.480] alanının en eski öncülerindensin ve pek çok kişiye bu tedaviyi nasıl

[0:03:15.319] uygulayacağını öğretiyorsun. Polikistik over sendromu tedavilerinde de oldukça

[0:03:20.519] tanınmışsın. Aynı zamanda anti-aging üzerine çalışıyorsun. Aslında her şeyi

[0:03:25.720] yapıyorsun. podcast'timin yaklaşık %70'i izleyicisi kadınlardan oluşuyor ve bunu

[0:03:32.239] özellikle planlamadan davet ettiğim önemli konuklar sayesinde izleyenlere

[0:03:38.000] sağlıkları için hangi yolu seçmeleri gerektiği konusunda rehberlik edebildim.

[0:03:44.000] Podcast'imde birkaç farklı Türk jinekolog da vardı. Menopoz, hormon

[0:03:48.840] replasman terapisi gibi konuları konuştuk. Amerika'dan kadın doğum uzmanı

[0:03:53.640] olmayan ama rejeneratif tıp alanında çalışan başka doktorlar da ağırladım ve

[0:03:58.720] onlar da hormon replasman terapisine kendi bakış açılarını paylaştı. Bu

[0:04:03.519] podcast'i nasıl ilerleteceğimi araştırırken bazı şaşırtıcı şeylerle de

[0:04:08.519] karşılaştım ama öncelikle hoş geldin sevgili Esra. Seninle burada olmak ve

[0:04:13.879] izleyicilerini tanımak beni çok mutlu ediyor.

[0:04:16.160] Harika. Biliyorsun doktor Gersh, menopoz dönemimde pek çok kadınla tanıştım ve

[0:04:21.880] bence her kadın ciddi bir sağlık sorunu yoksa kesinlikle hormon replasman

[0:04:27.479] terapisi almalı. İnsanlara korkacak çok da bir şey olmadığını anlatmaya

[0:04:33.280] çalışıyoruz. Hani şu women's initiative meselesi vardı ya bana göre tam bir

[0:04:38.960] felaketti ama senin yaklaşımın gerçekten çok ilgimi çekti. podcast'e başlamadan

[0:04:45.919] önce bunu nasıl kurgulamalıyım diye düşünüyordum ve fark ettim ki

[0:04:51.720] odaklandığın konulardan biri kadınlar için sırka diyen ritim ama bu sadece

[0:04:58.280] uykuyla ilgili değil değil mi? Ben ritim meselesine bütünsel bakıyorum.

[0:05:04.440] Sirkadiyen ritim de bunun en kritik parçalarından biri. Şunu biliyoruz.

[0:05:10.080] Gerçi herkes değil daha çok bu işin içindekiler farkında. Menopoz sürecine

[0:05:15.639] girmek aslında sürekli jetl yaşıyor gibi olmak. Çünkü sirkadi ritim ciddi şekilde

[0:05:22.600] kayıyor ve beyninde hipotalamusta optik sinirin üstünde yer alan ana saat yavaş

[0:05:29.639] yavaş kayıyor. Bu yüzden onu yeniden ritme oturtmak gerekiyor ki tüm organ

[0:05:35.479] sistemlerin aynı zaman diliminde çalışsın. Ama kadınlar bu geçişe

[0:05:40.080] girerken ve sonrasında menopozda yaşarken bu durum gerçekten jetl

[0:05:47.960] biliyoruz ki sürekli jetl halinde yaşamanın metabolik ve duygusal ciddi

[0:05:53.919] sonuçları var. İster gece vardiyasında çalış, sürekli gündüzden geceye geç,

[0:06:00.400] ister farklı zaman dilimleri arasında uç. Bu durum her türlü metabolik sorunun

[0:06:06.520] riskini artırıyor. İnsülin direnci ve diyabetten hipertansiyon ve

[0:06:11.960] kardiyovasküler hastalıklara, bilişsel sorunlardan demansa, kilo artışından

[0:06:18.199] duygusal problemlere, depresyon ve anksiyeteye kadar. Bunların hepsi

[0:06:23.840] menopoz geçişi ile bağlantılı belirtiler ve aslında temelinde sirkadiyen ritim

[0:06:30.319] bozulması var. Bu da otonom sinir sistemiyle ve onun işlev bozukluğuyla

[0:06:36.080] bağlantılı ki bu da gece terlemeleri ve sıcak basmalarıyla ilişkili. Artık

[0:06:41.680] menopozu sadece bir eksiklik olarak değil, önce perimenopozda bir azalma,

[0:06:47.319] sonra estradyol yani östrojenin en güçlü ve en aktif formunun ve progesteronun

[0:06:54.080] gerçek eksikliği olarak görmekten öte sadece hormon kaybı değil ritim kaybı

[0:07:00.240] olarak ele almak gerekiyor. Sirkadiyen ritim ve adet döngüsünün ayla uyumlu

[0:07:06.960] ritmi de buna dahil. Yani menopozu sadece hormonların kaybı olarak değil,

[0:07:12.840] ritimlerin kaybı olarak düşünmek lazım. İşin özü hem sirkadiyen ritim hem de adet

[0:07:20.280] döngüsünün yani lunar ritmin kaybolması. Kısacık araya gireceğim. Şu an beni

[0:07:26.160] duyuyorsanız ayık kafayı izlediğinize eminiz. Peki abone misiniz? Bir kontrol

[0:07:31.000] eder misiniz? Çok net bir şekilde abone sayımız programa davet ettiğim

[0:07:35.479] doktorları ikna etme gücünü sağlıyor. Alanında dünyanın en iyi isimlerini

[0:07:39.919] burada izlemek için kanala abone olun. Yer aldığın birçok podcast'i izledim.

[0:07:45.759] Birkaç kitabın da var ve kitaplarının da bazı bölümlerine göz attım. Bu bölüm

[0:07:51.120] için işe yarayacak birkaç başlık netleşti kafamda. Mesela herkes

[0:07:55.800] östrojeni biliyor. Artık hormon deplasman terapisi denince östrojen

[0:08:01.039] tarafında çok bir soru kalmadı gibi ama senin yaklaşımında diğer rejeneratif tıp

[0:08:07.080] doktorlarından farklı kullanımlar olarak öne çıkan iki hormon daha var.

[0:08:12.400] Progesteron ve testosteron. Testosteronla başlamak istiyorum. Çünkü

[0:08:17.280] Türkiye'de şunu fark ettim. Doktorlar genelde testosteron yazmıyor. Ancak

[0:08:23.080] belirgin bir sorun varsa ya da kadında cinsel isteksizlik gibi bir durum söz

[0:08:28.759] konusuysa veriliyor. Gerekçe de şu kılavuzlarda yeri olmadığı söyleniyor.

[0:08:34.320] Yani testosteron neredeyse sadece cinsel isteksizlik ya da cinsel işlev bozukluğu

[0:08:40.360] için düşünülüyor. Sen bu konuya nasıl bakıyorsun? Testosteron deyince önce

[0:08:45.680] şunu anlamak gerekiyor. Bu hormon nereden geliyor ve menopoz civarında

[0:08:51.680] üretiminde ne değişiyor? Yani gerçekten menopozla bağlantılı bir hormon mu?

[0:08:58.440] Aslında testosteronun yaklaşık %75'i doğrudan ya da dolaylı olarak böbreküstü

[0:09:06.519] bezlerinden geliyor. Bu bezler menopozla doğrudan bağlantılı değil. Çünkü aynı

[0:09:13.640] hormonal sistemin parçası değiller. FSH ve LH gibi hormonlarla tetiklenmiyorlar

[0:09:21.040] ama otonom sinir sistemi ile bağlantılı ve bu sistem de büyük ölçüde estradiol

[0:09:28.560] yani östrojenin en güçlü ve en aktif formu tarafından düzenleniyor.

[0:09:36.920] Perimenopoz ve menopoz dönemine girince vücut daha stresli bir moda kayıyor.

[0:09:43.360] Bunun bir sonucu olarak da kortizol üretimi artıyor. Hipofizden salgılanan

[0:09:50.279] ASTH hormonu da böbreküstü bezlerini uyarıp kortizol üretimini artırıyor ve

[0:09:57.480] bu da perimenopozda genelde yükseliyor. Aynı süreç böbreküstü bezlerinden gelen

[0:10:05.040] androjen üretimini de tetikliyor. Burada en yaygın olan hormon DHA. Dolaşımdaki

[0:10:12.600] DHA'ın tamamı böbreküstü bezlerinden geliyor. Yani stres etkisiyle bir süre

[0:10:20.839] bu androjenlerde artış bile görülebiliyor.

[0:10:24.680] E testosteronun kalan %25'i ise yumurtalıklardan geliyor. Ama

[0:10:30.720] testosteron üretmek için bir yumurtaya ihtiyaç yok. Yumurtalıklarda bu işi

[0:10:37.000] yapan farklı hücreler var. Yumurtalıklarda testosteron üretimini

[0:10:42.399] tetikleyen şey ise hipofizden gelen LH hormonu yani luteinizan hormon. İlginç

[0:10:50.680] olan şu kadın beyninde testosteron gibi androjenleri ölçen bir sistem yok. Yani

[0:10:58.240] beyin testosteronu takip edip üretimini ayarlamıyor. Ama östrojen için bu var.

[0:11:05.240] Östrojeni algılayan bir sistem mevcut. Yumurtalıklar daha az östrojen üretmeye

[0:11:12.480] başlayınca yani yumurta sayısı azalınca ve kalitesi düştükçe beyin bunu fark

[0:11:19.920] ediyor ve daha fazla östrojene ihtiyacım var diyor. Bunun üzerine hipofize sinyal

[0:11:27.360] gönderiyor ve daha fazla lehe yani luteinizan hormon bir yandan da fsha

[0:11:33.680] yani folikül uyarıcı hormon salgılanıyor. lehe yumurtalıklara

[0:11:38.040] testosteron üretmesini söylüyor. Efsosteronu

[0:11:41.600] estradiole çeviriyor. Bu yüzden perimenopozun başında ve erken menopoz

[0:11:46.839] döneminde bazı kadınlarda testosteron üretimi aslında geçici olarak

[0:11:51.920] artabiliyor. Çünkü estradyolün öncüsü olarak kullanılıyor. O yüzden bazı

[0:11:57.160] kadınlar perimenopozda bir anda bana ne oluyor demeye başlıyor. Akne çıkıyor.

[0:12:03.880] Saçlar seyrekleşmeye başlıyor. Buna androjenik alopesi diyoruz ve yüzde ince

[0:12:09.920] tüylenmeler oluşabiliyor. Ama genel olarak bakarsan bu kadınlar

[0:12:15.839] ekstra testosteron istemez. Az önce söylediğim gibi testosteronun

[0:12:21.959] büyük kısmı böbreküstü bezlerinden geliyor ve biliyoruz ki zamanla bu bezin

[0:12:28.639] androjen üreten kısmı yani zona retiküis gerçekten küçülüyor. Görüntülemelerde de

[0:12:35.600] bunu görebiliyorsun. Yani yıllar içinde genel olarak böbreküstü bezlerinden daha

[0:12:41.680] az testosteron üretiliyor. Demek istediğim şu konu biraz karmaşık.

