[0:00:00.160] Kenelerin ağızları mikrop doludur. Ben öyle düşünürüm.

[0:00:03.919] Çocuklardan bahsedelim. Çocuğum olmadığından konuşmaya nasıl

[0:00:07.520] başlayacağımı bile bilmiyorum. Peki anneden çocuğa dikey bulaşma diye bir

[0:00:12.040] şey var mıdır? Hamilelik benim için büyük bir

[0:00:14.559] mutluluktu ama onlara sevgimi verirken lime hastalığını verdiğimi düşünmek

[0:00:18.880] acıtıyor. Maalesef ben lime hastalığımı çocuklarıma geçirdim. Belli ki bu

[0:00:23.439] hastalıkta da insan tedaviden sonra hasta olduğu ortama geri dönmemeli.

[0:00:27.400] Aynı şeyi tekrar tekrar yapıp farklı sonuç beklemek deliliktir, değil mi?

[0:00:32.119] Longevity tıbbında çözmeye çalıştığımız şey tüm hayatımız boyunca kendimizi

[0:00:37.440] mahvettiğimiz tüm o şeyleri geri çevirmek.

[0:00:40.039] Bunun dışında ailelere çocuklarına beslenme konusunda neler yapmamalarını

[0:00:43.879] önerirsin? Ben Esra Çavuşoğlu. 19 yıldır ayık bir

[0:00:48.079] hayat yaşıyorum. Bağımlılık hastalığı ile mücadelem beni beden ve

[0:00:51.800] performansımı iyileştirmek, hayat kalitemi arttırmak, daha sağlıklı ve

[0:00:55.280] uzun yaşamak için yeni yöntemler, cihazlar ve takviye ürünler araştırmaya

[0:00:59.160] yönlendirdi. Bağımlılık hastalığı, bayacking ve longevity alanlarındaki

[0:01:03.719] kendi deneyimlerimden dünyadaki son gelişmelere, çığır açan girişimcilerden

[0:01:08.200] uzman akademisyenlere yıllardır yaptığım sohbetler artık her hafta Ayıktafa

[0:01:12.920] podcastı. Ayıkfa podcast'e hoş geldiniz. Bu hafta

[0:01:17.360] çocuklarda kronik hastalıkların en yanlış anlaşılan ve teşhis edilemeyen

[0:01:21.799] Lime hastalığını inceliyoruz. Konuğum Doktor Cynthia Keller yıllarını kronik

[0:01:26.600] lime, nörolime, otizm, dehbe, bağırsak işlev bozukluğu ve karmaşık bağışıklık

[0:01:32.280] sistemi sorunlarıyla mücadele eden ailelere yardım ederek geçirmiş bir

[0:01:36.159] çocuk doktoru ve fonksiyonel tıp uzmanı. Lime hastalığının beyni, davranışı ve

[0:01:41.040] bağışıklık sistemini nasıl sessizce şekillendirebileceğini ve erken

[0:01:44.880] müdahalenin çoğu ebeveynin düşündüğünden neden daha önemli olduğunu keşfediyoruz.

[0:01:49.439] Ayrıca dikkat bozukluğu ve hiperaktiviteyi bir eksiklik yerine

[0:01:53.119] doğru destekle bir süper güç olarak yeniden ele alıyoruz. Son olarak

[0:01:57.280] Covid-19'un kronik hastalıkları, çocuk bağışıklığını ve uzun vadeli

[0:02:01.600] dayanıklılığı anlama şeklimizi nasıl değiştirdiğini masaya yatırıyoruz. Eğer

[0:02:05.840] bir ebeveyn, klinisyen veya enfeksiyon, enflamasyon ve çocuk gelişimi arasındaki

[0:02:11.319] bağlantıları kurmaya çalışan biriyseniz bu bölüm çocuk sağlığına bakış açınızı

[0:02:15.840] kalıcı olarak değiştirebilir. Ayıkta bu bölümü Gedik Eğitim Vakfı katkısıyla

[0:02:20.840] sizlere ulaşıyor. 30 yılı aşkın süredir. Gençler, çocuklar ve kadınların

[0:02:25.879] eğitimine destek veren burslar, projeler ve sosyal çalışmalarla onların

[0:02:30.599] hayallerine ulaşmalarına imkan sağlayan Gedik Vakfı ile bu yolculukta birlikte

[0:02:35.040] olduğumuz için gurur duyuyoruz. Eğitime yatırım geleceğe yatırımdır. Siz de ayık

[0:02:40.480] kafaya konuk olan alanında dünya çapında başarılı uzmanlara isterseniz orijinal

[0:02:45.840] İngilizce kayıtlarıyla, isterseniz Türkçe çeviriyile ve tamamen ücretsiz

[0:02:50.599] şekilde ulaşmaya devam etmek için kanala abone olun, bölümlere yorum yazın,

[0:02:55.920] beğenin ve paylaşın. En güncel bilimsel verilere dayanan içeriklerimize ulaşmaya

[0:03:01.040] devam edebilmek için siz de böylece destek verin. Kadın bedeni yıllarca

[0:03:06.440] erkek verileriyle anlatıldı. Beslenme de öyle, fitness de öyle, beyin sağlığı da.

[0:03:11.920] İşte Loncev women Summit tam olarak bu yüzden var.

[0:03:16.040] Esra Çavuşoğlu'nun ev sahipliğinde dünyanın önde gelen uzmanları kadın

[0:03:20.519] biyolojisini merkeze alan son bilimsel gelişmeleri İstanbul'a getiriyor.

[0:03:24.879] Bu bir konferans değil. Artık netlik isteyen kadınlar için yaratılmış güvenli

[0:03:29.439] bir alan. 11 Nisan 2026 The Grand Tarabi Otel'de

[0:03:33.400] gerçekleşecek Türkiye'nin ilk ve tek kadın Lonceviti zirvesi için avantajlı

[0:03:38.000] biletler ön satışta. Bedenimde olanları bilmek ve buna uygun

[0:03:42.000] yaşamak istiyorum diyorsan Longevil Women Summit'te bize katıl.

[0:03:46.640] Doktor Cynthia Keller Ayık Kafa podcast'e hoş geldin arkadaşım. Çok

[0:03:50.680] heyecanlıyım. Teşekkürler Esra. Ben de çok mutluyum.

[0:03:54.159] Cynthya, sen pediyatristsin aynı zamanda. Gerçi seni sadece

[0:04:00.040] fonksiyonel tıp doktoru diye adlandırmak istemiyorum. Çünkü fonksiyonel tıp daha

[0:04:05.560] isim olarak bile yerleşmeden önce bu alanda çalışmaya başladın. Yani

[0:04:10.480] integratif bir hekimsin. Ayrıca Doktor Gudunov'un ekibindesin. Bu da

[0:04:16.239] nörodejeneratif hastalıklar üzerine de oldukça yoğun çalıştığın anlamına

[0:04:21.160] geliyor. Hoş geldin. Bugün birkaç farklı konuya değineceğiz. Bunlardan biri Lime

[0:04:26.840] hastalığı. Bir diğeri ise onunla birlikte

[0:04:30.400] görülebilen Babesia. Ben bunu açıkçası çift katmanlı bir enfeksiyon gibi

[0:04:36.280] öğrenmiştim ve anlaması oldukça zordu. Podcastin bir diğer bölümü de çocuklar

[0:04:42.479] üzerine olacak. O noktada direksiyonu biraz senin alman gerekecek. Çünkü benim

[0:04:48.080] çocuğum yok ve muhtemelen bazı saçma sorular soracağım. Yani rehberliğine

[0:04:53.240] ihtiyacım var ama önce lime hastalığı ile başlayalım. Bunun sebebi şu.

[0:04:58.880] Bildiğim kadarıyla sen de bir dönem Lime hastalığı geçirdin ve şu anda hastalığın

[0:05:04.320] kontrol altında. Ancak bulunduğun çevreye bağlı olarak bazı semptomlar

[0:05:09.560] zaman zaman geri geliyor. Bu da sürekli bir farkındalık hali gerektiriyor ve

[0:05:14.800] eminim ki bu konuda birçok hastada tedavi ediyorsun.

[0:05:18.960] Evet. Aslında ben Lime hastalığına 10-11 yaşlarındayken yakalandım. bir kene

[0:05:23.800] tarafından ısırıldım ve o ısırığı hala çok net hatırlıyorum. Ama o dönemde bu

[0:05:28.639] hastalık hakkında neredeyse hiçbir şey bilinmiyordu. Üstelik

[0:05:32.120] Kaliforniya'daydım. Kaliforniya'da Line pek konuşulan bir konu değildi. Doğu

[0:05:36.240] yakasında ise durum farklı. Orada biri kene tarafından ısırıldığında hemen

[0:05:40.360] antibiyotik başlanıyor ve çoğu zaman hastalık kronikleşmiyor. Benim durumumda

[0:05:44.520] ise hastalık sessizce sinsi bir şekilde ilerledi. Ardından ergenlik yıllarımda

[0:05:49.680] ciddi şekilde hastalanmaya başladım ve 1985 ya da 1986 yılında Kaliforniya'da

[0:05:56.080] kronik lime tanısı aldım ki bu o dönem için neredeyse hiç duyulmamış bir şeydi.

[0:06:00.720] Sonrasında iyileştim. Hatta bir süre sonra bunu tamamen unuttum bile. Zamanla

[0:06:05.520] Lime hakkında daha fazla şey öğrenmeye başladım. Ama bu öğrenme süreci önce

[0:06:09.840] kendi hikayemden değil, hastalarımdan geçti. Bazı hastalarımda nasıl tedavi

[0:06:14.440] edeceğimi çözmeye çalışıyordum ve o sırada hala bunu kendimle

[0:06:18.080] ilişkilendirmiyordum. Sanırım asistanlık dönemindeydi. Üç

[0:06:21.880] çocuğum var. Biri tıp fakültesinden önce, biri 4. sınıfta, biri de

[0:06:26.880] asistanlığımın 3. yılında doğdu. Bu da aslında ortamın ne kadar zorlayıcı

[0:06:31.319] olduğuna iyi bir örnek. Çok yıprandım, çok düştüm. O noktada Lima'a şöyle

[0:06:36.039] bakmaya başladım. Hastalık kişinin içinde duruyor. Kişi dengedeyse, iyiyse

[0:06:40.759] sorun çıkmıyor. Ama bir şey olur da onu denge dışına iterse işte o zaman

[0:06:45.639] hastalık tekrar kendini gösteriyor. İstersen insanlara en başından anlatmaya

[0:06:50.319] başlayalım. Çünkü bana ulaşan birkaç kişi oldu. Lime hastalığının ne

[0:06:54.599] olduğunu, nasıl tedavi edildiğini, neden nüksettiğini, belirtilerini ve

[0:06:59.479] Babesya'yı daha iyi anlamak istediklerini söylediler. Önce

[0:07:03.160] dinleyicilerimiz için açıklayalım. Lime hastalığı nedir? Nereden bulaşır?

[0:07:07.520] Genelde Lime'ın geyik kenesi yoluyla bulaştığını söyleriz. Hem Avrupa'da hem

[0:07:11.759] de burada görülen farklı tipleri var. Yani kabaca biri daha çok Avrupa'da

[0:07:16.479] rastlanan diğeri ise Amerika'da görülen bir tip diyebiliriz. Kısaca anlatmak

[0:07:20.479] gerekirse Lime'dan söz ettiğimizde benim alanımdaki çoğu kişi aslında Lime ve

[0:07:24.919] onunla birlikte görülen diğer enfeksiyonları da kasteder ama bu

[0:07:27.680] kiminle konuştuğunuza göre değişir. Konuya çok hakim olmayan biri için lime

[0:07:31.319] sadece borely demektir. Oysa Borelyia spiroket denen bir bakteri türüdür ve üç

[0:07:35.680] farklı biçimde var olabilir. Aktif halde dolaşan bir spiroket olarak bulunabilir.

[0:07:40.000] L formu denilen başka bir şekle geçebilir ya da kist halinde yani adeta

[0:07:44.159] uykuda kalabilir. Bu yüzden de tedavisi zordur. Bazen dokuların içine yerleşir.

