0:00:00.160,0:00:04.279

Mindfulness'ı bu kadar sadeleştirirken otomatik pilotta yaşama haline bu kadar

0:00:04.279,0:00:08.200

farklı bir bakış açısı getirmeniz? Evet, meditasyondan çok farklı. Herkes

0:00:08.200,0:00:12.280

mutlu olmak ister. Zihniniz boşsa mutlu olamazsınız. İnsanlar sürekli anı

0:00:12.280,0:00:15.599

yaşayın gibi tatlı sözler söylüyor. Ancak bu boş bir öğüt. Çünkü kafaca

0:00:15.599,0:00:19.960

orada olmadığınızda orada olmadığınızı fark edemezsiniz. Zihin ve bedeni bir

0:00:19.960,0:00:23.599

araya getirip tek bir bütün olarak değerlendirelim. Beni kızdırdın

0:00:23.599,0:00:28.439

diyebilirim ama aslında kimse sizi bir şeye zorlamıyor. Dünyadaki en büyük

0:00:28.439,0:00:33.600

sorunlardan biri şu: İnsanlar aslında hiçbir şeyi fark etmediklerinin farkında

0:00:33.600,0:00:38.320

değiller. Şöyle düşünelim. Bir hafta boyunca Ellen Langer'la konuşurken

0:00:38.320,0:00:43.230

strese girdiğini fark ettin diyelim. O zaman benimle konuşma.

0:00:43.230,0:00:48.470

Muhtemelen podcast'i yapamasak umurunda olmazdı. Çünkü bakış açım bu.

0:00:48.470,0:00:50.680

Bak fark etmedin ama sormadığım bir

0:00:50.680,0:00:54.960

soruya cevap verdim. Şimdi daha önce hiç paylaşmadığım bir şeyi paylaşacağım.

0:00:54.960,0:00:59.280

Ben Esra Çavuşoğlu. 20 yıldır ayık bir hayat yaşıyorum. Bağımlılık hastalığıyla

0:00:59.280,0:01:03.079

mücadelem beni beden ve performansımı iyileştirmek, hayat kalitemi

0:01:03.079,0:01:07.840

artırmak, daha sağlıklı ve uzun yaşamak için yeni yöntemler, cihazlar ve takviye

0:01:07.840,0:01:11.960

ürünler araştırmaya yöneltti. Bağımlılık hastalığı, biohacking ve

0:01:11.960,0:01:15.159

longevity alanlarındaki kendi deneyimlerimden dünyadaki son

0:01:15.159,0:01:19.960

gelişmelere, çığır açan girişimcilerden uzman akademisyenlere, yıllardır

0:01:19.960,0:01:24.000

yaptığım sohbetler artık her hafta Ayık Kafa Podcast'e.

0:01:24.000,0:01:28.439

Ayık Kafa Podcast'e hoş geldiniz. Bugün mindfulness biliminin en etkili

0:01:28.439,0:01:33.119

isimlerinden biri olan Harvard profesörü, öncü araştırmacı ve efsanevi

0:01:33.119,0:01:37.560

Dr. Ellen Langer'ı ağırlıyorum. Ama bu beklediğiniz türden bir mindfulness

0:01:37.560,0:01:42.119

sohbeti olmayabilir. Dr. Langer'ın çalışmaları hareketsiz oturmak, zihni

0:01:42.119,0:01:46.520

boşaltmak ya da düşüncelerden kaçmakla ilgili değil. Tam tersine zihni

0:01:46.520,0:01:51.719

uyandırmakla ilgili. Dr. Langer 40 yılı aşkın süredir hayatımızın ne kadarını

0:01:51.719,0:01:55.880

otomatik pilotta yaşadığımızı araştırıyor. Etiketleri, tanıları, yaşı,

0:01:55.880,0:02:01.119

alışkanlıkları ve hatta kimliğimizi bile sanki değişmez gerçeklermiş gibi nasıl

0:02:01.119,0:02:06.079

kabul ettiğimizi inceliyor. Peki ya bir tanı gerçeğin tamamı değilse, ya aşerme

0:02:06.079,0:02:10.560

sandığımız kadar sürekli değilse, yaşlanma düşündüğümüz kadar sabit bir

0:02:10.560,0:02:14.760

süreç değilse veya hayatı fark etme biçimimizi değiştirmek, bedenimizin

0:02:14.760,0:02:19.400

verdiği yanıtı da değiştirebiliyorsa bugün Dr. Langer ile yaşlanmayı,

0:02:19.400,0:02:23.959

sağlığı, bağımlılığı, kronik hastalıkları, stresi ve bize kendimizle

0:02:23.959,0:02:28.720

ilgili anlatılan hikayelere fazla hızlı inanmanın tehlikesini konuşuyoruz. Bu

0:02:28.720,0:02:33.640

sohbet olasılık psikolojisi üzerine daha mindful olmanın belki de hiçbir şeyin

0:02:33.640,0:02:37.400

göründüğü kadar sabit olmadığını fark etmekle başladığı üzerine. Hadi

0:02:37.400,0:02:41.080

başlayalım. Üniversiteyi sadece dersler, vizeler,

0:02:41.080,0:02:45.480

finaller olarak düşünme. Asıl mesele okurken kendini keşfetmek,

0:02:45.480,0:02:49.640

üretmek, projelerde yer almak ve mezun olmadan gerçek dünyayı tanımaya

0:02:49.640,0:02:54.360

başlamak. Bir yandan psikolojiyle insanı daha iyi anlayabildiğin, beslenme ve

0:02:54.360,0:02:57.480

sağlık bilimleriyle iyi yaşamanın ne demek olduğunu

0:02:57.480,0:03:02.519

öğrendiğin, mühendislik ve yönetim bilişim sistemleriyle teknolojiyi,

0:03:02.519,0:03:07.280

veriyi ve sistemi çözümleyebildiğin bir üniversite düşün. Yani sadece bilgi

0:03:07.280,0:03:11.840

aldığın değil düşündüğün, ürettiğin ve fikirlerini hayata geçirebildiğin bir

0:03:11.840,0:03:16.720

yer. İstanbul Gedik Üniversitesi öğrencilik hayatını gerçekten yaşarken

0:03:16.720,0:03:20.879

geleceğini kurabileceğin bir deneyim sunuyor. Ayık Kafa'nın daimi destekçisi

0:03:20.879,0:03:25.480

Gedik Eğitim Vakfına sağladığı katkı ile size dünyanın önde gelen uzmanlarını

0:03:25.480,0:03:30.257

konuk olarak getirmeye devam ediyoruz. Siz de Ayık Kafa'ya abone olarak destek

0:03:30.257,0:03:35.560

verebilirsiniz. Dr. Ellen Langer Ayık Kafa Podcast'e

0:03:35.560,0:03:40.879

hoş geldin. Bu benim için heyecan verici bir an. Davetimi kabul ettiğin için çok

0:03:40.879,0:03:45.319

minnettarım. Katıldığım tüm podcast'leri dinledim, kitaplarını okudum.

0:03:45.319,0:03:49.439

Mindfulness'ı bu kadar sade anlatman ve mindlessness kavramına getirdiğin bakış açısı

0:03:49.439,0:03:54.159

bana gerçekten iyi geliyor. Hayatımı kolaylaştırıyor. Çünkü karmaşık

0:03:54.159,0:03:58.799

mindfulness egzersizleri ve meditasyonlar bana pek göre değil. Tabii

0:03:58.799,0:04:03.519

bu benim için böyle başkalarına iyi geliyor olabilir. Ben ilk başladığımda

0:04:03.519,0:04:08.040

çoğu insan gibi meditasyonu sırf oturmak, nefes almak ve zihni susturmak

0:04:08.040,0:04:12.640

sanıyordum. Senin yaklaşımın ise neredeyse bunun tam tersi. Sen nasıl

0:04:12.640,0:04:16.040

tanımlıyorsun? O kadar basit ki insanın inanası

0:04:16.040,0:04:20.600

gelmiyor. Yapman gereken tek şey yeni şeylere dikkat etmek. Hepsi bu. Yeni

0:04:20.600,0:04:25.000

şeyler fark etmeye başladığında kendini anda bulursun. Olan bitene ve içinde

0:04:25.000,0:04:29.039

bulunduğun duruma karşı daha duyarlı hale gelirsin. Davranışların ezbere

0:04:29.039,0:04:33.160

kurallarla değil, o anın şartlarına göre şekillenir. Her şey değişir. Sen bu

0:04:33.160,0:04:36.759

şekilde farkındalıkla dikkatini verdiğinde beynindeki nöronlar harekete

0:04:36.759,0:04:40.120

geçer. 50 yıllık araştırmalarımız da bunun insana canlılık verdiğini

0:04:40.120,0:04:44.360

gösteriyor. Asıl sorunsa dünyanın her yerinde karşılaştığımız büyük bir sorun.

0:04:44.360,0:04:48.600

İnsanlar bu farkındalıkla yaşamıyor. Neredeyse herkes zamanının büyük

0:04:48.600,0:04:54.120

bölümünü otomatik pilotta geçiriyor. Robot gibi yaşıyor. Sorun şu ki orada

0:04:54.120,0:04:58.479

olmadığında yani gerçekten dikkatini vermediğinde orada olmadığını da fark

0:04:58.479,0:05:02.320

etmiyorsun. Anne babalarımız, medya öğretmenlerimiz, okulda sürekli maruz

0:05:02.320,0:05:06.199

kaldığımız şeyler bize kesin doğrular öğretiyor. Bir şeyi kesin doğru olarak

0:05:06.199,0:05:10.600

kabul ettiğinde de artık ona dikkat etmeyi bırakıyorsun. Çünkü onu

0:05:10.600,0:05:15.080

bildiğini sanıyorsun. Mesela ben okul hayatım boyunca hep en yüksek notları

0:05:15.080,0:05:19.800

alan bir öğrenciydim. Bir gün bir at etkinliğindeyim. Bir adam bana, "Atıma

0:05:19.800,0:05:24.400

göz kulak olur musun? Ona bir sosisli sandviç alacağım." Dedi. Kendi kendime

0:05:24.400,0:05:28.240

sosisli sandviç mi? Diye düşündüm. Çünkü başarılı bir öğrenci olarak şunu

0:05:28.240,0:05:33.199

biliyordum. Atlar et yemez. Adam geri geldi hot dog'u ata verdi ve at onu

0:05:33.199,0:05:37.639

afiyetle yedi. İşte o anda şunu fark ettim. Bildiğimi sandığım her şey yanlış

0:05:37.639,0:05:42.560

olabilir. Bu benim için korkutucu değil, heyecan vericiydi. Çünkü bir anda önümde

0:05:42.560,0:05:47.120

sayısız olasılık açılmıştı. Neredeyse bütün bilgilerimiz bilimden geliyor. Ama

0:05:47.120,0:05:51.039

bilimde bir deney yaptığında elde ettiğin şey kesin doğrular değil

0:05:51.039,0:05:55.680

olasılıklardır. Mesela atlarla ilgili bir deney yaptığımızı düşün. Belirli

0:05:55.680,0:06:00.520

türde atlar seçmemiz gerekir. Bu atların belli bir süre aç kalmış olması gerekir.

0:06:00.520,0:06:04.759

Eti ve tahılı belirli oranlarda karıştırırız. Sonra da kaç tanesinin

0:06:04.759,0:06:09.680

bunu yediğine bakarız. Büyük ihtimalle çoğu atın et yemediğini görürüz. Ama

0:06:09.680,0:06:14.720

çoğu at et yemez demekle atlar et yemez demek aynı şey değildir. Kesin olarak

0:06:14.720,0:06:18.720

bilemeyeceğini kabul ettiğinde işte asıl önemli olan da bu. Her şeyin sürekli

0:06:18.720,0:06:22.560

değiştiğini görmeye başlıyorsun. Her şey baktığın açıya göre farklı görünüyor. O

0:06:22.560,0:06:25.759

yüzden aslında hiçbirimiz her şeyi bilmiyoruz. Çoğumuz bilmediğimizi

0:06:25.759,0:06:28.880

biliyoruz ama biliyormuş gibi görünmemiz gerektiğini düşünüyoruz. Bu yüzden

0:06:28.880,0:06:32.160

öyleymiş gibi yapıyor. Olup bitene dikkat etmeyi bırakıyoruz. Oysa gerçek

0:06:32.160,0:06:35.639

şu, kimse bilmiyor. Bilmek zaten mümkün değil. Bunu kabul ettiğinde yani

0:06:35.639,0:06:38.120

bilmediğini ve bilmek zorunda da olmadığını fark ettiğinde bir anda

0:06:38.120,0:06:42.039

dikkat kesiliyorsun. Çevrende olup bitenleri görmeye başlıyorsun. Aslında

0:06:42.039,0:06:46.639

mesele bu kadar basit. Evet. Bu meditasyondan çok farklı. Senin de

0:06:46.639,0:06:50.560

söylediğin gibi meditasyonda kendini dünyanın dışına çekiyorsun. Sessizce

0:06:50.560,0:06:55.360

oturup günde iki kez 20 dakika boyunca mantranı tekrar ediyorsun. Buradaysa tam

0:06:55.360,0:06:59.280

tersi. Hayatın tam içindesin ve ne zaman iyi vakit geçiriyorsan, ne zaman

0:06:59.280,0:07:03.720

gerçekten o anın içindeysen zaten mindfulsun. Yani farkındalık yaşıyorsun.

0:07:03.720,0:07:07.759

Yıllardır yapmaya çalıştığım şey bu zaten. İlk Mindfulness kitabımdan son

0:07:07.759,0:07:11.599

kitabım The Mindful Body'ye kadar hep insanları bilgilendirmeye çalıştım.