[0:12:47.480] Kadınlar arasında fark var. Bazılarında üretim ciddi şekilde düşüyor. Genel

[0:12:53.639] olarak 40 yaşına gelindiğinde 20 yaşa kıyasla toplam androjen üretimi belirgin

[0:13:01.279] şekilde daha az oluyor. Ama herkes aynı değil. Etkiler kişiden

[0:13:07.680] kişiye değişiyor. O yüzden bu konu tamamen bireysel testosteron desteğine

[0:13:14.440] ne zaman başlanmalı diye net bir kılavuz da yok. Ben her zaman genel tabloya

[0:13:19.959] bakıyorum. Testosteron da kullanıyorum ama fizyolojik seviyelerde yani asla

[0:13:26.000] aşırı yüksek seviyelere çıkarmayı hedeflemiyorum. Şu an biraz trend olan

[0:13:31.480] şey kadınlarda testosteronu çok yüksek seviyelere çıkarmak. Benim yaklaşımım

[0:13:37.760] şu: Bir referans aralığı var. Bu da şu demek. Sağlıklı kabul edilen kadınların

[0:13:45.120] %95'inin değerlerine bakılıyor ve geniş bir

[0:13:49.959] aralık çıkıyor. Ben genelde orta seviyeleri hatta aralığın %70'ine kadar

[0:13:56.399] olan kısmı hedefliyorum ve kadının kendini iyi hissetmesine odaklanıyorum.

[0:14:01.800] Bir de şu var. kişide enflamasyon var mı diye bakmak gerekiyor. Çünkü enflamasyon

[0:14:07.519] hormon ciltteki etkisini artırabiliyor. Mesela dihidrotestosteron yani DHT

[0:14:13.639] testosteronun daha güçlü formu. Burada 5 alfa redüktaz enzimi devreye giriyor.

[0:14:19.480] Testosteronu DHT'ye çeviriyor. Eğer enflamasyon varsa bu enzim daha aktif

[0:14:25.120] olabiliyor. Bu da şu anlama geliyor aslında. düşük seviyede testosteron bile

[0:14:30.360] daha güçlü etki gösterebiliyor. Sonuçta yüzde tüylenme artabiliyor. Saç

[0:14:36.040] incelmesi görülebiliyor. O yüzden kişinin geçmişine de bakmak lazım.

[0:14:40.759] Polikistik over sendromu var mı? Daha önce bu tür sorunlar yaşamış mı? Akne

[0:14:46.199] için aküteen kullanmış mı? Özetle bu konu gerçekten kişiye özel ve oldukça

[0:14:52.320] karmaşık. Benim için de önemli bir başlık. Ama istemediğim şey şu. Her

[0:14:57.560] kadın perimenopoza ya da menopoza girince otomatik olarak yüksek doz

[0:15:03.040] testosteron verilmesi. Evet, birçok kadın testosterondan çok fayda görür ama

[0:15:08.759] bazıları da hiç memnun kalmaz. Çünkü bir anda istemedikleri androjenik etkilerle

[0:15:14.560] karşılaşabilirler. Yani bu hormon öyle herkese aynı şekilde yaklaşılacak bir

[0:15:19.759] şey değil. Gerçekten kişiye özel değerlendirmek gerekiyor.

[0:15:23.759] Evet. anlattıklarından birkaç not aldım. Birincisi bazı kadınlarda testosteronun

[0:15:29.759] 40 yaş civarında düşmeye başlayabildiğini söyledin. Bu bana kendi

[0:15:34.120] deneyimimi hatırlattı. O dönemde Amerika'da yaşarken fonksiyonel tıp

[0:15:38.759] alanında çalışan bir arkadaşım vardı. Aynı zamanda psikiyatristti.

[0:15:43.680] Kan tahlillerime bakıp neye ihtiyacım olduğuna o karar veriyordu. Bana

[0:15:48.959] testosteron takviyesi almam gerektiğini söylemişti ama ben istemedim. Çünkü

[0:15:53.800] kaslanmaya çok yatkınım. O yüzden direkt reddettim. Bunun yerine bana DHA verdi.

[0:15:59.440] Çünkü o zaman daha gençtim. Menopozda değildim ve vücutta dönüşüm sağlasın

[0:16:04.199] diye düşündü. İkinci olarak senin söylediğin bir şey dikkatimi çekti.

[0:16:09.440] Kadınlara veriyorum ve iyi hissediyorlar dedin. Bu iyi hissetmek tam olarak ne

[0:16:14.519] demek? Biraz açabilir misin? Çünkü bu kılavuzlarda net tanımlı bir şey değil.

[0:16:19.399] Ben de insanları bilinçlendirmeye çalışıyorum. Podcast'timi izleyen bazı

[0:16:24.600] doktorlar da var. İngilizce bilmedikleri için dışarıdaki bilgiye erişemiyorlar ve

[0:16:30.240] biz bu podcasti Türkçeye çeviriyoruz. O yüzden bu iyi hissetmek kısmı onlar için

[0:16:36.279] de çok faydalı olabilir.

[0:16:42.279] Kadınlarda testosteronla ilgili araştırma gerçekten çok yetersiz. Keşke

[0:16:48.319] daha fazla veri olsaydı. Şu an için resmi olarak onaylı tek kullanım alanı

[0:16:54.680] az önce de dediğin gibi Amerika'da FDA tarafından kabul edilen düşük cinsel

[0:17:01.319] istek durumu. Eskiden buna hipoaktif cinsel istek bozukluğu deniyordu.

[0:17:07.799] Aslında biraz uydurma bir tanıydı. Şimdi daha geniş bir şekilde düşük libido diye

[0:17:16.079] geçiyor. Bu da aslında iyi hissetmekle çok

[0:17:20.760] bağlantılı. Çünkü kadınlarda cinsel istek erkeklere göre çok daha karmaşık.

[0:17:27.240] İlişkiyle, genel ruh haliyle, öz saygıyla, iç içe. Yani tek başına bir

[0:17:34.039] konu değil. birçok şeyin birleşimi ama elimizdeki verilerin çoğu yayınlanmış

[0:17:40.440] bilimsel çalışma değil, daha çok gözleme ve deneyime dayalı. Zaten resmi

[0:17:47.320] kılavuzların olmamasının nedeni de bu. Ben de bu yüzden kendi yaklaşımımı

[0:17:53.600] oluşturdum. Az önce dediğim gibi genelde referans aralığının orta seviyelerini

[0:18:00.760] hedefliyorum ama asıl belirleyici olan kişinin nasıl hissettiği.

[0:18:08.200] Şunu da biliyoruz. Özellikle erkeklerde testosteron düşük olduğunda duygusal

[0:18:14.360] olarak daha kırılgan oluyorlar. Enerjileri düşük oluyor. Motivasyonları

[0:18:20.400] azalıyor. Harekete geçme istekleri, bir şeyler yapma dürtüleri zayıflıyor.

[0:18:26.960] Kendilerini ortaya koyma, inisiyatif alma halleri düşüyor. Kadınlar

[0:18:32.919] erkeklerle aynı değil ama bizde de testosteron var. Yaklaşık erkeklerin

[0:18:39.440] biri kadar. Ve bu hormon boşuna değil, beyinde doğrudan testosterona bağlı

[0:18:46.080] reseptörler var. Ayrıca testosteronun büyük bir kısmı vücutta estradiiole

[0:18:54.320] dönüşüyor. Aromataz enzimi birçok dokuda bulunuyor ama testosteronun kendine ait

[0:19:03.360] özgün etkileri de var.

[0:19:15.360] Testosteronun tam olarak ne yaptığını hala bütünüyle bilmiyoruz ama şunu

[0:19:19.919] biliyoruz. Çok düştüğünde kadınlar enerjik hissetmiyor. Motivasyon düşüyor.

[0:19:25.960] Erkeklerdekinin daha hafif bir versiyonu gibi düşünebilirsin. Ama ben bunu her

[0:19:31.320] zaman kişiye göre değerlendiriyorum. Çünkü herkes aynı değil. Konu zaten

[0:19:36.400] biraz karmaşık. Böbrek üstü bezleri devreye giriyor. Diğer androjenler var

[0:19:42.520] ve bunların dokular içinde testosterona dönüşmesi söz konusu. Buna parakrin etki

[0:19:49.360] diyoruz. Yani kandaki değer her zaman dokudaki durumu tam yansıtmıyor. O

[0:19:55.159] yüzden yaklaşım biraz sezgisel de diyebilirim. Bunu da açık açık

[0:19:59.600] söylüyorum. Ama şunu görüyorum. Birçok kadın, senin de dediğin gibi tam net

[0:20:05.799] tarif edemese de testosteron arttığında kendini daha iyi hissediyor. Bunun

[0:20:11.480] nedeni beyindeki farklı reseptörler üzerindeki etkisi olabilir. Kadınlar

[0:20:17.159] kendini daha özgüvenli hissedebiliyor. Enerjisi biraz artıyor. Bir şeyler yapma

[0:20:23.080] isteği geliyor. Motivasyonları yükseliyor. Polikistik over sendromu

[0:20:28.520] olan kadınlara bakarsan ki ben bu konuda çok çalıştım. İşin en baştaki haline

[0:20:35.240] indiğinde şunu görüyorsun. Bu durum aslında başta bir hastalık ya da sendrom

[0:20:40.720] değildi. Küçük bir genetik fark vardı. Yani bazı kadınlar testosteronu

[0:20:46.440] estradiyola diğerlerine göre biraz daha az dönüştürüyordu. Çok hafif bir durum

[0:20:52.080] ama sonuçta ortalamaya göre biraz daha yüksek testosteron seviyesine sahip

[0:20:57.799] oluyorlardı. Peki bu kadınlar ne yapıyordu? Genelde şirketlerin CEO'su

[0:21:03.200] oluyorlardı. Olimpiyatlarda altın madalya kazanıyorlardı. Yani adeta

[0:21:08.960] bulundukları grubun lideri gibiydiler. Aslında bu küçük fark yani testosteronun

[0:21:15.200] estradiole dönüşümündeki o minik aksaklık onlara avantaj sağlıyordu. Ben

[0:21:21.320] de polikistik over sendromu hastalarıma bunu böyle anlatıyorum. daha ilkel, daha

[0:21:27.039] erken dönem versiyonuna baktığında henüz bugünkü gibi fazla testosteronun sorun

[0:21:33.400] yarattığı bir duruma dönüşmeden önce o küçük fazlalık onlara ekstra bir avantaj

[0:21:39.000] sağlıyordu. O yüzden bence kadınların o muazzam itici gücünü koruyabilmesi için

[0:21:45.559] çok yüksek dozlar değil ama biraz daha yüksek testosteron seviyeleri faydalı

[0:21:50.640] olabilir. Bu onları formda hayatın tam merkezinde tutabiliyor.

