[0:00:00.080] Dünyanın herhangi bir ülkesine baktığınızda aslında kötü ruh sağlığın

[0:00:04.200] neredeyse normal varsayılan bir durum olduğunu gözlemliyoruz. Özellikle ruh

[0:00:08.559] sağlığı psikolojik terapilerde ve ilaç tedavilerinde onlarca yıldır süren

[0:00:13.240] yeniliklere rağmen iyileşmiş değil. Tıpkı kalp hastalığının kalp kriziyle

[0:00:17.039] başlamaması gibi beyindeki değişimler de bu büyük sorunlar ortaya çıkmadan

[0:00:20.920] onlarca yıl önce başlar. Hava kirliliğinin etkilerinin beyin üzerinde

[0:00:24.320] bu kadar etkili olduğunu tahmin edemezdim. Trafikte hiddetlenmek,

[0:00:27.640] gereksiz yere çocuklarınıza bağırmanız ya da hiçbir neden yokken ağlamaya

[0:00:31.320] başlamak gibi. Bazı insanlar piskedeliklerin daha

[0:00:33.559] yaygın hale gelmesini savunuyor ama belki de asıl soru şu: Bu maddeler

[0:00:36.960] aslında piskedelik olmayan yöntemlerle de etkileyebileceğimiz yolaklar üzerinde

[0:00:40.600] sadece daha güçlü bir etki mi yaratıyor? Yani ruh sağlığını geniş ölçekte

[0:00:44.120] iyileştirmek için bu yolakları piskedelikler olmadan da etkileyebilir

[0:00:47.039] miyiz? Ben Esra Çavuşoğlu. 19 yıldır ayık bir hayat yaşıyorum. Bağımlılık

[0:00:51.960] hastalığı ile mücadelem beni beden ve performansımı iyileştirmek. Hayat

[0:00:55.920] kalitemi arttırmak, daha sağlıklı ve uzun yaşamak için yeni yöntemler,

[0:00:59.680] cihazlar ve takviye ürünler araştırmaya yönlendirdi. Bağımlılık hastalığı,

[0:01:04.199] bayacking ve longevity alanlarındaki kendi deneyimlerimden dünyadaki son

[0:01:08.000] gelişmelere, çığır açan girişimcilerden uzman akademisyenlere yıllardır yaptığım

[0:01:13.280] sohbetler artık her hafta Ayıktafa Podcastı.

[0:01:17.080] Ayıkfa Podcast'e hoş geldiniz. Bugünkü konuşma, davranış, ruh sağlığı ve hatta

[0:01:21.960] özgür irade hakkındaki düşüncenizi tamamen değiştirecek. Bugün konuğum

[0:01:26.640] dahiliyeci ve beyin sağlığı araştırmacısı Dr. Austin Parmet beyni

[0:01:30.560] çok farklı ele alıyor. Ya beyniniz aslında bozuk değilse ya sadece çevreniz

[0:01:34.759] tarafından programlanıyorsa yediğiniz giyeceklerden soluduğunuz havaya, sosyal

[0:01:39.040] medyadaki negatif içeriklerden kokulu ürünlerdeki gizli toksinlere kadar

[0:01:43.640] doktor parmeter, inflamasyonun, metabolizmanın, bağışıklık sinyallerinin

[0:01:47.880] ve nöroplastisitenin, depresyon ya da demans gibi tanılar ortaya çıkmadan çok

[0:01:51.880] önce ruh halinizi, kararlarınızı ve hatta dürtü kontrolünüzü nasıl sessizce

[0:01:56.880] şekillendirdiğini anlatıyor. Eğer neden belirli şekillerde tepki verdiğinizi,

[0:02:01.159] dürtüselliğinizi ya da nasıl kendinizi bazen bir döngünün içinde bulduğunuzu

[0:02:05.600] merak ediyorsanız bu bölüm size tamamen yeni bir bakış açısı kazandıracak.

[0:02:10.280] Üniversiteyi sadece dersler, vizeler, finaller olarak düşünme. Asıl mesele

[0:02:15.200] okurken kendini keşfetmek, üretmek, projelerde yer almak ve mezun olmadan

[0:02:20.000] gerçek dünyayı tanımaya başlamak. Bir yandan psikolojiyle insanı daha iyi

[0:02:24.200] anlayabildiğin, beslenme ve sağlık bilimleriyle iyi yaşamanın ne demek

[0:02:28.720] olduğunu öğrendiğin, mühendislik ve yönetim bilişim sistemleriyle

[0:02:33.200] teknolojiyi, veriyi ve sistemi çözümleyebildiğin bir üniversite düşün.

[0:02:37.599] Yani sadece bilgi aldığın değil düşündüğün, ürettiğin ve fikirlerini

[0:02:42.200] hayata geçirebildiğin bir yer. İstanbul Gedik Üniversitesi öğrencilik hayatını

[0:02:47.080] gerçekten yaşarken geleceğini kurabileceğin bir deneyim sunuyor.

[0:02:50.800] Ayikın daimi destekçisi Gedik Eğitim Vakfı'na sağladığı katkı ile size

[0:02:55.280] dünyanın önde gelen uzmanlarını konuk olarak getirmeye devam ediyoruz. Siz de

[0:03:00.159] Ayık Kafaya abone olarak destek verebilirsiniz.

[0:03:04.879] Dr. Austin PMutter Ayık Kafa podcast'e hoş geldin. Soyadını yanlış telaffuz

[0:03:11.599] ettiysem kusura bakma. Bu gerçekten heyecan verici bir sohbet olacak. Çünkü

[0:03:17.480] ben bir psikoloğum ve insan davranışlarının, konuşmaların ve düşünce

[0:03:22.360] süreçlerinin sadece psikolojiyle değil başka şeylerle de etkilenebileceğini

[0:03:28.000] düşünmek psikoloji ya da psikiyatri açısından oldukça yeni bir yaklaşım. Ve

[0:03:33.959] sen de yıllardır bu konu üzerinde çalışıyorsun. Babanla birlikte bir kitap

[0:03:38.760] yazdın. Soluduğumuz havadan yediğimiz yiyeceklere kadar uzanan hatta

[0:03:44.480] bağımlılık alanında sıkça kullandığımız ele geçirilmiş beyin kavramıyla da

[0:03:49.599] örtüşen bu ilginç bakış açısını ortaya koyuyorsun. Biz genelde maddelerin beyni

[0:03:56.360] ele geçirdiğini söyleriz. Bence bu oldukça farklı bir yaklaşım ama aynı

[0:04:01.640] zamanda dinleyicilerim için çok faydalı olacağına inanıyorum. Çünkü sen konuyu

[0:04:07.200] karmaşıklaştırmak yerine sadeleştiriyorsun.

[0:04:10.840] İnsanların bunu yapmamalıyım çünkü beni şu şekilde etkiler diye anlayabileceği

[0:04:16.400] bir şekilde anlatıyorsun. Bu benim açılış konuşmamdı.

[0:04:21.239] Programa hoş geldin. Beni ağırladığın için çok teşekkür

[0:04:24.720] ederim. Hijed brain yani ele geçirilmiş beyin derken neyi kastediyorsun?

[0:04:28.280] Az önce bahsettiğim bir noktaya geri dönmek istiyorum. Seçimlerimizi nasıl

[0:04:31.759] yaptığımızı ve dünyayla nasıl etkileşime girdiğimizi nasıl anlamalıyız? Bence

[0:04:36.240] bugün hala insanlar arasında bir ayrım var. İnsanlar yaptıklarını ya biyoloji

[0:04:41.400] açısından ya da psikoloji açısından değerlendiriyor ve çoğu insan için eee

[0:04:45.880] bunu psikoloji açısından düşünmek daha kolay. Çünkü o kişi kötü bir şey yaptı.

[0:04:51.199] Demek ki psikolojik durumu böyleydi ya da o kişi iyi bir şey yaptı. Demek ki

[0:04:56.280] iyi bir insan diye düşünüyoruz. Like sonra kişilik özelliklerine ve davranış

[0:05:00.880] biçimlerine inebiliyoruz ve bunu anlamlandırabiliyoruz. Çünkü bunlar

[0:05:04.600] doğrudan gözlemlenebilen şeyler. Ama benim çalışmalarımın büyük bir kısmı

[0:05:09.320] insanların kararlarını nasıl verdiğini, nasıl hissettiğini ve nasıl davrandığını

[0:05:14.039] sadece psikolojinin bir sonucu olarak değil ki bu da bir açıklama biçimi

[0:05:18.080] bunların arkasındaki biyolojiyi anlamaya odaklanıyor. Bu araştırmaların içine

[0:05:23.080] gerçekten girdikçe kim olduğumuza ve nasıl biri olduğumuza dair bildiğimiz

[0:05:27.639] pek çok şeyi yeniden düşünmeye başlıyorsun. İnsanları sadece kötü

[0:05:31.560] seçimler yaptıkları ya da kötü insanlar oldukları için suçlamak yerine

[0:05:35.840] enflamasyon, metabolizma, nöroplastiste gibi faktörlerin yani beynin içindeki bu

[0:05:40.479] biyolojik sistemlerin aslında dünyada nasıl davrandığımızı ne kadar güçlü bir

[0:05:44.960] şekilde yönlendirdiğini görmeye başlıyorsun. Yani aslında yaptığımız

[0:05:49.440] şeyin büyük bir kısmı o hep böyledir. Bu da onun psikolojisinin bir sonucu deyip

[0:05:54.880] konuyu kapatmadan önce bir adım geri atmak, bunun yerine şu soruyu sormak,

[0:06:00.319] insanların deneyimlediği bu psikolojik durumlara yol açacak şekilde biz

[0:06:04.560] biyolojimizi nasıl şekillendiriyoruz? Ve özellikle bahsettiğin bu beynin ele

[0:06:09.840] geçirilmesi meselesine gelirsek babamla birlikte yazdığımız kitapta ve son 10

[0:06:14.479] yıldır yaptığımız çalışmalarda şuna odaklandık. Bugün yaşadığımız pek çok

[0:06:19.199] sorunu aslında beynin içinde gerçekleşen değişimler üzerinden anlamaya

[0:06:23.520] başlayabiliriz. Aslında burada daha üst düzey karar verme mekanizmalarımızın bir

[0:06:28.440] nevi ele geçirilmesinden bahsediyoruz. Yani kendimizi daha dürtüsel, daha ben

[0:06:33.240] merkezci kararlar alırken bulduğumuz empatiyi ve geleceği düşünmeyi geri

[0:06:37.440] plana attığımız bir döngüye giriyoruz. E ve hem bireysel düzeyde hem de toplumsal