0:07:11.599,0:07:16.319

Aslında çok basit bir soru sorabilirsin kendine. Bir an durup düşün. Robotlar

0:07:16.319,0:07:20.879

mutlu olabilir mi? Robotların kendi iradesi var mıdır? İkisinin de cevabı

0:07:20.879,0:07:25.199

hayır. Öyleyse neden bir robot gibi yaşayalım? Umarım bu sabahki

0:07:25.199,0:07:30.280

sohbetimizin sonunda insanlar sözünü ettiğim bu mindfulness anlayışını daha

0:07:30.280,0:07:35.080

net kavrar. Bunun iki yolu var. Birine yukarıdan aşağıya, diğerine aşağıdan

0:07:35.080,0:07:39.879

yukarıya yaklaşmak diyebiliriz. Yukarıdan aşağıya olan şu: Hiçbir şeyi

0:07:39.879,0:07:44.080

kesin olarak bilmediğimizi kabul etmek. Bunu gerçekten idrak ettiğinde her şey

0:07:44.080,0:07:48.479

yeniden ilginç hale geliyor. Her şey yeniden yeni görünmeye başlıyor. Bir de

0:07:48.479,0:07:52.680

aşağıdan yukarıya yaklaşım var. Bildiğini düşündüğün bir şeyi seç ve

0:07:52.680,0:07:57.520

onunla ilgili üç yeni şey fark et. Bunu yapmaya devam ettikçe şöyle demeye

0:07:57.520,0:08:01.680

başlıyorsun. Demek ki bunu bildiğimi sanıyormuşum. Esra'yı tanıdığımı

0:08:01.680,0:08:06.440

sanıyormuşum. Mesela yakın arkadaş olsaydık seninle ilgili her gün yeni bir

0:08:06.440,0:08:10.800

şey fark ederdim. Daha önce dikkat etmediğim bir şey. Bunu ne kadar çok

0:08:10.800,0:08:15.720

yaparsan hiçbir şeyden o kadar da emin olamayacağını görüyorsun. Ve bu kötü bir

0:08:15.720,0:08:19.879

şey değil. Tam tersine çok iyi bir şey. Çünkü sonunda şunu anlıyorsun. Aslında

0:08:19.879,0:08:24.400

kimse her şeyi bilmiyor ama bilmeyen tek kişinin sen olduğunu sanırsan o zaman

0:08:24.400,0:08:30.520

biliyormuş gibi davranmaya başlıyorsun. Podcast'e hazırlanırken yine bol

0:08:30.520,0:08:35.440

araştırma yaptım. Aklımda hep şu soru vardı. En başta seni mindfulness'ı

0:08:35.440,0:08:39.399

farklı bir şekilde ele almaya iten neydi?

0:08:39.399,0:08:42.800

Ben mindfulness'ı yeniden tanımlamaya çalışmadım aslında. İşin ilginç tarafı

0:08:42.800,0:08:46.519

da bu. Ben mindlessness ı yani bir bakıma otomatik pilotla yaşamayı

0:08:46.519,0:08:49.160

incelemeye başlamıştım. Çünkü karşılaştığım bazı şeylerde kendi

0:08:49.160,0:08:52.480

kendime bu çok saçma diyordum. Mesela çok basit bir örnek vereyim. Bir

0:08:52.480,0:08:56.200

vitrindeki cansız mankene çarpıyorum ve pardon diyorum. Ya da telefonda bir

0:08:56.200,0:08:59.519

sesli yanıt sistemiyle konuşuyorum. Eşim de kibar ol diyor ama sonuçta karşımda

0:08:59.519,0:09:03.040

bir makine var. Bunun ne farkı olabilir ki? Gerçi kibar olmak her zaman iyidir.

0:09:03.040,0:09:06.000

Neyse etrafımda ne kadar çok otomatik pilotta yaptığımız şeyler olduğunu fark

0:09:06.000,0:09:09.920

etmeye başladım. Sonra da çok ilginç bir şey oldu. Bir gün biri bana insan neyi

0:09:09.920,0:09:13.800

çalışıyorsa ona dönüşür. Dedi. Üstelik bunu pek de hoş bir şekilde söylemişti.

0:09:13.800,0:09:17.519

Ben de düşündüm. Eğer gerçekten öyleyse o zaman tersinden gideyim, madalyonun

0:09:17.519,0:09:21.360

öbür yüzüne bakayım. Mindfulness yani farkındalığı incelemeye başlayayım

0:09:21.360,0:09:26.519

dedim. İşte her şey böyle başladı. İnsanlar sürekli anda kal, anı yaşa gibi

0:09:26.519,0:09:30.519

güzel laflar ediyor. Ama bunlar tek başına pek bir şey ifade etmiyor. Çünkü

0:09:30.519,0:09:34.440

orada olmadığında zaten orada olmadığını da bilmiyorsun. İşin sırrı aslında çok

0:09:34.440,0:09:38.440

basit. Sadece fark etmek, yeni bir şey fark etmek. Sonra mindfulness ile ilgili

0:09:38.440,0:09:42.000

doğu öğretilerini, Budizmi ve diğer yaklaşımları öğrenmeye başladım. Ve şunu

0:09:42.000,0:09:45.320

görmek beni gerçekten mutlu etti. Benim mindfulness'a yaklaşımım ile

0:09:45.320,0:09:49.279

meditasyonun ortaya çıkardığı sonuçlar arasında çok fazla benzerlik vardı.

0:09:49.279,0:09:54.560

Benim yaptığım şey aslında mindfulness kavramına ters taraftan bakmaktı ama

0:09:54.560,0:09:59.720

vardığımız yer birçok açıdan aynıydı. Tek fark benim yaklaşımımın batının

0:09:59.720,0:10:04.640

bilimsel bakış açısından çıkmış olması. Bu benzerliklerden biraz bahseder

0:10:04.640,0:10:09.720

misiniz? Çünkü bu podcast'i izleyen bazı mindfulness eğitmenlerinden eleştiri

0:10:09.720,0:10:13.440

gelebilir diye düşünüyorum.

0:10:14.600,0:10:19.880

Ben meditasyon literatürü ne diyorsa doğrudur demiyorum. Sadece onların

0:10:19.880,0:10:25.360

ulaştığı sonuçları kullanıyorum. Sonuçta meditasyon yaptığında daha sağlıklı

0:10:25.360,0:10:30.480

olacağın söyleniyor. Daha mutlu olacağın, daha az yargılayıcı olacağın

0:10:30.480,0:10:37.800

söyleniyor. Ve bunların hepsi aslında gerçekten orada olmaktan yani anda

0:10:37.800,0:10:43.120

olmaktan doğal olarak ortaya çıkan şeyler. Bu konuyu çalışmaya başlamamın

0:10:43.120,0:10:48.240

nedenlerinden biri de buydu. Zaten son kitabım The Mindful Body'nin de temel

0:10:48.240,0:10:52.760

meselelerinden biri bu. Sanırım 70'li yıllardaydı.

0:10:52.760,0:10:58.800

Huzur evlerinde bir araştırma yaptık. Yaşlı insanlara seçim yapma hakkı

0:10:58.800,0:11:04.279

verdik. Hepsi bu. Onlara bazı konularda karar verme imkanı tanıdık ve

0:11:04.279,0:11:08.959

bakabilecekleri bir bitki verdik.

0:11:09.760,0:11:14.839

İşte o noktada aklıma şu soru takıldı. Bir düşünce bedende nasıl böyle bir

0:11:14.839,0:11:19.839

değişim yaratabiliyor? Sonraki 50 yılımı da aslında bu sorunun peşinden giderek

0:11:19.839,0:11:23.880

geçirdim. Sağlık üzerindeki etkilerine gelince yaşlı gruplarla yaptığımız

0:11:23.880,0:11:28.160

birçok çalışma var. Bu insanlara mindful yani farkındalığı öğretiyoruz ve yine

0:11:28.160,0:11:31.800

aynı şeyi görüyoruz. Daha uzun yaşıyorlar. Üstelik bunu sadece bir kez

0:11:31.800,0:11:36.240

değil dört ayrı deneyde de doğruladık. Ama bunların hiçbiri olmasa bile şu

0:11:36.240,0:11:40.639

gerçek değişmiyor. Herkes mutlu olmak ister ve farkında olmadan otomatik

0:11:40.639,0:11:45.160

pilotta yaşarken gerçekten mutlu olamazsın. Çünkü o zaman bir robottan

0:11:45.160,0:11:49.440

farkın kalmıyor. Dün işe yarayan şeyleri bugün de aynı şekilde yapmaya devam

0:11:49.440,0:11:54.200

ediyorsun. Oysa bugün artık bir anlamı kalmamış olabilir. Araştırmalarımız şunu

0:11:54.200,0:11:59.160

açıkça gösteriyor. Mindfulness insanın stresini azaltıyor. Onu daha mutlu ve

0:11:59.160,0:12:03.680

hayata daha bağlı biri haline getiriyor. İlginç olan bir başka şey de şu: Mindful

0:12:03.680,0:12:07.560

olduğunda insanlar seni daha çekici buluyor. Sana daha karizmatik, daha

0:12:07.560,0:12:11.680

samimi ve daha gerçek biri olarak bakıyorlar. Sadece bu da değil. Mindful

0:12:11.680,0:12:15.440

olduğunda ortaya koyduğun işler de değişiyor. Yaptığın işe bu farkındalık

0:12:15.440,0:12:20.000

yansıyor ve sonuç daha iyi oluyor. Yani hem kendini daha iyi hissediyorsun hem

0:12:20.000,0:12:23.959

insanlar seni daha farklı algılıyor hem de yaptığın işin kalitesi artıyor.

0:12:23.959,0:12:27.880

Kısacası herkes kazanıyor. Bir yapımcım var. Aynı zamanda

0:12:27.880,0:12:32.320

girişimciyim. Psikoloğum. Kısacası birçok farklı işle uğraşıyorum ve

0:12:32.320,0:12:35.519

hayatın içinde her zaman bir şeyler oluyor. Mesela bir konferans

0:12:35.519,0:12:40.639

düzenleyecektim. Sonra İran'da savaş çıktı. Bazı Amerikalı doktorlar gelmek

0:12:40.639,0:12:44.959

istemedi derken başka şeyler de oldu. Sonuçta hayat bu. Her zaman bir şeyler

0:12:44.959,0:12:50.199

çıkıyor. Bir gün prodüktörümle telefonda konuşuyorduk. Bana bak dedi. Her şeyin

0:12:50.199,0:12:54.440

bir sebebi vardır. Muhtemelen bunun da bir sebebi var. O yüzden gerçekleşmeyen

0:12:54.440,0:12:59.240

bir şeye takılıp kalma. Sürekli olmadı, olmadı diye düşünme. Bunu birkaç kez

0:12:59.240,0:13:03.639

söyledikten sonra neredeyse bana ders verir gibi anlattı diyebilirim. Düşünce

0:13:03.639,0:13:08.199

şeklim değişmeye başladı ve işin ilginç tarafı o günden beri ne olursa olsun

0:13:08.199,0:13:12.880

artık şöyle diyorum. Tamam. Peki böylece her şeyi kabullenmek çok daha kolay

0:13:12.880,0:13:16.360

geliyor. Kısacık araya gireceğim. Şu an beni

0:13:16.360,0:13:21.199

duyuyorsanız ayık kafayı izlediğinize eminiz. Peki abone misiniz? Bir kontrol

0:13:21.199,0:13:25.639

eder misiniz? Çok net bir şekilde abone sayımız programa davet ettiğim

0:13:25.639,0:13:30.120

doktorları ikna etme gücünü sağlıyor. Alanında dünyanın en iyi isimlerini

0:13:30.120,0:13:35.279

burada izlemek için kanala abone olun. Evet. Ama mesele şu. Bugün neredeyse

0:13:35.279,0:13:39.160

herkes stres altında ve insanlar bunun hayatın doğal bir parçası olduğunu

0:13:39.160,0:13:42.920

düşünüyor. Sanki stres olmadan yaşamak mümkün değilmiş gibi. Oysa benim

0:13:42.920,0:13:46.160

hayatımda çok az stres var. Halbuki benim yaşımda olup da hayatta büyük

0:13:46.160,0:13:49.279

şeyler yaşamamış olmak mümkün değil. Elbette benim de başıma pek çok şey

0:13:49.279,0:13:53.079

geldi. Bence insanların gözden kaçırdığı nokta şu. Stresi yaratan olayların

0:13:53.079,0:13:56.399

kendisi değil. Mesela o doktorların konferansa gelememesi seni strese sokan

0:13:56.399,0:14:00.959

şey değildi. Şey seni strese sokan o olay hakkında kendi kendini anlattığın

0:14:00.959,0:14:05.480

hikayeydi. Eyvah. Şimdi ne olacak? Ya başarısız olursam, ya insanlar beni

0:14:05.480,0:14:10.279

eleştirirse, ya itibarımı kaybedersem? İşte insanı strese sokan şey bunlar.

0:14:10.279,0:14:13.720

Olayların kendisi değil. Olaylara yüklediğimiz anlamlar. Bunu fark

0:14:13.720,0:14:17.160

ettiğimizde de önemli bir şey oluyor. Çünkü olayları kontrol edemeyebiliriz

0:14:17.160,0:14:20.639

ama onlara nasıl baktığımızı kontrol edebiliriz. İşte kontrol bizim elimize o

0:14:20.639,0:14:23.839

zaman geçiyor.

0:14:24.000,0:14:29.680

Bir de şu var. Her şeyin tek bir anlamı, tek bir perspektifi yok. Ne yaşarsan

0:14:29.680,0:14:35.680

yaşa ona farklı şekillerde bakabilirsin. Bir şeyin iyi ya da kötü olduğuna karar

0:14:35.680,0:14:41.120

veren de aslında sensin. Bu tamamen senin yaptığın bir yorum. Kötü dediğin

0:14:41.120,0:14:46.720

şeyin içinde iyi bir taraf olabilir. İyi dediğin şey de o kadar iyi olmayabilir.