[0:07:48.560] bazen dokuların dışında kalır. Bir kene tarafından ısırıldığınızda eğer erken

[0:07:52.680] dönemde tedavi başlanırsa çoğu zaman mesele burada kapanır. Örneğin ısırıktan

[0:07:57.120] sonra 3 hafta doksisiklin kullanılırsa genellikle sorun yaşanmaz. Ama kronik

[0:08:02.319] lime'da enfeksiyon tedavi edilemez. Zamanla dokulara yerleşir. Oraya

[0:08:07.000] yerleştikten sonra da iki şey yapar. Birincisi doğrudan kendi yarattığı

[0:08:10.960] sorunlardır. Diğeri de bağışıklık sisteminin onu her zaman bulamıyor

[0:08:14.560] oluşu. Bulabildiği kadarıyla elinden geleni yapıyor ama sonuçta çok güçlü bir

[0:08:18.240] bağışıklık yanıtı ortaya çıkıyor. Yani bağışıklık sistemi sürekli aşırı alarmda

[0:08:22.120] oluyor. Oysa vücut her zaman kendisi için en mantıklı olanı yapmaya çalışır.

[0:08:26.039] Bu durumda enfeksiyonu tam olarak yakalayamadığı için çözüm olarak kronik

[0:08:30.000] enflamasyon ortaya çıkar. Çünkü bakteri gizlenmeye devam eder. Bu bakteri

[0:08:33.839] eklemlerde ya da vücudun başka bölgelerinde yaşamını sürdürebilir.

[0:08:36.880] Kenelerin ağzı adeta mikrop yuvası gibidir. Ben hep böyle düşünürüm. O

[0:08:41.399] yüzden bir kişide lime saptadığımda genelde sadece lime değil, Ehrliya,

[0:08:46.560] anaplasma, Babesya ve Bartonella gibi başka enfeksiyonların da eşlik ettiğini

[0:08:52.040] varsayarım. Bunların içinde özellikle 3B öne çıkar. Şöyle bir durum olabilir.

[0:08:58.160] Kişide lime vardır ve genelde yorgunluk, eklem ağrısı ve zihinsel bulanıklık gibi

[0:09:04.480] şikayetler görülür. Ama hayatın bir noktasında kişi artık yükü taşıyamaz

[0:09:08.839] hale gelir. Yani stres artar. Bedenin ve zihnin başa çıkma kapasitesi azalır.

[0:09:14.880] İşte o noktada hastalık kendini iyice belli etmeye başlar. tetikleyen pek çok

[0:09:19.160] şey olabilir. Sen eğitim sürecinden bahsetmiştin. Bu başlı başına ciddi bir

[0:09:25.000] stres yaratabilir ya da ev ortamındaki toksik etkenler devreye girebilir.

[0:09:30.200] Evet. Rutubet gibi ya da bir enfeksiyon mesela Covid. Dilersen biraz da

[0:09:36.000] insanların bugün yaşadıkları şeylerle ilgili kendi bakış açıma dönelim. Ama

[0:09:41.480] sonuçta bu her şey olabilir. Hatta evlenmenin stresi, bir tezi bitirmek,

[0:09:46.760] hatta piyangoyu kazanmak bile buna yol açabilir diye düşünüyorum. Çünkü her tür

[0:09:51.519] stres beden için zorlayıcıdır. Bence mesele insanın kendini mümkün olduğunca

[0:09:56.200] denge içinde tutmayı öğrenmesi. Zaten yıllar boyunca hastalarımı tedavi

[0:10:00.800] ederken bunu çok net gördüm. Hastalarımın çoğu çocuktu. Okula

[0:10:04.920] gidemiyorlardı. Bazıları yıllarca okuldan uzak kaldı. düşün bu çocuklar

[0:10:09.959] onlarca farklı doktora gitmişti. Ben onları toparlıyorum ama tabii bu zaman

[0:10:14.320] alıyor. Sonunda remisyona giriyorlar ve ben onlara hep bunu yaşamak zorunda

[0:10:18.640] kaldığın için gerçekten üzgünüm diyorum. Çünkü çoğu zaman bu onlara çok adaletsiz

[0:10:22.880] geliyor. Ama sonra hep şunu da eklerim. Bir gün bir zombi istilası olursa sen

[0:10:28.160] buna herkesten daha hazır olacaksın. Ve biliyorsun o zombi kıyameti gerçekten

[0:10:32.880] geldi. Ama ona sonra geliriz. Şimdi tekrar kenelerin o mikrop yuvası

[0:10:37.519] meselesine dönersek bir kişiye kronik lime tanısı konduğunda bundan sonra lime

[0:10:42.639] dediğimde bunu kastediyorum şunu görürüz. Kişi belli bir noktaya kadar

[0:10:47.000] idare ederken o eşik aşıldığında tablo birden çok ağırlaşabilir. Öyle vakalar

[0:10:52.920] gördüm ki insanlar bir anda agresifleşiyor. Hatta intihara meyilli

[0:10:57.480] hale geliyor ya da davranışları tamamen değişiyor. Sabahları ayak tabanlarının

[0:11:02.760] özellikle de ön kısmı çok ağrıyor. Bunlar benim için tipik Bartonella

[0:11:07.040] bulguları. Birinin bu tür belirtileri varsa tedaviyi o dönemde Bartonella'ya

[0:11:12.000] odaklayarak ilerletirim. Hedefim onları tekrar remisyona sokmaktır. Babesya ise

[0:11:17.440] bambaşka bir tablo. Burada döngüsel ateşler olur ve hasta gerçekten çok kötü

[0:11:22.519] hisseder. Bu durum biraz sıtma benzeri seyreder. Çünkü etken kırmızı kan

[0:11:27.120] hücrelerinin içine girer. Onları parçalamaya başlar. Dokulara yeterli kan

[0:11:32.000] gitmez. Kişi anemik olur ve bir sürü başka sorun ortaya çıkar. Hastada tablo

[0:11:37.120] ağırlaştıysa ve artık iki haftada bir bir hafta boyunca ateşleniyor, yataktan

[0:11:43.040] kalkamaz hale geliyorsa o zaman tedaviyi daha çok Babesy'ya yönelik.

[0:11:47.040] Yani sen keneler mikrop yuvasıdır derken kenenin aslında bir sürü enfeksiyonu

[0:11:52.680] birlikte taşıyıp insana bulaştırmasını kastediyorsun değil mi? Ben böyle

[0:11:57.240] anlıyorum. Çok doğru. Yani az önce söylediklerimin

[0:12:00.440] hepsini biz genel olarak lime ile ilişkili kabul ederiz. Bizim alandaki

[0:12:03.920] çoğumuz için yaklaşım böyledir. Elimizde buna dair bir kayıt varsa iki

[0:12:07.800] seçeneğimiz olur. Ya kişi her eşik açtığında tekrar test yaparız ve

[0:12:11.480] hangisinin olduğunu görürüz. Ya da en azından benim yaptığım gibi eğer test

[0:12:15.279] sonucu tedavi yaklaşımımı değiştirmeyecekse hiç test yapmam. O

[0:12:18.839] aşamada belirtilere göre tedavi ederim ve hangisinin daha baskın, hangisinin

[0:12:23.199] tabloyu daha çok ağırlaştırdığına karar veririm.

[0:12:25.839] Peki şu an bir tedavi var mı? Tedavi demek istiyorum ama ilaçla değil. Yani

[0:12:31.120] daha çok bağışıklık sistemini güçlü tutmak gibi. Çünkü bana anlattıkların

[0:12:36.560] biraz otoimmün bir tabloyu andırıyor. Evet, doğru. Aynı zamanda enfeksiyon

[0:12:41.720] kaynaklı bir durum. Yani ikisi birden. Çünkü enfeksiyonla tam olarak

[0:12:45.160] savaşamıyorsun. O yüzden de beyne falan yerleşebiliyor ve

[0:12:49.000] yani çünkü oraya gidiyor, eklemlere yerleşiyor. Bağ dokusunda yaşıyor ve

[0:12:54.560] aslında bazı yöntemlerle onu oradan tekrar dışarı çekmek mümkün. Ama

[0:12:58.639] nörolojik lime kesinlikle psikiyatrik tablolarla ortaya çıkabiliyor. Yani bu

[0:13:03.399] birçok insan için asıl sorun zaten bu. Az önce söylediğim o cinayet eğilimli

[0:13:08.560] vakayı hatırla. Aslında bir taneydi. Annesini öldürmek istediğini söyleyerek

[0:13:13.560] beni bir odanın içinden aramıştı. Ama aslında bunu gerçekten istemediğini de

[0:13:18.120] biliyordu. Yani beyne giriyor. Ve bu bir ömür seninle kalıyor. Kronik

[0:13:22.800] lime geliştiğinde artık ömür boyu seninle. Yani onunla yaşamayı öğrenmek

[0:13:27.040] gerekir. Muhtemelen sen de tam bunu söyleyecektin. Yani kişinin kendine

[0:13:30.560] nasıl bakması gerektiğini. Evet. Öncelikle şunu söyleyeyim. Doğru.

[0:13:35.279] Bu seninle ömür boyu kalıyor. Ben Lime için hep şöyle derim. Burada olmasına

[0:13:39.680] razıyım ama otursun ve hiç sesini çıkarmasın. Kontrol bende olsun

[0:13:43.720] istiyorum. Ve bu ben ya da kişi o eşiği aşmadığı sürece mümkün. Bunu bir kova

[0:13:49.000] gibi düşünebilirsin. Aslında bu otoimmün ya da enflamatuar birçok durum için de

[0:13:53.839] geçerli. İnsan bir yere kadar yük taşıyabiliyor ama o kritik noktaya

[0:13:58.040] gelince kova taşıyor ve her şey dışarı dökülüyor. Kendini güçlendirmek için

[0:14:02.560] yaptığın her şey ise kovadaki küçük delikler gibi suyun yavaş yavaş

[0:14:06.759] boşalmasını sağlıyor. Ama bu delikler herkes için farklı. Mesela bazı insanlar

[0:14:11.800] için küf genetik olarak yıkıcı olabiliyor. Nüfusun belki 1örte biri

[0:14:16.480] hatta üçte biri için böyle. Bu insanlar küften uzaklaştırılsa bile sorunlar

[0:14:21.040] devam edebiliyor. Bazıları için mesele bu değildir. Belki çölyak hastalığı

[0:14:25.079] vardır ve glüen tüketiyordur. Ya da glutene hassastır ya da yeterince

[0:14:29.680] uyumuyordur ya da bambaşka bir şeydir. O yüzden benim için bu iş kişiye özgü

[0:14:34.279] olarak ipleri tek çekip ayırmak gibidir. Hastaya bakarım ve en olası hikaye

[0:14:39.079] hangisi diye düşünürüm. Bir şeyi denerim. Hasta bana evet bu iyi geldi.

[0:14:43.600] Der ya da hayır bu daha kötü yaptı. Der o zaman tamam deriz. bir ip daha

[0:14:48.560] çekeriz. Eğer bir şey biraz işe yarıyorsa o yönde daha derine ineriz.

[0:14:53.240] Zaten bunların tedavisini zor yapan da bu aslında. Hastalar iyidir. Mesela

[0:14:58.160] neyin onları o noktaya ittiğini bulmak. Aslında bu tablo bana tanıdık geliyor.

[0:15:02.639] Tedavisi de çok zor. Nay Winters'la yaptığım bir podcastte kanseri metabolik

[0:15:09.360] bir sorun olarak konuşmuştuk. şunu söylüyordu. Kişi tedavi olduktan sonra

[0:15:16.000] aynı hayata geri dönemez. Çünkü o ortamda hastalığı tetikleyen bir şey

[0:15:21.720] vardır. Bu yüzden evin havası temiz olmalı, yiyecekler pestisit içermemeli.

[0:15:27.880] Hayat mümkün olduğunca stresten arındırılmalı.

[0:15:31.560] Bunlar senin anlattıklarınla çok örtüşüyor. Çünkü bu unsurlardan biri

[0:15:36.839] bile ciddi şekilde bozulduğunda içeride bir şeyler yeniden harekete

[0:15:42.079] geçiyor. Evet. Tam olarak öyle aslında. Mesele

[0:15:45.519] birebir aynı. Hani şu söz vardır ya delilik aynı şeyi tekrar tekrar yapıp

[0:15:49.639] farklı bir sonuç beklemektir. İşte burada da durum bu. Seni kanser yapan ya

[0:15:53.440] da o eşiyi aşmana neden olan ortama geri dönersen evet sonuç değişmez.