[0:21:55.760] Bu gerçekten çok değerli bir bilgi. İzleyenlerin buradan çok şey

[0:22:00.279] öğreneceğini düşünüyorum. Çünkü burada görüyorum ki bazı doktorlar veriyor ama

[0:22:05.360] çoğunluk testosteron yazmıyor. Bir de bazı doktorlar çok farklı bir şey

[0:22:10.279] yapıyor. Mesela 3-4 hafta boyunca çok yüksek doz verip sonra tamamen

[0:22:15.440] kesiyorlar. Bana pek mantıklı gelmiyor. Çünkü bu şekilde kalıcı bir etki olmuyor

[0:22:21.200] gibi geliyor bana. Evet. Ama bu doğala hiç uymayan bir

[0:22:26.000] yaklaşım. Ben daha çok şuna bakıyorum. Kadınlar hangi dönemde en iyi

[0:22:32.120] halindeydi? Ne zaman enerjisi yüksekti? Sağlığı yerindeydi. Performansı

[0:22:38.320] zirvedeydi. Benim hedefim o durumu mümkün olduğunca korumak. Benim için

[0:22:44.360] sağlıklı longevity dediğimiz şey de bu. Hücre içindeki ortamı kişinin en iyi

[0:22:51.600] olduğu döneme olabildiğince benzetmek. Yani en yüksek enerji, en iyi sağlık, en

[0:22:58.480] iyi performans hali. Bu da fizyolojik seviyeler demek. Ne gereğinden fazla

[0:23:04.440] yüksek ne de düşük olması gereken aralıkta. Yani hücrelerin içinde mümkün

[0:23:11.840] olduğunca sağlıklı bir 21 yaşındaki birinin ortamını korumaya çalışmak.

[0:23:19.679] Tabii birebir aynısı olmaz ama bugünkünden çok daha yakınına ulaşmak

[0:23:24.320] mümkün. Kısacık araya gireceğim. Şu an beni

[0:23:27.640] duyuyorsanız ayık kafayı izlediğinize eminiz. Peki abone misiniz? Bir kontrol

[0:23:32.480] eder misiniz? Çok net bir şekilde abone sayımız programa davet ettiğim

[0:23:36.919] doktorları ikna etme gücünü sağlıyor. Alanında dünyanın en iyi isimlerini

[0:23:41.400] burada izlemek için kanala abone olun. Tamam. Şimdi progesterona gelelim.

[0:23:47.720] Seninle ilgili okurken bu konu beni gerçekten çok şaşırttı. O yüzden çok

[0:23:53.080] merak ediyorum. Şunu biliyorum. Erken menopoza giren kadınlarda mesela 30'lu

[0:24:00.120] yaşlarda genelde doğum kontrol hapı gibi sentetik hormonlar kullanılıyor ve bu

[0:24:07.279] hormonlar döngü şeklinde verilerek yapay bir kanama sağlanıyor. Bunu biliyorum.

[0:24:13.320] Hatta böyle bir hastam da var. Ama seninle ilgili araştırma yaparken gördüm

[0:24:18.400] ki progesteronu döngüsel veriyorsun. Yani ay boyunca her gün vermiyorsun.

[0:24:24.559] Doğru mu anlıyorum? Evet. Aslında hormonların verilme şekli

[0:24:29.159] başta buydu. İster erken menopoz olsun ister normal yaşta fark etmiyor.

[0:24:36.520] Başlangıçta bu şekilde uygulanıyordu. Neden peki?

[0:24:42.039] Çünkü ilk dönemlerde hormonlar verilirken amaç şuydu. rahim iç

[0:24:48.360] tabakasını yani endometriyumu büyütecek şekilde doz verilirdi. Aslında yine başa

[0:24:55.880] dönüyoruz. Çünkü Women's Health Initiative sonrası geliştirilen yeni

[0:25:01.039] yaklaşım fizyolojik olarak çok da mantıklı değil. Her gün az miktarda

[0:25:08.960] estradiol ve biraz oral progesteron vermek biyolojik olarak doğal bir

[0:25:16.559] karşılığı olan bir şey değil. Eskiden durum farklıydı. Bazıları buna tarih

[0:25:23.640] diyor ama ben o dönemi bizzat yaşadım. Her şeyi en başından değil ama oldukça

[0:25:30.799] erken döneminden itibaren biliyorum. O zaman amaç vücuttaki doğal düzeyi taklit

[0:25:37.960] etmekti. Mantık şuydu. Eksilen hormonu yerine koyarsın. Bu yüzden ben menopoz

[0:25:45.559] hormon tedavisi yerine hala hormon repasman terapisi demeyi tercih

[0:25:52.200] ediyorum. Çünkü gerçekten eksik olan hormonu yerine koymak istiyorum. hem de

[0:25:59.039] fizyolojik şekilde yani hem doğru seviyelerde hem de doğru ritimde

[0:26:06.080] ilk uygulamalarda estradyol ya da o zamanlar elde olan tek

[0:26:14.320] seçenek olan premarin verilirdi. Amaç rahimiç tabakasını büyütmekti.

[0:26:22.440] Çünkü bu doku büyüdüğünde eğer progesteron ya da o zaman kullanılan

[0:26:28.440] sentetik türevleri verilmezse bu tabaka dökülmezdi. Bu yüzden progesteron ya da

[0:26:34.799] progestin verilirdi ki rahim iç tabakası dökülsün. Aksi halde kadınların en az

[0:26:42.120] %70'inde düzensiz kontrolsüz kanamalar olurdu.

[0:26:47.360] Bugün bile düşük doz, sürekli verilen ve ritim içermeyen tedavilerde kadınların

[0:26:54.320] yaklaşık %40'ında ara kanamalar ya da lekelenmeler

[0:26:59.039] görülebiliyor eskiden. Yani daha yüksek dozların verildiği dönemlerde eğer

[0:27:05.240] progesteron ya da o zaman kullanılan haliyle progestin verilmezse kadınların

[0:27:11.520] %70'inden fazlasında rastgele kanamalar oluyordu. Yani bu hormon sevildiği için

[0:27:18.640] ya da döngü oluşturmak istedikleri için verilmedi. Başta amaç çok netti. Eğer bu

[0:27:23.679] şekilde verilmezse kadınlar düzensiz şekilde kanamaya başlıyordu. Sonra

[0:27:28.200] women's Health Initiative sonrası hormonlar zararlı algısı ortaya çıktı ve

[0:27:33.039] yaklaşım tamamen değişti. Yeni motto şu oldu. Ne kadar az o kadar iyi. Ben de

[0:27:38.799] hep şunu soruyorum. Ne zaman az daha iyidir. Eğer zehir söz konusuysa sana

[0:27:44.159] bugün ne kadar arsenik almak istersin desem hiç dersin. Ama almak zorundaysan

[0:27:50.039] evet azı daha iyidir. Ama konu egzersizse azı daha iyi demem. En iyisi

[0:27:55.600] en uygun olanıdır derim. Evet gereğinden fazla. Aşırı egzersiz de belki zararlı

[0:28:00.799] olabilir ama çoğu insanın sorunu bu değil. Asıl sorun çok az hareket etmek.

[0:28:05.880] O yüzden en iyisi en uygun olanıdır. Yani konu egzersiz yapmaya gelince ne

[0:28:11.360] kadar çok o kadar iyidir yaklaşımı geçerli. Ben hormon verirken de aynı

[0:28:16.080] şekilde düşünüyorum. Eğer estradyolü vücutta büyüme faktörlerini oluşturacak

[0:28:21.840] bir seviyede veriyorsan şunu bilmek gerekiyor. Bu büyüme faktörleri sadece

[0:28:26.880] tek bir şeyi etkilemiyor. Yenna beyin kaynaklı nörotrofik faktör, sinir

[0:28:33.360] büyüme faktörü, damar endoteli büyüme faktörü, dönüştürücü büyüme faktörü gibi

[0:28:38.720] birçok sistemi kapsıyor. Yani doğru dozda ve doğru östrojen yoksa iyileşme,

[0:28:44.919] yenilenme, onarım, hücrelerin korunması ve mitokondri fonksiyonunun sürmesi

[0:28:50.440] mümkün değil. Artık bunu biliyoruz. Doz çok önemli aslında. Her şey de önemli

[0:28:55.640] ama hormon söz konusu olunca çoğu kişi hala azı iyidir diye düşünüyor. Halbuki

[0:29:02.200] iyi olan bir şey için azı hiçbir zaman en iyisi değildir. Şimdi estradyolü bu

[0:29:08.120] şekilde verdiğinde ve kadının rahmi varsa rahmi bu işin dışında

[0:29:12.760] bırakamazsın. Östrojen rahme gitmesin diye bir şey yok. Bu hormon bütün

[0:29:18.320] organlara gider. Ben hastalarıma da hep şunu söylüyorum. Bu etki tüm vücutta

[0:29:23.679] olacak ve buna rahim de dahil. Büyüme faktörleri rahim iç tabakasını da

[0:29:29.360] büyütür. Jinekolojide buna proliferasyon diyoruz. Zaten adet döngüsünün ilk

[0:29:35.519] yarısına yani sadece estradyolün yükseldiği döneme bu yüzden proliferatif

[0:29:41.080] faz denir. Çünkü rahim iç tabakası büyür. Ama bu büyüme sadece rahimde

[0:29:46.360] olmaz. Tüm vücutta onarım, yenilenme ve mitokondri fonksiyonunun korunması da

[0:29:51.880] gerçekleşir. Tabii doğru doza, fakat rahim iç tabakası büyüdüğünde onun

[0:29:57.919] dökülmesi gerekir. Aksi halde sürekli düzensiz kanamalar olur. İşte

[0:30:02.880] progesteronu döngüsel vermenin en önemli nedenlerinden biri de bu. Progesteronun

[0:30:08.480] da kendine özgü pek çok etkisi var ve vücuttaki birçok organda reseptörleri

[0:30:14.120] bulunuyor. Önemli özelliklerinden biri de şu estradyolün etkili olduğu östrojen

[0:30:20.600] reseptörlerinden biri olan alfa reseptörünü baskılıyor. Bu alfa

[0:30:25.600] reseptörü vücutta birçok işlev için çok önemli. Bunlardan biri de büyüme

[0:30:31.360] faktörleri. İşte progesteronun her gün verilmesinin nedeni bu. sağlık açısından

[0:30:38.519] en doğru yaklaşım olduğu için değil bu reseptörü baskılamak için. Yani

[0:30:44.360] östrojenin etkisini azaltıyorsun. Rahim iç tabakasının büyümesini sınırlıyorsun.