[0:06:41.800] düzeyde nelerin yanlış gittiğini aslında bu kayma üzerinden anlayabiliyoruz. Daha

[0:06:46.639] düşünerek ve geleceği hesaba katarak hareket etmek yerine kısa vadeli ve

[0:06:50.759] dürtüsel bir düşünme biçimine yönelmek. Biz genelde beyni ancak biri az önce

[0:06:56.720] bahsettiğim gibi şizofreni, bipolar bozukluk ya da depresyon gibi bir

[0:07:01.879] psikiyatrik rahatsızlık yaşadığında düşünürüz. Ya da bağımlılık söz konusu

[0:07:07.080] olduğunda, kişi ayık kaldığında düşüncelerinin düzeleceğini umarız. Bir

[0:07:12.240] de nörodejeneratif hastalıklar ortaya çıktığında aklımıza gelir. Ama senin

[0:07:17.919] anlattığın şey sanki bundan çok daha farklı. Burada genel olarak insanlardan

[0:07:23.360] ve günlük kararlarımızdan bahsediyoruz. Yani mesele uç noktalardaki durumlar

[0:07:28.560] değil. Trafikte aniden öfkeye kapılmak, gereksiz yere çocuklarına bağırmak ya da

[0:07:35.000] ortada belirgin bir sebep yokken ağlamaya başlamak gibi şeylerden söz

[0:07:40.199] ediyoruz. Doğru mu anlıyorum? Kesinlikle öyle. Benim eğitimim iç

[0:07:44.919] hastalıkları yani Amerika'daki adıyla genel tıp üzerine. Bu da şu anlama

[0:07:49.759] geliyor. Evet. önleme var. Örneğin kanseri ya da kalp damar hastalıklarını

[0:07:54.759] önlemeye çalışıyoruz. Ama konu beyin sağlığına geldiğinde çoğu yaklaşımın ya

[0:07:59.720] da tedavinin başladığı nokta işlerin artık bir tanı koymayı gerektirecek

[0:08:04.080] kadar kötüleştiği an oluyor. Bu bir majör depresyon tanısı olabilir. Dünya

[0:08:09.199] genelinde yaklaşık 300 milyon insan majör depresyon yaşıyor. Benzer sayıda

[0:08:14.919] insan da anksiyete ile mücadele ediyor. Hafif bilişsel bozukluk ya da demans

[0:08:19.479] tanısı olabilir. Şu anda dünyada yaklaşık 60 milyon demans hastası var.

[0:08:24.440] ya da daha uç örneklerde suç işleyen kişiler için psikolojik ya da beyin

[0:08:28.319] durumu tehlikeli denip hapsedilmeleri söz konusu olabilir. Yani biz genelde

[0:08:33.159] ancak beyin sağlığı ciddi şekilde bozulduğunda bir şeyler yanlış gidiyor

[0:08:37.519] demeye başlıyoruz. Oysa kalp hastalığında olduğu gibi bu süreç kalp

[0:08:41.880] kriziyle başlamaz. Beyinle ilgili değişimler de bu büyük problemler ortaya

[0:08:46.200] çıkmadan onlarca yıl önce başlar. Ve bence en heyecan verici nokta şu.

[0:08:51.080] Başlangıç noktası olarak demansı ya da bir ruh sağlığı tanısını beklemek

[0:08:55.200] zorunda değiliz. Aynı sistemlerin yani daha ciddi şekilde bozulduğunda

[0:09:00.200] depresyon ya da demans gibi durumlara yol açan sistemlerin şu anda da üzerinde

[0:09:04.839] etkide bulunabileceğimizi anlayabiliriz. Yani hedefin dediğin gibi ilişkilerinde

[0:09:09.959] daha iyi olmaksa, parayla ilgili daha doğru kararlar almaksa, her gün daha

[0:09:14.880] huzurlu hissetmekse, daha bilinçli kararlar vermekse, nöroplastisite

[0:09:19.560] sayesinde beyin biyolojini değiştirerek hedeflerinle daha uyumlu bir beyin inşa

[0:09:23.920] edebilirsin. Eee bence insanların en çok kaçırdığı nokta bu. Bunun farkında

[0:09:28.760] olmadıkları için çevrelerinde ne varsa onların beyinlerini şekillendirmesine

[0:09:33.480] izin veriyorlar. Yani nöroplastisite farkında olmadan beyni daha sağlıksız

[0:09:38.800] bir yöne doğru da şekillendirebiliyor. Çünkü işin özü şu: Dünyanın neredeyse

[0:09:43.920] her yerinde kötü ruh sağlığı aslında bir nevi varsayılan durum haline gelmiş

[0:09:48.959] durumda. Amerika'da yıllardır insanların sağlığını iyileştirmek için büyük

[0:09:53.360] paralar harcandı ama son yıllarda yaşam süresinin artışının yavaşladığını hatta

[0:09:58.640] bazı dönemlerde düştüğünü görüyoruz. Ve buna rağmen beyin sağlığına ve özellikle

[0:10:03.600] de ruh sağlığına yeterince odaklanmış değiliz. Psikolojik terapilerde ve

[0:10:08.120] ilaçlarda onca ilerleme olmasına rağmen ruh sağlığında belirgin bir iyileşme

[0:10:12.959] göremiyoruz. Bence bunun önemli bir sebebi modern dünyanın beynimizi

[0:10:17.440] sağlıksız bir şekilde yeniden kabloluyor olması. Bu yüzden işin köküne inip şu

[0:10:22.240] soruları sormadıkça her gün ne tüketiyorum, ne yiyorum, nasıl bir hava

[0:10:26.920] soluyorum, nasıl ilişkiler içindeyim ve buna göre hareket etmedikçe hep geriden

[0:10:31.880] gelmeye devam edeceğiz. Evet. Bazı insanların genetik olarak belirli

[0:10:37.000] psikiyatrik durumlara ya da demans benzeri hastalıklara daha yatkın olduğu

[0:10:41.160] doğru. Ama bu durumların ya da daha hafif versiyonlarının ortaya çıkma

[0:10:45.959] riskinin büyük bir kısmı özellikle yaşam tarzı değişiklikleriyle şu anda bizim

[0:10:51.279] etkileyebileceğimiz bir şey. O beynimiz yaşadığımız dünyayla uyumsuz

[0:10:56.560] diyorsun. Bence bu cümle biraz daha derine inmek için çok iyi bir başlangıç

[0:11:02.120] noktası. Bununla tam olarak neyi kastediyorsun?

[0:11:06.519] Kesinlikle çoğu insan bunu biliyordur ama yine de hatırlatmakta fayda var.

[0:11:11.240] Kendimizi ne kadar gelişmiş ve zeki varlıklar olarak görsek de beynimiz

[0:11:15.880] aslında binlerce yıldır çok da değişmiş değil. Yani günün sonunda beynimiz hala

[0:11:21.320] binlerce yıl önce hangi biyolojiyle çalışıyorsa büyük ölçüde onunla

[0:11:25.360] çalışıyor. Bu da şu anlama geliyor. Beynin temel işlevine baktığında aslında

[0:11:30.839] yaptığı şey seni hayatta tutmak ve türün devamını sağlamak. Bunun dışındaki her

[0:11:36.120] şey bir nevi ekstra. Dolayısıyla bu temel biyolojik yapıdan kaynaklanan bazı

[0:11:41.800] eğilimlerimiz ve zihinsel programlarımız var. Mesela olumsuzluğa karşı bir

[0:11:46.839] yatkınlığımız var. Beynimiz bizi öldürme ya da ciddi şekilde zarar verme ihtimali

[0:11:52.839] olan şeylere daha fazla dikkat eder. Yani sana iki kişi konuşuyor olsa, biri

[0:11:58.000] tehlikeli bir şey anlatıyor, diğeri ise harika bir şeyden bahsediyor olsa beynin

[0:12:02.880] otomatik olarak tehlikeden bahsedene daha çok odaklanır. Peki bu neden

[0:12:07.480] önemli? Çünkü birazdan birkaç kez daha değineceğimiz temel bir noktaya geliyor.

[0:12:12.959] Beyin maruz kaldığı şeylere göre sürekli kendini yeniden şekillendirir. Yani bir

[0:12:18.760] beyin sürekli değişiyor. İki olumsuz olana daha fazla dikkat ediyor. Şimdi

[0:12:24.760] bir de her gün beynimizin neye maruz kaldığına bakalım. Sosyal medyadaysan

[0:12:29.360] haber izliyorsan büyük ihtimalle oldukça fazla olumsuz içerik tüketiyorsun.

[0:12:34.440] Burada yanlış anlaşılmak istemem. Tabii ki dünyada gerçekten kötü şeyler oluyor.

[0:12:39.440] Yani gerçek sorunlar var. Ama haberleri izlediğinde ya da dijital içeriklere

[0:12:45.000] baktığında bu içerikleri üretenler şunu biliyor. İnsanların dikkatini çekmek

[0:12:50.399] için olumsuz içerik sunmak çok daha etkili. Çünkü beynin zaten olumsuzluğa

[0:12:55.800] karşı bir eğilimi var ve bu da onların sürekli negatif içerik üretmesini teşvik

[0:13:00.880] ediyor. Ve Amerika'da yapılan yakın zamanda yayımlanmış bir araştırmada şunu

[0:13:05.440] görüyoruz. Haberler giderek daha olumsuz bir hale geliyor. Başlıklar bile dikkat

[0:13:10.519] çekmek için gittikçe daha negatifleşiyor. Yani aslında içinde

[0:13:14.480] bulunduğumuz dünyada dikkat çekmek için olumsuzluğu kullanan sistemlerle karşı

[0:13:19.360] karşıyayız. E buna bir de yiyecekler üzerinden örnek vereyim. Beynimiz

[0:13:23.800] gerçekten inanılmaz. Yani milyarlarca hücre, trilyonlarca bağlantı. Ama buna

[0:13:29.040] rağmen hala çok eski kalıplarla çalışıyor. Bu kalıplardan biri de şu:

[0:13:33.720] Beyin çok lezzetli olan, özellikle de ilave şeker içeren yiyeceklere yönelme

[0:13:38.639] ve onlardan daha fazla tüketme eğiliminde. Dolayısıyla bir gıda

[0:13:42.320] şirketiysen insanları o ürüne bağımlı hale getirmek için yiyecek ya da içeceğe

[0:13:47.120] şeker eklersin. Nitekim Amerika'da satılan yiyecek ve içeceklerin yaklaşık

[0:13:51.440] %70'inde ilave tatlandırıcı bulunuyor ve bildiğimiz kadarıyla bunun sağlık

[0:13:56.320] açısından hiçbir faydası yok. Hatta tam tersi geçerli. Şekerli içecekleri ne

[0:14:01.040] kadar fazla tüketirsen depresyon ve demans gibi durumlara yakalanma riskin

[0:14:05.079] de o kadar artıyor. Yani demek istediğim şu.