0:14:46.720,0:14:50.560

Olaylara farklı açılardan bakmaya başladığında

0:14:50.560,0:14:56.440

stresin üzerindeki etkisi de azalıyor. 70'li yıllarda bununla ilgili bir

0:14:56.440,0:15:00.000

araştırma yaptım. Büyük bir ameliyat geçirmek üzere olan hastalarla

0:15:00.000,0:15:03.320

çalışıyorduk. O sırada hepsi hastanedeydi. Tabii o dönemlerde

0:15:03.320,0:15:07.279

insanlar ameliyattan önce ve sonra hastanede daha uzun süre kalıyordu.

0:15:07.279,0:15:10.519

Şimdiki gibi hemen taburcu edilmiyorlardı. Bu yüzden bugün aynı

0:15:10.519,0:15:15.160

araştırmayı yapmam pek mümkün değil. Onlara şunu anlattım. Stresi yaratan şey

0:15:15.160,0:15:19.959

olayların kendisi değil. O olaylara nasıl baktığın olumsuz gibi görünen her

0:15:19.959,0:15:25.120

şeyin başka bir anlamı, başka bir tarafı olabilir. İşte bütün bunları konuştuktan

0:15:25.120,0:15:29.519

sonra onlara bir örnek veriyordum. Diyelim ki doktorun gelip ameliyatının

0:15:29.519,0:15:34.480

ertelendiğini söyledi. Bu da hastanede iki gün daha kalacağın anlamına geliyor.

0:15:34.480,0:15:39.279

Bunu nasıl karşılarsın diye soruyordum. Bazıları, "Eh, o kadar da kötü değil."

0:15:39.279,0:15:43.720

Diyordu. Ben de, "Hayır, anlatmaya çalıştığım şey bu değil." Diyordum. "Bu

0:15:43.720,0:15:48.000

kötü bir şey değil demiyorum. İyi bir şey olabilir diyorum. Mesela ben

0:15:48.000,0:15:52.120

hastanede olsaydım bir sürü sorumluluktan iki günlüğüne kurtulmuş

0:15:52.120,0:15:56.880

olurdum. Okumayı ertelediğim şeyleri okurdum. Televizyon izlerdim. Üstelik

0:15:56.880,0:16:01.440

hastane yemekleri sayesinde biraz kilo da verirdim. O yüzden hastanede iki gün

0:16:01.440,0:16:06.440

daha kalmam gerekseydi ben buna iki gün daha dinlenmek ve biraz daha kilo vermek

0:16:06.440,0:16:10.839

gözüyle bakardım. Yani bu durumun iyi ya da kötü bir şey olduğu senin bakış

0:16:10.839,0:16:15.319

açınla ilgili. Ama insanların aklı hemen en kötü ihtimallere gidiyor. Hep o

0:16:15.319,0:16:19.000

trajik olayları düşünüyorlar. Ben de The Mindful Body kitabımda bizzat yaşadığım

0:16:19.000,0:16:23.759

bir olayı anlattım. Yıllar önce bir kış günü bir arkadaşımın evine yemeğe

0:16:23.759,0:16:28.120

gitmiştim. Eve döndüğümde bütün komşularım dışarıdaydı. Çünkü evim

0:16:28.120,0:16:33.040

yanmıştı. Düşünsene eve geliyorsun ve evin kül olmuş. İlk anda gerçekten

0:16:33.040,0:16:38.000

korkutucu bir şey. Ertesi gün sigorta şirketini aradım. Ekspert geldi ve bana

0:16:38.000,0:16:43.360

şunu söyledi. 25 yıllık meslek hayatımda ilk kez telefonda anlatılandan daha kötü

0:16:43.360,0:16:49.199

bir manzarayla karşılaşıyorum. Normalde insanlar onu arayıp eyvah mahvoldum diye

0:16:49.199,0:16:54.040

anlatırmış. O da gidip bakarmış ve durum o kadar da kötü çıkmazmış. Bu kez tam

0:16:54.040,0:16:58.680

tersi olmuştu. Ben olayı büyütmemiştim ama ortada gerçekten büyük bir hasar

0:16:58.680,0:17:03.519

vardı. Ama benim açımdan bakınca yangında giden her şey zaten gitmişti.

0:17:03.519,0:17:08.720

Ve o eşyaların hepsi geçmişteki hayatımı temsil ediyordu. Şu anki hayatımı değil.

0:17:08.720,0:17:13.240

Bir de onların ardından akıl sağlığımı kaybedecek değildim. Ama hikaye burada

0:17:13.240,0:17:17.280

daha da ilginçleşiyor. Kalacak yerim kalmadığı için iki küçük köpeğimle

0:17:17.280,0:17:21.559

birlikte Charles Hotel'e taşındım. Üstelik yılbaşı arifesiydi. O akşam

0:17:21.559,0:17:26.120

dışarı çıktım. Sonra otele geri döndüm. Odaya girdiğimde her taraf hediyelerle

0:17:26.120,0:17:29.600

doluydu. Üstelik bunlar otelin sahiplerinden ya da müdüründen

0:17:29.600,0:17:34.280

gelmemişti. Arabamı park eden görevlilerden, oda görevlilerinden,

0:17:34.280,0:17:38.960

garsonlardan gelmişti. Çünkü ben iki küçük köpeğiyle her gün otelin

0:17:38.960,0:17:43.320

lobisinden geçen o kadın olmuştum. İnsanlar beni görüyordu. Hikayemi

0:17:43.320,0:17:46.520

biliyordu ve bana destek olmak istemişlerdi.

0:17:46.520,0:17:52.000

İnan bana Esra, bu hikayeyi gözlerim dolmadan anlatabilmem aylar sürdü. En az

0:17:52.000,0:17:57.240

6 ay, belki de bir yıl. Çünkü yaşadığım şey beni gerçekten çok duygulandırmıştı.

0:17:57.240,0:18:02.960

Ama şimdi her Noel'de, istisnasız her Noel'de insanların özünde ne kadar iyi

0:18:02.960,0:18:07.320

olduğunu hatırlıyorum. Bu da bana huzur veriyor. İçimi güzel duygularla

0:18:07.320,0:18:13.120

dolduruyor. Gerçekten çok özel bir his ve yıllardır, 20 yıldan fazladır bunun

0:18:13.120,0:18:18.440

kıymetini hissederek yaşıyorum. Yangında kaybettiğim şeylerin ne olduğunu ise

0:18:18.440,0:18:23.440

bugün neredeyse hiç hatırlamıyorum. O yüzden dönüp baktığımda şunu görüyorum.

0:18:23.440,0:18:29.200

En trajik görünen olayların bile bazen beklenmedik bir güzel tarafı olabiliyor.

0:18:29.200,0:18:33.679

Seni dinlerken anlattıklarım bana çok tanıdık geliyor. Tabii insanların yasla,

0:18:33.679,0:18:37.760

travmayla ya da zor deneyimlerle başa çıkmasına dair farklı yaklaşımlar var.

0:18:37.760,0:18:41.559

Ama seni dinledikçe hayata bakışımın seninkine ne kadar benzediğini fark

0:18:41.559,0:18:45.559

ediyorum. Mesela birkaç yıl önce New York'ta benim de evimde yangın çıkmıştı.

0:18:45.559,0:18:49.000

Bir sürü şeyimi kaybettim. Ama nedense bunlar bana çok büyük şeylermiş gibi

0:18:49.000,0:18:52.679

gelmiyor. Belki Türk olduğumuz içindir bilmiyorum. Hayatımız boyunca o kadar

0:18:52.679,0:18:56.200

çok krizle karşılaşıyoruz ki bir noktadan sonra böyle şeyler gözünde

0:18:56.200,0:19:00.559

farklı bir yere oturuyor. Ama beni başka insanlarla kıyasladığında bazen sanki

0:19:00.559,0:19:03.720

yaşananlardan hiç etkilenmiyormuşum gibi görünebiliyorum ya da olanı

0:19:03.720,0:19:07.600

küçümsüyormuşum gibi. Hatta bazıları fazla dayanıklı olduğumu düşünüyor. Oysa

0:19:07.600,0:19:10.400

aynı duruma bakmanın gerçekten çok farklı yolları var.

0:19:10.400,0:19:14.640

Ama bütün bu yorumların ortak bir noktası var. Hepsi yaşanan şeyin kesin

0:19:14.640,0:19:19.520

olarak kötü olduğunu varsayıyor. Oysa olayların kendisi ne iyi ne de kötü.

0:19:19.520,0:19:24.080

Onlara bu anlamı biz yüklüyoruz ve bu inkar etmekle ilgili bir şey değil.

0:19:24.080,0:19:28.360

İnkar dediğin şey aslında kötü olduğunu düşündüğün bir şeyi iyiymiş gibi

0:19:28.360,0:19:32.640

göstermeye çalışmaktır. Benim söylediğim bu değil. Ben şunu söylüyorum. Bir şey

0:19:32.640,0:19:37.360

sana ilk anda kötü göründüğünde bile içinde mutlaka iyi taraflar da vardır.

0:19:37.360,0:19:41.679

Dikkatini sadece kötü olana verirsen kötü hissedersin. İyi taraflarına

0:19:41.679,0:19:47.039

bakarsan aynı şekilde hissetmezsin. Ve açıkçası önünde böyle bir seçenek varken

0:19:47.039,0:19:51.360

neden sürekli olumsuz olana odaklanalım ki? İnsanların gözden kaçırdığı bir

0:19:51.360,0:19:56.240

başka şey de şu: Geleceği bilmiyoruz. Tek bir olayın nasıl sonuçlanacağını da,

0:19:56.240,0:20:01.120

tek bir insanın nasıl davranacağını da kesin olarak öngöremeyiz. Mesela borsayı

0:20:01.120,0:20:06.080

düşün. Kimse yarın yükseleceğini mi yoksa düşeceğini mi bilmiyor? Bunun

0:20:06.080,0:20:10.520

cevabını kimse bilmiyor. İnsanlar yıllardır bunu tahmin etmeye çalışıyor

0:20:10.520,0:20:16.080

ama hala kesin olarak bilen yok. Borsanın düşeceğine inananlar şimdiden

0:20:16.080,0:20:20.679

kaygılanıyor. Yükseleceğine inananlar ise kendini iyi hissediyor. Ama sonuç ne

0:20:20.679,0:20:25.240

olacak henüz bilmiyoruz. Öyleyse beklerken neden kendimizi olumsuz

0:20:25.240,0:20:29.960

senaryoların içinde yaşayalım? Neyse aklıma şimdi geldi. Geçenlerde karar

0:20:29.960,0:20:35.000

verme üzerine bir yazı yazıyordum. Mesela sana arkadaşım Joe ile tanışmak

0:20:35.000,0:20:40.320

ister misin? Aklına eseni yapan biridir desem muhtemelen çok istemezsin. Ama

0:20:40.320,0:20:45.280

arkadaşım Joe ile tanışmak ister misin? Çok spontanedir desem kulağa çok daha

0:20:45.280,0:20:49.919

çekici gelir. Oysa ikisi de aynı özelliği anlatıyor. Sadece kullandığın

0:20:49.919,0:20:54.880

kelime değişiyor. Ya da sana Ellen Langer'ı gerçekten tanımak ister misin?

0:20:54.880,0:20:59.440

Çok kolay kandırılabilen biridir desem büyük ihtimalle pek ilgini çekmez ki

0:20:59.440,0:21:04.480

itiraf etmeliyim biraz öyleyimdir ama aynı şeyi Ellen Langer insanlara kolay

0:21:04.480,0:21:08.799

güvenir diye söylesem bu kez kulağa oldukça hoş gelir. Oysa insanlara

0:21:08.799,0:21:13.960

güvenmekle kolay kandırılmak arasında çok ince bir çizgi var. Tutarsız olmakla

0:21:13.960,0:21:18.480

esnek olmak da biraz böyledir. Demek istediğim şu: Her şeye farklı açılardan

0:21:18.480,0:21:23.039

bakabilirsin. Aynı durumun birden fazla anlamı olabilir. Nasıl yorumlayacağımıza

0:21:23.039,0:21:28.400

karar veren de çoğu zaman biziz. Demin sohbetin başında katıldığın podcastleri

0:21:28.400,0:21:32.559

dinlediğini söylemiştin ya. İşte onlardan birinde insanlara bunu

0:21:32.559,0:21:37.440

anlatmaya çalışıyordum. Şöyle bir örnek vermiştim. Diyelim ki tam şu anda

0:21:37.440,0:21:43.480

internetim kesildi. Eh ne olacak? O zaman ben de gider öğle yemeğimi yerim.

0:21:43.480,0:21:46.440

Sen biraz önce yayına erken bağlandığında aklımdan şunu geçirdim.

0:21:46.440,0:21:50.760

Muhtemelen podcast'ı yapamasaydık da bunu dert etmezdin.

0:21:50.760,0:21:55.880

Çünkü senin hayata bakışın böyle. Sorun şu ki bir karar verdiğimizde sanki

0:21:55.880,0:21:59.200

verdiğimiz o karar ulaşılabilecek tek doğru sonuçmuş gibi davranıyoruz.

0:21:59.200,0:22:02.600

Üstelik o kararı verirken uzun uzun düşündüğümüz için her şeyin tam da o

0:22:02.600,0:22:06.440

yönde gitmesi gerektiğine inanmaya başlıyoruz. Ama en başta neden karar

0:22:06.440,0:22:10.559

vermek zorunda kaldığımızı unutuyoruz. Çünkü bilmiyorduk. Eğer her şeyi biliyor

0:22:10.559,0:22:14.400

olsaydık ortada karar vermemizi gerektirecek bir durum da olmazdı. Karar

0:22:14.400,0:22:19.320

dediğin şey ancak belirsizlik varsa vardır. Benim yaşadığım yangında da buna

0:22:19.320,0:22:23.400

benzer bir durum vardı aslında. Yıl 2021'di. Ocak ayında Amerikan

0:22:23.400,0:22:27.320

vatandaşlığımı aldım. Ertesi gün de evimde yangın çıktı. İlk anda tabii ki

0:22:27.320,0:22:31.559

kötü hissettirdi. Biraz korkutucuydu da ama iyi bir sigortam vardı. Beni başka

0:22:31.559,0:22:35.360

bir eve yerleştirdiler. Sonra dönüp baktığımda o olayın hayatımı bambaşka

0:22:35.360,0:22:39.279

bir yöne çevirdiğini gördüm. Çünkü sonunda Türkiye'ye dönmeye karar verdim.