[0:15:58.319] Anneden çocuğa geçiş diye bir şey var mı? Bunu sormamın nedeni şimdi biraz da

[0:16:02.880] ünlülerden bahsedecek olmam. Amerika'da yaşadığım dönemde bir partnerim vardı ve

[0:16:08.240] Beverly Hillsle ev kadınları gibi bir program izliyordu. Tam adını şu an

[0:16:12.480] hatırlayamıyorum. Orada Hollanda kökenli bir model vardı. Yolanda Hadit Lime

[0:16:17.680] hastalığı vardı ve zaman zaman çok ağırlaşıyordu. Son zamanlarda

[0:16:22.319] Instagram'da çocuklarını hastanede görüyoruz. Bildiğim kadarıyla üç

[0:16:26.199] çocuğunun ya da en azından ikisinin lime hastalığı var. Yani kızı yine süper

[0:16:31.240] model olan Bella Hadit'te ve erkek kardeşi Anvar Hadit'te var. O yüzden

[0:16:35.920] merak ediyorum Lime anneden çocuğa geçebiliyor mu?

[0:16:39.959] Evet. Yani bundan %100 eminiz. Ben hamile olmayı çok severim. Beni bundan

[0:16:44.240] daha mutlu eden neredeyse hiçbir şey yok. Çocuklara fazlasıyla düşkünüm. O

[0:16:47.759] yüzden şunu düşünmek beni gerçekten incitiyor. Hamileyken bu kadar mutlu

[0:16:51.319] olup onlara verebildiğim bütün sevgiyi verirken aynı zamanda onlara hayatla

[0:16:54.839] birlikte bunu da vermiş olabileceğim fikri.

[0:16:56.920] Onlar da mı Lime hastası? Evet. Lime anneden çocuğa geçiyor. Şunu

[0:17:01.480] söyleyebilirim. Eğer birinin çocukları sürekli hastaneye girip çıkıyorsa burada

[0:17:06.480] lime iyi yönetilmiyor demektir. Çünkü bir kez bunu bildiğinde erken

[0:17:10.760] belirtileri yakalayıp onları hemen tekrar toparlaman gerekir. Bunu sadece

[0:17:14.880] not düşmek için söylüyorum. Belki de daha iyi bir lime hekimine ihtiyaçları

[0:17:19.120] vardır. Annenin hastalığı o sırada ne kadar aktifse anneden çocuğa geçme

[0:17:23.640] ihtimali de o kadar artar. Özellikle gebelik sırasında anne o eşiği aştıysa

[0:17:29.080] hatırlarsan 3ün çocuğumda bunu yaşamıştım. Asistanlığımın 3.

[0:17:33.400] yılındaydım. Hem hamileydim hem de neredeyse hiç uyumuyordum ve o çocuk

[0:17:38.120] açık ara en ağır etkilenen oldu. Çünkü bende hastalık net biçimde aktifti.

[0:17:42.760] Bunun pek çok kişi için geçerli olduğunu söyleyebilirim. Aslında yapılabilecek

[0:17:46.880] şeyler var. Mesela ben tekrar hamile kalacak olsaydım ki olmayacağım. 50'li

[0:17:52.120] yaşlardayım. Evet. Artık bir büyükanneyim ve çok mutluyum. O yüzden

[0:17:56.280] burada klinikte herkesin bebeğini büyütmek bana yetiyor. Ama gebelik

[0:18:00.760] sırasında güvenle kullanılabilen antibiyotikler var. E her zaman olduğu

[0:18:06.080] gibi mesele artıları ve eksileri tartmaktır. Normalde gebelikte hiçbir

[0:18:10.200] şey vermek istemezsin ama lime'a yatkın şekilde hayata başlayan bir çocuk

[0:18:14.039] istemezsin. Eğer Lime konusunda gerçekten bilgili bir hekim varsa

[0:18:18.120] gebelikte annenin elinden gelenin en iyisini yapmasını ve geçiş riskini en

[0:18:22.640] aza indirmesini sağlayabilir. Şunu da mutlaka söylemem gerekiyor. Bebeklikte

[0:18:27.600] görülen nörolojik lime, davranış sorunlarıyla, kronik öfkeyle ya da bazı

[0:18:32.480] durumlarda otizm tablosuna benzeyen belirtilerle ortaya çıkabilir. Otizmin

[0:18:37.039] tek bir nedeni olmadığını özellikle vurgulamak isterim ama bunu gördüğüm

[0:18:41.159] vakalar oldu. Hatta yakın zamanda bir hastam vardı. Doğduğundan beri nörolojik

[0:18:46.120] olarak aşırı hassastı. Sürekli iritabildi. Ona bakıp hep sorun nerede

[0:18:50.799] diye düşünüyordum. Detaylı şekilde değerlendirdim. Her uzmana gönderdim.

[0:18:55.240] Çok yakın zamanda anne de Babesi'ye saptandı ve o anda aslında bunu fark

[0:18:59.919] eden hemşiremdi. Çocuğu da test etsek mi? dedi. Test ettik ve çocuk da

[0:19:04.200] babasıya pozitif çıktı. O an gerçekten şok olduk. Çünkü çocuk evden çıkamıyor.

[0:19:09.559] İnsanlara zarar veriyor. Şu an 7 ya da 8 yaşında ve birden elimde bir tedavi

[0:19:13.880] seçeneği oldu. Çünkü hayatının büyük bölümünde çeşitli psikiyatrik ilaçlar

[0:19:17.840] kullanmıştı ama belirgin bir fayda görmemişti.

[0:19:21.200] O zaman buradan devam edelim. Çünkü konu çocuklara gelmişken aslında bu süreçle

[0:19:26.520] ilgili oldukça önemli bilgiler paylaştık ve senin de anlattıklarından şunu

[0:19:31.280] görüyorum. Elinden geldiğince sağlıklı kalmaya çalışıyorsun. Ah bence de

[0:19:35.880] bununla yaşamanın tek yolu bu. Aksi halde hayatının ve sağlığının kontrolünü

[0:19:40.640] tamamen ele geçiriyor. Orası çok net. Şimdi önce yeni doğanlarla ilgili bir

[0:19:45.000] şey sormak istiyorum. Sonra çocuklar kısmına geçelim. Diyelim ki Lime

[0:19:48.720] hastalığın olduğunu biliyorsun ve bunun çocuğa geçeceğini de biliyorsun. doğum

[0:19:53.200] sırasında ya da hayatının en başında buna müdahale etmenin bir yolu var mı?

[0:19:59.120] Yani bunu o aşamada tamamen ortadan kaldırmak mümkün mü? Yoksa sonuçta bu

[0:20:04.200] anneden gelen bir şey olduğu için çocuk bununla doğuyor ve hayatı boyunca onunla

[0:20:08.720] mı yaşamak zorunda kalıyor? Şöyle söyleyeyim. Laymı olan kişilerde

[0:20:13.559] ortada bir sorun yoksa tedaviye başlamayız. Çünkü bu tedavi genelde

[0:20:17.120] yoğundur ve uzun sürer. Üstelik lime'ı vücuttan tamamen yok etmenin her zaman

[0:20:21.120] mümkün olmadığını biliyoruz. Bu yüzden olmayan bir problemi tedavi etmeye

[0:20:24.720] çalışmam. Eğer kişi bir kene tarafından akut dönemde ısırılmışsa o zaman bunu

[0:20:29.520] tamamen ortadan kaldırmak mümkün olabilir. Ama çocukta bu durum hiçbir

[0:20:33.240] belirti vermiyorsa bazen doğumda müdahale etmeyi tercih ederiz. Mesela o

[0:20:37.000] aşırı huzursuz olan çocuk eğer onu doğumda tedavi etmiş olsaydım büyük

[0:20:40.880] ihtimalle hayatının gidişatı bambaşka olurdu. Ama annede o dönemde hiçbir

[0:20:45.240] belirti yoktu. Kene kaynaklı bir hastalığa dair semptomlar Covid'e kadar

[0:20:49.200] hiç ortaya çıkmamıştı. Peki bu durumda nöroenflamasyonu nasıl

[0:20:51.960] tedavi ediyorsun? Nörolojik tabloyu ya da nörol'ı nasıl ele alıyorsun?

[0:20:54.960] Evet. Bu durumda daha kapsamlı bir tedaviye geçiyoruz. Beyine ulaşabilen

[0:20:58.280] bitkisel tedaviler ya da antibiyotikler kullanmak gerekiyor. Sorun sinir

[0:21:02.440] sistemini etkilediğinde yaklaşımımız belirgin şekilde değişiyor. Her hekimin

[0:21:06.880] kendine göre yöntemleri var. Tek bir standart yol yok. Ama birçok hastada

[0:21:11.120] damar yoluyla antibiyotik vermek gerekebiliyor. Bu yüzden port takılanlar

[0:21:14.559] oluyor. Sonuçta antibiyotik olsun, başka bir yöntem olsun. Mesele her zaman

[0:21:18.799] artıları ve eksileri tartmak. Tabii bağırsak sağlığı konusunda uzman

[0:21:22.760] olduğun için senin de buna mutlaka baktığını düşünüyorum. Özellikle başka

[0:21:27.320] bir seçenek kalmadığında. Şimdi biraz daha keyifli bir kısma

[0:21:32.520] geçelim. Olmayan çocuğumun sağlığından söz edelim. Açıkçası bu konuya nasıl

[0:21:39.000] gireceğimi bilemiyorum ama kliniğinin çocuklarla dolu olması beni çok

[0:21:44.039] etkilemişti. Bir pediyatristin bu kadar geniş bir yelpazeyi görüp takip

[0:21:49.440] edebileceğini açıkçası bilmiyordum. Sanki bu çocuklar başka bir yere

[0:21:53.320] gitmiyor gibiydi. Şimdi geriye dönüp düşününce benim zamanım değil ama benden

[0:22:00.159] 10 yaş küçük bir erkek kardeşim var. Onun da son derece donanımlı bir

[0:22:05.039] pediyatristi vardı. Çocuğa bir kez bakması yeterliydi. Neredeyse her şeyi

[0:22:10.720] anlayabiliyordu. Tek bir davranıştan, sakinliğinden ya da aşırı

[0:22:16.000] hareketliliğinden hatta herhangi bir hastalıktan ki sadece

[0:22:20.799] nöroçeşitlilikten de değil ne olup bittiğini kavrayabiliyordu.

[0:22:25.799] Seninle konuştuğumda da şunu söylemiştin. Bölgedeki bu kadar kapsamlı

[0:22:31.720] tek klinik sizsiniz. Yani yaşadığın yerdeki tüm çocuklar sana geliyor ve sen

[0:22:37.080] de hiperaktiviteden otizme, aklına gelebilecek her türlü hastalığı tedavi

[0:22:42.480] ediyorsun. Aslında tek pediyatrist ben değilim

[0:22:45.679] tabii ama biraz farklı bir pediyatristim diyebilirim. Zaten yaklaşık 200 ailelik

[0:22:50.840] bir bekleme listemiz var. Yani bütün bebekleri görmem mümkün değil. Ama

[0:22:54.880] tedaviye aldığım bebeklerde bizi ayıran şey kliniğin nasıl yapılandığı. Biz

[0:22:59.600] multidisipliner çalışıyoruz. Beş naturopropat var. masaj terapistimiz ve

[0:23:03.559] akupunktüristimiz var. Klasik bir homeopatımız var. Bir de Ayurveda tıbbı

[0:23:08.039] doktorumuz var. Klinik olarak sadece çocuklara değil bütün aileye bakıyoruz.

[0:23:12.600] Ben pediyatrist olarak başladım ama sonra anne ve babalara da aşık oldum

[0:23:16.919] diyebilirim. Onlarla birlikte aileler büyüttüm. Aramızda çok yakın bir bağ

[0:23:21.320] var. Zamanla sevdiğim bu insanlar orta yaşlara geldikçe benden farklı şeyler

[0:23:26.320] istemeye başladılar. Mesela biyoşdeğer hormonlar. Bu 2000'li yılların başıydı

[0:23:31.919] ve o dönemde bunu yapan neredeyse kimse yoktu. O yüzden öğrenmek zorunda kaldım.

[0:23:36.799] Sonuçta biz artık tüm aileyle ilgileniyoruz. Çünkü ebeveynler iyi

[0:23:41.080] değilse çocuğu tedavi edemezsin. Bu yüzden kliniğimize biri katıldığında

[0:23:46.200] aile olarak katılır. Ben yetişkinleri birebir görmem ama tedavilerini

[0:23:50.799] denetlerim. Şunu da söyleyeyim. Kendimi lime uzmanı, otizmı ya da dikkat

[0:23:54.880] eksikliği uzmanı olarak tanımlamıyorum. Siple. Ben bir çocuğu tedavi ederim ve o

[0:24:00.080] çocuğu bir kez sahiplendim mi ne olursa olsun çözmeye çalışırım. Bir çocukta işe

[0:24:04.520] yarayan bir şey bir sonraki çocuk için data heybeme girer. Eğer işe yaramazsa

[0:24:08.559] yeni yollar öğrenirim. Yani ne olduğu çok da önemli değil. 25 yıldır bu işi

[0:24:12.799] yapıyorum ve şimdi artık bebeklerin bebeklerini büyütüyorum. Bu da gerçekten

[0:24:16.600] inanılmaz bir şey. Bağırsak sağlığı konusunda da çok

[0:24:19.960] deneyimli olduğunu biliyorum. Bunu hem Drtor Yört'tan hem de Robin Rose'dan

[0:24:23.679] biliyorum. Biz yetişkinler, fonksiyonel tıp ya da longevity konularına kafayı

[0:24:28.200] takmış olanlar bu konular üzerine çok düşünüyoruz ama etrafıma baktığımda şunu

[0:24:32.760] görüyorum. Çoğu insan çocukları için aslında pek bir şey yapmıyor.