[0:14:07.959] Bunu biraz daha açabilir misin? Çünkü diğer konularda haberler, sosyal

[0:14:12.959] medyadaki olumsuz içerikler ya da çok şiddet içeren video oyunları söz konusu

[0:14:18.839] olduğunda artık sonuçları görebiliyoruz. Amerika'dan Türkiye'ye kadar her yerde

[0:14:24.040] bunları yoğun şekilde tüketen insanların daha dürtüsel ve şiddete yatkın

[0:14:29.199] davranışlar sergileyebildiğini gözlemliyoruz. Ama beslenme konusu çok

[0:14:33.800] daha ilginç ve önemli. Çünkü çoğu insan şöyle düşünür. Şeker yersem,

[0:14:38.800] karbonhidrat tüketirsem ya da dengesiz beslenirsem kilo alırım. En kötü

[0:14:43.759] ihtimalle diyabet olurum, obez olurum. Yani insanlar genelde sadece görünen ve

[0:14:49.279] kısa vadeli sonuçları düşünür. Daha ileri etkiler pek akla gelmez. Üstelik

[0:14:54.600] burada henüz nörodef hastalıklardan bile bahsetmiyoruz. Doğrudan davranış

[0:14:59.680] değişimlerinden söz ediyoruz. O yüzden bunu biraz daha detaylandırabilir misin?

[0:15:04.720] yiyeceklerin davranışlarımızı nasıl etkilediğini biraz daha derinlemesini

[0:15:08.759] anlatır mısın? Yani tükettiğimiz her şey beyin

[0:15:12.560] biyolojimizi değiştirir ve davranışlarımız da beyin biyolojimizin

[0:15:16.040] bir sonucu olduğu için tükettiğimiz her şey aslında davranışlarımızı da

[0:15:19.800] değiştirir. Tabii bu her zaman uç düzeyde olmaz. Mesela bir çikolata

[0:15:23.839] yediğinde o öğleden sonra tamamen farklı biri gibi davranmaya başlamazsın. Ama

[0:15:28.519] buradaki asıl mesele bileşik etki değil mi? Yani her gün beynini daha kötü bir

[0:15:33.120] sağlık durumuna doğru yeniden programlayan beslenme seçimleri

[0:15:36.120] yapıyorsan sorun da zaten zaman içinde burada ortaya çıkıyor. Şu sıralar

[0:15:40.240] temporal discounting yani geleceği daha az değerli görme eğilimi denen kavram

[0:15:44.519] üzerine oldukça ilginç çalışmalar yayımlanıyor. Biraz karmaşık bir kavram

[0:15:48.399] ama özü şu gelecekteki kazançları bugüne göre daha

[0:15:52.000] az önemli görmek. Yani ilerideki faydayı küçümseyip anlık olanı tercih etme

[0:15:56.000] eğilimi. Yani şöyle anlatayım. Diyelim ki sana şu an bir seçenek sunuluyor. Ya

[0:16:00.120] bir yıl bekleyip 10 dolar alacaksın ya da hemen şimdi 1 dolar alacaksın.

[0:16:03.519] Vereceğin cevap aslında haz erteleme becerin hakkında bize bir şey söyler.

[0:16:07.079] Eğer 10 dolar için bir yıl bekleyebiliyorsan bu iyi bir şeydir.

[0:16:10.440] Belki duymuşsundur. Çocuklarla yapılan marshmallow testi gibi. Ödül için biraz

[0:16:14.279] daha bekleyebiliyorsan bu beyninin çok dürtüsel olmadığını gösterir. Bu da şu

[0:16:18.240] anlama gelir. Muhtemelen daha sağlıklı seçimler yapma ihtimalin daha yüksektir.

[0:16:22.600] Any like and the end. Çünkü bu abur cubur şu an çok cazip geliyor ama eve

[0:16:28.759] gidip sağlıklı bir yemek yemek benim için daha önemli diyebilirsin. İşte bu

[0:16:32.160] yüzden araştırmalarda temporal discounting denilen bu test

[0:16:35.279] kullanılıyor. Araştırmalar şunu gösteriyor. Bir insanın geleceği

[0:16:39.600] bekleyebilme becerisiyle sağlıksız yiyecek tüketimi arasında bir ilişki

[0:16:44.000] var. Yani daha sabırlı olup gelecekteki ödülü bekleyebilen insanların genelde

[0:16:49.480] daha sağlıklı beslendiğini görüyoruz. Tersinden bakarsak sağlıklı beslenen

[0:16:54.440] insanlar da çoğunlukla anlık haz yerine geleceği tercih etme konusunda daha

[0:16:58.959] güçlü oluyor. Bu biraz karmaşık bir konu ama anlatmak istediğim şey şu: Karar

[0:17:04.360] verme biçimimizle yeme alışkanlıklarımız arasında güçlü bir bağlantı var. Genelde

[0:17:09.240] insanlar bu duruma şöyle yaklaşır. Birinin beslenmesini değiştirmek

[0:17:13.240] istiyorum. O zaman neden böyle yediğini anlamalıyım. Ve kişiye daha az kızartma

[0:17:18.160] ye, daha az gazlı içecek tüket çünkü sağlıksız deriz. Ama benim söylediğim

[0:17:23.280] şey şu. Bunu tersine çevirelim. Bir insanın beynini nasıl değiştirebiliriz

[0:17:28.199] ki kararları zaten daha sağlıklı olsun? Yani o kişi gazlı içecek içmeyi ya da

[0:17:33.600] kızartma yemeği zaten eskisi kadar istemesin. Aslında ulaşmak istediğimiz

[0:17:38.120] ana fikir bu. beyin biyolojimizi değiştirerek insanların daha sağlıklı

[0:17:43.080] seçimler yapmasını, kendini daha iyi hissetmesini ve daha iyi düşünmesini

[0:17:47.520] sağlayabilir miyiz? Özellikle beslenme konusunda insanların şunu fark etmesi

[0:17:52.360] gerekiyor. Beslenme kalitesi, uzun vadede beyin sağlığı sorunları yaşama

[0:17:57.280] riskinin en güçlü belirleyicilerinden biri. Yani bu sadece bugün nasıl

[0:18:02.320] hissediyorum meselesi değil. Bunu yatırım gibi düşün. Her gün yatırım

[0:18:06.640] hesabına para koyarsan bir anda zengin olmazsın. Ama uzun vadede yatırım

[0:18:11.760] yapmazsan gelecekte finansal güvenceye sahip olma şansını da kaybedersin. Bugün

[0:18:17.400] çoğu insan yediği yiyeceklerde ve tükettiği medyada kısa vadeli hazların

[0:18:22.440] peşinde koştuğu bir döngüye sıkışmış durumda ve zamanla bu iyi bir beyin

[0:18:27.320] sağlığına sahip olma ihtimalimizi azaltıyor. O yüzden asıl mesele şu. Eğer

[0:18:32.240] bugün beyin biyolojimizi daha sağlıklı seçimler yapacak şekilde

[0:18:35.960] şekillendirebilirsek bu hem karar verme hem de bilişsel

[0:18:39.880] sağlık açısından geleceğimiz için en büyük avantaj olur. Artık biliyoruz ki

[0:18:44.840] beslenme şeklimiz, düzenli egzersiz, uyku gibi faktörler sadece fiziksel

[0:18:50.400] sağlığı değil ruh sağlığı risklerini de doğrudan etkiliyor. Yani soru şu:

[0:18:56.039] Gelecekte beynimizi korumak için bugün beynimizin daha sağlıklı seçimler

[0:19:00.480] yapmasını nasıl sağlayabiliriz? Çevre bizi nasıl etkiliyor? Mesela hava ve

[0:19:05.200] ışık gibi faktörler üzerinden? Çünkü sen özellikle hava kalitesi konusuna çok

[0:19:09.559] önem veriyorsun ve ben bunu daha iyi anlamak istiyorum.

[0:19:13.120] Evet, kesinlikle. Şu an için hava, özellikle de hava kirliliği erken

[0:19:17.679] ölümlerin en büyük ikinci nedeni olarak kabul ediliyor. Yani özellikle kirli

[0:19:21.720] hava ve Dünya Sağlık Örgütüne göre neredeyse herkes kirli havası oluyor.

[0:19:26.200] Dinleyiciler için belki tanıdık bir kavramdır. Hormesis diye bir şey var.

[0:19:29.600] Şedemin yani bazı zararlı şeyler küçük dozlarda alındığında aslında faydalı

[0:19:34.360] olabilir. Çünkü vücudu uyarır ve güçlendirir. Ama hava bunlardan biri

[0:19:38.640] değil. Hava kirliliği için böyle bir durum söz konusu değil. Soluduğun kirli

[0:19:43.080] hava miktarı arttıkça sağlık sorunları yaşama riskin de doğrudan artıyor. Bu ne

[0:19:47.760] demek? Daha kısa yaşam süresi, kalp damar hastalıkları, solunum yolu

[0:19:52.200] hastalıkları, tip 2 diyabet ve obezite gibi metabolik sorunlar hepsiyle

[0:19:57.080] bağlantılı. Ama benim özellikle dikkat çekmek istediğim nokta şu. Son yıllarda

[0:20:01.760] çok saygın bilimsel dergilerde hava kirliliği ile demans ve depresyon

[0:20:05.880] arasındaki bağlantıyı gösteren pek çok çalışma yayımlandı. Eve karar verme

[0:20:10.000] konusunun ne kadar önemli olduğunu göstermek için çarpıcı bir örnek daha

[0:20:13.360] var. Hava kirliliği ile şiddet suçları arasında da bir ilişki bulunuyor. Bu hem

[0:20:18.600] yetişkinlerde hem de okullardaki çocuklarda görülüyor. Hava kirliliğine

[0:20:22.640] daha fazla maruz kalmak daha fazla saldırgan davranış ve şiddet eğilimiyle

[0:20:26.640] ilişkilendiriliyor. Klinik dergilerde dedindi mi?

[0:20:31.640] Evet bu doğru. Söylediklerimin çoğu eğer net olamazsam hakemli araştırmalardır.

[0:20:37.799] Açıkçası epey şaşırdım. Yani hava kirliliğinin bir insanın psikolojisini

[0:20:43.159] dolayısıyla de davranışlarını bu kadar etkileyeceğini düşünemezdim.

[0:20:48.320] Bunun üzerine biraz konuşalım. Hava kirliliği neden bu kadar büyük bir

[0:20:51.640] endişe kaynağı biliyor musun? Neden?