[0:30:50.559] Ama bununla birlikte tüm vücuttaki büyüme faktörlerini de azaltmış

[0:30:55.639] oluyorsun. Buna bir de düşük doz estradyol ekleniyor ki uyarıcı etkisi

[0:31:01.639] daha da azalsın. Sonuçta ortaya çıkan sistem şu: Her gün düşük doz estradyol

[0:31:07.960] ve progesteron veriliyor. Üstelik ağızdan veriliyor ki bu da ayrı bir

[0:31:13.320] problem. Amaç büyümeyi baskılamak, rahim iç tabakasının kalınlaşmasını önlemek ve

[0:31:21.159] kadının kanama yaşamamasını sağlamak. Ama sorun şu: Bu yaklaşım hormon

[0:31:27.559] vermenin asıl amacınız edeliyor. Çünkü sadece büyüme faktörleri azalmakla

[0:31:32.880] kalmıyor. Estradyolün yaptığı başka pek çok şey de sekteye uğruyor. Mesela

[0:31:39.039] nitrik oksit üretimi, mitokondrilerle olan etkileşimi, mitofaji, yeni

[0:31:44.880] mitokondri üretimi, elektron taşıma zinciri, NAD sistemi gibi birçok hayati

[0:31:51.639] süreç estradiole bağlı. Bunların düzgün çalışması için hem doğru dozda estradyol

[0:31:57.960] gerekir hem de östrojen alfa reseptörünün sağlıklı çalışması gerekir.

[0:32:03.000] Hatta yıllarca hormon kullanmayan kadınlarda yaşlanmayla birlikte bu

[0:32:10.159] reseptörün kendisi de zayıflamaya başlıyor. Sonra geri toparlamak

[0:32:15.639] zorlaşıyor. Sen ise her gün progesteron vererek bu reseptörü bilinçli olarak

[0:32:22.000] baskılıyorsun. Yani aslında erken yaşlanmayı tetikleyen bir durum yaratmış

[0:32:27.840] oluyorsun. Düşününce gerçekten tuhaf. Kadınlara hormon veriliyor ama öyle bir

[0:32:34.519] şekilde veriliyor ki hormonların sağlayacağı faydanın büyük kısmı ortadan

[0:32:39.960] kaldırılmış oluyor. Araya girmem lazım çünkü gerçekten ağzım

[0:32:43.960] açık kaldı. Sana birkaç soru sormak istiyorum. Söylediklerini anlıyorum. İlk

[0:32:49.159] olarak şunu merak ediyorum. Oral progesteron konusunda neden bu kadar bu

[0:32:53.639] iş yanlış diyorsun? İkinci olarak progesteronu döngüsel verdiğinde ne

[0:32:58.760] oluyor? Yani mesela 60'lı yaşlardaki kadınlar gerçekten her ay kanama mı

[0:33:04.120] yaşıyor? Bunu net anlamak istiyorum. Üçüncüsü çok iyi anlattın ama şunu da

[0:33:09.799] görüyorum. AORD ME ya da Functional Medicine Institute gibi yerlerde eğitim

[0:33:15.480] veren gerçekten çok iyi doktorlar var ve onlar bu yaklaşımı uygulamıyor. Bu

[0:33:21.399] yüzden kafam karışıyor. Çünkü sen bu sistemi çok net anlattın. Ne yaptığını

[0:33:27.399] da açıkladın. O zaman insanın aklına şu geliyor. Neden herkes bunu uygulamıyor?

[0:33:32.639] Bunlar gerçekten çok iyi sorular. Esra insanlar neden böyle yapıyor diye

[0:33:38.320] bakarsan hala hormonlara karşı ciddi bir korku var. Azı iyidir düşüncesi hem

[0:33:45.519] doktorların hem de hastaların zihnine iyice yerleşmiş durumda. Bir de şu var.

[0:33:52.120] Hiçbir kadın adet görmeyi sevmez. Ama kimse terlemeyi de sevmez. Kimse

[0:33:57.760] tuvalete gitmeyi de sevmez. Bunlar hayatın bir parçası. Kadınsan adet de

[0:34:03.679] bunun bir parçası. Nasıl baktığın önemli. Eğer bunu bu benim sağlıklı

[0:34:09.240] olduğumun göstergesi diye görürsen anlamı değişir. 25 yaşında olup hiç adet

[0:34:15.679] görmeseydin bir sorun olduğunu bilirdin. Zaten biliyoruz ki üreme çağında adet

[0:34:22.079] görmeyen kadınlar ilerleyen yaşlarda kardiyometabolik sorunlara daha yatkın

[0:34:28.240] oluyor. Yani hormonların bu düzeninin bir mantığı var. Bu sistem çok katmanlı.

[0:34:35.399] Sadece bir şeyi artırıp azaltmak değil. Reseptörler açılıyor, kapanıyor, gen

[0:34:41.639] ifadesi değişiyor. Progesteron, testosteron reseptörlerini baskılıyor.

[0:34:47.480] Estradyol ise testosteron ve tiroid reseptörlerini artırıyor. Yani her şey

[0:34:53.599] bir denge ve ritim içinde çalışıyor. Diğer doktorların neden bunu

[0:34:58.359] uygulamadığına gelince birincisi o dönemi yaşamadılar. Bu işin geçmişini

[0:35:04.320] bilmiyorlar. Eskiden hormonlar döngüsel verilirdi. Bugünkü gibi sürekli düşük

[0:35:10.560] doz yaklaşımı yoktu. Bu değişim aslında Women's Health Initiative sonrasında

[0:35:16.640] ortaya çıktı. Ama bir yandan da bugün daha fazla şey biliyoruz. Mesela

[0:35:23.560] östrojen reseptörlerinin varlığı bile o zamanlar bilinmiyordu. Çok eskiden

[0:35:29.079] insanlar östrojen elde etmek için hayvan yumurtalıklarını öğütüp kullanmaya

[0:35:34.680] çalışıyordu. Yani bilgi zamanla gelişti. Ama mekanizmaları biliyoruz. İşin

[0:35:40.599] bilimsel boyutunu çok iyi biliyoruz. Oral progesteron konusuna gelince çoğu

[0:35:45.800] doktor hatta sağlık alanındaki profesyonellerin büyük kısmı aslında

[0:35:50.240] ağızdan alınan östrojenin hiçbir türünü desteklemiyor. İster konjüge at kaynaklı

[0:35:56.160] östrojenler olsun ki bana göre artık tamamen bırakılmış olması gerekirdi ama

[0:36:01.960] hala kullanılıyor. İster estradiolün ağızdan verilmesi olsun. Genel yaklaşım

[0:36:08.119] bunu önermemek yönünde. Neden? Çünkü bu hormonlar sindirim sisteminden geçip

[0:36:14.200] karaciğere gidiyor ve burada first pass dediğimiz bir süreçten geçiyor. Yani ilk

[0:36:19.520] geçişte karaciğer estradyolün büyük kısmını başka bir östrojen formuna yani

[0:36:25.240] estrona çeviriyor ve estron reseptörler üzerinde estradiolden farklı etki

[0:36:30.920] gösteriyor. Bu da dengeyi bozuyor. Daha proinflamatuar yani enflamasyonu

[0:36:36.280] artırıcı bir etki yaratıyor. Oysa estradyol dengeli çalışır, enflamasyonu

[0:36:41.520] düzenler. Zaten yumurtalıkların ürettiği ana östrojen de estradioldür. Ama

[0:36:47.280] karaciğerde estrona dönüşen bu form aynı dengeli etkiyi göstermez ve daha çok

[0:36:52.720] enflamasyonu artıran bir yönde çalışır. Artık ağızdan estradyol vermek pek

[0:36:58.800] tercih edilmiyor. Peki progesteronu ağızdan alınca ne oluyor? Bu aslında

[0:37:06.040] uzun zamandır biliniyor. 90'lardan beri ağızdan progesteron kullanılabiliyorsa

[0:37:14.000] bunun nedeni mikronize edilmesi. Yani molekül küçültülüyor ki mide asidinde

[0:37:22.680] parçalanmadan kalabilsin.

[0:37:26.200] Eskiden bu işlem yoktu. O yüzden progesteron

[0:37:32.319] mide asidinde dağılıp etkisiz hale geliyordu.

[0:37:38.560] Mikronize progesteron diye duyduğun şey de bu aslında. Mideden sağa çıkıyor ama

[0:37:45.520] sonra bağırsaklardan emilip karaciğere gidiyor. İşte asıl mesele burada.

[0:37:52.119] Karaciğer yutulan progesteronun yaklaşık %80

[0:37:58.079] 90'ını başka maddelere çeviriyor. Bunlara metabolit deniyor. Bu

[0:38:04.560] metabolitlerin sayısı 30'dan fazla ama en baskın olanı allopregnanolon.

[0:38:12.040] Bu madde aslında çok önemli. Normalde beyinde üretiliyor. O yüzden nörosteroid

[0:38:19.760] olarak geçiyor. Doğru miktarda olduğunda GABA A reseptörlerine bağlanıyor.

[0:38:27.079] Sakinleştirici bir etki yaratıyor. Uykuyu destekliyor.

[0:38:33.200] Hatta Alzheimer'a karşı koruyucu olabileceğine dair yeni veriler de var.

[0:38:39.680] Ama bunların hepsi doğal döngü içinde ve doğru miktarlarda olduğunda geçerli.

[0:38:47.640] Ağızdan progesteron aldığında ise işler değişiyor. Mesela 100 milayna aldığında

[0:38:55.359] vücudun lal fazla doğal olarak ulaşabileceği en yüksek allopregnanolon

[0:39:03.079] seviyesinin yaklaşık 2 bu5cu katına çıkıyorsun. 200 mil alırsan bu yaklaşık

[0:39:11.280] 5 katına kadar çıkıyor. Bunu her gün yaptığını düşün. Sorun şu ki

[0:39:17.319] allopregnanolon bu seviyelerde

[0:39:20.720] artık fizyolojik bir hormon gibi değil ilaç etkisi gösteriyor.

[0:39:28.079] Zaten sentetik versiyonu doğum sonrası depresyon tedavisinde kullanılıyor ama

[0:39:35.760] orada yüksek dozda ve kısa süreli veriliyor. Piyasadaki bu ilaç formu

[0:39:43.520] Amerika'da kontrollü madde kategorisinde yani zanaak, volyum gibi benzodazinlerle

[0:39:51.400] aynı sınıfta yer alıyor. Niye mi böyle? Çünkü bunun benzodiyiezepinlerle

[0:39:57.119] aynı etkiyi gösterdiği fark edildi ve aynı uyarılara sahip kontrollü maddeler

[0:40:03.599] sınıfında yer alıyor. Ağızdan progesteron aldığında aslında onu bir

[0:40:09.040] prodrug gibi kullanmış oluyorsun. Yani vücutta allopregnanolona

[0:40:15.160] dönüşsün diye veriyorsun. Bu da GABA A reseptörünü aktive ediyor.