0:22:39.279,0:22:43.159

Ve burada kendime çok daha güzel, çok daha iyi bir hayat kurdum. Yani o an

0:22:43.159,0:22:46.880

kötü gibi görünen şey zamanla hayatımdaki en iyi gelişmelerden birine

0:22:46.880,0:22:51.679

dönüştü. İnsanlara verdiğim tavsiyelerden biri ilk başta biraz tuhaf

0:22:51.679,0:22:55.760

gelebilir. Ben onlara düşmeyi değil, düşerken yükselmeyi öğrenmelerini

0:22:55.760,0:22:59.960

söylüyorum. Evet. Düşerken yükselmeyi. Mesela biri gelip arabama çarptı

0:22:59.960,0:23:04.520

diyelim. İlk bakışta kötü bir şey gibi görünüyor ama arabayı tamire vermişken

0:23:04.520,0:23:08.960

başka bir iki eksiğini de yaptırırsam işin sonunda arabam kazadan öncekinden

0:23:08.960,0:23:13.720

daha iyi durumda olabilir. E çoğu zaman bir şey kaybettiğimizde hemen şu sonuca

0:23:13.720,0:23:20.080

varıyoruz. Onsuz yapamam. Bir daha asla yerine koyamam. Ama bunların hepsi

0:23:20.080,0:23:24.799

aslında birer tahmin ve biraz önce söylediğim gibi yarın ne olacağını

0:23:24.799,0:23:30.000

hiçbirimiz bilmiyoruz. Bildiğimiz tek şey başımıza gelen şeylerle nasıl başa

0:23:30.000,0:23:35.720

çıkacağımızı seçebileceğimiz. İnsanlar ilişkilerde de aynı şeyi yapıyor. Mesela

0:23:35.720,0:23:40.520

birine kızdığında beni sinirlendirdin diyorsun. Oysa kimse seni

0:23:40.520,0:23:46.200

sinirlendiremez. Eğer karşındaki kişinin davranışına onun açısından bakabilirsen

0:23:46.200,0:23:51.440

o anda öfken de büyük ölçüde ortadan kalkar. Ya da kendine şu soruyu sor.

0:23:51.440,0:23:56.720

Aynı şeyi 2 yaşındaki bir çocuk yapsaydı nasıl tepki verirdin? Hoşuna gitmezdi

0:23:56.720,0:24:02.159

elbette ama bu kadar öfkelenmezdin de. Aslında bütün mesele şu: Duygularımız

0:24:02.159,0:24:06.880

sandığımız kadar kaçınılmaz değil. Nasıl hissettiğimiz, dünyaya nasıl

0:24:06.880,0:24:12.679

baktığımızla yakından ilgili. Dünya tek renkten oluşmuyor. Sürekli değişiyor.

0:24:12.679,0:24:17.400

Sürekli farklı yüzlerini gösteriyor. Biz de ona hangi açıdan bakacağımızı

0:24:17.400,0:24:23.400

seçebiliyoruz. Bizi iyi hissettiren, üretken kılan bir açıdan da bakabiliriz.

0:24:23.400,0:24:28.640

Her şeyden vazgeçmemize neden olacak bir açıdan da. Ve sanırım ikimiz de

0:24:28.640,0:24:34.080

hayatımızda bunun örneklerini yaşadık. 20 yıldır ayığım ve 12 adım programında

0:24:34.080,0:24:38.320

insana çok güzel bir şey öğretiyorlar. Her şey gerçekten ama gerçekten kötü

0:24:38.320,0:24:42.720

gitse bile dönüp bakabileceğin bir şey var. Bugün de ayık kaldın. Bu insana hep

0:24:42.720,0:24:46.520

güç veriyor. Hep ayağa kaldırıyor. O yüzden anlattıklarım bana çok tanıdık

0:24:46.520,0:24:50.240

geliyor. Çünkü bugün ben de olaylara biraz bu çerçeveden bakabiliyorum. Ama

0:24:50.240,0:24:53.520

bizi dinleyen biri şunu düşünebilir. Tamam. Anlattıklarınız kulağa çok

0:24:53.520,0:24:57.880

mantıklı geliyor. Hayata daha hafif, daha rahat bir yerden bakıyorsunuz. Peki

0:24:57.880,0:25:02.240

insan bu noktaya nasıl geliyor? Bunu nasıl öğreniyor? Ne yapması gerekiyor?

0:25:02.240,0:25:06.120

Çünkü açık konuşmak gerekirse şu an konuştuğumuz şeyleri uygulamak o kadar

0:25:06.120,0:25:09.679

kolay değil. İlk adım şu: Bir dahaki sefere stres

0:25:09.679,0:25:14.399

yaptığında dönüp son birkaç kez ne için kaygılandığını düşün. Kafanı kurcalayan

0:25:14.399,0:25:18.919

şeyler gerçekten başına geldi mi? Çoğu zaman gelmediğini göreceksin. Bir de

0:25:18.919,0:25:23.200

şunu hatırla. O sırada ne kadar endişelenmiş olursan ol sonunda yine bir

0:25:23.200,0:25:27.720

yolunu bulup devam ettin. Hatta bazen senin yangın hikayende olduğu gibi,

0:25:27.720,0:25:31.679

benim yangın hikayemde olduğu gibi olayın sonunda kendini daha iyi bir

0:25:31.679,0:25:36.279

yerde buldun. Çünkü stres iki şeye dayanıyor. Birincisi, korktuğun şeyin

0:25:36.279,0:25:40.840

kesinlikle olacağına inanıyorsun. Oysa geleceği bilmiyoruz. İkincisi de eğer

0:25:40.840,0:25:45.159

olursa bunun berbat olacağını düşünüyorsun. O yüzden stres yaptığında

0:25:45.159,0:25:50.480

kendine şunu sor. Bunun olmayabileceğine dair 3 ya da beş neden sayabilir miyim?

0:25:50.480,0:25:55.399

Bir anda kesin olacak dediğin şey belki de olmayacak noktasına geliyor. Bu bile

0:25:55.399,0:25:59.760

insanı rahatlatıyor. Ama asıl önemli olan şu. Diyelim ki korktuğun şey

0:25:59.760,0:26:05.080

gerçekten oldu. Peki bunun içinde iyi olan ne var? Çünkü ne yaşarsan yaşa

0:26:05.080,0:26:09.320

içinde işe yarayacak, sana bir şey katacak bir taraf mutlaka vardır. Mesele

0:26:09.320,0:26:13.440

onu görebilmek. Bir şeye üzülüp öfkelendiğinde de bir an durup kendine

0:26:13.440,0:26:18.000

şunu hatırlat. Şu an buna bu şekilde tepki veriyorum. İlk başta biraz tuhaf

0:26:18.000,0:26:22.440

geliyor. Çünkü insan hayır beni o sinirlendirdi diye düşünüyor. Ama başka

0:26:22.440,0:26:26.799

türlü bakabilir miyim? Olan biteni farklı bir şekilde anlayabilir miyim?

0:26:26.799,0:26:31.640

Asıl soru bu. Çünkü nasıl hissettiğimiz yaşadıklarımızdan çok onları nasıl

0:26:31.640,0:26:36.399

yorumladığımızla ilgili. Eğer kendi kendine sürekli mahvoldum, her şey

0:26:36.399,0:26:41.000

berbat olacak diyorsan tabii ki iyi hissetmezsin. Ama kendine şu soruyu

0:26:41.000,0:26:45.039

sorabilirsin. Bunu kesin olarak biliyor muyum? Çünkü gerçek şu ki şu an ne

0:26:45.039,0:26:49.399

olacağını bilmiyoruz ve yarın ne getirecek onu da bilmiyoruz. Bir de

0:26:49.399,0:26:53.880

bugün yaşadığımız dünyaya bak. Bir yanda savaşlar var. Bir yanda Amerika'da olup

0:26:53.880,0:26:57.640

bitenler. Her tarafta ayrı bir karmaşa yaşanıyor. Bu yüzden insanlar bugün 20

0:26:57.640,0:27:02.600

yıl öncesine kıyasla çok daha stresli. Evet. Bir de tabii akıllı telefonlar,

0:27:02.600,0:27:06.200

internet, yapay zeka. Evet. Ama aslında bunların hepsi

0:27:06.200,0:27:09.440

anlatmaya çalıştığım şeye güzel örnekler. İnternet, akıllı telefonlar,

0:27:09.440,0:27:14.039

yapay zeka. Bunların hepsi sadece birer araç ve her araç gibi nasıl kullandığına

0:27:14.039,0:27:17.320

bağlı olarak iyiye de hizmet edebilir, kötüye de. Mesela elinde bir beyzbol

0:27:17.320,0:27:20.000

sopası olduğunu düşün. Onu beyzbol oynamak için de kullanabilirsin.

0:27:20.000,0:27:23.399

İstersen alıp insanların kafasına vurmak için de kullanabilirsin. Sopanın kendisi

0:27:23.399,0:27:25.640

ne iyi ne kötü. Önemli olan onunla ne yaptığın.

0:27:25.640,0:27:28.559

Biraz da yaptığın araştırmalardan söz eder misin? Mesela oda görevlileriyle

0:27:28.559,0:27:31.520

yaptığın çalışma ya da saat yönünün tersine kurguladığın o meşhur deney

0:27:31.520,0:27:34.080

gibi. Çünkü bunlar zihinsel bakış açımızın insanların biyolojik

0:27:34.080,0:27:36.799

göstergelerini, bedenlerini ve hatta görünüşlerini nasıl etkileyebildiğini

0:27:36.799,0:27:39.279

çok çarpıcı bir şekilde ortaya koyuyor. İlk çalışmalarımda insanların daha

0:27:39.279,0:27:41.919

dikkatli, daha farkında yaşamalarını sağladığımızda daha uzun yaşadıklarını

0:27:41.919,0:27:44.880

görmüştük. Sonra aklıma şu soru takıldı. Bir düşünce bedenini nasıl

0:27:44.880,0:27:48.080

etkileyebiliyor? İnsan zihninde olan bir şey nasıl oluyor da fiziksel bir

0:27:48.080,0:27:51.760

değişime dönüşüyor? Çünkü çoğumuz farkında olsak da olmasak da zihinle

0:27:51.760,0:27:55.120

bedeni iki ayrı şey gibi görüyoruz. Kimse bunu bize özellikle öğretmiyor ama

0:27:55.120,0:27:58.519

dünyaya bakışımızın büyük kısmı bu fikre dayanıyor. Sanki zihin başka yerde,

0:27:58.519,0:28:02.200

beden başka yerdeymiş gibi. Ben de şunu düşündüm ya, onları ayırmak yerine tek

0:28:02.200,0:28:05.720

bir bütün olarak ele alırsak eğer gerçekten tek bir bütünlerse o zaman

0:28:05.720,0:28:08.480

düşündüğümüz her şey bedenimizi etkiliyor demektir. Aynı şekilde

0:28:08.480,0:28:11.799

bedenimizde olup biten her şey de düşüncelerimizi etkiliyordur. Yani

0:28:11.799,0:28:15.960

ortada iki ayrı sistem yok. Tek bir sistem var ve zihinle bedeni böyle

0:28:15.960,0:28:20.840

görmeye başladığında sağlığın ve iyi oluş halin üzerinde sandığından çok daha

0:28:20.840,0:28:24.519

fazla etkin olduğunu fark ediyorsun. Yaptığımız ilk çalışma sonradan

0:28:24.519,0:28:27.919

Counterclockwise Study diye bilinen çalışmaydı. Yaşlı erkekleri alıp her

0:28:27.919,0:28:30.880

ayrıntısı 20 yıl öncesine göre düzenlenmiş bir ortamda 5 gün

0:28:30.880,0:28:34.360

geçirmelerini sağladık. Ama mesele sadece eski eşyaların arasında yaşamak

0:28:34.360,0:28:37.720

değildi. Onlardan sanki gerçekten 20 yıl önceki halleriymiş gibi davranmalarını

0:28:37.720,0:28:41.760

istedik. Yani zihinlerini 20 yıl geriye götürmeye çalıştık. Geçmişte yaşadıkları

0:28:41.760,0:28:45.480

olaylardan söz ederken bile onları olmuş bitmiş şeyler gibi değil o günlerde

0:28:45.480,0:28:48.840

yaşanıyormuş gibi anlatıyorlardı. Ortamın tamamı da olabildiğince 20 yıl

0:28:48.840,0:28:51.720

öncesini yansıtacak şekilde hazırlanmıştı. Sonuçlar çok dikkat

0:28:51.720,0:28:55.200

çekiciydi. Görmeleri daha iyi hale geldi. İşitmeleri iyileşti. Güçleri

0:28:55.200,0:28:58.240

arttı. Hafızaları güçlendi. Üstelik daha genç göründükleri de açıkça fark

0:28:58.240,0:29:01.039

ediliyordu. Bütün bunlar herhangi bir ilaç ya da tıbbi müdahale olmadan sadece

0:29:01.039,0:29:05.240

5 gün içinde gerçekleşti. Bir sonraki çalışmayı o dönem öğrencim

0:29:05.240,0:29:09.799

olan, bugün ise Stanford'da profesörlük yapan Alia Crum'la birlikte yaptık. Otel

0:29:09.799,0:29:14.240

oda görevlilerine ne kadar egzersiz yaptıklarını sorduk. Çoğu hiç egzersiz

0:29:14.240,0:29:18.360

yapmadığını söyledi. Oysa bütün gün temizlik yapıyorlar. Ama onların gözünde

0:29:18.360,0:29:22.720

egzersiz işten sonra gidip yapılan bir şeydi. Biz de şu soruyu sorduk. Peki ya

0:29:22.720,0:29:26.360

onların düşüncesini değiştirirsek, yaptıkları işin aslında başlı başına bir

0:29:26.360,0:29:29.760

egzersiz olduğunu anlatırsak ne olur? Bunun üzerine katılımcıları iki gruba

0:29:29.760,0:29:33.600

ayırdık. Bir gruba yaptıkları işin egzersiz olduğunu anlattık. Mesela yatak

0:29:33.600,0:29:37.000

toplamanın spor salonundaki bazı aletlerle çalışmaya benzediğini,

0:29:37.000,0:29:41.200

yaptıkları iş sırasında ciddi fiziksel efor harcadıklarını gösterdik. Diğer

0:29:41.200,0:29:45.039

gruba ise hiçbir şey söylemedik. Sonra iki grubu karşılaştırdık. Ne kadar

0:29:45.039,0:29:48.679

çalıştıklarına baktık bir fark yoktu. Ne kadar yediklerine baktık yine bir fark

0:29:48.679,0:29:52.000

yoktu. Ölçebildiğimiz hiçbir şeyde anlamlı bir değişiklik yoktu. Tek fark

0:29:52.000,0:29:56.120

şuydu. Bir grup yaptığı işin aslında egzersiz olduğunu artık biliyordu. E ve

0:29:56.120,0:30:00.519

sonuçlar çok çarpıcıydı. Sadece düşünce biçimleri değişen insanlar kilo verdi.