[0:20:53.480] Günde yaklaşık 20.000 bin kez nefes alıyoruz ve aldığımız her nefesle

[0:20:58.240] birlikte aslında çeşitli parçacıkları ve molekülleri de içimize çekiyoruz. Tabii

[0:21:04.080] bu her zaman kötü bir şey değil. Mesela deniz kenarındaysak havada tuz bulunur.

[0:21:10.039] Nem oranına bağlı olarak havadaki su buharı miktarı değişebilir. Ama

[0:21:14.840] özellikle PM 2,5 dediğimiz 2,5 mikron ya da daha küçük olan çok ince parçacıklar

[0:21:21.760] ciddi bir sorun oluşturuyor. Çünkü bunlar o kadar küçük ki solunduğunda

[0:21:27.200] akciğerlerdeki damarları geçip doğrudan kan dolaşımına karışabiliyor. Eee

[0:21:32.600] araştırmalar şunu gösteriyor. Bu parçacıkları solumak beyindeki

[0:21:37.000] bağışıklık hücrelerini yani mikroglial hücreleri aktive edebiliyor ve bunun

[0:21:42.200] sonucunda hem vücutta hem de beyinde enflamasyon oluşuyor. Peki bu neden

[0:21:47.159] önemli? Hava kirliliği ile şiddet arasındaki bağlantıyı açıklamak için öne

[0:21:52.240] sürülen temel hipotezlerden biri şu: Bu küçük partiküller beyindeki enflamasyonu

[0:21:58.360] artırıyor. Beyindeki enflamasyon arttığında ise daha dürtüsel, daha

[0:22:04.159] agresif davranışlar ortaya çıkabiliyor. Bunun yanında oksidatif stres gibi başka

[0:22:10.000] mekanizmalar da devreye giriyor. Ya ama işin özü şu. Beynimizde bazı temel

[0:22:15.720] biyolojik sistemler var. bağışıklık sistemi yani enflamasyon, metabolizma,

[0:22:21.679] nöroplastiste ve damar fonksiyonları gibi sistemler. Bunlar nasıl

[0:22:26.760] davrandığımızı, nasıl hissettiğimizi ve bir gün içinde nasıl düşündüğümüzü

[0:22:31.080] belirliyor ve biz büyük ölçüde bu gerçeği görmezden geliyoruz. Ancak biri

[0:22:37.320] garip davranmaya ya da düşünmeye başladığında devreye giriyoruz ve buna

[0:22:43.320] ilaçla mı müdahale edelim, terapiyle mi diye düşünüyoruz. Şunu açıkça

[0:22:48.360] söyleyeyim. Bu yöntemler çok değerli ve kesinlikle gerekli. E psikiyatri

[0:22:53.600] servisinde çalışmış biri olarak şunu net söyleyebilirim ki ilaçlar çoğu durumda

[0:22:58.960] hayati bir rol oynuyor ama insanların en ağır psikolojik ve bilişsel durumlara

[0:23:04.400] gelmesini önlemek istiyorsak şunu anlamamız gerekiyor. Bu süreç bir anda

[0:23:09.919] olmuyor. Beyin bir gün tamamen sağlıklıyken ertesi gün bir anda demans

[0:23:15.120] ya da depresyon gelişmiyor. Bu zaman içinde yavaş yavaş oluşan bir süreç. Ama

[0:23:21.320] aslında olan şey şu. Çevremiz az önce bahsettiğim bu yollar üzerinden

[0:23:25.200] beynimizi programlıyor ve tekrar havaya dönersek hava genel sağlığımızı

[0:23:28.799] etkileyen en büyük faktörlerden biri. Deği, e, e ama görünmez olduğu için ve

[0:23:34.799] şu an etrafında çok heyecan verici biohacking sohbetleri dönmediği için

[0:23:39.159] genelde geri planda kalıyor. Çünkü ortada satılacak bir takviye yok. Bir

[0:23:43.200] süper gıda yok. Aslında evimizde bunu bir noktaya kadar kontrol edebiliyoruz.

[0:23:48.159] Yani en azından kendi yaşam alanımızda temiz havayı sağlamak mümkün. Ben de

[0:23:52.080] İngiltere'den ve Amerika'dan çok önemli birkaç doktorla da podcast yapmıştım ve

[0:23:55.919] özellikle ev içindeki hava kalitesinin ne kadar kritik olduğunu güçlü bir

[0:23:59.559] şekilde vurguluyorlardı. Evet. Dürüst olmak gerekirse bu yüzden

[0:24:03.960] bu alana özel bir şirket kurdum. Çünkü mesele şu: Soluduğumuz hava kirliliğinin

[0:24:09.440] büyük bir kısmı aslında evlerimizin içinde oluyor. Ve insanlar genelde şöyle

[0:24:14.600] düşünüyor. Gerçekten mi? İnsanlar dışarıda olduğunu

[0:24:17.559] sanıyor. Ben de dışarıda düşündüm. Evde olduğunu

[0:24:20.320] hiç düşünmemiştim. Dilersen bunu biraz açalım. Ortalama bir

[0:24:24.640] insan gününün %90'ından fazlasını kapalı alanlarda geçiriyor. Belki bazı

[0:24:29.840] dinleyenler ben bütün gün dışarıdayım diyebilir ama büyük ihtimalle uyurken

[0:24:34.440] içeridesin. Değil mi? Yani çoğu insan zamanını araçta, ofiste, okulda ya da

[0:24:39.520] evinde geçiriyor ve bir insanın evinde soluduğu hava kirliliğinin yaklaşık

[0:24:44.080] %50'si dışarıdan geliyor. Diğer %50'si ise içeriden kaynaklanıyor. Ama

[0:24:49.120] araştırmalar şunu gösteriyor. En riskli hava kirleticilerinin birçoğu aslında

[0:24:54.080] evin içinde yaptığımız şeylerden kaynaklanıyor. Mesela yemek pişirmek,

[0:24:58.559] mum yakmak, tütsü kullanmak. Bunlar çoğu insanın pek farkında olmadığı şeyler.

[0:25:03.760] Örneğin tütsü gram başına yandığında sigaradan yaklaşık 5 kat daha fazla

[0:25:08.320] partikül madde üretiyor. Yani bunların farkında olmamız gerekiyor. Ve benim bu

[0:25:12.399] konuya özellikle ilgi duymamın sebebi de şu. İç mekan hava kalitesinin hem yaşam

[0:25:17.399] süresi hem de beyin sağlığı açısından en büyük risk faktörlerinden biri olduğunu

[0:25:21.760] fark ettim. Ama çözüm tarafına baktığımızda insanların yaptığı şeyler

[0:25:25.880] oldukça yetersiz kalıyor. Mesela insanlar evlerine küçük hava

[0:25:29.600] temizleyiciler koyuyor ama bunlar yeterince hava sirkülasyonu sağlamadığı

[0:25:33.840] için kirleticileri gerçekten ortadan kaldırmıyor. E bu yüzden Len Air adlı

[0:25:38.559] şirketi kurdum. Amacım insanları bu konuda daha iyi çözümler hakkında

[0:25:42.279] bilinçlendirmek ve tekrar altını çizmek gerekirse eğer evinde tütsü yakıyorsan

[0:25:47.679] bunun yapabileceğin en yoğun hava kirliliği kaynaklarından biri olduğunu

[0:25:51.640] bilmen gerekiyor. Bunun gibi birçok örnek var ve insanlar bunları

[0:25:55.399] öğrendiğinde beyne zarar verebilecek bu kirleticilere maruziyetlerini ciddi

[0:26:00.679] şekilde azaltabilirler. Sence bu daha çok psikolojik bir şey mi?

[0:26:05.039] Yoksa insan gerçekten bu tür şeylere karşı fiziksel olarak daha hassas hale

[0:26:08.919] mi geliyor? İnsanlar bu kokulu mumları çok seviyor. Ama ben bu lonjaviti

[0:26:13.399] konularına girdikten sonra yavaş yavaş evimdeki tüm mumları, sentetik kokuları

[0:26:18.679] azaltmaya başladım ve şimdi bunlar beni inanılmaz derecede rahatsız ediyor.

[0:26:23.480] Mesela dün bir oteldeydim. Yanımda bir koku yayıcı vardı ve birkaç dakikada

[0:26:28.679] birçok yoğun bir koku veriyordu. Artık nefes alamaz hale geldim ve garson'a

[0:26:34.000] lütfen bunu kapatır mısınız yoksa çıkacağım demek zorunda kaldım. Yani

[0:26:37.960] sence bu benim zihinsel olarak hassaslaşmam mı yoksa gerçekten vücudum

[0:26:42.320] bu tür şeylere karşı daha fazla tepki vermeye mi başladı? Esra yalnız

[0:26:46.480] değilsin. Aslında insanların çok büyük bir kısmı kokulu ürünlere karşı

[0:26:51.559] hassasiyet gösteriyor. Bir otele girdiğinde ya da bir taksiye bindiğinde

[0:26:57.000] bu kokuları aldıklarında rahatsız olan çok fazla insan var. Bu insanların bir

[0:27:01.960] kısmı baş ağrısı yaşıyor, beyin sesi hissediyor. Gözlerinde kızarıklık ve

[0:27:07.480] kaşıntı oluyor. Hatta cilt reaksiyonları bile görülebiliyor. Ve bence bu çok

[0:27:12.840] önemli bir konu. Çünkü geçmişte bu durumlar aşırı hassasiyet ya da çoklu

[0:27:18.640] kimyasal hassasiyeti olarak etiketlenip insanlar biraz abartıyor gibi

[0:27:23.720] görülüyordu. Ama artık araştırmalar bize şunu söylüyor. Sen bu koku rahatsız

[0:27:29.159] edici dediğinde bu aslında bir tehlike sinyali. Yani beynin sana burada

[0:27:34.159] bulunmak istemiyorsun bu bir problem diyor. Bunun sebebi de şu aslında.

[0:27:38.919] Soluduğun şeyler uçucu organik bileşikler yani VOC'lar. Yani volatile

[0:27:45.360] organic compounds. Türkçesi de uçucu organik bileşikler. Bazı VOC'ların kısa

[0:27:51.000] vadede faydalı etkileri olabiliyor. Mesela bazı uçucu yağlar ya da ormanda

[0:27:57.080] yürüyüş yaparken ağaçların yaydığı bileşikler sinir sistemini

[0:28:01.760] sakinleştirebilir. Parasempatik sistemi aktive edebilir ama iş yapay kokulara

[0:28:07.240] geldiğinde durum değişiyor. Oda kokuları gibi ürünlerde çok sayıda sentetik VOC

[0:28:13.120] bulunuyor ve bunlar havada reaksiyona girerek formaldehit gibi maddeler

[0:28:17.600] oluşturabiliyor. Formaldehit ise bilinen bir kanserojen ve artık biliyoruz ki bu

[0:28:24.000] kimyasallara daha fazla maruz kalmak sadece hassasiyet değil başka sağlık

[0:28:29.679] sorunlarıyla da bağlantılı. Hatta çok ilginç bir çalışma var. Bir ofis

[0:28:34.519] ortamında bir gün iyi havalandırma sağlanıyor. Yani VOC'ler azaltılıyor.