[0:40:21.359] Benzodiazepinler mesela Vyum ya da Sanax'ta aynı

[0:40:25.640] reseptörü aktive eder. Farklı bir noktadan bağlanırlar ama etki

[0:40:30.640] mekanizması oldukça benzer. Yani GABA üzerindeki etkileri açısından birbirine

[0:40:36.560] çok yakınlar. Şunu da biliyoruz. Benzodia

[0:40:40.800] uzun süre kullandığında uzun vadede demans riski artıyor. Alopregnanolon

[0:40:47.240] için insanlarda uzun vadeli veri yok ama hayvan çalışmalarında özellikle

[0:40:53.240] sıçanlarda sürekli yüksek seviyede olduğunda demans riskini artırdığı

[0:40:59.119] görülmüş. Ayrıca iştah kontrolünü de etkiliyor. Kilo alımına yol açabiliyor.

[0:41:06.040] Bununla ilgili birçok çalışma var. Ağızdan progesteron aldığında ise

[0:41:11.760] aslında çok az progesteron elde ediyorsun. Tabii istisnalar olabilir ama

[0:41:17.400] genel olarak kan düzeyine baktığında progesteron seviyesi düşük kalıyor.

[0:41:23.480] Doğal lüteal fazdaki gibi optimal seviyelere ulaşmıyor. Bu yüzden rahim iç

[0:41:30.160] tabakasının tam olarak sekretuar faza geçmesi yani sağlıklı şekilde korunması

[0:41:36.599] zorlaşıyor. Özellikle daha yüksek estradyol dozları verildiğinde 100

[0:41:42.480] miligram ya da 200 miligram oral progesteron bunu dengelemeye yetmiyor.

[0:41:49.000] Çünkü verdiğin progesteronun büyük kısmı neredeyse %90'ı allopregnanolona

[0:41:55.319] dönüşüyor. Bu yüzden bazı kişiler dozu sürekli artırmaya çalışıyor ama bu sefer

[0:42:01.359] de yeterli progesteron elde etmeye çalışırken çok yüksek miktarda

[0:42:06.839] allopregnanolon almış oluyorsun. O yüzden bu pek mantıklı değil. Kısırlık

[0:42:11.640] tedavisine bakarsan bunu net görürsün. Hiçbir kısırlık kliniği ağızdan

[0:42:16.480] progesteron kullanmaz. Bazen iğne formu kullanılır ama çoğu merkez vajinal

[0:42:22.000] progesteron verir. Vajinal verilmesinin nedeni şu. Rahim iç tabakası üzerinde

[0:42:27.520] çok daha iyi etki alırsın. Kanda da verdiğin doza göre daha düşük ya da daha

[0:42:32.960] yüksek seviyeler oluşur. Ama asıl önemli olan rahim üzerindeki etkinin güçlü

[0:42:38.040] olması. Hatta bununla ilgili yayınlanmış çalışmalar da var. İlk duyduğunda garip

[0:42:42.800] gelebilir ama rektal kullanım da mümkün. Gece yatarken rektal yoldan verdiğinde

[0:42:48.599] karaciğerden ilk geçişe uğramadan çok iyi emilim olur. Böylece o yüksek

[0:42:53.640] allopregnanolon oluşumunu da yaşamazsın. Tabii az miktarda allopregnanolon

[0:42:58.319] faydalı olabilir. Zaten birçok kadın oral progesteronu bu yüzden çok seviyor.

[0:43:03.119] A çok iyi uyuyorum diyorlar. Ama şunu net söylemek lazım. Progesteron bir uyku

[0:43:08.160] ilacı değil. Bu hastaya her gece volyum vermek gibi bir şey. Bunu böyle görmek

[0:43:14.280] gerekiyor. İnsanlar bu yüzden seviyor ama normalde kimseye her gece uyku ilacı

[0:43:20.040] ya da volyum vermek istemezsin. Bu sağlıklı bir uyku değil. İlaç etkisiyle

[0:43:24.599] gelen bir uyku ve uzun vadede bu tarz etkilerin demans riskini artırdığını

[0:43:30.079] biliyoruz. Ama şu anda kadınlara verilen şey aslında tam olarak bu. İlginç bir

[0:43:34.800] çalışma da var. Henüz yayınlanmadı diye biliyorum. Yine fareler üzerinde

[0:43:39.119] yapılmış bir çalışma. Dişi farelerin yumurtalıkları alınıyor. Yarısına hiç

[0:43:44.319] hormon verilmiyor. Diğer yarısına ise şu an sık kullanılan şekilde yani her gün

[0:43:50.960] sabit doz, biraz östrojen, biraz progesteron veriliyor. Sonra zaman

[0:43:56.640] içinde beyin fonksiyonlarına bakıyorlar. İnanması zor ama sonuç şu: Hiç hormon

[0:44:03.200] almayan, sadece yumurtalıkları alınmış farelerin beyinleri düşük doz, sürekli

[0:44:09.160] hormon verilenlere göre daha iyi durumda. Yani beyin yaşlanması açısından

[0:44:14.400] daha iyi performans gösteriyorlar. Henüz yayınlanmasını bekliyorum ama bu önemli

[0:44:19.880] bir bulgu. Çünkü şu an yaygın kullanılan bu sabit günlük düşük doz hormon

[0:44:25.440] yaklaşımının uzun vadede beyin için faydalı olduğunu gösteren bir

[0:44:30.040] pek ama benim sorum şu. Kısacık araya gireceğim. Şu an beni

[0:44:33.680] duyuyorsanız ayık kafayı izlediğinize eminiz. Peki abone misiniz? Bir kontrol

[0:44:38.520] eder misiniz? Çok net bir şekilde abone sayımız programa davet ettiğim

[0:44:43.000] doktorları ikna etme gücünü sağlıyor. Alanında dünyanın en iyi isimlerini

[0:44:47.440] burada izlemek için kanala abone olun. Bu yaklaşım nereden çıktı? Çünkü

[0:44:52.440] anlattığına bakınca aslında bu işin orijinal uygulanma şekli farklıydı. Seni

[0:44:57.480] dinledikten sonra anlıyorum ki Türkiye'deki doktorlar daha çok senin

[0:45:01.520] anlattığın o eski yani döngüsel yaklaşımı uyguluyor. Muhtemelen bu

[0:45:06.440] kılavuzlardan ya da regülasyonlardan kaynaklanıyor. Kelimeyi şu an

[0:45:10.079] hatırlayamadım ama insan şöyle düşünüyor. Bu kadar rejener tıp,

[0:45:14.880] longevity, anti-aging konferansları, eğitimleri varken herkesin bilime göre

[0:45:20.280] hareket etmesi gerekmez mi? Yani gerçek bilim ne diyorsa ona göre tedavi

[0:45:25.119] uygulamaları, reçete yazmaları beklenir. Ama seni dinledikten sonra insanın

[0:45:30.040] aklına şu geliyor. Peki onları böyle yapmaya iten ne?

[0:45:33.559] Birincisi bu doktorların çoğu isim vermek istemem ama hepsi değil tabii.

[0:45:39.680] Üreme çağındaki kadınlarla hiç çalışmadı. Adet döngüsünü gerçekten

[0:45:44.960] bilmiyorlar. Kadın hormonlarını tam anlamıyorlar. Anladıklarını

[0:45:49.319] düşünebilirler ama aslında anlamıyor olabilirler. Progesteron ağızdan

[0:45:54.440] alındığında ne olduğunu da tam bilmiyor olabilirler. Bir de şu var. Women's

[0:46:00.880] Health Initiative sonrasında yapılan bazı çalışmalar vardı. Başlıcaları Kips

[0:46:06.400] ve Elite çalışmaları. Detayına girmeye gerek yok ama şunu bilmek önemli. Bu

[0:46:11.680] çalışmalarda döngüsel hormon kullanıldığı yani araştırma yaparken

[0:46:16.640] tercih edilen yöntem döngüsel yaklaşımdı. Peki bugün bu sabit düşük

[0:46:22.119] doz hormon kullanımı neden bu kadar yaygınlaştı ve sanki standartmış gibi

[0:46:27.079] kabul edildi? Bence nedeni şu kolay olması. Çünkü artık birçok kişi

[0:46:32.440] östrojeni biliyor. Özellikle estradiolü. Herkes hormon vermek istiyor. Kadınlara

[0:46:38.480] destek olmak istiyor. Ama iş kanamaya gelince ne yapacaklarını bilmiyorlar.

[0:46:44.400] Çünkü kanama korkulan bir şey haline geldi. Sanki rahim iç tabakası

[0:46:49.079] kalınlaşırsa ya da kanama olursa hemen kanser olacak gibi düşünüyorlar. Oysa 25

[0:46:55.720] yaşındaki her kadında bu zaten her ay olur. Yani rahim iç tabakası döngünün

[0:47:01.800] ilk yarısında kalınlaşır sonra dökülür. Yani bu tamamen normal ve sağlıklı bir

[0:47:07.960] süreç. Ama çoğu kişi rahimle rahat değil. Rahmi anlamıyorlar. Kanama

[0:47:13.280] olduğunda ne yapacaklarını da bilmiyorlar. Ve açık konuşmak gerekirse

[0:47:18.079] bu iş daha karmaşık. Yüksek yoğunluklu bir egzersiz programı yapacaksan vücudu

[0:47:23.839] daha iyi tanıman gerekir. Yanlış yaparsan sakatlanma riski olur. Ama

[0:47:28.680] sadece hafif hareketler yaparsan sakatlanmazsın. Belki evet ama aynı

[0:47:33.839] zamanda ciddi bir fayda da görmezsin. Biliyoruz ki işi adet döngüsüne göre

[0:47:39.760] yaptığında daha karmaşık hale geliyor. Çünkü kanama oluyor ve birçok doktor

[0:47:45.160] bununla ne yapacağını bilmiyor. Korkuyorlar. Ultrason yapıp rahim iç

[0:47:49.839] tabakası 3 mm çıktığında bile sanki kanser olacakmış gibi düşünüyorlar.

[0:47:54.800] Çünkü büyüme faktörlerini anlamıyorlar. Kadınların adet döngüsünü bilmiyorlar.