[0:24:36.760] Evet. Yani biz kendimiz için takviyeler

[0:24:39.520] alıyoruz. Şeker yemiyoruz. Ketojenik diyet yapıyoruz. Spor yapıyoruz.

[0:24:44.240] Sağlıklı kalmak için, yaşlanmamak için bir sürü şey yapıyoruz. Ama etrafıma

[0:24:48.960] baktığımda çocuklar için bunların pek yapılmadığını görüyorum. En azından

[0:24:52.480] çoğunluk için böyle. Elbette yapanlar vardır ama genel tablo bu. A no bir de

[0:24:57.480] işin şu bölümü var. Çocuklar için bilgi de çok sınırlı.

[0:25:00.640] Evet. Birkaç şey söyleyebilirim. Birincisi şu: Longevity hekimleri bunu

[0:25:06.159] bazen unutuyor. Çünkü sordukları sorulardan da belli. Hedef aslında

[0:25:11.640] yeniden fiziksel olarak 35 yaşında olmak. Mesela bana çocuğuma büyüme

[0:25:17.799] hormonu salgılatıcı bir şey vermeli miyim? Diye soruyorlar. Cevabım net.

[0:25:23.000] Hayır. Çünkü biz zaten onların olmak istediği yerdeyiz. Longevity tıbbında

[0:25:28.480] yaptığımız pek çok şey aslında hayat boyu kendimize yaptığımız hataları geri

[0:25:34.240] almaya çalışmak. O yüzden konu dönüp dolaşıp iyi pediyatriye geliyor. Yani

[0:25:39.840] çocuğun içine ne girdiği önemli. Ama bir o kadar önemli olan şey de ebeveynlik ve

[0:25:46.080] çocuğun büyüdüğü duygusal ortam. Çocuklar için yetişkinlerde yaptığımız

[0:25:51.960] onca şeye genelde gerek yok. Bebekler steril doğar. Mikrobiyotayı anneden

[0:25:58.000] alırlar. Biz de gerekiyorsa bunu baştan ayarlarız. Onun dışında çocukları fazla

[0:26:03.279] kurcalamazsın. Toksik şeyler vermemek, rutubetli ortamda yaşamamak, çocuklara

[0:26:09.520] bağırmamak gibi temel şeyleri yapmalısınız. Tabii aslında mesele çoğu

[0:26:14.559] zaman bu kadar basittir. Bu yüzden düşünüyorum ki benim baktığım bu

[0:26:19.559] çocuklar 50 yaşına geldiklerinde yoğun bir longeviti tedavisine ihtiyaç

[0:26:26.159] duymayacak. Çünkü temeli en baştan doğru attık.

[0:26:30.880] Peki biraz da normal çocuklardan bahsedelim. Senin baktığın çocuklardan

[0:26:36.080] değil genel olarak ailelerden söz ediyorum. Anne babanın çok yorgun ya da

[0:26:42.440] çok meşgul olduğu, çocuğun eline iPad verildiği, ne isterse yemesine izin

[0:26:48.760] verildiği ailelerden, şeker, kızartma, paketli gıdalar, böyle bir ortamda

[0:26:56.000] büyüyen bir çocuğun aslında uzun vadede sağlıklı kalması mümkün değil gibi

[0:27:01.559] görünüyor. Bence herkes bulunduğu anda elinden

[0:27:05.240] gelenin en iyisini yapıyor. Sen de zaten söze ailenin ne kadar bunalmış ve yorgun

[0:27:11.480] olduğundan başlayarak girdin. Aslında bir çocuk için yapılabilecek en önemli

[0:27:16.240] şeylerden biri kendini iyi hisseden ebeveynlere sahip olması. Zaten biz bu

[0:27:22.039] yüzden bir aile kliniği gibi çalışıyoruz. Çünkü çoğu zaman çocuğa

[0:27:26.120] gerçekten iyi bakabilmek için önce ailenin kendini toparlaması gerekiyor.

[0:27:30.679] Ancak o zaman çocuğa ayıracak enerji kalıyor. Ama şunda haklısın. Duş alırken

[0:27:36.159] çocuğu yarım saat televizyonun karşısına koymakla iPad'i hayatın sürekli bir

[0:27:41.080] parçası haline getirmek aynı şey değil. Bunlar çok farklı şeyler. İlginçtir

[0:27:46.600] Amerikan Pediyatri Akademisi kariyerimin başında 5-6 yaşına kadar ekran yok.

[0:27:52.039] Sonrasında da günde bir ik saat diyordu. Zamanla bundan vazgeçtiler. Çünkü

[0:27:57.159] elektronikler artık hayatın her alanına bu kadar girmişken bunu tamamen kontrol

[0:28:02.200] etmek mümkün değil. Ama çocuk yetiştirirken gördüğüm en büyük

[0:28:06.120] sorunlardan biri şu: Çocuklar sıkılmayı bilmiyor. Bu gerçekten çok büyük bir

[0:28:10.960] mesele. İlk bakışta önemsiz gibi görünebilir ama bir çocuğun sıkılmasına

[0:28:15.799] izin vermek son derece kritik. Çünkü hayal gücü tam da orada devreye giriyor.

[0:28:21.159] Gelişim orada başlıyor. Çocuk kendi kendini dengelemeyi yani sürekli bir

[0:28:26.120] uyarana ya da dopamin patlamasına ihtiyaç duymadan var olmayı orada

[0:28:30.760] öğreniyor. Benim iPad'le ilgili en büyük sorunum da bu. Bu çocuklar sıkılmayı

[0:28:35.679] bilmedikleri için kendi kendilerini düzenlemeyi, bir düşünce başlatmayı,

[0:28:40.559] üretmeyi de bilmiyorlar. Oysa çocuklar bir şey yaratmak zorunda kaldıklarında

[0:28:45.519] orada kendiliğinden doğal bir şekilde bir şeyler gelişiyor. Adeta sihirli bir

[0:28:50.640] alan açılıyor. Eğer biz buna alan tanımazsak açıkçası ileride ciddi

[0:28:56.600] sorunlarla karşılaşacağımızı düşünüyorum.

[0:29:00.120] Peki bunun dışında ailelere çocuklarına gıda ilgili ne yapmamalarını önerirsin?

[0:29:05.840] Organik beslenme. Bu tartışmasız. Yani mesele yine o kova meselesi. Kovayı

[0:29:10.919] neyle doldurduğun önemli. Değiştirebildiğin şeyleri

[0:29:13.919] değiştiriyorsun. Mesela gıdada glifosat olup olmamasını tamamen kontrol

[0:29:19.120] edemiyorsun. GDO'lu gıdayı hayatından bütünüyle çıkarmak da çok zor ama en

[0:29:24.279] azından denemek lazım. Evet, lütfen deneyin. Ben mesela H Foods'u seviyorum.

[0:29:29.000] Çünkü senin yerine bu işi yapmış oluyorlar. İçeri giriyorsun. Her şey,

[0:29:32.640] her şey GDO'suz. Ama gerçek şu ki GDO artık her yerde. Bir yere bir şey

[0:29:38.080] püskürttüğünde zamanla başka bir yere ulaşmadığını düşünemezsin. Yani

[0:29:42.919] değiştiremeyeceğimiz ya da kontrol edemeyeceğimiz pek çok şey var ama

[0:29:46.559] değiştirebileceğimiz bazı şeyler de var. O yüzden su önemli, hava önemli, gıda

[0:29:51.960] önemli, iyi uyku çok önemli. Beslenme konusunda da şunu söyleyebilirim.

[0:29:57.120] Elinden gelenin en iyisini yapmak. Benim ailelerle beslenme konusunda kullandığım

[0:30:02.039] bir mantra var. Ebeveynin görevi her zaman sağlıklı gıda seçeneklerini

[0:30:06.760] sunmak. Çocuğun görevi ise acıkınca yemek, doyunca durmayı öğrenmek. Benim

[0:30:11.679] görevim de çocuğun iyi büyüdüğünden emin olmak. Böylece ebeveyn çocuğu yemeye

[0:30:16.120] zorlamıyor. Çocuk da kendi bedenini dinlemeyi öğreniyor. Böylece obezite

[0:30:20.440] olmuyor. Çünkü bu çocuklar bedenlerini dinlemeyi öğrenmiş oluyor. Buradaki en

[0:30:25.120] önemli nokta şu. Ebeveynin tek görevi kendi imkanları dahilinde en sağlıklı

[0:30:30.640] seçenekleri sunmak. Herkesin maddi olarak her şeyi alması mümkün değil.

[0:30:35.320] Bazı gıdalar mesela patates daha ucuzken organik üzüm çok daha pahalı olabiliyor.

[0:30:40.799] E o yüzden yine dönüp dolaşıp aynı yere geliyoruz. Elinden gelenin en iyisini

[0:30:45.200] yap. Çünkü her şey kovayı biraz dolduruyor. Filtrelenmiş su, temiz hava

[0:30:49.960] ve alabileceğin en iyi gıdalar hepsi bir araya geliyor.

[0:30:53.679] Evet. Mümkün olduğunca paketli gıdalardan uzak durmaya çalışmak lazım.

[0:30:58.760] Bu arada bana çok ilginç bir şey söyledin. Çünkü dün Sabine Hazan'la bir

[0:31:03.240] podcast yaptım. Kendisi bir gastroenterolog. Dışkı testleri yapan

[0:31:07.840] bir laboratuvarı var. Ama bu bildiğimiz tüketiciye yönelik testlerden değil.

[0:31:12.480] Daha çok araştırma düzeyinde gerçek bir laboratuvar. Ondan bir gün önce de Mat

[0:31:17.600] Cberline'la bir podcast yapmıştım ve bugün üst üste 3üncü kişi sensin. Üçünüz

[0:31:23.240] de aynı şeyi söylüyorsunuz. Piyasada yapılan dışkı testlerinin çoğu aslında

[0:31:28.279] bize çok fazla bir şey göstermiyor. Yani

[0:31:31.000] en azından doğru ve güvenilir bilgi vermiyor diyelim.

[0:31:34.080] Evet. Kısaca söyleyecek olursam sonucunu değiştirmeyecek ya da aslında ihtiyacın

[0:31:38.919] olmayan bir cevabı verecek bir testi yapmanın anlamlı olduğunu düşünmüyorum.

[0:31:42.679] Yani birincisi eğer durum buysa dışkı testi yaptırmayı zaten düşünmemek

[0:31:46.799] gerekir. İkincisi ise şu bir testin sana ne tür bir veri verebileceğini ve ne

[0:31:51.360] veremeyeceğini iyi anlaman gerekir. Mesela birinin mikrobiyomunu test edip

[0:31:55.440] orada hangi bakteriler var diye bakıp sonra da tamam bunların hepsini

[0:31:58.200] değiştiririm diye düşünmek işlerin böyle yürüdüğü anlamına gelmiyor. Herkesin

[0:32:01.960] mikrobiyomu farklı. Evet. Bazı genel şeyler var. Mesela proteakterilerin daha

[0:32:06.399] az olmasını isteriz ama bunun dışında tablo çok kişisel. Üstelik mikrobiyom

[0:32:10.679] sürekli değişiyor. Diyetini değiştirirsen mikrobiyom 48 saat içinde

[0:32:14.799] değişir. Gerçekten sadece iki gün içinde. Yani test sana aslında sadece o

[0:32:19.360] an ne olduğunu söylüyor. Bu da benim için çok faydalı bir bilgi değil.

[0:32:22.720] Açıkçası henüz farklı mikropların yüzde kaç olduğuna bakarak birini nasıl

[0:32:26.799] düzelteceğimizi net şekilde söyleyebileceğimiz bir noktada

[0:32:29.440] olduğumuzu düşünmüyorum. Şunu söyleyebilirim. Bunun gerçekten işe

[0:32:33.600] yaradığı tek durum daha kapsamlı bir dışkı testi yaptırdığında olur.