[0:28:40.120] Başka bir gün ise havalandırma kötü ve VOC seviyesi yükseliyor. Sonuçta yüksek

[0:28:45.600] VOC'ye maruz kalan çalışanların bilişsel performansında anlık bir düşüş

[0:28:50.960] gözlemleniyor. Yani arabalardaki o takılan koku cihazları ya da dikiz

[0:28:55.880] aynasına asılan kokular aslında düşündüğümüzden çok daha büyük bir sorun

[0:29:00.360] olabilir. Eee, ben bu yüzden uzun bir yolculuk yapacaksam genelde insanlardan

[0:29:06.559] bunları kapatmalarını ya da kaldırmalarını rica ediyorum. Bazen

[0:29:10.840] fişten çekmelerini, bazen de torpido gözüne koymalarını istiyorum. Çünkü ben

[0:29:16.440] de buna karşı oldukça hassasım ve açıkçası bu kadar çok insanın bu tür

[0:29:23.080] maruziyetlerden olumsuz etkilendiğini bildiğimiz halde başkalarını buna maruz

[0:29:28.600] bırakmak pek adil değil. Sen konuşurken şunu düşünüyordum. Sence

[0:29:33.360] bu durum gıda endüstrisi ya da ilaç endüstrisindeki yaklaşıma benziyor mu?

[0:29:37.840] Yani bu kokular meselesi de aynı mantık mı? Ben de böyle hissediyorum. Taksiye

[0:29:41.960] ya da Uber'e binmekten nefret ediyorum. Çünkü insanlar bunların iyi olduğunu

[0:29:45.559] düşünüyor. En üzücü kısmı da bu zaten. Evet. Az

[0:29:49.039] aslında kendilerini zehirliyorlar. Sorun şu ki insanlar güçlü ve hoş bir

[0:29:54.919] koku varsa havanın temiz olduğunu düşünüyor. Oysa temiz hava aslında

[0:29:59.840] hiçbir şey kokmaz. E Amerika'da mesela bu spreylerin reklamları çok yaygın. Eve

[0:30:06.880] giriyorsun ve ortalığa bu kimyasalları sıkıyorsun çünkü güzel kokuyor. Ama bu

[0:30:11.760] hava kalitesini gerçekten neyin iyileştirdiğine dair tamamen yanlış bir

[0:30:16.640] algı. Hatta bazı çalışmalar ve tartışmalarda şunu gösteriyor. Bazı

[0:30:21.399] şirketler kokuları bilinçli olarak kullanıyor. Mesela bir mağazaya

[0:30:25.399] girdiğinde ortama özel kokular veriliyor. Böylece daha fazla alışveriş

[0:30:29.880] yapman sağlanıyor. Aynı şey müzik için de geçerli. Belirli bir şekilde

[0:30:34.519] çalınıyor ki satın alma ihtimalin artsın. Ama artık buna karşı artan bir

[0:30:39.519] farkındalık da var. Hatta ben de bu konuda klinik bir makale yazdım. daha

[0:30:43.840] temiz hava için talepte bulunmamız ve sürekli bu kokulara maruz kalmayı normal

[0:30:48.559] kabul etmememiz gerektiğini savunuyorum. Çünkü bu kokuların sadece hassasiyetle

[0:30:53.799] ilgili sorunlara değil, aynı zamanda daha kötü beyin fonksiyonlarıyla da

[0:30:58.880] ilişkili olduğunu gösteren çalışmalar giderek artıyor. Bence önümüzdeki

[0:31:03.799] yıllarda insanlar bu konuda çok daha bilinçli olacak ve bu tür ürünlerin

[0:31:08.960] kullanılmamasını daha fazla talep edecek. Ve bu sadece oda kokuları değil.

[0:31:14.279] Kokulu çamaşır deterjanlarından kokulu mumlara, uçucu yağ difüzörlerinden

[0:31:19.200] tütsülere kadar uzanıyor. Masum sanılan bu şeylerin aslında hiç de masum

[0:31:23.840] olmadığı yavaş yavaş ortaya çıkıyor. Eskiden bir fitness şirketim vardı ve

[0:31:29.399] New York'ta stüdyolarım bulunuyordu. O dönem 2017 civarı burun denilen yani bir

[0:31:35.200] parfüm tasarımcısıyla çalışmıştım ve stüdyonun kendine özgü bir kokusu vardı.

[0:31:40.279] Şimdi yine aynı mimarla New York'ta yeni bir otel projesi üzerine çalışıyoruz.

[0:31:45.279] Ben buradan danışmanlık veriyorum. Konuşurken şunu yapalım, bunu yapalım,

[0:31:49.639] bir de koku ekleyelim." dedi. Ben de, "Hayır, hayır. Eğer bir Longevity oteli

[0:31:54.720] yapıyorsak bu konu tamamen gündem dışı dedim. Çünkü artık bunun olmaması

[0:31:59.320] gerektiğini öğrendim. Ama işte bu durum bana şunu düşündürüyor. İnsanlar hala

[0:32:03.360] bunu lüks sanıyor. Mesela kadınların parfüm sıkması ya da erkeklerin

[0:32:07.519] boyunlarına hatta tiroid bölgelerine parfüm uygulaması aslında ne

[0:32:12.080] yaptıklarının farkında değiller. Bence bu tür programlarda bunun ne kadar

[0:32:16.600] zararlı olabileceğini açıkça anlatmamız gerekiyor. Sen de bu konuya biraz

[0:32:21.039] değinebilir misin? Ben olaya bir longevity programı açısından bakacak

[0:32:25.240] olsam odak noktasını hava gerçekten ne kadar temiz sorusunu kanıtlamak üzerine

[0:32:30.559] kurardım. Yani benim için önemli olan şey her odada hava kalitesini ölçen

[0:32:34.919] sensörlerin olması olurdu. Düşük VOSI, düşük PM 2,5 değerlerini net bir şekilde

[0:32:40.120] görebilmek. Çünkü uzun ömür ve iyi sağlıkla en güçlü şekilde

[0:32:43.360] ilişkilendirilen şey tam olarak bu. Eee tabii burada bir parantez açmak lazım.

[0:32:47.559] Bazı çalışmalar uçucu yağlara maruz kalmanın kısa vadede biliş ve ruh hali

[0:32:51.399] üzerinde olumlu etkiler yaratabileceğini gösteriyor. Bu doğru. Ama sorun şu: O

[0:32:56.320] uçucu yağın içinde başka neler olduğunu tam olarak bilmiyoruz. Mesela bir

[0:32:59.960] difüzör düşün. Odaya lavanta kokusu yayıyor olabilir ama aynı zamanda ölçüm

[0:33:04.279] yaptığında havadaki partikül miktarının arttığını da görebiliyorsun. Çünkü

[0:33:08.320] sudaki bazı maddeler örneğin iz miktardaki metaller havaya

[0:33:12.159] karışabiliyor. Yani bu işin ciddi bir detayı ve hassas dengesi var. Eğer

[0:33:16.200] difüzör kullanacaksan içinde küf ya da bakteri oluşmadığından emin olman

[0:33:19.960] gerekiyor. Aksi halde onları da havaya yayıyor olabilirsin. Ayrıca kullandığın

[0:33:24.480] su da önemli. Filtrelenmiş su kullanman gerekiyor ki içindeki metal oranı yüksek

[0:33:29.000] olmasın ve bunları solumayasın. Ama bence bu işin özü şu. Longevity

[0:33:33.480] dediğimiz şeyin temelinde temiz hava var. Çünkü özellikle PM2 Kiginch

[0:33:38.120] maruziyetine bakılan büyük ölçekli çalışmalarda şunu görüyoruz. Daha fazla

[0:33:42.320] maruziyet erken ölüm için en büyük risk faktörlerinden biri. Bu öyle uç bir

[0:33:46.840] görüş ya da alternatif bir yaklaşım değil. Dünya genelindeki hükümetler ve

[0:33:50.799] Dünya Sağlık Örgütü bunu açıkça ortaya koyuyor. Yani soluduğun hava ne kadar

[0:33:55.000] kirliyse sadece daha erken ölme riskin değil, aynı zamanda yaşa bağlı

[0:33:59.120] hastalıklara yakalanma riskin de o kadar artıyor. Özellikle demans konusunda

[0:34:03.960] dünyanın en saygın dergilerinden bazılarında yayınlanan çok sayıda

[0:34:07.799] çalışma örneğin The Landset gibi PM 2,5 maruziyetini Demans'ın erken gelişimi

[0:34:13.560] için en önemli risk faktörlerinden biri olarak gösteriyor. Eee, bu yüzden hedef

[0:34:18.200] aslında çok net. Temiz hava ve temiz hava kokmaz.