[0:48:00.640] Sağlıklı 20'li yaşlardaki bir kadının rahminde ne olduğunu bilmiyorlar. Bu

[0:48:05.359] konuda altyapıları yok. Hormon vermek istiyorlar ama adet döngüsünün ne anlama

[0:48:11.240] geldiğiyle, kanamanın ne demek olduğuyla uğraşmak istemiyorlar. O yüzden daha

[0:48:17.160] basit bir şey vermek istiyorlar. Bir de işin teletıp tarafı var. İnternet

[0:48:22.079] üzerinden hizmet veren şirketler hızla çoğaldı. Bunların çoğu doktorlar

[0:48:27.440] tarafından değil iş insanları tarafından kuruluyor. Amaç sistemi büyütmek, çok

[0:48:33.240] sayıda reçete yazmak ve para kazanmak. Peki hiçbir altyapısı olmayan insanlara

[0:48:39.200] hormon yazdırmayı nasıl sağlıyorsun? Tele tıp yaparken sorun çıkmamasını

[0:48:43.960] nasıl garanti ediyorsun? Daha az soru, daha az sorun istiyorsun. Ama bununla

[0:48:49.319] birlikte fayda da sınırlı oluyor. Bu yüzden en düşük dozlu protokolü

[0:48:54.160] oluşturuyorsun. hala o hatalı, azı iyidir düşüncesine dayanıyor. Halbuki

[0:48:59.599] doğru olan en iyi dozu vermek ama o düşünce hala devam ediyor. Sonra az

[0:49:05.400] deneyimli insanları işe alıyorsun. Bir iki günde eğitiyorsun. Protokol bu

[0:49:10.599] diyorsun. Eğer kişi kanama yaşarsa progesteronu artır diyorsun. Kanama

[0:49:15.920] devam ederse git bir jinekolog bul diyorsun. Çünkü onunla uğraşmak

[0:49:20.960] istemiyorsun. Yani bu kadar karmaşık bir sistemi herkese aynı şekilde

[0:49:26.200] uygulayamazsın. Hele ki bunu tele tıp üzerinden yapıyorsan. Çünkü ortaya çıkan

[0:49:31.680] sorunları, soruları yönetmek zor. Muayene gerektiren durumları zaten

[0:49:36.400] uzaktan çözemezsin. Bence bu yaklaşım büyük ölçüde kolaylık ve pratiklikten

[0:49:41.839] kaynaklanıyor. Bir de işin şöyle bir tarafı var. Buna iyi de diyebilirsin,

[0:49:46.599] kötü de. Nasıl baktığına bağlı. Çok küçük miktarda estradyol bile zaman

[0:49:52.720] içinde etkili olabiliyor. Hemen değil ama mesela 3 ayda özellikle en çok

[0:49:59.280] konuşulan belirtileri yani gece terlemelerini ve sıcak basmalarını

[0:50:04.240] azaltabiliyor. Tabii perimenopoz ve menopozda bunların dışında birçok

[0:50:08.960] belirti var ama özellikle bu ikisi çok düşük doz hormonlarla bile azalabiliyor.

[0:50:15.240] Gerçekten çok düşük dozlarla. O yüzden şunu inkar edemem. Kadınlar bu düşük

[0:50:20.799] doz, sabit tedavilerle kendini daha iyi hissedebiliyor ve daha iyi hissetmenin

[0:50:27.319] değeri yok diyemem. Daha iyi uyuyorsan, terlemiyorsan, gün içinde üç kez kıyafet

[0:50:33.720] değiştirmek zorunda kalmıyorsan bunun ciddi bir değeri var. Ama burada mesele

[0:50:39.400] şu: Hedefin ne? Çünkü FDA onayı dediğimiz şey sadece semptomları

[0:50:44.960] azaltmak ve osteoporozu önlemek üzerine. Ki osteoporoz için bile pratikte pek

[0:50:51.040] kullanılmıyor. Asıl kullanım alanı semptomları azaltmak. Bu yüzden de

[0:50:56.160] klasik yaklaşımda hormon seviyelerine bakılmıyor. Çünkü bu bakış açısına göre

[0:51:01.359] önemli olan tek şey semptomlar. Seviyelerin bir önemi olmadığı

[0:51:05.760] düşünülüyor. Bana göre bu bir longevity planı değil. Yani mesele sadece bir şey

[0:51:11.319] verelim açlığı bastırsın yaklaşımı değil. Öyle bakarsan herhangi bir

[0:51:15.920] yiyeceği herhangi bir miktarda verip acaba iştahı kesiyor mu diye bakarsın.

[0:51:21.640] Ama biz öyle bakmıyoruz. Vücut kompozisyonu nasıl? Hangi besinleri

[0:51:25.839] alıyor? Neleri eksik? Bunlara bakıyoruz. Buradaki yaklaşım ise çok basit. Sadece

[0:51:31.000] birkaç semptomu bastırmak. Başka hiçbir şeye bakılmıyor. Doz önemli değil. En

[0:51:35.799] düşük doz en iyisi deniyor. Önemli olan tek şey semptomlar. Bu klasik yaklaşım

[0:51:40.760] ve ilginç olan bu bakış açısı longevity dünyasına da sızmış durumda. Doz önemli

[0:51:46.200] değil. Azı iyidir. Basit olan iyidir. Kanama olmasın yaklaşımı. Ben şunu

[0:51:50.720] demiyorum. Bunun hiç faydası yok. Eskiden ben de hiç hormon almamaktansa

[0:51:55.119] biraz almak daha iyidir derdim. Ama artık elimizde bazı veriler var. Evet

[0:51:59.680] bir kısmı hayvan çalışması ama yine de önemli. İnsanlarda da biliyoruz ki

[0:52:03.359] yüksek alopregnanolon seviyeleri hafıza oluşumunu baskılayabiliyor. Demansla

[0:52:07.880] ilgili veriler daha çok hayvan çalışmalarından geliyor. Çünkü

[0:52:10.720] insanlarda bunu uzun vadeli çalışmak zor. Ama elimizde bilim var. Ve ilginç

[0:52:14.760] olan şu: Bugün kullanılan bu düşük doz sabit hormon protokolünü destekleyen bir

[0:52:19.799] bilimsel temel yok. sadece semptomları bastırdığı biliniyor. Yani hedefin

[0:52:24.160] sadece semptomları bastırmaksa evet en düşük doz yeterli olabilir. Ama hedefin

[0:52:29.040] sağlıklı longeviti ise o zaman doğru olan neyse onu vermek gerekir.

[0:52:33.119] Peki sağlıklı seviye nedir? Bak bu konu benim için daha kolay

[0:52:36.920] anlatılır hale geliyor. Çünkü sen erken menopozdan bahsettin. Klasik tıp

[0:52:41.599] tarafına baktığında bununla ilgili çok sayıda makale var. Şu soruya cevap

[0:52:46.119] arıyorlar. Bir kadın 20'li yaşlarda, 30'lu yaşlarda ya da 45 yaşından önce

[0:52:51.520] menopoza girerse nasıl tedavi edilmeli? Artık şunu söylüyorlar. Doğum kontrol

[0:52:56.880] haplarını kullanmayın. Kemik sağlığı, nörolojik sistem, kardiyovasküler yapı,

[0:53:02.319] kas iskelet sistemi yani genel sağlık açısından en iyi seçenek bu değil

[0:53:06.640] diyorlar. Onun yerine fizyolojik seviyelerde adet döngüsünü taklit eden

[0:53:12.000] şekilde hormon verilmesi gerektiğini söylüyorlar. Yani aslında benim

[0:53:16.680] yıllardır söylediğim şeyi söylüyorlar. Benim farkım şu. Ben bunun hayat boyu

[0:53:21.520] devam etmesi gerektiğini savunuyorum. Bu yaklaşım artık akademik dünyada öneri

[0:53:27.040] haline gelmiş durumda. Herkesin bundan haberi var mı emin değilim ama resmi

[0:53:31.720] öneriler bu yönde. Erken ve prematür menopozda benim önerdiğim yaklaşıma çok

[0:53:37.319] benzer bir yöntem öneriliyor. Ama hala progesteronu ağızdan veriyorlar. Bu

[0:53:41.880] kısım değişmiş değil. Estradyol için ise hedefi net koyuyorlar. Fizyolojik

[0:53:46.880] seviyelere çıkarmak yani yaklaşık 100 pikogram ml seviyesine ulaşmak

[0:53:51.920] gerektiğini söylüyorlar. Ben de bunu yıllar önce yazmıştım. Mayo Clinic

[0:53:56.160] Proceedings'te yayınlanan makalemde aynı şeyi söyledim. Hedef yaklaşık 100

[0:54:00.960] pikogram olmalı. Tabii bu da kişinin tolere edebilmesine bağlı. Yani herkes

[0:54:05.880] de birebir aynı şekilde uygulan. Doktor Gş burada bir şey sormam lazım.

[0:54:10.760] Doktorlar bana daha yüksek doz östrojen vermeye çalışıyor ama ben istemiyorum.

[0:54:16.960] Çünkü vücudumun aldığı hali sevmiyorum. Mesela bir anda şişkin hissediyorum.

[0:54:23.640] Göğüslerim büyüyor. Kalçalarım genişliyor. Bu durumda kadınlara ne

[0:54:28.520] söylüyorsun? Bununla nasıl başa çıkmalarını öneriyorsun?

[0:54:35.280] Birincisi, eskiden kadınlar kendi hormonlarını ürettiğinde seviyeler

[0:54:39.839] 100'ün çok üstüne çıkıyordu. Gerçekten çok daha yüksek oluyordu. Ya lutial

[0:54:44.680] fazla 250 civarına çıkması gayet olağandı. Ovulasyon döneminde ise

[0:54:50.240] 400'lere kadar yükseldiği bile olabiliyordu. Yani vücut aslında bu

[0:54:54.359] seviyelere alışık ve buna uyum sağlamış durumda ve çoğu zaman da bu şekilde

[0:54:59.640] gayet iyi çalışıyor. Tabii herkes için kusursuz değil. Bazı kadınlarda PMS yani

[0:55:05.559] premenstrüel sendrom yani adet öncesi sendromu gibi sorunlar görülebiliyor.

[0:55:10.200] Üreme çağındaki her kadın vücudunda olan her şeyden her zaman memnun olmuyor.

[0:55:15.520] Benim baktığım yer şu adet döngüsüne bakıyorum. Bu benim için ayrı bir konu.