[0:32:37.720] Özellikle de ne yapacağını bilmiyorsan. Ben Genova'nın GIFX testini severim. Çok

[0:32:43.240] uzun zamandır bu işi yapıyorlar. Yıllar içinde on binlerce hatta belki yüz

[0:32:48.159] binlerce örnek toplamışlardır. Rakamı tam söyleyemem ama gerçekten çok büyük

[0:32:52.639] bir veri havuzları var. A aslında bu alanda ilk çalışanlardandı. 2000'li

[0:32:57.600] yılların başında adı farklıydı ama benim bildiğim pek çok şeyi ilk yapan ekip

[0:33:02.279] onlardı. Bu test bana genel bir yön duygusu veriyor. Yani sorun daha çok

[0:33:06.720] patojenlerle mi ilgili, maya mı baskın, enflamasyon mu var, alerjik bir tablo mu

[0:33:12.080] söz konusu? Yoksa enzim ve sindirimle ilgili bir eksiklik mi var? Eğer ne

[0:33:16.559] yapacağını bilmiyorsan bu test yardımcı olabilir. Bunun bir parçası da

[0:33:20.600] mikrobiyomdur. Ve bence mikrobiyomla ilgili olarak şunu bilmek yeterli

[0:33:24.360] olabilir. Genel olarak iyi mi değil mi? Çok mu bozulmuş yoksa fena değil mi? Bu

[0:33:29.360] kadarlık bilgi bazen işe yarar ama herkesin mikrobiyomunu tek haritalama

[0:33:33.799] fikri bana açıkçası anlamsız geliyor. En azından şu an için pek de değerli

[0:33:37.799] olduğunu düşünmüyorum. Bana kalırsa en doğrusu düşünen bir hekimle çalışmak ve

[0:33:42.320] testleri sadece gerçekten gerektiğinde kullanmak.

[0:33:45.720] Şimdi aklıma geldi. Konuşmanın başında bir hastana, "Şimdilik endişelenme. Asıl

[0:33:51.679] kıyamet koptuğunda endişelenirsin." Yani zombi saldırısından sonra demiştin.

[0:33:57.399] Orayı biraz pas geçtik. Orada aslında Covid'i mi kastediyordun?

[0:34:02.559] Evet. Peki Covid lime hastalarını nasıl

[0:34:06.240] etkiledi? Kronik lime gibi sorunları olan çok

[0:34:09.159] sayıda çocuğum var. Bazen aylarca hatta yıllarca okula gidemiyorlar.

[0:34:13.280] Tedavilerden geçiyorlar. Kendilerini çok kötü hissediyorlar. Arkadaşları flirt

[0:34:17.639] etmeye başlıyor. Hayatlarına devam ediyor. Onlar ise hasta. Biz onları

[0:34:21.520] toparlıyoruz ama bu bazen birkaç yıl sürüyor. Ve moral olarak dibe

[0:34:25.359] vurduklarında onlara şunu söylüyorum. Biliyorum bu adil değil. Önce buna

[0:34:29.560] kızalım ama sonra yola devam edelim. Onlara şunu da söylüyordum. Sizi

[0:34:33.800] senelerdir sağlıklı olmanız için ayarladık. Merak etmeyin. Bir gün zombi

[0:34:37.839] kıyameti koparsa siz gayet iyi olacaksınız. Diğer herkes perişan

[0:34:41.800] olacak. Bunu şaka olarak söylüyordum. Mantık doğruydu ama gerçekten bir zombi

[0:34:46.560] istilası beklemiyordum ve sonra Covid geldi ve Covid tam anlamıyla bir zombi

[0:34:51.679] istilası oldu. Hatta kısa süre önce bu konuda 1 bu5 saatlik bir sunum yaptım.

[0:34:56.560] Çünkü şuna gerçekten inanıyorum. Uzun Covid yaşayan birçok kişide aslında ilk

[0:35:02.079] kez kronik kene kaynaklı hastalıklar ortaya çıkıyor. Yani Covid var olan ama

[0:35:07.520] gizli kalan bir durumu görünür hale getiriyor. Bunun neden önemli olduğunu

[0:35:12.160] söyleyeyim. Mesela o verdiğim derste ben bu hastalıkları 25 yıldır tedavi

[0:35:17.359] ediyorum ve bu konuda gerçekten iyiyim. O yüzden Covid'i tedavi eden ama bunları

[0:35:22.359] hiç düşünmeyen hekimlerin aklına gelmeyen bazı şeyleri ayıklayıp

[0:35:25.920] anlatabildim. Aslında mesele hep aynı. Kovadan yükü biraz boşaltmak ki kişi

[0:35:30.440] tekrar ayağa kalkabilsin. Uzun Covid yaşayanlar için de durum birebir aynı.

[0:35:35.320] Bu kronik bir tetikleyici ile yaşamayı öğrenmek demek. Hayatını yeterince

[0:35:39.800] dengede tutmayı öğrenmek ki o tetikleyici otursun ve sesini

[0:35:43.920] çıkarmasın. Covid bir bakteriofajdır. Mikrobiyomumuza entegre oluyor. Bu çok

[0:35:49.240] korkutucu. Herkes bunu bilmiyor ama bana güven bu doğru. Zaten sen Drtor Robin

[0:35:54.319] Rose'u da konuk etmiştin. Evet. O da bundan bahsetmişti değil mi? Ve çok

[0:35:58.200] haklı. Gerçekten korkutucu. Bunu ilk fark ettiğimde 3 gün boyunca ağladım. Bu

[0:36:03.280] yıllar önce Drtor Roser'la tanıştığımız zamandı. Çünkü aslında şunu fark

[0:36:08.119] ediyorsun. Benim zamirlerim ben değil, biz olmalı. Yani ben ve mikroplarım.

[0:36:14.240] Gerçekten böyle. Ve şimdi insanlık da sanki biz ve onlar gibi oldu. Bir de

[0:36:19.560] Covid var ve Covid sürekli bir tetikleyici. O yüzden bunu kronik kene

[0:36:24.440] kaynaklı hastalıklarla aynı şekilde düşünebilirsin. Sürekli orada duruyor ve

[0:36:28.680] bağışıklık sistemini devamlı dürtüyor. Bunu klinikte de görüyoruz. Eminim Robin

[0:36:33.640] de anlatmıştır. Çok ağır durumda uzun Covid yaşayan hastalar geliyor. Onları

[0:36:38.599] toparlamak için inanılmaz emek harcıyor. Binlerce dolar harcıyorlar. Damar

[0:36:43.760] yoluyla bir sürü tedavi alıyorlar ve sonunda gerçekten iyi oluyorlar. Sonra

[0:36:48.480] ne oluyor? Eski hayatlarına geri dönüyorlar. Daha tırmanıyorlar. Everest

[0:36:53.079] olmasına bile gerek yok. Ve bir anda tekrar tamamen çöküyorlar. Sonra da ne

[0:36:58.040] oluyor? Beni iyileştirmiştin." diyorlar. Benim düşüncem şu: İnsanlar bana

[0:37:03.000] inanmasa bile hepsi değil ama birçoğu aslında sessiz halde bulunan Lime,

[0:37:08.280] Babesia ya da Bartonella ile yaşıyordu ve bu zombi kıyameti bunları ortaya

[0:37:13.359] çıkardı. Eğer bu insanlara Lime'ı yıllardır tedavi eden bizlerin baktığı

[0:37:18.079] yerden bakılsaydı bence tedavileri çok daha kolay olurdu. Ha bu konuda

[0:37:22.680] söyleyecek çok şeyim var ama şunu söyleyeyim. Covid garip bir şekilde hem

[0:37:28.240] benim hastalarım hem de bu alan için bazı açılardan faydalı oldu. Gerçi ben

[0:37:33.079] çok fazla alanda çalışıyorum ama özellikle kene kaynaklı hastalıklar ve

[0:37:38.040] pandas konusundaki farkındalık açısından. Çünkü artık tedavi etmeye

[0:37:41.920] başladık. Pandas mı dedin?

[0:37:43.800] Ah evet. Bu bu nedir?

[0:37:45.920] Evet bu şu şekilde oluyor. Bir çocuk strep streptokok yani boğaz enfeksiyonu

[0:37:49.480] geçiriyor. Aslında romatizmal kalp hastalığını hepimiz yıllardır biliyoruz.

[0:37:53.599] Yani strep olduğunda neden tedavi ettiğimizi de biliyoruz. Çünkü strep

[0:37:58.079] kendi kendine geçebilen bir hastalık olsa bile yaklaşık 7 ila 10 gün içinde

[0:38:03.280] vücut otoantiklar üretmeye başlıyor ve bu antikorlar bazen kontrolden

[0:38:07.440] çıkabiliyor. O yüzden strepi tedavi ediyoruz zaten. Çünkü insanlar strepi

[0:38:11.760] atlatabiliyor. Ama biz bu süreci durdurmak istiyoruz. Daha 50'li yıllarda

[0:38:15.880] bile şunu biliyorduk. Bazen bu antikorlar kontrolden çıkıp kalp

[0:38:19.280] kapakçıklarına saldırıyor ve bu da ömür boyu süren romatizmal kalp hastalığına

[0:38:23.359] yol açıyor. Bazen de böbreklere saldırabiliyorlar. Buna poststrap

[0:38:27.760] glomerülonefrit diyoruz. Yani bunu hep biliyorduk ama 90'ların sonu 2000'lerin

[0:38:33.079] başında NI yani Amerikan Sağlık Enstitüsü'nde çalışan çok zeki bir kadın

[0:38:37.960] Doktor Svedo ve birkaç başka hekim bu antikorların beyne saldırdığını fark

[0:38:42.240] etmeye başladı. Belirtileri de şunlar. Birden başlayan öfke nöbetleri, obsesif

[0:38:47.160] kompulsif belirtiler, bir sürü davranış değişikliği. Dışarıdan bakınca kötü

[0:38:51.640] davranış gibi duruyor ama aslında bu bir nöroenflamasyon tablosu. Bu alan

[0:38:57.000] gelişirken benim de bu tanıya uyan çocuklarım vardı ve dediğim gibi ben

[0:39:01.440] çocuk ne getirirse onu tedavi ederim. O dönemde ülkede belki 12 kişi vardık. Bu

[0:39:06.520] hastaları konuşuyor, birbirimizle fikir alışverişi yapıyorduk. Bana ülkenin dört

[0:39:11.160] bir yanından yüzlerce hasta geliyordu. Çünkü çoğu pediyatrist buna inanmıyordu.

[0:39:15.839] Ben de yıllardır kadrosunda olduğum çocuk hastanesine gidip enfeksiyon

[0:39:19.640] hastalıkları hekimleriyle konuştum. Romatologlarla konuştum. Genel

[0:39:23.640] pediyatristlerle konuştum. Nörologlarla konuştum. Psikiyatristlerle konuştum. Ve

[0:39:28.200] hepsi bana bunun var olmadığını söyledi. Ama ortada şu çocuklar vardı. Herkes

[0:39:33.079] onların kötü davranış sergilediğini söylüyordu. Oysa anneler için durum

[0:39:37.079] şuydu. bir günde çocuklarını kaybetmiş gibiydiler. Bu inanılmaz yıkıcı bir şey.

[0:39:42.200] Biz de bir grup hekim olarak bunu anlamaya çalışıyorduk. Zaten pandas

[0:39:46.000] dediğimiz şey tam olarak bu. Bu alan 90'ların sonlarında gelişmeye başladı ve

[0:39:51.319] nihayet bilimsel camiadan gerçek anlamda destek almamız çok yeni oldu. Sanırım

[0:39:56.480] 2024'tü belki 2025 çok yakın bir tarih ama şuna bak. Covid 2020'de başladı ve

[0:40:03.200] 2022'ye geldiğimizde long Covid diye bir şey olduğunu söyledik. Yani enfeksiyon

[0:40:07.839] sonrası gelişen bağışıklık düzensizliği ve nöroenflamasyon. İşte bu aslında

[0:40:12.920] pandas'ın kendisi açılımı da şu. Enfeksiyon sonrası ortaya çıkan

[0:40:16.640] nöroenflamasyon ve bağışıklık sisteminin dengesinin bozulması. Bu kronik lime'da

[0:40:21.640] gördüğümüz şeyin aynısı. Enfeksiyon sonrası ya da hala aktif olan bir

[0:40:24.880] enfeksiyonun yol açtığı bağışıklık düzensizliği ve nöroenflamasyon ve

[0:40:28.560] pandaslı çocukların aileleri bütün bunların üstüne bir de sürekli ciddiye

[0:40:31.960] alınmamakla karşı karşıya kaldı. Yardım edecek doktor bulamıyorlar. Bu durum

[0:40:35.599] gerçekten yıkıcı. Sonra Covid geldi. 2 yıl boyunca yaşandı ve 2022'de long yani

[0:40:40.599] uzun Covid diye resmi bir tanım aldı. Ardından Pandas için de 2024 ya da

[0:40:45.240] 2025'te tarihleri biraz karıştırıyor olabilirim benzer bir kabul geldi.