0:30:00.519,0:30:04.880

Bel çevrelerinde değişim oldu. Vücut kitle indeksleri düştü. Kan basınçları

0:30:04.880,0:30:08.679

iyileşti. Yani değişen tek şey zihinleriydi ama bedenleri de buna

0:30:08.679,0:30:12.480

karşılık verdi. The mindful body bu tür çalışmalarla dolu. Bunun gibi çok sayıda

0:30:12.480,0:30:15.760

örnek var. Daha yakın zamanda yaptığımız çalışmalardan birini anlatayım. Bu

0:30:15.760,0:30:19.120

araştırmayı doktora öğrencim Peter Aungle'la birlikte yürüttük.

0:30:19.120,0:30:22.039

Katılımcıların cildinde küçük bir yara oluşturduk. Ciddi bir şey değil ama

0:30:22.039,0:30:26.000

sonuçta bir yaraydı. Sonra insanları üç gruba ayırdık ve her birini tek başına

0:30:26.000,0:30:30.039

bir saatin karşısına oturttuk. Bu üç gruptan birine normal zamandan iki kat

0:30:30.039,0:30:34.320

daha yavaş çalışan bir saat gösterdik. İkinci gruptaki insanlar ise zamanın iki

0:30:34.320,0:30:38.120

kat hızlı aktığı bir saate bakıyordu. 3üncü grupta ise saat normal şekilde

0:30:38.120,0:30:41.919

işliyordu. Sonuçta gördüğümüz şey gerçekten şaşırtıcıydı. Yaranın iyileşme

0:30:41.919,0:30:45.440

hızı gerçek zamana göre değil. İnsanların geçtiğini düşündüğü zamana

0:30:45.440,0:30:49.960

göre değişiyordu. Yani bedenleri saatin gösterdiği zamanı gerçek kabul ediyordu.

0:30:49.960,0:30:53.559

Benzer bir çalışmayı diyabet hastalarıyla da yaptık. Yine bazılarına

0:30:53.559,0:30:56.919

zamanın hızlı aktığını düşündüren saatler gösterdik. Bazılarına yavaş

0:30:56.919,0:31:00.679

aktığını düşündüren saatler, bazılarına da normal saatler ve kan şekeri

0:31:00.679,0:31:03.919

seviyelerinin gerçek zamandan çok algıladıkları zamana göre değiştiğini

0:31:03.919,0:31:07.279

gördük. Uyku laboratuvarında yaptığımız çalışmalarda da benzer sonuçlar elde

0:31:07.279,0:31:12.039

ettik. İnsanlar uyandığında saatleri değiştiriyorduk. Bazıları gerçekte

0:31:12.039,0:31:16.000

olduğundan 2 saat daha fazla uyuduğunu sanıyordu. Bazıları ise 2 saat daha az

0:31:16.000,0:31:21.159

uyuduğunu. Az oysa hepsi aynı süre uyumuştu. Ama hem biyolojik göstergeleri

0:31:21.159,0:31:25.799

hem de zihinsel performansları gerçekte ne kadar uyuduklarına değil ne kadar

0:31:25.799,0:31:27.799

uyuduklarını düşündüklerine göre şekilleniyor.

0:31:27.799,0:31:31.919

Buna bir şey eklemek istiyorum. Dün annemle beraberdim. Seninle podcast

0:31:31.919,0:31:36.399

yapacağımı söyledim ve ona uyku çalışmanızdan bahsettim. Hani sizin

0:31:36.399,0:31:41.559

yaptığınız o spesifik çalışmadan. Çünkü uyku bizim ailede hep mesele olmuştur.

0:31:41.559,0:31:46.440

Annem de, "Evet, aynen öyle." Dedi. Bazen gece çok iyi uyuyorum ama sabah

0:31:46.440,0:31:50.919

Fitbit'ime bakıyorum. Bir önceki güne göre daha az uyumuşsun diyor. O anda

0:31:50.919,0:31:55.039

birden, "Eyvah, kendimi berbat hissediyorum. Demek ki iyi uyumamışım."

0:31:55.039,0:32:00.039

Dedi. Evet. Bunu doğrulayan bir örnek duymak

0:32:00.039,0:32:03.120

istiyor Aynen öyle. Hayır, kesinlikle haklısın

0:32:03.120,0:32:08.360

ama bu gerçekten ilginçti. E peki iş yaşam dengesi meselesine nasıl

0:32:08.360,0:32:13.320

bakıyorsun? Bu konuda ne düşünüyorsun? İş yaşam dengesi tabii ki sadece

0:32:13.320,0:32:17.440

çalışmaktan yani iş yaşam dengesizliğinden daha iyi. Ama bu

0:32:17.440,0:32:22.600

kültürde hatta dünyada çoğu konuda garip bir şey yapıyoruz. Nedenini tam

0:32:22.600,0:32:27.279

bilmiyorum ama kötüden daha iyiye geçiyoruz. Olması gereken yere değil işe

0:32:27.279,0:32:33.000

iş gözüyle bakmak. Mesela bir şeyin iş olması ne demek? İnsanlar onu böyle

0:32:33.000,0:32:37.799

gördüğünde sevmiyor, stres oluyor. Yıllar önce bir çalışma yapmıştık.

0:32:37.799,0:32:42.960

İnsanlara birebir aynı şeyi yaptırdık. Ama bir gruba bunun iş olduğunu

0:32:42.960,0:32:49.519

söyledik. Diğer gruba ise oyun olduğunu. İş grubundakiler bundan nefret etti.

0:32:49.519,0:32:54.760

Dikkatleri dağıldı. Bunu yapmak için yüksek ücret almak istediler. Diğer grup

0:32:54.760,0:33:01.279

ise eğlendi. O yüzden bence ihtiyacımız olan şey iş yaşam dengesi değil. Işle

0:33:01.279,0:33:07.120

yaşamın birbirine entegre olması. İşte de oyun oynarken de hayatın diğer

0:33:07.120,0:33:12.720

alanlarında da aynı kişi olabilmeliyiz. Ben haftada 40 saatimi nefret ettiğim

0:33:12.720,0:33:17.799

bir şeyi yaparak geçirmeyi hayal bile edemiyorum. İnsanların fark etmediği şey

0:33:17.799,0:33:23.840

şu: Yaptığımız şeyi en küçük haliyle bile gerçekten fark ederek yaparsak

0:33:23.840,0:33:29.200

sonunda ondan keyif almaya başlıyoruz. Bir çalışmamız vardı. İlk bakışta biraz

0:33:29.200,0:33:34.679

saçma gibi gelebilir. Aslında saçma değil. İnsanlara normalde sevmedikleri

0:33:34.679,0:33:39.840

bazı şeyler yaptırdık. Mesela futbol izlemeyi sevmeyenler, klasik müzikten

0:33:39.840,0:33:45.679

hoşlanmayanlar, bunun gibi farklı gruplar. İlk grup sadece izledi ya da

0:33:45.679,0:33:51.240

yaptı. Neyse o etkinlik neyse etkinlik. İkinci gruba bununla ilgili yeni bir şey

0:33:51.240,0:33:57.080

fark et dedik. Çüncü gruba üç yeni şey fark et dedik. Son gruba da 6 yeni şey

0:33:57.080,0:34:02.679

fark et dedik. Ve sonuç çok netti. İnsanlar ne kadar çok şey fark ederse o

0:34:02.679,0:34:07.519

şeyi o kadar çok sevmeye başladılar. Biz genelde bir şeyin bizi içine

0:34:07.519,0:34:11.079

çekmesini bekleyerek yetişiyoruz. Oysa buna gerek yok. Gidip herhangi bir

0:34:11.079,0:34:15.240

yerinden yakalayabiliriz. Mesela bir kadınsın ve futboldan hoşlanmıyorsun

0:34:15.240,0:34:19.879

diyelim ama affedersin bunu söylemeli miyim bilmiyorum. Erkeklerin kalçalarına

0:34:19.879,0:34:23.839

bakmaktan hoşlanıyorsan o zaman futbolcuların kalçalarına bak. Bu bile

0:34:23.839,0:34:29.000

seni işin içine çeker. Çünkü sadece fark etmek en basit haliyle bile insanı o ana

0:34:29.000,0:34:33.960

dahil eder. O dahil olma haliyle birlikte nöronlar çalışmaya başlar ve bu

0:34:33.960,0:34:39.520

insana hem fiziksel hem ruh hali olarak canlılık verir. Kısacık araya gireceğim.

0:34:39.520,0:34:44.320

Şu an beni duyuyorsanız ayık kafayı izlediğinize eminiz. Peki abone misiniz?

0:34:44.320,0:34:48.919

Bir kontrol eder misiniz? Çok net bir şekilde abone sayımız programa davet

0:34:48.919,0:34:53.040

ettiğim doktorları ikna etme gücünü sağlıyor. Alanında dünyanın en iyi

0:34:53.040,0:34:56.760

isimlerini burada izlemek için kanala abone olun.

0:34:56.760,0:35:00.680

Sence iş yaşam dengesi meselesinde de durum böyle mi? Yani bize en başından

0:35:00.680,0:35:03.480

beri bu ikisinin ayrı olması gerektiği mi öğretildi?

0:35:03.480,0:35:06.920

Bize iş diye bir şey öğretiliyor ve herkesin çalışmak zorunda olduğu

0:35:06.920,0:35:11.280

söyleniyor. Ama bir şeyi yapmak zorunda olduğunu düşünürsen ondan keyif

0:35:11.280,0:35:16.119

almazsın. Eğer yaptığın şeyin içinde sana iyi gelen bir taraf bir ödül

0:35:16.119,0:35:21.000

olduğunu düşünürsen bu kez onu yapmak istersin. Mesela bir çocuğa ödevini

0:35:21.000,0:35:24.839

bitirince dışarı çıkıp oynayabilirsin dediğinde alttan alta ne söylemiş

0:35:24.839,0:35:31.040

oluyorsun? Oyun iyiyse demek ki ödev kötü. Biz yetişkin hayatı boyunca

0:35:31.040,0:35:36.200

çalışanlara da aslında aynı şeyi yapıyoruz. Bence yaptığı işte başarılı

0:35:36.200,0:35:41.320

olan insanların çoğu o işten keyif alıyor. Keyif aldığında da onunla vakit

0:35:41.320,0:35:46.440

geçirmek istiyorsun. Ondan kaçmaya çalışmıyorsun. Çalışmadığın zamanlarda

0:35:46.440,0:35:51.520

bile onu düşünüyorsun. Çünkü hoşuna gidiyor. Mesela ben çok kitap yazdım.

0:35:51.520,0:35:56.920

Eğer kitap yazmayı sadece iş gibi görseydim, "Of yine yazmam gerekiyor"

0:35:56.920,0:36:02.680

deseydim saat kurup, "Tamam şu saatten şu saate kadar yazacağım diye kendimi

0:36:02.680,0:36:09.319

zorlasaydım. Bunu yapmak çok zor olurdu. Ama bunu kendimi ifade etmenin bir yolu

0:36:09.319,0:36:15.480

olarak gördüğümde gün içinde yazmadığım zamanlarda bile yaşadığım şeyler bir gün

0:36:15.480,0:36:20.599

kitaplarıma girebilecek malzemeye dönüşüyor. Yaptığın şeyden keyif alırsın

0:36:20.599,0:36:26.560

yoksa zaten yapmazsın. Sen birçok şapka taktığını söyledin. O şapkalardan biri

0:36:26.560,0:36:31.839

başını sıkmaya başlasa, "Tamam bunu yapmayacağım" Dersin. Şimdi dinleyenler

0:36:31.839,0:36:36.599

şöyle diyebilir. Tabii senin için söylemesi kolay. Sen akademik

0:36:36.599,0:36:42.800

dünyadasın. Esra da psikolog, başarılı biri. Ama ben işçi sınıfından biriyim.