[0:55:20.599] O yüzden bunu sormana sevindim. Ve bu yüzden hep kişinin tolere edebildiği

[0:55:24.920] seviyeye göre diyorum. Eğer biri 100 seviyesini tolere edemiyorsa, üstelik

[0:55:29.720] bunu adet döngüsüne uygun şekilde veriyorsan, o zaman durup şunu düşünmek

[0:55:34.119] gerekiyor. Neden böyle oluyor? Altta ne var? Bu durumda yapılabilecek şeylerden

[0:55:38.960] biri estradyolü iki farklı dozda vermek. Daha detaylı yöntemler de var ama iş çok

[0:55:44.440] karmaşık olursa insanlar sürdüremez. O yüzden uygulanabilir bir denge kurmak

[0:55:49.400] gerekiyor. Normal bir adet döngüsüne baktığında ve östrojen seviyelerini

[0:55:55.559] incelediğinde bunların ortalama değerler olduğunu unutmamak lazım. Çünkü

[0:56:01.640] kadınlarda hormon seviyeleri gün değişir. Sistem bu kadar dinamik. Ama

[0:56:07.599] genel ortalamalara bakarsan ovulasyon öncesi ilk yarı yani proliferatif fazda

[0:56:15.839] seviyeler genelde 6080 civarında olur. Eee sonra ikinci yarıda yani lüteal

[0:56:24.160] fazda bu değerler 12050 civarına çıkar. Hatta bazı durumlarda

[0:56:30.640] 180'e kadar yükselebilir. Benim ileride daha çok önereceğim yaklaşım şu

[0:56:36.039] olabilir. Çünkü bu insanlar için çok karmaşık değil. İlk yarıda verilen

[0:56:40.960] dozlarla 60'ı 80 aralığını hedeflemek, ikinci yarıda ise progesteron eklenirken

[0:56:47.960] dozu artırıp belki iki katına çıkararak 120 aralığına ulaşmak. Bu konuda bazı

[0:56:55.280] çalışmalar da var. Mesela 0.1 birlik bir estradyol patch kullandığında birçok

[0:57:02.000] kadında bu 6080 aralığı yakalanabiliyor ama bazı kadınlarda aynı seviyeye daha

[0:57:09.039] düşük dozlarla da ulaşılabiliyor. Bu tamamen vücudun buna nasıl yanıt verdiği

[0:57:14.440] ile ilgili. Şunu biliyoruz. Patch denen yani hormonu bant şeklinde cilde

[0:57:18.520] uyguladığın yöntemlerde en baştaki çalışmalardan beri aynı bant kullanılsa

[0:57:22.119] bile kadınlar arasında kanda ulaşılan seviyelerin çok farklı olduğu görülmüş.

[0:57:25.319] Yani hormon deriden geçişiye, kişiden kişiye değişiyor. Bu da hem cilt

[0:57:28.359] yapısına hem de bandın nereye yapıştırıldığına bağlı. Ama çalışmalara

[0:57:31.680] baktığında şunu görüyorsun. Tek bir patch yani bant veriliyor. Bu bazen 0.1

[0:57:37.520] oluyor. Bazen 0.05, bazen 0.075. Ama amaç şu. En az 60 pikogram L

[0:57:45.000] seviyesine ulaşmak. Hatta 80'lere kadar çıkabilmek. Sonra ikinci bir doz

[0:57:49.680] veriliyor. Bu bazen iki tane 0.1 bant olabilir. Bazen tek bir 0.1. olur. Bazen

[0:57:55.799] de 0.1 ile 0.05 birlikte kullanılır. Yani burada kişiye göre ayarlamak

[0:58:02.319] gerekiyor. Hedef de yaklaşık 120 ve üzeri seviyelere çıkmak. Bu da kadının

[0:58:07.839] nasıl hissettiğine ve ulaşılan seviyeye göre değişiyor. Bu artışı da progesteron

[0:58:14.039] verdiğin dönemde yapıyorsun. Çünkü bu yaklaşım baştan sona yüksek doz

[0:58:19.039] vermekten çok daha fizyolojik. Bence bu aynı zamanda daha konforlu bir yöntem ve

[0:58:25.559] uygulaması da zor değil. Sonuçta sistem çok karmaşık değil. Ayın yarısında bir

[0:58:31.440] doz, diğer yarısında başka bir doz kullanıyorsun. Özellikle progesteron

[0:58:36.760] eklenen dönemde. Bu gayet sürdürülebilir bir şey. Zaten gerçek hayatta da

[0:58:42.200] kadınların östrojen seviyesi her gün aynı olmaz. doğal adet döngüsünde

[0:58:47.720] sürekli değişir. Doğum kontrol hapı kullanan bazı kadınlarda da senin

[0:58:52.680] anlattığın gibi belirtiler görülür. Çünkü o hormonlar sentetik yani birebir

[0:58:58.400] insan hormonu değil ama yine de reseptörlere bağlanırlar ve vücutta

[0:59:03.240] benzer etkiler yaratırlar. Bu yüzden şişkinlik, dolgunluk gibi şikayetler

[0:59:08.760] ortaya çıkabilir. Eskiden bu yüzden farklı farklı protokoller deneniyordu.

[0:59:13.799] Dozlar ve kombinasyonlar değiştiriliyordu. Hatta üçlü döngü

[0:59:18.200] sistemleri gibi farklı yaklaşımlar vardı. La amaç bu değişkenliği taklit

[0:59:23.760] etmekti. Benim uyguladığım ve hala bazı hastalarda kullandığım yöntem ise aynı

[0:59:29.480] miktarda orta seviyede östrojen vermekti. Ama bu herkes için konforlu

[0:59:35.039] olmayabiliyor. Şu an sana anlattığım yaklaşım ise erken menopozda önerilen

[0:59:40.440] yöntem. Yani her gün belirli bir seviyeyi hedefleyen bir sistem.

[0:59:44.920] Sonrasında da kadının bunu nasıl tolere ettiğine bakmak gerekiyor. Çoğu kadın

[0:59:49.640] tolere eder ama herkes etmez. Progesterona da bakmak lazım. Çünkü o

[0:59:54.119] dengeyi kuran hormon. Bunun dışında iş daha da karmaşık hale geliyor. Bağırsak,

[0:59:59.720] mikrobiyotası, vücudun hormonu nasıl işlediği, metabolizma hepsi devreye

[1:00:05.359] giriyor. Ama sonuçta öyle bir hormon düzeni kurman gerekiyor ki kişi onunla

[1:00:09.680] yaşayabilsin, kendini rahat hissetsin. O yüzden ben hep tolere edebildiği ölçüde

[1:00:14.599] diyorum. Ben sadece kağıttaki bir değeri tedavi edemem. Hastayı tedavi ederim. Bu

[1:00:19.559] yüzden çoğu zaman kişi nasıl hissettiğini görmeden hormon

[1:00:23.599] seviyelerine bile bakmam. Eğer hasta ben kendimi hiç iyi hissetmiyorum diyorsa

[1:00:28.960] benim değerlerin harika dememin bir anlamı yok. Yani ikisini birlikte

[1:00:33.319] değerlendirmek gerekiyor. Geçen gün doktorumla bunu konuşuyorduk.

[1:00:37.119] Aldığım dozun çok çok düşük olduğunu söylüyordu. Ben de onu başka değerlere

[1:00:41.000] bakmaya ikna ettim. Sanırım LH ve Efs baktı. Yani luteinizan hormon ve folikül

[1:00:46.760] uyarıcı hormon. Bunlardan birinin baskılandığını görünce en azından bir

[1:00:50.680] etkisi var gibi bir şey yapıyor dedi. Biliyorum bu yeterli demek değil ama

[1:00:54.520] şunu merak ediyorum. En azından hipofiz üzerinde bir etkisi olduğunu bu şekilde

[1:00:58.359] anlayabilir miyiz? Yani gerçekten bir şey yaptığını görmek için bu doğru bir

[1:01:02.359] yaklaşım mı? Bu aslında standart bir yaklaşım değil.

[1:01:05.680] Yaklaşım. Senin de dediğin gibi FSH ve LH takibi özellikle de FSHJ rutinde çok

[1:01:12.079] kullanılmaz. Çünkü mesele sadece östrojen seviyesine bakmak kadar basit

[1:01:16.960] değil. daha karmaşık. Bir de şu var. EfsH ve LH tek bir işle görevli

[1:01:21.960] hormonlar değil. Menopozda bu hormonlar uzun süre yüksek kaldığında kadın

[1:01:27.119] vücudunda neler olduğu konusu hala tam net değil. Daha yeni yeni anlaşılmaya

[1:01:32.839] başlanıyor. Ama elimizde bazı veriler var. Bu gonadotropinler uzun süre yüksek

[1:01:38.480] kaldığında anksiyeteyi artırabiliyor. Yeterince yüksek doz estradyol verirsen

[1:01:45.200] EFSH'yi baskılayabilirsin. Ec genelde o kadar yükselmez ama EFSH

[1:01:51.400] daha çok kullanılan göstergedir. Ama EFSH'yi baskılayacak kadar yüksek

[1:01:56.440] estradiol vermek çoğu kadın için fazla gelir. Kadınlar genelde göğüslerim çok

[1:02:02.160] hassaslaştı. bu bana fazla geliyor der. O yüzden ben bunu hedef olarak

[1:02:06.480] kullanmıyorum. Bakıyorum ama sadece'yi düşürmek için tedavi yapmam. Bir de şu

[1:02:12.680] önemli. Eğer FSH hiç yüksek değilse hatta düşükse bu iki şeyden biri

[1:02:19.000] olabilir. Ya beyin hipofize sinyal göndermiyordur ya da başka bir durum

[1:02:24.000] vardır. Mesela hipotalamik amenorede yani beyinden gelen sinyallerin azalması

[1:02:30.520] nedeniyle adetin kesilmesi durumunda gördüğümüz gibi benzer bir tablo menopoz

[1:02:36.839] geçişinde de olabilir. Bu farklı nedenlerle tetiklenebilir. Böyle bir

[1:02:42.640] durumda daha derine inmek gerekir. Mesela prolaktin seviyesine bakarsın.

[1:02:47.200] Çünkü prolaktin yüksekse gonadotropinleri baskılayabilir. Çünkü

[1:02:52.119] menopozdaki bir kadında hem estradyolün çok düşük olup hem deh'nin düşük olması

[1:02:58.520] pek beklenen bir durum değil. O yüzden böyle bir durumda daha detaylı incelemek

[1:03:03.520] gerekir. Normal bir tablo. Az önce anlattıklarından sonra bunu

[1:03:07.640] böyle kullanabilirim diye düşünmeye başlamıştım. Açıkçası heyecanlandım. Ama

[1:03:12.440] şunu netleştirmek istiyorum. Kısacık araya gireceğim. Şu an beni duyuyorsanız

[1:03:17.480] ayık kafayı izlediğinize eminiz. Peki abone misiniz? Bir kontrol eder misiniz?

[1:03:23.039] Çok net bir şekilde abone sayımız programa davet ettiğim doktorları ikna

[1:03:26.960] etme gücünü sağlıyor. Alanında dünyanın en iyi isimlerini burada izlemek için

[1:03:31.680] kanala abone olun. Progesteronu ağızdan vermiyorsun

[1:03:35.760] anlattığın nedenlerden dolayı. Peki sen hangi yolu tercih ediyorsun? Rektal

[1:03:40.720] kullanım mı daha çok? Evet. Kulağa biraz garip geliyor.

[1:03:44.200] Rektumdan bahsettiğimde genelde şöyle anlatıyorum. Ağzın tam tersi gibi düşün.