[0:40:48.800] Lime'a bakarsak 50 yıldan fazladır var. Ve tahmin et ne oldu? O da ancak 2024 ya

[0:40:54.040] da 2025 yüzünden insanlar bu sonradan gelen etkileri kabul mü ettiler.

[0:41:00.079] Evet. Aslında olan tam olarak şuydu. yıllardır benim hastalarım için histerik

[0:41:05.560] uyduruyorlar, abartıyorlar deniyordu. Sonra bir anda toplumun geneli Covid

[0:41:10.280] geçirdi ve tıp dünyası şunu fark etti. Bir enfeksiyondan sonra bazı insanlarda

[0:41:15.680] uzun süren belirtiler ortaya çıkabiliyormuş. E biz de kendi aramızda

[0:41:19.720] şunu dedik. Hadi ya gerçekten mi? Peki Covid çocukları nasıl etkiledi ya

[0:41:25.440] da gerçekten etkiledi mi? Pandas gibi durumları olan çocuklardan başlarsak

[0:41:30.480] aslında onlar Covid'i oldukça iyi atlattı. Bu sadece benim hastalarım için

[0:41:34.880] değil. Genel nüfusta yapılan araştırmalarda da bu görüldü. Ama genel

[0:41:38.839] olarak çocuklara baktığımızda işte orada tablo değişiyor. Açıkçası çok yıkıcı.

[0:41:44.240] Özellikle Covid sonrasında mikrobiyomu şekillenen çocuklarda bunu net biçimde

[0:41:49.160] görüyorum. Çünkü zaten önceden bir sürü darbe vardı. Annelerin mikrobiyomları

[0:41:53.800] yıllardır glifosata maruz kalıyordu. Bana göre bu en büyük etkenlerden biri.

[0:41:58.200] Şu anda 3ün nesildeyiz ve her nesil bir öncekinden daha hasta ve şimdi bebekler

[0:42:02.920] Covid sonrası dönemdeki annelerden doğuyor. Bebekler steril doğar. Doğum

[0:42:07.319] sırasında annenin vajinal florasını alırlar. Yakın temasla emzirerek annenin

[0:42:12.640] mikrobiyomuyla kolonize olurlar. Ama artık annenin mikrobiyomunda Covid var.

[0:42:17.880] Normalde bağırsaktaki bazı iyi bakteriler butirat ve kısa zincirli yağ

[0:42:22.839] asitleri üretir. Bunlar bağırsağın sağlığı için çok önemlidir. Beynin

[0:42:26.920] sağlığı için çok önemlidir ve bağışıklık sistemini düzenler. Zaten bağışıklık

[0:42:31.520] sisteminin yaklaşık %70'i bağırsaktadır. Covid'in yaptığı en büyük tahribatlardan

[0:42:36.319] biri şu. Bu yararlı bakterilerin bir kısmı ki bazıları için %90'a varan

[0:42:41.240] oranlarda ciddi şekilde azalıyor. Üstelik bu etki Covid'den uzun süre

[0:42:45.920] sonra bile devam edebiliyor ve işte bebekler böyle bir mikrobiyomu

[0:42:49.319] devralıyor. Yani bu bebekler yeniden risk altında. Tabii bu benim hastalarım

[0:42:53.680] için geçerli değil. Çünkü doğumdan hemen sonra müdahale ediyorum. Sistemi ilk

[0:42:57.400] başta Evet. Ama burada sana bir şey sormam

[0:42:59.280] gerekiyor. Çünkü anlattıklarından anladığım kadarıyla eğer annede varsa

[0:43:03.800] spike proteini çocuğa da geçebiliyor diyorsun. Doğru mu?

[0:43:07.280] Aslında spike proteininden bahsetmiyordum ama o da geçer. Evet.

[0:43:11.559] Yani demek istediğim kötü bakteriler diyelim.

[0:43:14.400] Aslında Covid'in kendisinden bahsediyorum. Covid bir bakteriofaj.

[0:43:17.880] Yani bu şu anlama geliyor. Bakterileri enfekte ediyor. Bir durup bunu düşünmek

[0:43:22.359] lazım. Normalde bir virüs benim hücremi enfekte eder. Hücre ya virüsü çoğaltır

[0:43:27.559] ve dışarı salar ya da bağışıklık sistemim devreye girer ve onu yok eder.

[0:43:32.000] Ben bununla başa çıkabilirim ama bir virüsün bakteriyi enfekte etmesi çok

[0:43:36.400] daha tehlikelidir. Çünkü benim öznem sadece ben değil biz yani lime

[0:43:41.640] hastalığım ve ben artık Covid bağırsaktaki bakterileri enfekte etmiş

[0:43:45.280] durumda. Orada yaşamaya devam ediyor. Benim hücremin içinde değil. Dolayısıyla

[0:43:50.319] bağışıklık sistemim onunla savaşmıyor. Çünkü o bakteri zaten iyi bir bakteri

[0:43:54.839] olarak tanınıyor. Ama şimdi bu iyi bakteri adeta zombileşmiş gibi ya da

[0:43:59.240] vampir olmuş gibi ne dersen de sonuçta orada yaşamaya devam ediyor ve bir

[0:44:03.559] şeyler üretmeye başlıyor. Onu nasıl yok edebilirim Cintia? Çünkü

[0:44:08.319] biliyorsun e Doktor Robin bana test yaptı ve bağırsaklarımda olduğunu

[0:44:14.000] düşünüyorum. Onun yaptığı testler virüsün nerede olduğunu da

[0:44:18.520] gösterebiliyor. Yani akciğerde, beyinde ya da başka bir yerde diyebiliyor.

[0:44:23.680] Bendeyse bağırsakta. Peki bunu oradan nasıl temizliyorsun?

[0:44:28.079] Öncelikle şunu bilmek lazım. Şu an bu alanın en uç noktasında çalışan

[0:44:31.920] insanlarla konuşuyorsun. Yani söylediklerimin büyük bir kısmı henüz

[0:44:35.720] genel bilgi değil. Biz bu işin en ön saflarında olanlar bunları şu anda

[0:44:39.200] çözmeye çalışıyoruz. Robin bu konuda gerçekten çok heyecan verici işler

[0:44:43.319] yapıyor. Birlikte çalıştığı bazı araştırmacılarla bunu gerçekten ortadan

[0:44:47.839] kaldırabildiklerini düşünüyorlar. Ama burada Robin'le benim aramda belki aynı

[0:44:52.480] fikirdeyiz, belki değiliz. Şöyle bir fark var. O bunu yapmayı istiyor.

[0:44:56.520] Benimse buna ayıracak zamanım yok. Benim asıl kaygım şu. Diyelim ki gerçekten

[0:45:01.280] ortadan kaldırdık. Diyelim ki onun B9 ve benzeri yaklaşımlarını uyguladın. O ürün

[0:45:06.280] muhtemelen onun da bahsettiği gibi polifenoller içeren bir şey. Yani yine

[0:45:10.040] dönüp dolaşıp gıdaya geliyoruz. Gıda ilaçtır. Zaten kliniğimde naturopatların

[0:45:14.440] olmasının nedeni de bu. Bu arada ben bir tıp doktoruyum. Onu da söyleyeyim.

[0:45:18.160] Diyelim ki bütün bunları yaptın. 3 ay, 6 ay uğraştın ve Covid'i bağırsaktan

[0:45:22.200] temizledin. Sonra ne oluyor biliyor musun? Bir dahaki sefere markete

[0:45:25.400] gittiğinde biri yanından geçiyor, sana hapşırıyor ve işte tekrar başa

[0:45:29.559] dönüyorsun. Yani bilmiyorum. Benim endişem bu. Temizledin diyelim. Sonra

[0:45:33.599] yeniden alıyorsun. İşte beni asıl düşündüren nokta bu.

[0:45:36.119] Bununla yaşamayı öğreniyorsun. Benim için çünkü hastalığımdan dolayı

[0:45:40.280] ben bir şeyle yaşamayı öğrenmekte. Dün doktor Hazan'ın yaklaşımını da çok

[0:45:44.040] değerli bulduğumu söylemeliyim. O da şunu vurguluyordu. Asıl mesele tek tek

[0:45:49.079] kötü şeyleri engellemeye çalışmak yerine iyi bakterileri çoğaltmak. Yani

[0:45:54.160] bağırsakta ne kadar çok iyi bakteri varsa onlar zaten kötü olanları zamanla

[0:45:59.599] baskılıyor. Onun yaklaşımı daha çok denge üzerine. Şunu özellikle yap

[0:46:04.480] demekten ziyade sistemi iyi olanlarla beslemek. Çünkü vücut sen sürekli iyi

[0:46:10.640] şeyler ekledikçe kötü olanları zaten kendi kendine temizliyor diyor.

[0:46:16.040] İki nokta var. Birincisi genel mikrobiyom dengesi konusunda haklısın.

[0:46:20.760] Sana anlatmıştım. İyi bakteriler butirat denen bir madde üretir. Bu madde

[0:46:25.280] hücrelerimizi besler, bağışıklık sistemimizi eğitir, sağlıklı kalmasını

[0:46:29.720] sağlar ve kalın bağırsakta oksijensiz bir ortam yaratır. Bu da kötü

[0:46:34.079] bakterileri baskılar. Yani bu konuda söyledikleri kesinlikle doğru. Covid'i

[0:46:38.319] farklı kılan şey ise şu. Daha önce de anlattığım gibi Covid sağlıklı

[0:46:42.400] mikrobiyomun içinde yaşıyor. Bu yüzden muhtemelen kendi kendine ortadan

[0:46:46.599] kaybolmayacak. Çünkü biz ona doğumdan itibaren bir tür tolerans geliştirmiş

[0:46:51.440] durumdayız. Yani Covid'in enfekte ettiği o bakteri neden o dedim bilmiyorum bu

[0:46:56.319] arada neyse biz onu bizden değil diye işaretlemiyoruz. Aksine bu bizim

[0:47:01.079] dostumuz diyoruz. Çünkü normalde bir sürü iyi iş yapıyor. Sorun da tam olarak

[0:47:05.800] burada başlıyor. Yani görünen o ki insanın kendini mümkün

[0:47:08.960] olduğunca sağlıklı tutması gerekiyor. Bağırsak geçirgenliği olmaması, sistemin

[0:47:12.280] zayıf düşmemesi önemli. Çünkü ancak böyle olursa bu tür şeyler yeniden

[0:47:15.599] vücuda girip her yere yayılma fırsatı bulamaz. Bence kilit nokta tam olarak

[0:47:18.880] bu. Evet. Ve bununla bağlantılı olarak şunu

[0:47:22.040] söyleyebilirim. Akut Covid'de benim yaptığım bir numaralı şey şu. Bunu

[0:47:26.680] söyleyebilir miyim bilmiyorum ama Lorazetide diye bir peptit var. Bağırsak

[0:47:31.040] bariyerini yani hücreler arasındaki sıkı bağlantıları kapatıyor. Eee normalde

[0:47:35.440] bunu çölyakla ilişkilendiririz. Çölyaklı bir kişi glüten yediğinde bu bağlantılar

[0:47:39.800] açılır. Ama mesele sadece glüten değil. Kötü bakteriler, parazitler, toksinler

[0:47:44.559] ve Covid de bu yapıyı açabiliyor ve işte bağırsakta olan şey.

[0:47:48.000] Bana da doktor yurt reçete etti. Şu anda o peptidi kullanıyorum.

[0:47:53.040] Çünkü o zeki biri. Şimdi de otizmli çocuklarla yaptığın

[0:47:58.200] erken dönem çalışmalara geri dönelim dilersen. Özellikle de en azından dışkı

[0:48:03.599] transferi yapılan o çocuk örneğine. Peki sen bunu nasıl fark ediyorsun? Çünkü

[0:48:08.640] çoğu çocuk doğar doğmaz zaten bir pediyatristin takibinde oluyor. Başka

[0:48:13.319] bir şehirden gelmedikçe ya da özel bir durum olmadıkça peki sen ne kadar erken

[0:48:19.000] ortada bir farklılık olduğunu anlamaya başlıyorsun? Bunun doğuştan gelen bir

[0:48:23.599] durum olduğunu mu düşünüyorsun? Yoksa doğumdan sonra gelişen bir süreç mi?