[0:34:21.399] Biraz da kadın sağlığı konusuna değinelim. Araştırmalar, kadınların

[0:34:25.440] bağışıklık sistemi kaynaklı beyin sorunlarını daha yüksek oranlarda

[0:34:29.040] yaşayabildiğini gösteriyor. Bu neden olabilir? Bu gerçekten çok ilginç bir

[0:34:33.240] soru. Kadınlarla ilgili bazı değişkenlere baktığımızda en başta

[0:34:36.919] hormonal farklar geliyor. Kadınlarda yaşam boyunca özellikle menopoz öncesi

[0:34:40.760] ve sonrası dönemlerde ciddi hormonal değişimler yaşanıyor. Ama bağışıklık

[0:34:44.480] sistemi açısından bakarsak en önemli faktörlerden biri şu: Kadınlar çocuk

[0:34:48.520] taşıyabilen bir biyolojiye sahip ve bunun mümkün olabilmesi için bağışıklık

[0:34:52.520] sisteminin çok hassas bir dengede çalışması gerekiyor. Yani bağışıklık

[0:34:55.839] sistemi ne fazla aktif olup kendi dokularına saldırmalı ne de yetersiz

[0:34:58.680] kalıp dış tehditlere karşı savunmasız olmalı. bu dengeyi kurmak zorunda. Bu

[0:35:02.520] yüzden kadınların otoimmün hastalıklara yakalanma riski daha yüksek. Bunun

[0:35:05.880] nedenine dair farklı teoriler var. Ama en güçlü açıklamalardan biri şu: Kadının

[0:35:09.599] vücudu içinde gelişen ve aslında kısmen yabancı olan dokulara karşı aşırı tepki

[0:35:14.280] vermemeyi öğrenmek zorunda. Yani bağışıklık sisteminin hem koruyucu hem

[0:35:18.160] de tolere edici olacak şekilde çok doğru ayarlanmış olması gerekiyor. E yearview

[0:35:22.280] hassas denge bazı durumlarda bağışıklık sisteminin kendi dokularına yönelmesine

[0:35:26.480] yani otoimmün hastalıklara daha yatkın hale gelmesine neden oluyor. Bağışıklık

[0:35:30.000] sistemi aktivasyonu ile kadınların demans geliştirme riski arasındaki

[0:35:33.640] ilişkiye dair oldukça ilginç çalışmalar yapılıyor. Tıpkı otoimmün hastalıklarda

[0:35:38.200] olduğu gibi Alzheimer hastalarının yaklaşık üçte ik'sini kadınlar

[0:35:41.920] oluşturuyor. Ve asıl soru şu: Neden? Burada önemli nokta şu, bağışıklık

[0:35:46.839] sistemi endokrin sistemden ayrı değil. Örneğin östrojen bağışıklık sistemini

[0:35:51.319] düzenler ve aynı zamanda nöroplastiste üzerinde de etkili olur. Eee bu da şu

[0:35:55.880] anlama geliyor. Kadınların yaşamı boyunca yaşadığı hormonal değişimler

[0:35:59.599] bağışıklık sisteminin nasıl çalıştığını doğrudan etkiliyor. Aynı şekilde

[0:36:03.839] bağışıklık sistemindeki değişimler de hormon seviyelerini etkileyebiliyor.

[0:36:08.040] Yani aralarında çift yönlü bir ilişki var. Benim özellikle odaklandığım

[0:36:12.040] alanlardan biri de şu: Bağışıklık sisteminin işleyişi ile bir kişinin

[0:36:16.040] bilişsel gerileme riski ve ruh sağlığı sorunları arasındaki bağlantıyı anlamak.

[0:36:20.760] Şimdi bunu kadınlar özelinde biraz daha derinleştirelim. Kadınlar Alzheimer

[0:36:24.359] vakalarının yaklaşık üçte ik'sini oluşturuyor. Ayrıca depresyon geliştirme

[0:36:28.200] olasılıkları da erkeklere göre yaklaşık iki kat daha fazla ve bu iki durumun

[0:36:32.520] ortak noktalarından biri bağışıklık sistemindeki değişimler. Özellikle şunu

[0:36:36.720] görüyoruz. Depresyonu olan kişilerde enflamasyon belirteçleri daha yüksek

[0:36:40.760] oluyor. Örneğin interlokin 1 beta, interlokin 6 ve tümör nekroz faktörü

[0:36:45.240] alfa gibi aynı tür belirteçlerin demans riski yüksek olan kişilerde de arttığını

[0:36:49.800] görüyoruz. Buradan şu soru çıkıyor. Neden kadınlarla bu veriler arasında

[0:36:54.599] nasıl bir bağlantı olabilir? Bunun bir kısmı hormonlarla ilgili, bir kısmı

[0:36:58.359] kadınların maruz kaldığı stresle hatta çoğu zaman orantısız düzeydeki stresle

[0:37:02.680] ilgili olabilir. Tabii ki beslenme ve egzersiz de önemli faktörler. Özellikle

[0:37:06.920] egzersizin bağışıklık sistemini nasıl düzenlediği ve bunun bilişsel

[0:37:10.560] gerilemeyle ruh sağlığı risklerini nasıl etkilediği üzerine şu anda çok ilginç

[0:37:14.680] çalışmalar yapılıyor. Ama açık olmak gerekirse henüz tüm cevaplara sahip

[0:37:18.680] değil. Bağışıklık sistemiyle beyin yani düşünme

[0:37:21.000] ve algılama süreçleri birbiriyle nasıl bağlantılı?

[0:37:24.280] Bence çoğu insan bağışıklık sistemini sadece bizi enfeksiyonlara karşı koruyan

[0:37:28.800] bir şey olarak görüyor. Eee yani bağışıklığımızı güçlendirmekten

[0:37:33.480] bahsediyoruz. İnsanlar C vitamini, çinko gibi şeyler alıyor ki grip ya da soğuk

[0:37:38.400] algınlığına yakalanmayalım ya da uçağa bindiğimizde yanımızdaki kişi öksürürken

[0:37:43.119] biz hasta olmayalım. Ama bağışıklık sistemi sadece mikroplara karşı savunma

[0:37:48.640] yapmaktan çok daha fazlasını yapıyor. Vücudumuzdaki her organ sisteminin

[0:37:53.319] içinde bağışıklık sistemi yer alıyor. Beyin söz konusu olduğunda ise

[0:37:57.760] beynimizin içinde mikrogliya adı verilen milyarlarca hücre var ve bunlar

[0:38:02.760] bağışıklık hücreleri ve görevleri sadece mikroplarla savaşmak değil daha karmaşık

[0:38:07.960] bir mekanizma olan tamamlayıcı sistem üzerinden hafıza ile ilişkililer. Yani

[0:38:12.160] hafızanın oluşmasında ve korunmasında rol oynuyorlar. Aynı zamanda eski ve ölü

[0:38:16.599] hücreleri temizliyorlar. beyin kaynaklı nörotrofik faktör yani BDNF gibi

[0:38:21.560] maddeler üreterek yeni beyin hücrelerinin oluşmasına ve hücreler

[0:38:26.160] arasındaki yeni bağlantıların kurulmasına katkı sağlıyorlar. Ve bu

[0:38:29.839] mikroglial hücreler yani beynin içindeki bu gerçek bağışıklık hücreleri sürekli

[0:38:34.880] olarak çevremizde neler olup bittiğini dinliyor. Egzersiz yapmamız, ne

[0:38:39.200] yediğimiz, sağlıklı beslenip beslenmediğimiz, nasıl bir hava

[0:38:43.160] soluduğumuz, stresimizi nasıl yönettiğimiz, bunların hepsi bu hücreler

[0:38:47.520] için birer sinyal. ve mikroglial hücrelerin davranışı değiştiğinde bu

[0:38:52.560] durum doğrudan nörodejeneratif hastalıklar ve ruh sağlığı problemleri

[0:38:56.240] ile bağlantılı hale geliyor. Bu işin bir boyutu. Şimdi birazdan insanların daha

[0:39:00.920] kolay anlayabileceği bir diğer boyutunu da anlatacağım.

[0:39:05.079] Kandaki enflamasyon, kalp damar hastalıkları, tip 2 diyabet, obezite ve

[0:39:10.359] daha kısa yaşam süresi ile ilişkilidir. Aynı şekilde kandaki enflamasyon beyin

[0:39:15.599] hastalıklarının daha yüksek oranlarda görülmesiyle de bağlantılıdır. Yani

[0:39:20.000] depresyon, demans ve bunun yanı sıra şizofreni gibi başka birçok beyinle

[0:39:24.720] ilgili sorunla da ilişkili. Peki kandaki enflamasyon seviyelerindeki değişim ile

[0:39:30.359] beyinle ilgili hastalık riski arasında bu bağlantıyı nasıl kuruyoruz? İşte bu

[0:39:34.960] yüzden belirli beslenme biçimleri, egzersiz programları, stres azaltma

[0:39:40.359] yöntemleri hatta psikoterapi ve klasik antidepresanlar etkili olabiliyor. Çünkü

[0:39:45.800] bunlar enflamasyon üzerinde etkide bulunuyor ve en azından kısmen bu

[0:39:49.760] şekilde işe yarıyor olabilirler. Yani eğer enflamasyonu azaltmayı hedefleyerek

[0:39:54.680] beyin fonksiyonlarını iyileştirebiliyorsak bunu kesinlikle

[0:39:58.119] yapmalıyız. Ve giderek daha net görüyoruz ki psikedelik maddeler,

[0:40:02.920] farmasötik antidepresanlar, tükettiğimiz gıdalar, soluduğumuz hava kirliliği,

[0:40:08.640] eee, tüm bunlar beyin üzerindeki etkilerini büyük ölçüde bağışıklık

[0:40:13.000] sistemi üzerinden gösteriyor. Yani bu depresyon sadece serotonin meselesidir

[0:40:18.240] ya da Alzheimer sadece amiloid ile ilgilidir gibi tek bir mekanizmaya

[0:40:22.359] indirgenen yaklaşımlardan çok büyük bir farkı temsil ediyor. Artık şunu görmeye

[0:40:26.319] başlıyoruz. Her gün verdiğimiz kararlar özellikle bağışıklık sistemi üzerinden

[0:40:30.960] beyin sağlığımızı doğrudan etkiliyor. Bunu bilmiyordum. Benim için de yeni bir

[0:40:35.760] şey oldu. Şimdi şunu merak ediyorum. Bu ayahuaska konusu gerçekten çok ilgimi

[0:40:41.079] çekiyor. Çünkü şu anda epigenetik metabolizma, mikrobiyom ve bağışıklık

[0:40:46.119] sistemi üzerindeki etkilerini inceleyen bir çalışma yürütüyorsun. Birincisi

[0:40:51.760] gerçekten tüm bu sistemler üzerinde etkisi var mı? İkincisi nasıl bir fark

[0:40:57.119] yaratıyor? Bizim bildiğimiz kadarıyla bu bir tür bitkisel tedavi ve özellikle

[0:41:02.599] tedaviye dirençli depresyon, bağımlılık ya da PTSD yani travma sonrası stres

[0:41:08.480] bozukluğu gibi durumlarda insanlara yardımcı oluyor. En azından duyduğumuz,

[0:41:13.760] gördüğümüz bu. Belgesellerde de buna rastladım ama açıkçası bunu bir

[0:41:18.480] doktordan mekanizmasıyla birlikte hiç dinlemedim. Özellikle de epigenetik,

[0:41:24.440] metabolizma, mikrobiyom ve bağışıklık sistemi üzerindeki etkilerini nasıl

[0:41:29.119] açıklarsın? Öncelikle şunu söyleyerek başlayayım. Piskedelikler hala çok güçlü

[0:41:35.000] etkileri olan maddeler ve burada söyleyeceklerim kimsenin kendi ruh

[0:41:39.760] sağlığını yönetmek için gidip bunları kullanması gerektiği şeklinde

[0:41:43.599] anlaşılmamalı. Çünkü güçlü etkisi olan her şey gibi bunların da yan etkileri ve

[0:41:49.319] riskleri var. Ama şunu da söylemek lazım. Doğru hasta ve doğru ortam söz

[0:41:55.200] konusu olduğunda ruh sağlığı üzerinde olumlu etkiler gösterebildiği giderek

[0:42:00.880] daha fazla kanıtlanan maddelere baktığımızda psikelikler bu listenin üst

[0:42:06.200] sıralarında yer alıyor ve birçok farklı psikelik türü var. İnsanların en aşina

[0:42:11.960] olduğu gruplardan biri triptaminler. Buna pisilosibin ve DMT gibi maddeler

[0:42:16.720] giriyor. Bunun dışında LSD gibi lizer gamitler ve MDMA gibi feniletilaminler

[0:42:22.720] de var. Peki ya ibogain

[0:42:24.520] doğru iboga gibi maddeler de var. Hatta kısa süre önce bu konuda dünyanın önde

[0:42:29.280] gelen uzmanlarından biri olan Deborah Maş ile bir podcast yaptım. Ama Iboga'i

[0:42:34.760] şimdilik bir kenara bırakalım. Çünkü etki mekanizması da terapötik aralığı da

[0:42:39.200] oldukça farklı. O yüzden daha çok triptamin temelli maddeler üzerinden

[0:42:43.960] konuşmak daha doğru olur. Sonra istersen konuyu genişletebiliriz.