0:36:42.800,0:36:47.960

Diyelim ki öyle bir işim var ve yaptığın şeyden keyif almanın mümkün olmadığını

0:36:47.960,0:36:53.800

düşünüyorsun. O zaman iş arkadaşlarına bak. Eminim orada aynı işi yaparken

0:36:53.800,0:36:59.680

eğlenebilen en az bir kişi vardır. Sana küçük bir hikaye anlatayım. İlk

0:36:59.680,0:37:04.640

bakışta konuyla ilgisiz gibi gelebilir ama bence çok bağlantılı. Zaten

0:37:04.640,0:37:09.240

bağlantılı olsun olmasın anlatmak istiyorum. Geçenlerde mezuniyet

0:37:09.240,0:37:14.240

törenimiz vardı. Birkaç yıl önceki bir törende ben ve meslektaşlarım

0:37:14.240,0:37:18.760

cübbelerimizle sahnede oturuyorduk ve sonra fark ettik ki orada sıkışıp

0:37:18.760,0:37:24.560

kalmışız. Önümüzde bir belki 2 saat var. Çünkü lisans üstü diplomaları tek tek

0:37:24.560,0:37:29.400

verilecek. Her öğrencinin adı okunacak. Üniversitedeki her bölüm sırayla

0:37:29.400,0:37:34.680

çağrılacak. Doğu Asya çalışmaları. Sonra başka bir bölüm sonra başka bir bölüm.

0:37:34.680,0:37:39.760

Herkes söylenmeye başladı. Ben de tamam dedim bunu oyuna çevirelim. Doğu Asya

0:37:39.760,0:37:45.359

çalışmaları dediler. Ben üç doktora mezunu vardır dedim. Bir meslektaşım 5

0:37:45.359,0:37:51.680

dedi, diğeri 7 dedi ve bir anda sonucu duymak için sabırsızlanmaya başladık.

0:37:51.680,0:37:56.520

Acaba kim doğru tahmin edecek? Bunu her bölüm için yaptık ve zaman çok daha

0:37:56.520,0:38:01.240

hızlı geçti. Çünkü sıkıcı bir şeyi eğlenceli hale getirmiştik. Yani ne

0:38:01.240,0:38:06.200

yapıyor olursan ol onu daha eğlenceli hale getirmenin bir yolu vardır. Ve bir

0:38:06.200,0:38:11.119

şey eğlenceli olduğunda onunla ilgili daha fazla şey fark etmeye başlarsın.

0:38:11.119,0:38:15.920

Mesela kahvaltılık gevrek yediğini düşün. Bir kase gevreği fark etmeden

0:38:15.920,0:38:20.400

otomatik şekilde yemek yerine biraz dikkat etsen aslında her lokmanın aynı

0:38:20.400,0:38:25.000

olmadığını görürsün. Gevreğin her parçası birbirinden farklıdır. Süt her

0:38:25.000,0:38:29.359

parçaya aynı şekilde yapışmaz. Son lokmayı neden daha çok sevdin de bu

0:38:29.359,0:38:34.280

lokmayı o kadar sevmedin? Kaşığı dolu almak mı daha iyi yoksa az almak mı?

0:38:34.280,0:38:39.760

Bunlarla biraz oynadığında basit bir şey bile eğlenceli hale gelir. Bu acı ilacı

0:38:39.760,0:38:44.319

tatlıyla yutturmak fikrinden farklı bir şey. O da kötü değil tabii. Kötü

0:38:44.319,0:38:48.640

gördüğün bir şeye eğlenceli bir şey ekliyorsun. Böylece katlanılır hale

0:38:48.640,0:38:53.200

geliyor. Ama benim söylediğim daha farklı. Mesele kötü olan bir şeye

0:38:53.200,0:38:58.839

dışarıdan eğlence eklemek değil. Asıl mesele kötü sandığın şeyin aslında tek

0:38:58.839,0:39:05.440

başına kötü olmadığını görmek. Ona başka türlü bakarsan ilginç hale gelebilir.

0:39:05.440,0:39:09.800

Ama sence bazı insanların buna adım adım gelmesi gerekmiyor mu? Çünkü bazıları

0:39:09.800,0:39:14.680

senin hayata bakış şeklini duyunca hemen kavrayıp kendine uyarlayabilir. Ama

0:39:14.680,0:39:19.119

bazıları için bu kesinlikle daha zor olur. Belki terapiye ihtiyaçları vardır.

0:39:19.119,0:39:24.880

Belki bilişsel bir yaklaşıma. Hayır ben öyle düşünmüyorum. Çünkü bence bunu daha

0:39:24.880,0:39:29.880

önce hiç açıkça söylemedim ama terapistlerin çoğu depresif. Bu yüzden

0:39:29.880,0:39:33.920

insanlara evet seni anlıyorum nasıl hissettiğini biliyorum. Demek de çok

0:39:33.920,0:39:39.000

iyiler. Çünkü gerçekten biliyorlar. Belki de bu yüzden şimdi yeni bir meslek

0:39:39.000,0:39:44.079

var. Ben daha bu meslek ortaya çıkmadan önce de bunun gerekli olduğunu

0:39:44.079,0:39:49.640

savunuyordum. Koçluk. Çünkü biraz daha iyi hissetmeye başladıktan sonra bu kez

0:39:49.640,0:39:54.520

sana dışarı çıkıp hayatını nasıl farklı yaşayacağını gösterecek birine ihtiyaç

0:39:54.520,0:40:00.119

duyuyorsun. Benim insanlara önerdiğim tek şey bunu denemeleri. Bir şey seni

0:40:00.119,0:40:05.760

üzdüğünde ya da gerdiğinde kendine şunu sor. Buna başka nasıl bakabilirim? Bunu

0:40:05.760,0:40:12.160

ne kadar çok yaparsan zamanla o kadar kolaylaşıyor. Tabii bütün hayatı boyunca

0:40:12.160,0:40:17.880

kötümser olmuş biri için bu kolay değil. Diyelim ki 40 yaşında ve kendini bildi

0:40:17.880,0:40:23.040

bileli hep kötümser düşünmüş. Sonra tek bir podcast dinleyip ne kadar etkileyici

0:40:23.040,0:40:28.359

olursa olsun bir anda her şeyi tersine çevirmesini bekleyemezsin. Bir de bazı

0:40:28.359,0:40:33.119

insanlar var. Ben kısa bir dönem terapi yaparken böyle bir danışanım vardı. O

0:40:33.119,0:40:38.400

zaman danışan değil hasta derdik. Sanki mutsuz olma fikrine sıkı sıkıya

0:40:38.400,0:40:43.760

bağlıydı. Mutsuzdu ve bundan çıkamıyordu. Bu onun var olma biçimi

0:40:43.760,0:40:48.680

gibiydi. Ben de ona tamam dedim. Depresif olmaktan hoşlanıyorsan sorun

0:40:48.680,0:40:53.960

yok. Buradaki tek sorun buna depresyon demen ama sana katılıyorum. İnsanların

0:40:53.960,0:40:59.400

bu kadar kolay bir anda değişebileceğini söylemiyorum. Gerçi bazen oluyor. Benim

0:40:59.400,0:41:05.520

için o sosisli hikayesi öyleydi. Tek bir olayla hayatım bir anda değişti.

0:41:05.520,0:41:10.440

İnsanlar kendilerini neyin ikna edeceğini bilir. Bazıları küçük

0:41:10.440,0:41:15.800

şeylerden başlamak ister. Önce kolay olanı görmeleri gerekir. Bazıları ise

0:41:15.800,0:41:20.800

doğrudan en zor yerden başlamak ister. Mesela nefret ettiğin biri var. Onun tam

0:41:20.800,0:41:25.240

bir canavar olduğundan eminsin. Onunla her karşılaştığında kötü bir şey oluyor

0:41:25.240,0:41:30.800

gibi geliyor. Tamam o zaman o kişiyi al ve onun gözünden bakmaya çalış. Neden

0:41:30.800,0:41:35.359

böyle davranıyor olabilir? Ya da yaptığı şeyin aslında sana karşı yapılmış bir

0:41:35.359,0:41:40.160

şey olmadığını görmeye çalış. Bence insanlar şunu ilginç bulabilir. Zorba

0:41:40.160,0:41:45.560

dediğimiz kişi, canavar dediğimiz kişi, bizi öfkelendiren insanlar hiçbiri

0:41:45.560,0:41:50.520

aslında bilinçli bir seçimle böyle davranmıyor. Kimse en iyi halindeyken

0:41:50.520,0:41:56.200

böyle davranmaz. Bunu fark ettiğinde biri seni itip kakıyorsa ona öfkelenmek

0:41:56.200,0:42:02.119

yerine aslında onun için üzülmen gerekir. Ve onun adına üzüldüğün anda

0:42:02.119,0:42:07.560

aranızdaki denge değişiyor. Kendini onun karşısında altta hissederken bir anda

0:42:07.560,0:42:12.040

daha güçlü bir yerde bulabiliyorsun. Mesela sen bana bağırmaya başladın

0:42:12.040,0:42:17.200

diyelim. Ben buna üzülüp bana bağırıyor diye kötü hissedebilirim. Ya da şunu

0:42:17.200,0:42:22.839

fark edebilirim. Eğer sen gerçekten çok bilge, çok dengede biri olsaydın bana

0:42:22.839,0:42:27.880

asla böyle bağırmazdın. Peki neden bağırıyorsun? Çünkü belli ki kendi

0:42:27.880,0:42:33.720

içinde bir şeylerle uğraşıyorsun. Bunu gördüğümde yine sana kızmak yerine senin

0:42:33.720,0:42:39.720

adına üzülüyorum ya da en azından senden daha az korkuyorum. Sence terapi dünyası

0:42:39.720,0:42:44.480

neden senin mindfulness anlayışın yerine daha geleneksel olan mindfulness

0:42:44.480,0:42:50.480

yaklaşımını benimsedi? Bence bunun bir nedeni şu. Geleneksel mindfulness yani

0:42:50.480,0:42:55.960

doğudan gelen yaklaşım. Benimki ise daha batılı bir yaklaşım. Çünkü ben bu işe

0:42:55.960,0:43:01.520

Jon Kabat-Zinn'le aşağı yukarı aynı dönemde başladım. O da mindfulness

0:43:01.520,0:43:07.280

temelli stres azaltma programı üzerinde çalışıyordu. Ama sonuçta o bir program.

0:43:07.280,0:43:12.400

Program dediğin şey de zaman alır değil mi? Şimdi söyleyeceğim şey biraz alaycı

0:43:12.400,0:43:17.960

gelebilir. Belki daha kibar bir yolunu bulmam gerekir. Ama açık konuşayım. Eğer

0:43:17.960,0:43:23.359

seni her gördüğümde senden para alıyorsam seni daha sık görmek isterim.

0:43:23.359,0:43:28.119

Sana cevabı hemen verirsem ne olur? Diyelim ki seninle terapideyim. Sen bana

0:43:28.119,0:43:32.200

her şeyin belirsiz olduğunu öğretmeye çalışıyorsun. Aramızda bir ilişki

0:43:32.200,0:43:37.079

kuruluyor. Her hafta geliyorum. Konuşuyoruz. Süreç devam ediyor. Peki

0:43:37.079,0:43:43.040

bunu atın. Sosisli sandviçi yediğini gördüğüm o anla karşılaştır. O an bir

0:43:43.040,0:43:48.160

anda oldu. Bir anda gördüm. Artık sana ihtiyacım kalmadı. Tabii bunun bir de

0:43:48.160,0:43:53.760

başka tarafı var. Senin de söylediğin gibi herkes bu kadar hızlı ikna olmaya

0:43:53.760,0:43:59.800

izin vermiyor. Üstelik insanlar genelde şuna inanıyor. Acı ne kadar büyükse

0:43:59.800,0:44:05.599

çözüm de o kadar büyük olmalı. Mesela kanser olduğunu düşün. Ben de sana şu üç

0:44:05.599,0:44:11.119

kelimeyi tekrar et. Kanserin geçecek diyorum. Buna inanmazsın. Bu kadar ağır,

0:44:11.119,0:44:16.559

bu kadar korkunç bir şey, bu kadar basit bir yöntemle çözülemez dersin. O üç

0:44:16.559,0:44:22.640

kelimeyi denemeye bile yanaşmazsın. Elbette elimde böyle üç kelimelik bir

0:44:22.640,0:44:28.400

çözüm var demiyorum. Söylemek istediğim şu: Bazı insanlar karşılarına çıkan

0:44:28.400,0:44:33.240

basit bir şeyi denemeye açıktır. Bir bakayım işe yarıyor mu derler.

0:44:33.240,0:44:40.280

Bazılarıysa büyük sorunların ancak uzun sürede çözülebileceğine inanır. Şu anda

0:44:40.280,0:44:45.640

yeni bir kitap yazdım. Henüz satılmadı. Şu an yayınevlerine sunuluyor. Kitap

0:44:45.640,0:44:50.760

aslında ilk mindfulness kitabımda da yazdığım bir fikrin üzerine kurulu. Bir

0:44:50.760,0:44:56.880

davranış onu yapan kişinin açısından bakıldığında anlamlıdır. Anlamlı olmasa

0:44:56.880,0:45:02.880

zaten o davranışı yapmazdı. Bunu fark ettiğinde, kendine her kızdığında, "Ben

0:45:02.880,0:45:08.040

bunu neden yaptım dediğinde artık daha iyi bir açıklama bulman gerekir. Çünkü

0:45:08.040,0:45:13.800

kimse sabah uyanıp, "Bugün mutsuz olacağım, kötü biri olacağım, insanlara

0:45:13.800,0:45:19.880

yaranmaya çalışan biri olacağım demez. O zaman soru şu: Sen aslında ne yapmaya

0:45:19.880,0:45:25.040

çalışıyordun? O ilk ana geri dönüp baktığında her zaman başka bir açıklama

0:45:25.040,0:45:30.079

bulursun. Bunu sana daha önce de söyledim. Mesela ben kolay kanan biri

0:45:30.079,0:45:35.040

miyim? Dışarıdan bakınca öyle görünebilirim ama kimse kolay kanan biri

0:45:35.040,0:45:39.599

olmayı hedeflemez. Peki ben ne mi yapmaya çalışıyorum? Ben insanlara

0:45:39.599,0:45:44.640

güvenmeye çalışıyorum ve insanlara güvenmeyi değerli buluyorum. Kendi

0:45:44.640,0:45:50.200

açımızdan bakıp bir şeyi neden yaptığımızı, neden yapmakta olduğumuzu

0:45:50.200,0:45:55.680

ya da geçmişte neden yaptığımızı anladığımızda öz saygımız çok hızlı ve

0:45:55.680,0:46:01.119

belirgin şekilde değişir. Şimdi sana taktığım bütün sıfatları, beni sinir

0:46:01.119,0:46:06.520

eden bütün davranışlarını düşündüğümde aynı şeyi yapıp kendime şunu sorarsam

0:46:06.520,0:46:11.640

peki onun açısından bakınca bu davranışın nasıl bir anlamı vardı? İşte

0:46:11.640,0:46:16.480

o zaman yine bir şey değişiyor. İlişkimiz iyileşiyor. Ama bunun etkisi

0:46:16.480,0:46:21.760

sadece ilişkiyle sınırlı kalmıyor. Birçok şeye bakışını da değiştiriyor.