[1:03:50.119] Sonuçta sindirim sistemi bir tüp. Ağızdan başlıyor, anüste bitiyor. Bunu

[1:03:55.640] ağzın diğer ucu gibi düşününce o kadar garip gelmiyor. Zaten gastroenterolojide

[1:04:01.799] rektal yoldan ilaç vermek çok yaygın. fitiller kullanılıyor. Çeşitli ilaçlar

[1:04:07.720] veriliyor. Yani bazı durumlarda bu hiç tuhaf karşılanmıyor. Tabii rektum hormon

[1:04:14.200] vermek için özel tasarlanmış bir yer değil. Ama dürüst olalım. Ağız da değil,

[1:04:19.760] ciltte değil. Bunların hepsi aslında hormonları vücuda vermek için sonradan

[1:04:25.599] geliştirilmiş yöntemler. İdeal olan ne? O da muhtemelen gelecekte gelecek.

[1:04:31.920] Mesela yapay ya da klonlanmış bir yumurtalık düşün. Kalçaya ya da bacağa

[1:04:37.520] yerleştiriliyor. Böylece vücut doğal hormonlarını üretmeye devam ediyor. Ama

[1:04:42.760] burada amaç doğurganlık değil. Yani yumurta üretimi, döllenme, rahme

[1:04:48.400] yerleşme gibi süreçler olmuyor. Çünkü sistem vücudun farklı bir yerine

[1:04:53.920] yerleştiriliyor. Yani hormonları alıyorsun ama doğurganlık geri gelmiyor.

[1:04:59.039] Zaten menopoz sonrası hormon vermenin amacı şu: Doğurganlığı geri getirmek

[1:05:04.920] değil, hormonları yerine koymak. fizyolojik hormonları geri kazandırmaya

[1:05:09.760] çalışıyorsunuz ki mümkün olduğunca sağlıklı 20 yaşındaki birine benzer bir

[1:05:15.440] durumu sürdürebilesiniz. Yaşlı yaşınız kaç olursa olsun elinizden

[1:05:20.599] gelenin en iyisini yapıyorsunuz. Kesinlikle yaşlanacaksınız ve ölümsüz

[1:05:25.200] değiliz. Ama bu benim hedefim. Amaç şu: Fizyolojik hormonları yerine koyarak kaç

[1:05:31.119] yaşında olursan ol, vücudu mümkün olduğunca sağlıklı bir 20'li yaş haline

[1:05:36.599] yakın tutmak. Tabii bu birebir aynı olacak demek değil. Elinden geleni

[1:05:41.520] yaparsın. Yaşlanma kaçınılmaz tabii. Sonuçta ölümsüz değiliz. Ama benim

[1:05:46.359] hedefim bu yine de belki daha iyi bir seçenek

[1:05:48.720] olabilir. Vajinal yoldan kullanım konusunda bir jinekologla konuşuyordum.

[1:05:54.160] Aynı zamanda cinsel sağlık alanında da çalışıyor. Yani kadınlarda cinsel

[1:05:59.559] hayatla ilgili sorunlarda destek veriyor. Onun söylediğine göre aktif

[1:06:05.559] cinsel hayatı olan kadınlar vajinal progesteronu çok tercih etmiyor. O

[1:06:11.240] yüzden bana göre rektal kullanım daha uygun bir seçenek olabilir.

[1:06:15.599] Evet bu konu sık sık gündeme geliyor. Mesela vajinal DHA fitilleri var. Yani

[1:06:21.359] böbrek üstü bezlerinden salgılanan bir hormon olan DHA'yı içeriyor ve her gece

[1:06:26.799] kullanılması gerekiyor. Ya da vaginal östrojen kremi kadınlar haftada iki kez

[1:06:32.599] aplikatörle ya da benim bir parça krem dediğim şekilde uyguluyor ama yarısı

[1:06:37.240] dışarı akıyor. Açıkçası bunlar uzun vadede pek tercih edilen şeyler değil.

[1:06:42.359] İnsanlar bunu sürekli yapmak istemiyor. O yüzden vajinal östrojen kremi için ben

[1:06:47.039] şöyle diyorum. dozu böl ve çoğu gün her gün olmasa da az miktarda alıp vajinanın

[1:06:52.520] içine yayarak sür. Vajina aslında bir deri gibi düşün. Elinde kuruluk olsa

[1:06:57.000] kremi sürersin, üstüne bırakmazsın. Burada da aynı mantık. Parmaklarınla

[1:07:01.960] sanki bir servikal kap ya da menstrüel disk yerleştiriyormuş gibi içeri girip

[1:07:06.240] kremi her yere yay. Böyle yaparsan akma da olmaz, rahatsızlık da olmaz. Vajinaya

[1:07:11.559] yerleştirilen şeyler. Mesela progesteron partner için zararlı değil ama yine de

[1:07:16.359] birçok kişiye pek konforlu gelmiyor. Rektal kullanımda ise durum farklı. Eğer

[1:07:20.960] dışkı kaçırma gibi bir problemin yoksa progesteron da dışarı kaçmaz. Biraz

[1:07:25.319] kayganlaştırıcı kullanabilirsin. Ben genelde aloe vera jel öneriyorum. Küçük

[1:07:29.880] bir fitili içeri yerleştiriyorsun. zaten çok derine gitmiyor. Kolayca yerleşiyor.

[1:07:34.440] Gece boyunca çözülüyor ve dışarı akma olmuyor. Bu yönteme karşı ilk başta

[1:07:38.880] çekincesi olan ama bunu aşıp deneyen kişiler genelde çok memnun kalıyor.

[1:07:43.480] Emilim de çok iyi. Hatta kanda ulaşılan seviyeler vajinal yola göre daha iyi

[1:07:48.039] oluyor. Burada rahimden ilk geçiş dediğimiz etki de olmuyor. Bu etkiyi

[1:07:52.760] kısırlık tedavisi yapan doktorlar ister. Çünkü embriyonun tutunması için rahim iç

[1:07:57.480] tabakasını maksimum düzeyde hazırlamak isterler. Ama bizim amacımız embriyo

[1:08:02.079] yerleştirmek değil. Biz sadece sağlıklı bir adet döngüsünü taklit etmeye

[1:08:06.119] çalışıyoruz. Zaten yumurtalıkların doğal olarak ürettiği progesteron da doğrudan

[1:08:11.599] rahme gitmez. Kana karışarak tüm vücuda dağılır. Bu yüzden bu açıdan bakınca

[1:08:17.080] rektal yol daha fizyolojik bir yöntem ve aslında düşündüğünden çok daha kolay.

[1:08:22.520] Yeter ki zihinsel bariyeri aş. Bence gerçekten çok iyi anlattık. Doktor

[1:08:27.319] Görş, çok teşekkür ederim. Bu benim için oldukça progresif bir podcast oldu ama

[1:08:32.520] aynı zamanda gerçekten göz açıcıydı. Hatta anlattığın hücresel mekanizmalar

[1:08:38.560] yüzünden hormonları nasıl kullandığımı yeniden düşünmeye başlayabilirim.

[1:08:43.759] Şimdiye kadar hiçbir doktorun hastasına progesteronu döngüsel verirsek şu açıdan

[1:08:50.560] faydası olur ya da dozu artırırsak vücutta şu etkileri görürüz şeklinde

[1:08:57.080] açıkladığını duymadım. Genelde sadece seviyeler konuşuluyor ama bunun kişide

[1:09:02.199] ne yaptığı anlatılmıyor. Küçük bir ekleme yapayım. Progesteronu

[1:09:06.199] ağızdan aldığında kanda oluşan seviyeler gerçekten çok düşük oluyor ve bunu

[1:09:11.480] ölçmek de oldukça kolay. Ama progesteron sadece rahimle ilgili bir hormon değil.

[1:09:16.679] Kemik yapan hücreleri yani osteoblastları uyarır. Kemik yapımını

[1:09:20.839] destekler. enflamasyonu azaltır. Sinir sistemi üzerinde koruyucu etkisi vardır.

[1:09:27.120] Miyelin üretimine katkı sağlar. Yani sinirlerin etrafındaki koruyucu kılıf

[1:09:32.560] oluşmasına yardımcı olur. Mitokondrilerde de görev alır. Nitrik

[1:09:37.120] oksit üretimini artırır. Yani vücudun birçok farklı noktasında etkisi var.

[1:09:43.040] Ağızdan alındığında seviyeler düşük kaldığı için bir yandan fazla

[1:09:48.199] allopregnanolon oluşur. Yani iyi bir şeyin fazlası ters etki yaratabilir.

[1:09:53.799] Diğer yandan da aslında ihtiyacın olan progesteronu yeterince alamazsın. Oysa

[1:09:59.280] progesteron diğer hormonlarla birlikte çalışan ve vücutta pek çok önemli rolü

[1:10:05.199] olan bir hormon. Ben açıkçası çok uzak olmayan bir gelecekte progesteronun cilt

[1:10:12.400] üzerinden kullanılabilen bir formunun çıkacağına inanıyorum. En büyük isteğim

[1:10:17.360] de bu. Cilde sürülen bir krem düşün. Üstelik progesteron cilt için de

[1:10:22.600] faydalı. Eğer düzenli ve güvenilir şekilde emilen bir form

[1:10:26.960] geliştirilebilirse rektal ya da vajinal kullanım gibi

[1:10:31.239] konular da ortadan kalkar. Bence bu gerçekleşecek. Araştırmacılar ve

[1:10:36.640] geliştiriciler mutlaka bunun üzerinde çalışacaktır. Şu ana kadar çok

[1:10:41.320] geliştirilmemiş olmasının nedeni de basit. İnsanlar zaten ağızdan alıyordu

[1:10:46.960] ve memnundu. O yüzden krem yapalım diye bir ihtiyaç doğmadı.

[1:10:51.800] Aslında Türkiye'de progesteron kremleri yapan birkaç eczane var.

[1:10:57.600] Aslında emiliyor ama henüz standart bir ürünün olmamasının nedeni şu: Düzenli ve

[1:11:03.480] güvenilir şekilde emildiğini kanıtlayan, nereden uygulanacağı, hangi yoğunlukta

[1:11:08.880] olacağı ve rahim koruması açısından yeterli olup olmadığına dair yayımlanmış

[1:11:13.960] güçlü veriler henüz yok. Yani progesteron konusunda hala yapılacak çok

[1:11:18.960] iş var. mikronize edilip kolayca yutulabilir hale geldikten sonra diğer

[1:11:24.000] tüm seçenekler bir süre geri planda kaldı. Adeta unutuldu. Ama şimdi yeniden

[1:11:29.719] o noktaya dönüyoruz. Bu yüzden benim bakış açımı paylaşmama izin verdiğin

[1:11:34.600] için gerçekten çok teşekkür ederim. İnsanların bunu duyması benim için

[1:11:39.320] ederim. Benim için de gerçekten çok öğretici bir sohbet oldu ve eminim ki

[1:11:42.560] pek çok kişi bundan keyif alacak. Zaman ayırdığın için tekrar teşekkür ederim.

[1:11:46.639] Ben teşekkür ederim.

*Transkript YouTube'dan alınmıştır.