[0:48:28.640] Önce otizm tek bir şey değil. Bu yüzden de konu oldukça karmaşık ve duruma göre

[0:48:33.280] değişiyor. Bazı vakalarda genetik kökenli olabiliyor. Hatta bu noktada

[0:48:37.680] genetik testler çok işe yarıyor. Çünkü genetikse ebeveynler bana şunu diyor.

[0:48:43.319] Demek ki bu benim yaptığım bir şeyden kaynaklanmıyormuş. Bu farkındalık onlar

[0:48:47.839] için çok rahatlatıcı oluyor. A demek otizm genetik olabilir.

[0:48:51.440] Evet doğru. Bazı alt gruplarda böyle. Zaten bir çocukta otizm tanısı

[0:48:56.200] koyduğunda bu konuda söylenecek çok şey var ama temel değerlendirmelerden biri

[0:49:00.960] şudur. Genel bir pediyatrist ya da örneğin bir çocuk hastanesindeki

[0:49:05.720] nörogelişim uzmanları önce bazı olasılıkları dışlamak için testler

[0:49:11.599] yapar. Mesela bazı genetik hastalıklar buna neden olabilir mi diye bakılır.

[0:49:16.160] Eğer bunun genetik olmadığı anlaşılırsa işte o zaman tekrar buraya dönüyoruz.

[0:49:21.160] Yani çoklu darbe teorisine darbe çocuk doğuştan bazı zayıflıklarla gelmiş

[0:49:25.960] olabilir. Bağırsakla ilgili bir hassasiyet. Bazı biyolojik

[0:49:29.760] kırılganlıklar belki genetik değildir ama yine de güçlü ve zayıf yönleri

[0:49:34.400] vardır. Sonra üzerine bir tetikleyici gelir. Bu bazen bir aşı olabilir. Aşı

[0:49:39.640] karşıtı değilim. Her zaman artıları ve eksileri tartmak gerekir. Ama bazı

[0:49:44.520] çocuklarda evet bu otizmi tetikleyebilir. Yani çocuk bir darbe

[0:49:49.440] alır ve otizm tablosu ortaya çıkar. Ama şunu da eklemeliyim. Bazı çocuklarda

[0:49:55.440] daha iki aylıkken bile içimde bir endişe oluşabiliyor. Çünkü otizm esas olarak

[0:50:01.440] iletişime ilgi, insanlarla etkileşim ve bağ kurmayla ilgili bir durumdur. Bu

[0:50:06.559] sinyaller çok erken dönemde belli ol yani 2 yaş civarında mı diyorsun?

[0:50:12.079] Aslında bunun daha erken yapılması gerekiyor. İyi bir pediyatristin bunu

[0:50:16.799] yaklaşık 15 aylıkken en geç yaşına kadar fark etmesi gerekir. Çünkü işe yaradığı

[0:50:22.960] en net bilinen yaklaşımlardan biri erken müdahale. Gerekirse bu kısmı

[0:50:28.079] çıkarabilirsin. Ama şunu söylemeden geçemem. Günümüzde neredeyse herkes

[0:50:33.040] otizm tanısı alıyor. Bu adeta bir bayrak gibi taşınan bir etikete dönüştü.

[0:50:38.599] Nöroçeşitliyim. Dikkat bozukluluğum var. O yüzden otizmliyim gibi. Benim

[0:50:44.359] bahsettiğim bu değil. Ben kişinin hayatını kökten değiştiren, ailesinin

[0:50:49.799] tüm odağını bu duruma yönlendirmek zorunda kaldığı gerçek anlamda ağır

[0:50:54.799] otizmden söz ediyorum. Bu sosyal ortamlarda biraz kaygı yaşayan bir

[0:50:59.799] ergenin bir tanı almasıyla aynı şey değil.

[0:51:03.240] Evet. Bir de sen çocuklar henüz 2 aylıkken bile içgüdüsel olarak bir

[0:51:08.040] şeylerin farklı olabileceğini hissettiğini söylüyordun.

[0:51:11.839] Evet. Yani şöyle ben çocuk dilinden anlıyorum. Yani o yaşta neredeyse bir

[0:51:17.480] veteriner gibi olman gerekiyor. Çünkü bebekler konuşamaz malum. Onlarla

[0:51:21.720] iletişim kurabilmem. Sadece bakarak bazı şeyleri anlayabilmem gerekiyor. Hatta

[0:51:26.240] çoğu zaman doğar doğmaz şunu dediğim olur. Bu çocuk 15 yaşında ehliyet

[0:51:31.040] almadan önce arabayı kaçıracak. Daha ehliyeti, sigortası yokken bile

[0:51:37.200] çünkü enerjisinden, duruşundan belli olur. Bir de tam tersine inanılmaz

[0:51:41.799] sakin, zen gibi bebekler vardır. Ama mesela nörolojik olarak huzursuz bir

[0:51:46.760] bebek gördüğümde hemen endişelenirim. Daha önce bahsettiğim o kız çocuğu gibi.

[0:51:51.960] Normalde bir çocuğu bütün uzmanlara göndermem ama o çocuk nörolojik olarak

[0:51:56.480] huzursuzdu ve ben gerçekten ne olduğunu bulmaya çalışıyordum. Ben erken dönemde

[0:52:02.079] eğer bir şey yolunda değilse bunu gözlerinden anlayabiliyorum. Kısa süre

[0:52:06.599] önce metabolik bir hastalığı olan, gelişemeyen bir bebek gördüm. 4 aylıktı

[0:52:11.280] ve adeta dikkatimi çekmeye çalışıyordu. Odaya girdim, bana baktı, kollarımı

[0:52:16.079] aldım ve bir anda gevşedi. O an bu ne dedim. Sonra kas güçsüzlüğü

[0:52:20.720] olabileceğini düşündüm. Sanki bana şunu söylüyordu. Bunu anlayabilecek kişi

[0:52:25.040] sensin. Hemen glisin, riboz ve birkaç takviye aldım. Biraz anne sütüne

[0:52:29.760] karıştırdım ve orada muayenehanede verdim. Ve sonra bebek doğruldu, ayakta

[0:52:34.520] durabildi. Yani şunu demek istiyorum. İyi bir pediyatrist çocuklarla konuşmayı

[0:52:39.240] bilir. Konuşmadan da onların dilinden anlar.

[0:52:43.520] Bebek dilinden anlamak ilginç. Peki otizmli bir çocuktaki o dışkı transferi

[0:52:48.319] sürecini paylaşır mısın? Yani bunu bizzat sen yapmadın ama gerçekleşmesine

[0:52:53.040] yardımcı oldun. Sonuç ne oldu? Gerçekten çok etkileyici bir hikaye.

[0:52:57.680] Önce şunu söyleyeyim. Tanıdığım en zeki insanlar çoğu zaman otizmli çocukların

[0:53:03.000] anneleridir. Tıpkı ormandaki miselyum ağı gibi düşün. Hani ağaçların altında

[0:53:08.119] her şey birbirine bağlıdır ya. Otizmli çocukların anneleri de böyledir.

[0:53:13.200] Birbirleriyle bağlantılıdırlar. Bilgiyi çok erken yakalarlar. Bu hep

[0:53:17.680] böyle olmuştur. Adeta yer altında çalışan bir ağ gibidirler. Açıkçası

[0:53:23.240] tıpla ilgili bir şey öğrenmek istiyorsan otizmli çocukların anneleriyle

[0:53:27.839] konuşmalısın. Bu olay kariyerimin çok erken dönemlerindeydi. Sanırım yaklaşık

[0:53:33.319] 18 yıl önce otizmli bir hastam vardı ve bu çocukta bağırsakların ana sorunlardan

[0:53:39.040] biri olabileceğini konuşuyorduk. O zamanlar benim de bu konudaki bilgicığım

[0:53:43.680] bugünkü kadar geniş değildi. Ama çevremde özellikle kronik lime gibi

[0:53:48.720] alanlarda çalışan gerçekten büyük düşünen insanlar vardı. Ve aslında fikir

[0:53:54.359] hep aynıydı. Bu kişiler insanlarda dışkı nakli nasıl yapılır, nasıl süzülür,

[0:54:00.200] nasıl hazırlanır ve nasıl uygulanır konusunda bir protokol geliştirmişti. Bu

[0:54:05.119] aile de bunu denemek istedi. Biz protokolü biraz uyarladık ama asıl zor

[0:54:09.480] kısım donör bulmaktı. Çünkü artık kim gerçekten sağlıklı ama Kaliforniya'da

[0:54:14.440] bir çiftlikte yaşayan, hayatları boyunca çok temiz bir yaşam sürmüş bir aile

[0:54:18.880] vardı. O çocuğun ailesi Kaliforniya'ya uçtu. Bu aileden örnek aldı. Gerekli

[0:54:24.680] işlemleri yaptı ve çocuğa rektal yolla uyguladı. Ve şunu gördük. Bu her şeyi

[0:54:29.319] çözmedi ama etkileşimde artış, konuşmada ilerleme ve huzursuzlukta azalma oldu.

[0:54:36.240] Bu da aslında çok mantıklı. Çünkü bağırsakla beyin arasında çok güçlü bir

[0:54:42.160] bağ var. Yani özetle şunu söyleyebiliriz. Otizmli

[0:54:46.200] bir çocukta temel ve en önemli yaklaşımlardan biri mutlaka dışkı nakli

[0:54:51.079] olmak zorunda değil. Asıl kritik olan çok sağlıklı bir bağırsak. bağırsak

[0:54:55.880] üzerinde çalıştığında bu gerçekten çok büyük fark yaratabiliyor. Belki her şeyi

[0:55:01.200] %100 değiştirmiyor ama etkisi son derece belirgin oluyor.

[0:55:05.119] Kesinlikle. Kesinlikle çok önemli ve ne kadar erken başlanırsa o kadar iyi.

[0:55:09.319] Çünkü pediyatride bazı gelişimsel dönemler var. Kritik dönemler

[0:55:12.280] geçildikten sonra geri dönüp telafi etmek çok daha zor oluyor.

[0:55:15.520] Ne gibi? Hangi yaşlar? Mesela şöyle düşün. Bir çocuk

[0:55:18.720] emeklemeden yürümeye başlarsa beynin kurulumu doğru şekilde gerçekleşmiyor.

[0:55:22.680] Oysa bu sırayı böyle yaşamamız gerekiyor. Bu sadece bir örnek. Ya da

[0:55:26.160] şunu düşün. İnsan dünyadaki yerini başkalarıyla ilişkisi üzerinden öğrenir.

[0:55:30.400] Eğer bir çocuk 10 yaşına kadar başkalarıyla gerçek bir ilişki

[0:55:33.280] kuramazsa, gelişimi doğal olarak farklı bir yönde ilerler. 7 yaş civarında

[0:55:37.640] çocuğun kendi bireyselliğini oluşturmaya, ailesinden biraz ayrışmaya

[0:55:41.280] başlaması gerekir. 13 yaş civarındaysa odağın akranlara kayması beklenir. Yani

[0:55:46.280] gelişimin belirli aşamaları ve sıraları var. Bunlar atlandığında ya da

[0:55:49.760] geciktiğinde her şey farklı şekilde yok. Evet. 7 ve 13 yaş gibi zamanlarda bu

[0:55:54.200] farkları hissettim. Günümüzde ayrıca dikkat eksikliği ve hiperaktivite

[0:55:58.559] bozukluğu tanısı alan çok fazla çocuk duyuyoruz. Eminim senin kliniğinde de

[0:56:02.599] bunlardan oldukça fazla vardır. Bu hep vardı ama evet belki de şimdi

[0:56:07.680] daha fazla. Çünkü çocuklar sağlıklı değil ve Covid gibi durumlar var. Lafını

[0:56:11.960] kestim. Lütfen devam et. Hiç sorun değil. Bu çocuklara ilaç

[0:56:16.160] kullanmadan yardımcı olabilmek için birçok yöntem olduğunu söylüyorsun.

[0:56:21.119] Zaten ilk başvurduğun şeyin ilaç olmadığını düşünüyorum. Doğru mu?

[0:56:25.880] Doğru. Yani yine dönüp dolaşıp artıları ve eksileri tartma meselesine geliyoruz.

[0:56:31.400] Açıkçası bu konu hakkında bir saat konuşabilirim ama şunu söyleyeceğim. Ben

[0:56:36.359] ADHD'nin aslında bir süper güç olduğunu düşünüyorum. A şöyle anlatıyorum

[0:56:40.920] çocuklara. Sıkıcı insanlar saatte 90 kmre ile gider. Direksiyonları iyidir.