[0:42:49.119] Çünkü klasik psikelikler dediğimiz mesela psilosibin gibi maddeler çoğu

[0:42:53.359] durumda görece daha güvenli kabul ediliyor. Buna karşılık iboga gibi

[0:42:57.599] maddeler özellikle doğru ve kontrollü bir ortamda kullanılmadığında kalp

[0:43:02.520] üzerinde toksik etkilere sahip olabiliyor. Genel olarak piskedeliklere

[0:43:06.800] baktığımızda bunların aslında binlerce yıldır kullanılan maddeler olduğunu

[0:43:11.240] görüyoruz. Farklı kültürlerde ritüel amaçlı tüketilmişler ve artık şunu

[0:43:16.480] anlamaya başlıyoruz. Tıpkı depresyonun sadece serotonin meselesi olmaması gibi

[0:43:21.720] psikelikler de sadece serotonin yolakları üzerinden etkili değil.

[0:43:26.200] Araştırmalar gösteriyor ki psikedelikler metabolizma, bağışıklık sistemi,

[0:43:30.920] epigenetik, bağırsak, beyin aksı ve nöroplastiste üzerinde etkili. Bence

[0:43:35.960] burada en ilginç noktalardan biri şu. Çoğu insan piske delikleri sadece algıyı

[0:43:41.160] ve bilinci değiştiren maddeler olarak düşünüyor ve belki bunun yanında ruh

[0:43:45.119] sağlığına bir fayda sağladığını varsayıyor. Ama araştırmacılar artık

[0:43:49.480] piske delikleri Alzheimer ya da otoimmün hastalıklar gibi durumlar için

[0:43:53.559] potansiyel araçlar olarak da tartışıyor. Bunun sebebi de şu. Bu maddeler

[0:43:58.440] bağışıklık ve metabolik yolaklar üzerinde etkili. Tabii bu piskedelikler

[0:44:03.599] Alzheimer ya da otoimmün hastalıkları tedavi eder demek değil. Ama şu an

[0:44:07.920] bildiğimiz şey şu. Bitkilerde, mantarlarda bulunan bu moleküller

[0:44:12.640] vücuttaki bu sistemleri etkileyebiliyor ve bazı durumlarda potansiyel olarak

[0:44:17.359] faydalı etkiler gösterebiliyor. Bir örnek vereyim. Pisilosibin üzerinden

[0:44:22.079] gidelim. Çünkü çoğu insanın aşina olduğu bir molekül. Yakın zamanda yapılan bir

[0:44:26.680] çalışmada pisilosibinin beyindeki glutamat seviyelerini değiştirdiği

[0:44:30.760] gösterildi ve bu değişimin insanların benlik algısı yani ego hissindeki

[0:44:35.640] değişimlerle ilişkili olduğu bulundu. Yani aslında şunu söylüyorlar. Bir

[0:44:40.119] insanın benlik hissinin çözülmesi gibi psikolojik bir durumun biyolojik düzeyde

[0:44:44.640] metabolik bir karşılığı var. Bunu özellikle vurguluyorum çünkü şu noktayı

[0:44:49.000] çok iyi anlatıyor. Psikolojik durumlarla ilgili düşündüğümüz şeyler aslında

[0:44:53.520] biyolojik yolaklara sıkı sıkıya bağlı ve psikelikler de özellikle bu yolakları

[0:44:58.640] daha sağlıklı bir yöne doğru kaydırma potansiyeline sahip olabilir. Şu an

[0:45:03.480] yaptığımız çalışmalara gelirsek bir pilot çalışma yayımladık ve şimdi bunu

[0:45:07.319] çok daha büyük bir grupla genişletmek için birkaç çalışma yürütüyoruz. Aslında

[0:45:11.480] veri toplama kısmını tamamladık. Şu anda sonuçları analiz ediyoruz. Bu çalışmada

[0:45:15.480] Ayahuaska'nın ruh hali üzerindeki etkisini ve bunun epigenetik ile

[0:45:19.040] mikrobiyomdaki değişimlerle nasıl ilişkili olduğunu inceledik. Epigenetik

[0:45:22.640] kavramına çok aşina olmayanlar için şöyle açıklayayım. Epigenetik DNA'mızın

[0:45:26.800] üzerine eklenen küçük kimyasal etiketlerin genlerin nasıl ifade

[0:45:30.319] edildiğini değiştirmesini inceleyen bir alan. Yani DNA'nın kendisi değişmiyor

[0:45:34.480] ama nasıl çalıştığı değişebiliyor. Buradaki hipotez şu: PSEDelikler

[0:45:38.359] etkilerini sadece kısa vadeli serotonin değişiklikleri üzerinden göstermiyor

[0:45:41.920] olabilir. Örneğin pisilosibin kullanan bir kişinin yıllar boyunca sürebilen ruh

[0:45:45.960] sağlığı iyileşmeleri yaşayabildiğini biliyoruz. Bu da etkinin en azından bir

[0:45:49.800] kısmının daha uzun vadeli biyolojik yolaklar üzerinden gerçekleştiğini

[0:45:53.160] düşündürüyor. Pilot çalışmamızda gördüğümüz şey şu. Bu

[0:45:57.160] tek kişilik bir çalışma olmasına rağmen sadece ruh sağlığında, özellikle

[0:46:00.520] depresyon belirtilerinde iyileşme olmadı ki bu zaten daha önce gösterilmişti.

[0:46:04.160] Aynı zamanda bu iyileşmenin mikrobiyomdaki değişimlerle ilişkili

[0:46:07.240] olduğunu da gördük ve şu anda elde ettiğimiz bulgular bunun epigenetik

[0:46:10.440] değişimlerle de bağlantılı olduğunu gösteriyor.

[0:46:13.319] Peki bu nasıl kullanılıyor? Yani bildiğimiz klasik bir kullanım şekli mi

[0:46:16.760] var yoksa farklı mı? Mesela o kadın ayahuaska'yı tam olarak nasıl kullandı?

[0:46:20.839] Biraz anlatır mısın? Bu durumda Ayahuaska genelde daha çok

[0:46:25.040] törensel bir bağlamda kullanılan bir piskedelik. Yani içinde DMT gibi

[0:46:29.599] maddeler bulunan ve DMT'nin etkisini artıran Moilerle birlikte hazırlanan bir

[0:46:34.440] karışım. Ama bu çalışmada biz müdahaleyi yapan taraf değildik. Bunu

[0:46:38.960] netleştireyim. Yani kadına ayahuaska veren biz değildik. Sadece tek bir kişi

[0:46:44.040] üzerinde ayahuaska deneyimi öncesi ve sonrası epigenetik ve mikrobiyom

[0:46:48.440] değişimlerini ölçtük. E şimdi bunu çok daha fazla kişiyle de yapmış durumdayız.

[0:46:54.440] Epigenetik ölçüm için genelde yağ yanak içinden örnek alınır ya da kan testi

[0:46:59.440] yapılır. Biz kan testi kullandık ve bu küçük kan örneğinden aslında milyonlarca

[0:47:04.599] veri noktası elde edebiliyorsun. Çünkü baktığın şey DNA'nın üzerindeki

[0:47:09.040] etiketler, özellikle ÇG dizilerindeki değişimlere bakıyoruz. Bu bölgelerin

[0:47:14.520] metillenmiş olup olmadığına yani üzerinde bir karbon grubu bulunup

[0:47:18.680] bulunmadığına. Bu da bize DNA'nın nasıl ifade edildiğine dair bilgi veriyor.

[0:47:25.000] Yani aslında çok basit bir kan örneğinden.

[0:47:27.160] Tamam bunu anladım ve gerçekten ilginç ama benim merak ettiğim şu: Sen

[0:47:32.640] Ayahuaska'yı uygulayan taraf olmasan bile o kadın bunu nasıl kullanıyordu?

[0:47:38.520] Yani tek seferlik bir deneyim miydi yoksa mesela 7 gün üst üste mi aldı?

[0:47:43.559] Bunu yapma sebebi neydi? Bir de bunun epigenetik değişiklikler yaratabileceği

[0:47:49.480] fikrine nasıl ulaştınız? Bu kadın zaten birkaç seansa

[0:47:53.440] katılıyordu. Biz seansın programlamasına veya detaylarına katılmadık ama

[0:47:58.160] yaptığımız şey öncesinde ve sonrasında bu örnekleri sağlamaya istekli insanları

[0:48:02.880] bulmaktı. Mikrobiyomdan alınan dışkı örneği ve epigenetik için parmak ucu kan

[0:48:07.680] örneği. Yine bunun işe yaradığını doğrulamak için tek bir pilot çalışma

[0:48:12.040] yapmak istedik. Böylece doğru verileri toplayabilirdik. Büyük bir örneklemle bu

[0:48:16.760] verilerin genelleşip genelleşmediğine bakıyoruz. Bulgularımız mikrobiyomda bir

[0:48:22.040] kişinin depresif semptomlarındaki iyileşme ile ilişkili değişiklikler

[0:48:26.119] olduğunu gösterdi. Burada test edilecek başka bir hipotez var. Acaba ayahuaska

[0:48:31.520] gibi bir molekülün kalıcı zihinsel sağlık faydaları sadece serotonin ve

[0:48:36.160] diğer serotonin ile ilişkili yollarla mı bağlantılı beyinde? Ama belki de

[0:48:41.280] bağırsak mikrobiyomunu değiştiriyor ve bu da daha düşük iltihap seviyelerine,

[0:48:46.079] metabolik değişikliklere katkıda bulunuyor. Yine bulduğumuz şey depresif

[0:48:50.880] semptomlarda iyileşmelerle ilişkili mikrobiyom değişiklikleridir. Şimdi soru

[0:48:55.440] şu: Bunu nasıl genişletebiliriz? Ve ayahuaska'nın çok aktif bir

[0:49:00.000] gastrointestinal kokteyl olduğunu yani bu psikedeli kullanan birçok kişinin

[0:49:04.680] kusma, ishal ve diğer gastrointestinal semptomlar yaşayacağını görmek. Bunun

[0:49:10.000] etkilerinin bir kısmı bağırsak mikrobiyomunu değiştirmek olabilir. Ya

[0:49:14.079] da belki etkilerin bir kısmı DNA ifadesinin değiştirilmesi ile ilgilidir.