0:46:21.760,0:46:26.720

Adsız alkoliklerden söz ettin. Bu konuya çok girmek istemiyorum ama bence aa

0:46:26.720,0:46:31.880

şuradan başlıyor. Karşımızda çok fazla içen biri var. Ne kadar kötü değil mi?

0:46:31.880,0:46:37.640

Ne kadar korkunç. Ben ise şunu sorardım. Peki bu kişi neden içiyor? Sana bir şey

0:46:37.640,0:46:42.880

sorayım Esra. Diyelim ki Jane diye biri var. Kaygılandığında bir şey kullanıyor

0:46:42.880,0:46:48.680

ve bu şey ona iyi geliyor. Sence bu onun açısından mantıklı bir davranış mı?

0:46:48.680,0:46:53.920

Mantıksız mı? Bence mantıklı. Şimdi o yaptığı şeyin içki içmek olduğunu

0:46:53.920,0:46:58.680

düşünelim. Eğer bunun kendi içinde mantıklı olduğunu görebilirse o zaman

0:46:58.680,0:47:05.079

şunu söylemek çok daha kolay olur. Peki sana yine iyi hissettirecek ama içkinin

0:47:05.079,0:47:09.880

getirdiği zararları ve bedelleri taşımayacak başka neler yapabilirsin?

0:47:09.880,0:47:14.359

Belki a'nın söylediği bir şeyi daha eklemeliyim. Aa aslında şunu der. Bizim

0:47:14.359,0:47:19.440

için içmek normal olan şeydir. Normal olmayan içmemektir. Yani biz içmeyerek

0:47:19.440,0:47:25.079

bize doğal gelen şeye karşı duruyoruz. Evet öyle. Ama bak bütün bunların hepsi

0:47:25.079,0:47:30.520

farkında olmadan yapılan şeyler. Zaten bütün dünya böyle yaşıyor. Kimseyi

0:47:30.520,0:47:36.800

suçlamıyorum, taş atmıyorum yani. Ama bu bana kitap üstüne kitap yazacak kadar

0:47:36.800,0:47:43.599

malzeme veriyor. Şu anda bağımlılıklarla ilgili de araştırma yapıyoruz. Mesela

0:47:43.599,0:47:48.960

içkiyi ele alalım. Çok basit bir şey yapıyoruz. İnsanlardan günlük

0:47:48.960,0:47:54.160

tutmalarını istiyoruz. Diyelim ki her üç saatte bir kendilerine iki soru

0:47:54.160,0:48:01.200

soruyorlar. İçki içtin mi? Evet ya da hayır. İçki içmek istedin mi? Evet ya da

0:48:01.200,0:48:07.000

hayır. Günün sonunda mutlaka şöyle durumlar çıkıyor. İçmek istemedim ve

0:48:07.000,0:48:13.160

içmedim. İçmek istemedim ama yine de içtim. İçmek istedim ama içmedim. Oysa

0:48:13.160,0:48:18.440

bugün kendisine bağımlısın denen insanlar şuna inandırılıyor. Her zaman

0:48:18.440,0:48:23.599

isterler ve bunun üzerinde hiçbir kontrolleri yoktur. Ama bu doğru değil.

0:48:23.599,0:48:27.760

Hiç doğru değil. Tabii ki içki istemediğin anlar da oluyor. Mesela şu

0:48:27.760,0:48:31.720

an sohbetimizden keyif alıyorsan oturup da keşke içki içsem diye

0:48:31.720,0:48:36.720

düşünmüyorsundur. Eğer anlattıklarım seni sıkıyorsa o zaman sorun ya bendir

0:48:36.720,0:48:40.440

ya da senin anlattıklarımı nasıl aldığındadır. Ama bu bir saat için şunu

0:48:40.440,0:48:44.839

söyleyebiliriz. Bu süre boyunca içki istemedin. İşte böylece insan şunu

0:48:44.839,0:48:49.440

görmeye başlıyor. Aslında kontrol tamamen kaybolmuş değil. Günün sonunda

0:48:49.440,0:48:53.599

içki istemediğin ve içmediğin anlara bakarsın. O anlarda ne vardı, ne

0:48:53.599,0:48:58.319

farklıydı? Diye sorarsın. Ya da içki istediğin ama içmediğin anlara bakarsın.

0:48:58.319,0:49:02.720

Mesela kapalı bir yerdesin ve içki içmene izin yok. O anda delirmiyorsun.

0:49:02.720,0:49:07.680

Sadece tamam burada içemem deyip kabul ediyorsun. Ben bunu araştırdım.

0:49:07.680,0:49:11.559

Mindfulness kitabımda da bundan uzun uzun bahsediyorum. İçkiden çok sigara

0:49:11.559,0:49:16.359

üzerinden düşünmek daha kolay. Çünkü uçakta içki içebilirsin ama sigara

0:49:16.359,0:49:22.520

içemezsin. Mesela çok sigara içen biri uçağa biniyor. Sigara içmek yasak ve

0:49:22.520,0:49:29.040

içmiyor. Orada oturup delirmiyor. Uçaktan iner inmez sigara yks bile düşün

0:49:29.040,0:49:34.680

15 saatlik uzun bir uçuş olsun. Eğer o kişi gerçekten dayanılmaz bir acı

0:49:34.680,0:49:41.000

çekiyor olsaydı bunu anlardık. Burada iki farklı zihin hali var. Biri gözden

0:49:41.000,0:49:46.960

ırak, gönülden ırak. Diğeri de uzaklık sevgiyi artırır. Biz duruma göre

0:49:46.960,0:49:52.319

birinden diğerine geçiyoruz. Bir şeyi yapamayacağını kesin olarak bildiğinde

0:49:52.319,0:49:58.079

gayet iyi idare ediyorsun. Ama belki yapabilirim diye düşündüğünde o istek

0:49:58.079,0:50:03.480

büyümeye başlıyor. Mesela sevdiğin biri bir yıllığına uzaklara gidiyorsa bir yıl

0:50:03.480,0:50:08.839

boyunca çıldırmazsın değil mi? Bir şekilde gözden ırak, gönülden ırak

0:50:08.839,0:50:14.920

tarafına geçersin. Ama sadece hafta sonu için gidiyorsa o zaman uzaklık sevgiyi

0:50:14.920,0:50:20.640

artırır tarafı devreye girebilir. Duygusal olarak, zihinsel olarak hatta

0:50:20.640,0:50:24.720

fiziksel olarak yaşadığımız şeyler üzerinde sandığımızdan çok daha fazla

0:50:24.720,0:50:30.400

etkimiz var. La ama bize öğretilen kesin doğrulara inandığımız anda bu etkiyi

0:50:30.400,0:50:35.799

elimizden bırakıyoruz. Zihin ve beden ayrıdır. Bir şey ya iyidir ya kötüdür.

0:50:35.799,0:50:40.799

İnsanlar ya iyidir ya kötüdür. Oysa gerçek böyle değil. Hepimiz zaman içinde

0:50:40.799,0:50:45.839

farklı şekillerde davranıyoruz. Sana kötü davranan biri de muhtemelen bunu

0:50:45.839,0:50:50.680

her zaman yapmıyor. Peki kötü davranmadığı anlarda ne oluyor? Asıl

0:50:50.680,0:50:56.040

bakmamız gereken yer orası. Çünkü kontrol edebileceğimiz alan orada

0:50:56.040,0:51:01.520

başlıyor. Ben kronik hastalıklar için de bu fikirden yola çıkan bir yaklaşım

0:51:01.520,0:51:06.440

geliştirdim. Çünkü kronik hastalığı olan insanlar çoğu zaman şuna inanıyor.

0:51:06.440,0:51:11.319

Bununla ilgili yapabileceğim hiçbir şey yok. Hayır. Kronik hastalık sadece şu

0:51:11.319,0:51:16.559

anlama gelir. Tıp dünyası buna henüz bir çözüm bulamamış. Bu ikisi aynı şey

0:51:16.559,0:51:18.079

değil. Şimdilik tabii.

0:51:18.079,0:51:22.960

Evet. Aynen öyle. Kronik bir hastalığın olduğunda belirtilerin ya hep aynı

0:51:22.960,0:51:28.240

kalacak ya da giderek kötüleşecek sanıyorsun. Oysa hiçbir şey aynı kalmaz.

0:51:28.240,0:51:32.760

Her zaman küçük değişimler olur. Biraz önce borsadan bahsettik ya. Borsa

0:51:32.760,0:51:37.839

yükselirken bile düz bir çizgi halinde yükselmez. Çıkar biraz iner sonra yine

0:51:37.839,0:51:42.680

çıkar. O an ne oluyorsa iniş çıkış dengesi ona göre değişir.

0:51:42.680,0:51:47.640

Belirtilerimizde de durum aynı. Biz de şunu yaptık. İnsanları bir hafta, bazen

0:51:47.640,0:51:51.799

iki hafta boyunca günün farklı saatlerinde aradık. Sadece iki şey

0:51:51.799,0:51:56.599

sorduk. Belirtin şu an nasıl? Bir önceki konuşmamıza göre daha iyi mi, daha kötü

0:51:56.599,0:52:01.880

mü ve neden? Bunu yaptığında birkaç şey oluyor. Birincisi kişi hastalığı

0:52:01.880,0:52:06.119

üzerinde bir miktar kontrollü olduğunu hissetmeye başlıyor. Çünkü sürecin

0:52:06.119,0:52:10.160

içinde aktif olarak yer alıyor. İkincisi, "Şu anda o kadar kötü

0:52:10.160,0:52:16.079

hissetmiyorum dediği an bu başlı başına iyi geliyor. Üçüncüsü, bence en önemlisi

0:52:16.079,0:52:21.280

şu: "Neden" Sorusunu sorduğunda açıklama aramaya başlıyorsun. Bu da seni daha

0:52:21.280,0:52:25.440

bilinçli, daha farkında olduğun bir arayışa sokuyor ve bu arayışın kendisi

0:52:25.440,0:52:30.599

bile sağlığın için iyi. Dördüncüsü de şu: Bir çözüm arıyorsan çözüm bulma

0:52:30.599,0:52:35.400

ihtimalin artıyor. Bunu ciddi hastalıklarla yaptık. İnme, Parkinson,

0:52:35.400,0:52:40.160

multipl skleroz, kronik ağrı ve daha pek çok rahatsızlıkla ve hepsinde

0:52:40.160,0:52:45.079

belirtilerin belirgin şekilde azaldığını gördük. Bazen tamamen ortadan kalktığı

0:52:45.079,0:52:48.960

bile oldu. Aslında bu benim geliştirdiğim panzehirdi. İnsanlara bir

0:52:48.960,0:52:52.760

tür plasebo vermek istiyordum. Daha doğrusu placebo üzerindeki kontrolü

0:52:52.760,0:52:57.319

onlara vermek istiyordum. Çünkü placebo elimizdeki en güçlü ilaçlardan biri.

0:52:57.319,0:53:02.680

Tanımı gereği hiçbir etkisi olmayan bir hap alıyorsun. Mesela bir şeker hapı ama

0:53:02.680,0:53:07.839

onun işe yarayacağını düşünüyorsun ve iyileşiyorsun. Peki seni iyileştiren ne?

0:53:07.839,0:53:14.319

Hap değil. Bunu sen yapıyorsun. O zaman soru şu: Eğer kendini iyileştiren sensu

0:53:14.319,0:53:19.839

bütün bu oyun olmadan yapmanın bir yolu yok mu? Bu hapa neden ihtiyacımız olsun?

0:53:19.839,0:53:25.000

Ben de bu yöntemi geliştirdim. Bugün çoğu insanın akıllı telefonu var. Yoksa

0:53:25.000,0:53:29.200

da birinden ödün çalabilir. Telefonunu belli aralıklarla çalacak şekilde

0:53:29.200,0:53:35.040

ayarlayabilirsin. Mesela 15 dakika sonra çalsın. Kendine sor. Belirtim şu an

0:53:35.040,0:53:40.799

nasıl? Öncekinden daha iyi mi? Daha kötü mü ve neden? Sonra ik saat sonrasına

0:53:40.799,0:53:45.599

kur. Sonra başka rastgele zamanlara. Her seferinde aynı soruları sor. Bunu

0:53:45.599,0:53:50.880

yaptığında şunu görmeye başlıyorsun. Şu an daha iyi hissediyorum. Peki neden iyi

0:53:50.880,0:53:55.680

hissediyorum? Belki de Esra ile konuştuğun için daha iyi hissediyorsun.

0:53:55.680,0:54:00.079

Esra da aynı şeyi yapıyor. Kendini daha kötü hissettiği anlarda birden fark

0:54:00.079,0:54:04.839

ediyor ki kaygısı yükseldiğinde sanki hep kaygılıymış gibi düşünüyor. Oysa

0:54:04.839,0:54:09.240

kimse her zaman stresli değildir. Bu değişkenliğe dikkat etmeye başladığında

0:54:09.240,0:54:14.359

bunu görürsün. Diyelim ki bir hafta, iki hafta boyunca bunu yaptın ve fark ettin

0:54:14.359,0:54:19.960

ki Ellen Langer'la konuşurken stresin artıyor. O zaman benimle konuşma ya da

0:54:19.960,0:54:24.119

konuşma şeklimizi değiştirmenin bir yolunu bulalım ki bu senin için stresli

0:54:24.119,0:54:28.440

olmasın. Kısacık araya gireceğim. Şu an beni duyuyorsanız ayık kafayı

0:54:28.440,0:54:34.000

izlediğinize eminiz. Peki abone misiniz? Bir kontrol eder misiniz? Çok net bir

0:54:34.000,0:54:37.960

şekilde abone sayımız programa davet ettiğim doktorları ikna etme gücünü

0:54:37.960,0:54:42.640

sağlıyor. Alanında dünyanın en iyi isimlerini burada izlemek için kanala

0:54:42.640,0:54:46.400

abone olun. Özetle mesele şu: Ciddi hastalıklarda,

0:54:46.400,0:54:50.720

sağlığımızda, mutluluğumuzda yani hayatta bizim için gerçekten önemli olan

0:54:50.720,0:54:54.680

neredeyse her şeyde bir kontrol alanımız var. Ve bunu fark ederek dikkatle

0:54:54.680,0:54:58.440

görmeye başladığımızda o kontrol soyut bir fikir olmaktan çıkıyor. Gerçek

0:54:58.440,0:55:01.839

tutulur bir şeye dönüşüyor. Kendimiz için yapabileceğimiz, başkalarına da

0:55:01.839,0:55:03.720

yardımcı olabileceğimiz bir şeye dönüşüyor.

0:55:03.720,0:55:07.520

Bu yeni kitabında mı yer alıyor? The Mindful Body'de kronik sağlık

0:55:07.520,0:55:10.000

sorunlarına bakmanın yeni yolu dediğin şey bu mu?

0:55:10.000,0:55:15.480

Evet. Kronik sağlığa giden bir yol. Aynen. Kitap aslında her şeyi anlatıyor.

0:55:15.480,0:55:21.280

Bütün zihin, beden çalışmalarını ama ondan da fazlasını. Temelinde mesele şu:

0:55:21.280,0:55:26.039

Sıra dışı bir şey yapmadan, büyük paralar harcamadan, her gün saatlerini

0:55:26.039,0:55:31.559

alan bir rutine girmeden nasıl sağlıklı ve mutlu olabiliriz? Aslında sadece bir

0:55:31.559,0:55:38.000

anda uyanmak, farkına varmak. Ne yazık ki Esra 50 yılı aşkın araştırmadan sonra

0:55:38.000,0:55:42.599

şunu görüyorum. Çoğu insan hiç yaşanmamış hayatların içinde kapalı

0:55:42.599,0:55:47.920

kalmış gibi yaşıyor. Ben de bütün kariyerim boyunca kitaplar yazarak,

0:55:47.920,0:55:53.799

podcastlere çıkarak, radyoda konuşarak, elimden ne gelirse yaparak o kapıyı

0:55:53.799,0:55:59.559

aralamaya çalıştım. Neden mi? Çünkü ben çok şanslıyım, mutlu bir insanım. Ama bu

0:55:59.559,0:56:04.359

otomatik farkında olunmayan bir mutluluk değil. Bunda beni çok seven ve

0:56:04.359,0:56:10.200

destekleyen anne babamın büyük payı var. Ve şunu görüyorum. Bir kez anladığında

0:56:10.200,0:56:16.680

aslında çok zor bir şey değil. Bu yüzden bunu paylaşmak bana neredeyse ahlaki bir

0:56:16.680,0:56:21.079

sorumluluk gibi geliyor. Sanırım sormadığım bir soruyu da cevaplamış

0:56:21.079,0:56:25.079

oldum. Başta farkında olmadan yaşama yani

0:56:25.079,0:56:31.680

otomatik pilotta yaşama meselesinden söz etmiştik ya. Bazen biri sana nasılsın

0:56:31.680,0:56:37.640

diye sorduğunda bunun ne kadar otomatik bir soru olduğunu düşünüyorum. Oturup

0:56:37.640,0:56:44.280

ona tüm hayatımı anlattığımı düşünsene. İşte şu oldu, bu oldu falan diye. Biri

0:56:44.280,0:56:51.480

bana nasılsın diye sorduğunda bu mindful farkındalık halinde olmak için illa o an

0:56:51.480,0:56:56.520

bedenimde ne oluyor? Aklımdan hangi düşünceler geçiyor? Hepsini tek tek

0:56:56.520,0:57:01.680

anlatmam gerekmiyor. Tabii aynı cevabı iki farklı şekilde verebilirim. Ya

0:57:01.680,0:57:07.000

farkında olarak söylerim ya da robot gibi senin aslında kibar davrandığını,

0:57:07.000,0:57:13.119

bir bağ kurmaya çalıştığını fark edip ben de bu bağı basitçe iyiyim, teşekkür

0:57:13.119,0:57:18.039

ederim, sen nasılsın diyerek karşılayabilirim. Yani bu etkileşim

0:57:18.039,0:57:22.680

aslında fiziksel olarak nasıl olduğumuzla ilgili değil. Bir temas

0:57:22.680,0:57:25.920

kurma yolu. Bağımlılıklarla ilgili yaptığın

0:57:25.920,0:57:32.039

çalışmadan biraz bahsettin. Alarm kurmak gibi bazı öneriler de verdin. Peki bu

0:57:32.039,0:57:37.640

konuda zorlanan insanlara yardımcı olabilecek başka şeyler var mı? Mesela

0:57:37.640,0:57:43.839

kriz geldiğinde ne yapabilirler? Kitap zaten bu tür şeylerle dolu. Ama

0:57:43.839,0:57:48.559

önce şunu soralım. Kriz yani yoksunluk krizi dediğimiz şey ne? Aslında ne

0:57:48.559,0:57:53.160

anlama geliyor? Bana bir örnek ver. Ben de sana ona göre bir çözüm söyleyeyim.

0:57:53.160,0:57:58.799

Bazen kriz dediğin şey gayet keyifli bir şey de olabilir. Mesela saat 11. 30 gibi

0:57:58.799,0:58:03.160

öğlen yiyeceğin sandviçi istemeye başlıyorsun. Bunda ne var ki? Craving

0:58:03.160,0:58:07.240

ancak sana zarar verecek bir şeye yöneldiğinde sorun oluyor. Mesela

0:58:07.240,0:58:12.160

diyabet hastasısın ve canın pasta istiyor. O zaman başka. Ama craving hem

0:58:12.160,0:58:16.319

farkında olmadan gelişen şeylerden hem de farkında olarak yöneldiğimiz

0:58:16.319,0:58:21.160

şeylerden beslenebilir. Çünkü daha önce de söylediğim gibi bir şeye gerçekten

0:58:21.160,0:58:25.240

dikkat etmeye başladığında o şey daha çekici hale gelir.

0:58:25.240,0:58:29.400

Çünkü bağımlılık yaşayan insanlarda yoksunluk krizi bazen bir anda geliyor

0:58:29.400,0:58:33.400

ve genelde de bunu o sırada hayatlarında olan bir şeye bağlıyorlar. Geçenlerde

0:58:33.400,0:58:36.760

bir danışanım vardı. Dedesi vefat etmişti. Bir hafta boyunca anne

0:58:36.760,0:58:40.559

babasının evinde kaldı. Bence o evdeki her şey, bütün o duygu yükü üstüne

0:58:40.559,0:58:43.960

gelmeye başladı. Sonra bir noktada içki almaya gitmek için çok güçlü bir istek

0:58:43.960,0:58:48.160

duydu. Gerçekten zorlandı. Yani o yoğun içme isteğinin yaşadığı kayıpla, aile

0:58:48.160,0:58:50.880

evinde olmakla ve oradaki bütün duygusal baskıyla bağlantılı olduğunu

0:58:50.880,0:58:54.440

düşünüyorum. İnsanların şunu anlaması gerekiyor. Az

0:58:54.440,0:58:59.079

önce de bunu söylemeye çalışıyordum. Bu davranış kendi içinde anlaşılır bir

0:58:59.079,0:59:04.839

yerden geliyor. Kendini kötü hissettiğin bir durumdasın. İçki içiyorsun ve o anda

0:59:04.839,0:59:10.319

daha iyi hissediyorsun. Bu o kişinin neden böyle bir şeye yöneldiğini

0:59:10.319,0:59:15.760

anlamamızı sağlar. Ama bunu sürdürmek istemiyorsan kendine bir ya da iki şey

0:59:15.760,0:59:20.720

sorabilirsin. Birincisi şu: Bu durum gerçekten ne kadar kötü? Çünkü çoğu

0:59:20.720,0:59:26.200

zaman bugünü geçmişin içinden okuyoruz. Geçmişte benzer bir durum sana

0:59:26.200,0:59:31.680

dayanılmaz gelmiş olabilir. Bu yüzden bugün çok küçük bir işaret bile sana

0:59:31.680,0:59:38.039

yine aynı yere gidiyor dedirtebilir. Ama şu ana gerçekten bakıp bugünün geçmişten

0:59:38.039,0:59:43.000

ne kadar farklı olduğunu görürsen başka açıklamalar bulmaya başlarsın. Diyelim

0:59:43.000,0:59:48.839

ki içme isteğini bir kişiye bağlıyorsun. Bu kişi bana içmek istetiyor. Çünkü

0:59:48.839,0:59:54.200

şöyle biri böyle biri diyorsun. Oysa o kişinin davranışını çok farklı

0:59:54.200,0:59:59.720

şekillerde yorumlayabilirsin. Beni aklına eseni yapan biri olarak görürsen

0:59:59.720,1:00:05.680

benden uzaklaşmak istersin. Ama beni spontane biri olarak görürsen benimle

1:00:05.680,1:00:10.760

yakınlık kurmak isteyebilirsin. Bu bakışı değiştirmek bizim elimizde.

1:00:10.760,1:00:16.280

Sadece şunu anlamamız gerekiyor. Her durumu anlamanın birden fazla yolu var.

1:00:16.280,1:00:21.920

Ve her farklı yorum başka bir duyguya, başka bir davranışa yol açıyor. Bir şeyi

1:00:21.920,1:00:28.039

korkunç görürsen tabii ki ondan kaçmak istersin. Ama aynı durumun içinde tam o

1:00:28.039,1:00:33.960

anda olumlu ya da işe yarayan taraflar da olabilir. Bence insanlar çoğu zaman

1:00:33.960,1:00:39.221

aynı sahneyi tekrar tekrar yaşar gibi yaşıyor. Kendine şunu sorabilirsin. 20

1:00:39.221,1:00:42.200

yaşındayken bu durumu böyle anlamayı öğrenmiş

1:00:42.200,1:00:47.440

olabilirsin ama şimdi 50 yaşındasın. Bugün bunun nerede farklı olduğunu

1:00:47.440,1:00:52.839

görmek istemez misin? O zaman farklı olan yerleri araman gerekir. Aynı olan

1:00:52.839,1:00:58.000

şeylere bakarsan yine aynı tepkiyi verirsin. Ama farklı olan şeyleri fark

1:00:58.000,1:01:04.760

edersen farklı davranman da mümkün olur. Keşke kitapların Türkçede de olsaydı.

1:01:04.760,1:01:08.359

Seni Türkiye'de iyi yayınevleriyle tanıştırmayı gerçekten çok isterim.

1:01:08.359,1:01:12.319

Baktım ama çevirilerini bulamadım. Bence Türkiye'de insanların senin kitaplarını

1:01:12.319,1:01:16.359

okumasına gerçekten ihtiyaç var. Zaten bu podcast'i Türkçeye çevirerek yapmamın

1:01:16.359,1:01:19.880

nedeni de bu. İnsanların dünyadaki bilgilere, bilimsel gelişmelere ve yeni

1:01:19.880,1:01:23.680

bulgulara daha kolay ulaşabilmesini istiyorum. Ama senin anlattıkların bence

1:01:23.680,1:01:27.200

çok daha uygulanabilir. Anlaması çok daha kolay. Çünkü anlattıkların teori

1:01:27.200,1:01:29.839

gibi değil. İnsanın hemen hayatını alabileceği şeyler.

1:01:29.839,1:01:35.799

Aslında Mindfulness kitabının Türkçesi olabilir ya da Mindfulness'ın 25. yıl

1:01:35.799,1:01:41.599

özel baskısı Türkçeye çevrilmiş olabilir. Biri varsa başlamak için çok

1:01:41.599,1:01:46.760

iyi bir yer olur. Zaten kitap birçok dilde yayınlandı. O yüzden eninde

1:01:46.760,1:01:50.440

sonunda Türkçeye de çevrileceğini düşünüyorum.

1:01:50.440,1:01:53.960

Dr. Langer çok teşekkür ederim. Son birkaç yıldır yeni kitaplarınla ne

1:01:53.960,1:01:57.160

kadar yoğun olduğunu biliyorum. Sürekli yazmaya devam ediyorsun. Bu yoğunluğun

1:01:57.160,1:02:00.119

içinde seninle bir saatlik de olsa böyle bir sohbet yapabildiğim için gerçekten

1:02:00.119,1:02:02.799

çok mutluyum. Benim için büyük bir onurdu. Zaman ayırdığın için çok

1:02:02.799,1:02:09.839

teşekkür ederim. Benim için zevkti Esra. Ben teşekkür ederim. Kendine iyi bak.

*Transkript YouTube'dan alınmıştır.''