[0:49:19.000] Bu nedenle piskedelik kullanımının ayrıntılarını çok fazla etkilemiyoruz.

[0:49:23.319] Çünkü bunlar zaten belirlenmiş ritüelistik ortamlardır. Verileri

[0:49:27.599] öncesinde ve sonrasında topluyoruz. Ama esas olarak bir kişinin psikedilikten

[0:49:32.319] zihinsel sağlık yararı alıp almadığını anlamaya çalışıyoruz. Bunları bazı

[0:49:36.720] yollarla belirleyebilir miyiz? Beni en çok ilgilendiren nokta şu. Bir insanın

[0:49:41.760] psiklerden elde ettiği faydalarla örneğin doğru beslenmeden elde ettiği

[0:49:46.319] faydalar arasında bir örtüşme var mı? Yani aslında şunu mu konuşuyoruz? Doğa

[0:49:51.119] belirli ortak biyolojik yolaklar üzerinden farklı şekillerde ama benzer

[0:49:55.599] biçimde bizi olumlu yönde etkileyebiliyor mu? Çünkü bazı insanlar

[0:49:59.960] piskedeliklerin daha yaygın hale gelmesini savunuyor. Ama belki de asıl

[0:50:04.000] soru şu. Bu maddeler aslında piskedelik olmayan yöntemlerle de

[0:50:08.680] etkileyebileceğimiz yolaklar üzerinde sadece daha güçlü bir etki mi yaratıyor?

[0:50:14.119] Yani ruh sağlığını geniş ölçekte iyileştirmek için bu yolakları,

[0:50:18.559] psikelikler olmadan da etkileyebilir miyiz?

[0:50:21.119] Ama şunu merak ediyorum. Senin ya da diğer araştırmacıların psike delelikler,

[0:50:25.760] psilosibin ya da ayahuaska üzerine yaptığı çalışmalar genelde uzun vadeli

[0:50:30.799] örneklere dayanmıyor gibi. Bu etkilerin kalıcı mı yoksa geçici mi olduğunu

[0:50:35.680] biliyor muyuz? Bu gerçekten çok iyi bir soru.

[0:50:39.760] Amerika'da John Hopkins ve New York Üniversitesi'ndeki araştırmacıların

[0:50:44.400] yaptığı daha uzun vadeli çalışmalar var. Bu çalışmalarda yaşam sonu depresyonu

[0:50:50.359] olan kişilere psilosibin veriliyor. E ve şunu görüyorlar. Bu uygulama sadece

[0:50:56.319] depresyonu azaltmakta çok etkili olmakla kalmıyor. Yani insanların ruh halini

[0:51:01.400] ciddi şekilde iyileştiriyor. Aynı zamanda etkiler tek bir dozdan sonra

[0:51:06.359] bile yıllarca devam edebiliyor. Ama bu her durumda geçerli mi? Kesinlikle

[0:51:11.559] hayır. Yani biri rastgele bir hafta sonu birkaç gram psilosibin alırsa bunun 3

[0:51:18.160] yıl sonra kalıcı bir fayda sağlayacağını söyleyemeyiz. Bu sadece rekreasyonel

[0:51:23.799] kullanım da olabilir. Ama şunu anlamaya başlıyoruz. Doğru set ve setting yani

[0:51:30.240] doğru zihinsel durum ve doğru ortam sağlandığında psikelikler kalıcı etkiler

[0:51:36.079] yaratabiliyor. Eee buradaki asıl soru şu: Bunu nasıl yapıyorlar? Biyolojimiz

[0:51:42.240] üzerinde nasıl bir etki yaratıyorlar ve bu etkiyi daha geniş kitlelere

[0:51:47.160] ulaştırabileceğimiz bir şekilde anlayabilir miyiz? Bu uzun vadeli etki

[0:51:52.079] meselesi gerçekten çalışılmış bir konu. New York Üniversitesi ve Jones Hopkins

[0:51:57.880] araştırmacılarının birlikte yaptığı bir yayında yaşam sonu depresyonu olan

[0:52:03.160] kişilerde tek doz psilosibinin etkilerine bakılıyor. Sonuçta depresyon

[0:52:08.760] belirtilerinde çok büyük bir iyileşme görülüyor. Ama daha da ilginç olan bu

[0:52:14.000] etkinin yıllar boyunca devam etmesi. E bu bize şunu söylüyor. Piskedeliklerin

[0:52:19.760] yaptığı şey sadece kısa süreli nörotransmitter değişikliklerinden

[0:52:24.119] ibaret değil. Beyin durumumuz üzerinde çok daha derin bir etkisi var ve biz de

[0:52:29.359] tam olarak bunu anlamaya çalışıyoruz. Bu etki mikrobiyom, bağışıklık sistemi,

[0:52:34.920] epigenetik ve metabolik sistemler üzerinden nasıl gerçekleşiyor?

[0:52:40.119] beyin durumumuzu ve zihinsel halimizi bu kadar kalıcı şekilde nasıl

[0:52:44.760] değiştirebiliyor? Ve benim özellikle ilgilendiğim nokta

[0:52:49.119] şu: Bu yolakları psikedelik kullanmadan da etkileyebilir miyiz? Yani örneğin

[0:52:56.440] beslenme gibi yöntemlerle aynı biyolojik yolaklara daha hafif ama

[0:53:01.799] daha sürdürülebilir bir şekilde etki ederek daha geniş kitleler için daha iyi

[0:53:07.040] bir ruh sağlığı sağlayabilir miyiz? Ama sanırım bağışıklık sistemi için

[0:53:13.799] Jeffrey Brent ile bir bitki üzerinde çalışıyorsunuz, değil mi?

[0:53:17.839] Doğru. Benim de A4M için dinleme şansım

[0:53:20.520] olmuştu. Harika. Evet. Şu sıralar Himalaya Tatar

[0:53:24.359] Kara Buğdayı adı verilen bir bitki üzerine yoğun şekilde çalışıyoruz. Bu

[0:53:29.280] binlerce yıldır yetiştirilen, özellikle Asya'da yaygın olan kadim bir bitki. Bu

[0:53:34.559] bitkiyi bu kadar ilginç kılan şey ise polifenoller açısından inanılmaz

[0:53:39.200] derecede zengin olması. Hatta bazı polifenoller açısından insanların daha

[0:53:44.119] aşina olduğu normal kara buğdaya kıyasla 200 kata kadar daha yüksek değerlere

[0:53:49.400] sahip olabiliyor. E özellikle rutin, querjetin ve luteolin gibi polifenoller

[0:53:54.839] bakımından çok zengin. Ve bu neden önemli? Çünkü son yıllarda yayınlanan

[0:53:59.880] birçok çalışma polifenol açısından zengin besinler tüketmenin daha iyi

[0:54:04.680] sağlıkla bağlantılı olduğunu gösteriyor. Yani sadece daha uzun yaşam değil daha

[0:54:10.000] iyi beyin fonksiyonu da dahil. Hatta 18 ay süren bir çalışmada polifenol

[0:54:15.799] açısından zengin beslenmenin beyin yaşlanmasını yavaşlatmakla, metabolik

[0:54:21.040] fonksiyonları iyileştirmekle ve bazı biyolojik yaşlanma göstergelerini

[0:54:25.760] yavaşlatmakla ilişkili olduğu gösterildi. Bizim amacımız da bunu daha

[0:54:29.960] derinlemesine incelemek. Şu anda 850 kişiyle yürüttüğümüz randomize ve

[0:54:34.760] placebo kontrollü bir çalışma yapıyoruz. Bu bildiğim kadarıyla tek bir gıdanın

[0:54:39.119] beyin fonksiyonu üzerindeki etkisini inceleyen en büyük çalışma olacak.

[0:54:43.119] Burada çözmeye çalıştığımız temel soru şu: Gıda gerçekten nasıl ilaç gibi etki

[0:54:48.200] ediyor? Çoğu insan gıda sağlıklıdır çünkü antioksidan içerir, vitamin ve

[0:54:53.200] mineral içerir der. Ama eğer gerçekten gıdanın sağlığımızı, özellikle de beyin

[0:54:58.200] sağlığımızı nasıl değiştirdiğini anlamak istiyorsak bunu çok daha sistematik bir

[0:55:02.520] şekilde araştırmamız gerekiyor. Eee bu çalışmada biliş, yorgunluk, uyku gibi

[0:55:07.960] beyin fonksiyonlarını inceliyoruz. Aynı zamanda bağışıklık sistemi, epigenetik

[0:55:12.920] ve metabolik fonksiyonlara da bakıyoruz. Ve tekrar söyleyeyim bu muhtemelen tek

[0:55:18.079] bir gıdanın beyin sağlığı, bağışıklık sistemi ve diğer bu tür parametreler

[0:55:23.240] üzerindeki etkisini inceleyen en büyük çalışma olacak. Gerçekten çok heyecan

[0:55:28.680] verici. Gerçekten harika. Zaman ayırdığın için

[0:55:33.079] çok teşekkür ederim. Genç bir doktorsun ve belli ki çok daha fazla gelişeceksin.

[0:55:38.760] Çünkü yaptığın her şey araştırmaya dayanıyor. Bunu gerçekten takdir

[0:55:43.319] ediyorum. Çünkü dışarıda sadece konuşan ama söylediklerinin gerçekten işe

[0:55:48.480] yarayıp yaramadığını bilmeyen çok fazla insan var. Tekrar teşekkürler. Los

[0:55:53.480] Angeles'ta mısın? Seattle'ın dışındayım.

[0:55:57.160] Anladım. Bu podcast için sabahın erken saatlerinde zaman ayırdığın için çok

[0:56:01.319] teşekkür ederim. Umarım A4M'de bir gün yüz yüe de görüşürüz.

[0:56:04.720] Harika olur. Beni davet ettiğin için teşekkürler Esra.

*Transkript YouTube'dan alınmıştır.