[0:56:46.880] Frenleri vardır. ADHD'li biri ise saatte 250 kmre ile gider. Her yere uçarcasına

[0:56:53.640] gider. Bu şu anlama gelir. Bir sürü farklı yere ulaşabilirler. Bağlantılar

[0:56:58.559] kurabilirler. İnanılmaz yaratıcı ve parlaktırlar. Sorun şu ki direksiyon

[0:57:03.720] yoktur, fren yoktur. O yüzden sıkıcı bir ortamda mesela sınıfta oturup sessiz

[0:57:08.799] kalmaları çok zordur. Bu çocuklar için mesele hastalığı tedavi etmek değil.

[0:57:14.079] Dünyada kendileri olarak nasıl var olacaklarını öğrenmeleri. Bu kanser gibi

[0:57:19.119] bir tanı değil. Daha çok bir özellik. Ben onlara bunun bir süper güç olduğunu

[0:57:23.480] anlatıyorum. Eğer bu süper güçle okul gibi bir ortamda işlev görebiliyorlarsa

[0:57:28.960] harika ama olmuyorsa o zaman ailece bazı yollar öğrenmek gerekiyor. Mesela bende

[0:57:34.920] de ciddi bir dikkat eksikliği var. Eğer bir konferansta oturmak zorundaysam ilaç

[0:57:40.200] alırım ama klinikteyken bir odaya girerim. Hasta beni çok heyecanlandırır.

[0:57:45.200] Kafamda bir sürü bağlantı kurarım. Tam sıkılacakken hemşire beni bir sonraki

[0:57:50.240] odaya götürür. Yani ben kendime uygun bir sistem kurdum. Liste yaparım. Kendim

[0:57:55.599] olmayı öğrendim. Ailenin görevi de çocuğa dünyada kendisi olarak nasıl var

[0:57:59.880] olacağını öğretmek. Ama sorun şurada başlıyor. Bu çocuklar aynı zamanda

[0:58:05.039] başkalarıyla ilişkileri içinde kim olduklarını öğreniyorlar. Eğer anne

[0:58:09.599] babadan okuldan ya da notlardan aldıkları mesaj şuysa: "Sen rahatsız

[0:58:14.240] edicisin. Baş belasısın. Zeki değilsin. Oysa çoğu çok zeki ama dikkatlerini

[0:58:20.240] veremiyor. Benim ilaca mesafem ilaçtan nefret ettiğim için değil. Asıl

[0:58:24.920] sevmediğim şey çocuğun kendisiyle ilgili algısının zamanla bozulması. O yüzden

[0:58:29.799] belli bir yaşa geldiklerinde bu konuşmayı yapabiliyoruz ve ilaç devreye

[0:58:34.000] girebiliyor. Mesela çocuk ilacı sadece ihtiyaç duyduğu günlerde alabilir. Salı

[0:58:39.200] günü zor bir ders varsa o gün ya da benim gibi sadece konferans günü ve

[0:58:44.039] birden ne oluyor biliyor musun? Çocuk sınıfta sakinleşebiliyor, oturabiliyor.

[0:58:48.400] Çünkü bir de şu var. Bu çocuklar sürekli söz keser. Ben de keserim.

[0:58:53.280] Heyecanlanırım ve bir şey söylemek isterim. Bu çevre için çok yorucu

[0:58:57.640] olabilir. Annelerin, babaların tepkileri de çok etkili. Annemin bana 13

[0:59:02.359] yaşındayken söylediği bir şeyi hiç unutmam. Cindy, bazen seninle olmak

[0:59:07.319] gerçekten çok zor ve ben şunu düşündüm. Ne yani ben zor biri miyim anne? Neyse

[0:59:13.920] ki ben bunu atlatabildim ama bazı çocuklar için bu çok yıkıcı. Eğer çocuk

[0:59:18.680] bunu annesinin gözlerinde görüyorsa, öğretmenin gözlerinde görüyorsa bu

[0:59:23.520] onların kimliklerinin temelini böyle kurmalarına yol açıyor. İşte tam bu

[0:59:28.000] noktada ilaç gerçekten çok yardımcı olabiliyor.

[0:59:32.240] Peki sen emzireme konusunda ne öneriyorsun? Annelerin çocuklarını ne

[0:59:36.400] kadar süre emzirmesi gerektiğini düşünüyorsun? Sanki bunun için sihirli

[0:59:41.359] bir süre varmış gibi. Evet. Ama önce şunu söyleyeyim. Asla

[0:59:44.960] yargı yok. Bu alanda çalışırken şunu çok net öğrendim. Her ebeveyn elinden

[0:59:49.880] gelenin en iyisini yapar ve kendisi için doğru olan kararı verir. O yüzden

[0:59:54.480] emzirmemeyi seçen hiçbir annenin şu anda beni dinleyip kendini suçlamasını

[0:59:58.880] istemem. Gerçekten elinizden gelenin en iyisini yapın. Ama ideal bir dünyada

[1:00:04.119] konuşursak 80'li yıllarda o dönemin ABD başcerrahı olan Se. Ever Cope bile

[1:00:10.760] annelerin 2 yaşına kadar emzirmesi gerektiğini söylemişti. Eee o zamanlar

[1:00:15.000] bu hiç popüler bir görüş değildi. Tabii beyin gelişimine baktığımızda da bu çok

[1:00:19.119] anlamlı. Hani büyüme eğrilerinden bahsetmiştim ya. Baş çevresi yaklaşık 18

[1:00:23.760] aya kadar hızla büyür. Sonra yavaşlar. Aynı dönemde kafatasındaki sütürler

[1:00:28.119] kapanır. Başın büyümesini belirleyen şey beynin büyümesidir. Beyin büyümesini ne

[1:00:32.839] sağlar? Miyelinleşme. Yani sinir hücrelerinin etrafının yağlarla

[1:00:37.359] kaplanması. Bu da çok özel, kaliteli yağlara ihtiyaç duyar. Bu yağların yapı

[1:00:42.200] taşları nereden gelir? Annenin vücudundan. Anne bu öncül maddeleri anne

[1:00:47.680] sütüyle bebeğe verir. Eğer bu iyi yağlar yoksa beyin olması gerektiği gibi

[1:00:52.280] gelişemez ve bu süreç için kritik bir dönem vardır. Yaklaşık 1824 ay civarında

[1:00:58.200] kapanır. Yani ideal koşullarda emzirmenin bu süreye kadar devam etmesi

[1:01:03.280] en uygun olurdu. Ama biliyorum ki bazı toplumlarda bu sosyal olarak kabul

[1:01:08.680] görmüyor. Bir de bazı bebekler var ki 9 ayda e kendi kendilerini sütten

[1:01:14.200] kesiyorlar. O çocuklar da hani arkana dönüp el sallayarak anaokuluna giden

[1:01:19.240] tiplerdir. Tamam ben hazırım der gibi. Gayet iyidirler. Yollarına devam

[1:01:23.559] ederler. Peki emzirmeye devam etmenin ekstra bir

[1:01:28.319] faydası var mı? Geçen gün biriyle konuşuyordum. Bir podcast yaptım.

[1:01:34.720] Sezarienle doğum yaptığı için çocuğun bağışıklık sistemini desteklemek

[1:01:40.480] istemiş. Bu yüzden bir çocuğunu 3 yaşına kadar

[1:01:45.200] diğerini ise 4 yaşına kadar emzirdiğini söyledi.

[1:01:50.400] Aslında ben de kendi çocuklarımı farklı sürelerde emzirdim. Birini 1,5 yaşına

[1:01:55.000] kadar, birini 2 yaşına kadar, diğerini de 2,5 yaşına kadar. Ama bu sürekli

[1:01:59.760] emzirme şeklinde değildi. Memeye yapışık bir durum yoktu. daha çok yatmadan önce

[1:02:04.319] gibi. O yüzden o anneye ilk söyleyeceğim şey şu olurdu. Kendisi için ne doğruysa

[1:02:09.520] onu yapsın. Bu harika ve söylediği şeyde de haklı. Çünkü bağışıklık açısından

[1:02:14.279] anne sütünün çok özel bir tarafı var. Bebek anne karnındayken annenin o ana

[1:02:18.880] kadar sahip olduğu tüm antikorları alır. Ama doğduğunda bağışıklık sistemi henüz

[1:02:23.599] çok deneyimli değildir. Diyelim ki anne babayı öptü ve babada grip var. Anne

[1:02:27.920] gribe karşı antikor üretir ve bunları anne sütüyle bebeğe verir. Bu antikorlar

[1:02:32.720] bebeğin ağız florasına yerleşir ve bebek çoğu zaman hastalığı bile kapmaz. Bu

[1:02:36.839] açıdan kesinlikle haklı. Ama şunu da söyleyeyim. Mesela otizmli çocuklarımda

[1:02:41.920] annelerden 2 yaşından sonra bile süt sağmaya devam etmelerini isterdim. Bazen

[1:02:47.039] 6 yaşına kadar biberon değil ama bardakla vermelerini önerirdim. Çünkü

[1:02:51.839] plasmalojenleri vermenin başka bir yolunu bilmiyordum. beyne gitmesi

[1:02:55.880] gereken o temel yağ asitlerini almaları gerektiğini biliyordum ama elimde başka

[1:03:00.920] bir seçenek yoktu. Ta ki 2021'in Mart ayında Dem Bebebek'le tanışana kadar

[1:03:05.559] yönelinen o an gerçekten ağladım çünkü bunu mümkün kılmıştı. O günden beri tüm

[1:03:10.799] hamilelere plasmalojen hediye ediyorum. Çünkü sağlıklı beyinlerle doğmayan

[1:03:15.240] bebekleri tedavi etmektense daha doğmadan bu sorunu önelmek istiyorum ve

[1:03:19.680] maddi olarak mümkünse her annenin gliya ile başlamasını öneriyorum. Bitirmeden

[1:03:23.960] önce şunu eklemek istiyorum. Birkaç hafta önce bir aile bana ulaştı. Meğer

[1:03:29.599] Doktor Good Gudunov'la yaptığımız programı izlemişler ve otizmli çocukları

[1:03:34.400] için kliniğe ulaşmaya çalışmışlar. Benden de yardım istemişlerdi ama ben

[1:03:40.200] geri dönmeden önce klinikten zaten yanıt almışlar. Bu beni gerçekten çok

[1:03:45.880] duygulandırdı. insanlara bir şekilde dokunabildiğimi bilmek. Eee, en azından

[1:03:51.839] ulaşabilen, maddi olarak karşılayabilen, seyahat edebilen insanlara. Çünkü

[1:03:56.920] buradan Los Angeles'a ya da Kanada'ya gitmek herkes için kolay değil. Ama

[1:04:02.640] eminim ki bu podcast Lime'la mücadele eden ya da çocuklarıyla ne yapacağını

[1:04:08.839] bilemeyen pek çok insan için bir ışık olacak. Özellikle dikkat eksikliği olan

[1:04:14.880] çocuklarla ilgili anlattıkların çok çok güzeldi. Gerçekten çok değerliydi. Belli

[1:04:21.039] ki bunu bizzat yaşamış olmandan geliyor. Annenin söylediklerini anlatırken o

[1:04:26.359] duygu çok net geçti. Hatta geçen gün bir danışanım vardı. Çocukluğunu neredeyse

[1:04:32.359] birebir böyle tarif etti. herkes için bir rahatsızlık gibi hissettiğini

[1:04:37.559] söyledi. Arkadaşlarının bile onu gördüklerinde eyvah yine geliyor

[1:04:43.119] dediğini şu an 44 yaşında ve hala bunu içinde taşıyor.

[1:04:47.880] Evet. Çünkü insan hayatının şekillendiği o erken yıllarda dünyadaki yerini kim

[1:04:52.400] olduğunu öğreniyor. Bu gerçekten çok etkileyici ve şunu da mutlaka söylemem

[1:04:56.680] lazım. Pek çok araştırma şunu gösteriyor. Ebeveyn olmayan tek bir

[1:05:00.400] yetişkin bile bir çocuğun hayatının yönünü tamamen değiştirebiliyor. Bu

[1:05:04.000] yüzden bizi izleyen herkese şunu söylemek istiyorum. Karşınıza sizin

[1:05:07.400] çocuğunuz olmayan ama zorlandığını gördüğünüz bir çocuk çıkarsa onun

[1:05:11.000] yanında olmak, gerçekten orada olmak, onu fark etmek ve onun için güvenilir

[1:05:14.799] bir yetişkin olmak o çocuğun hayatında inanılmaz bir fark yaratabilir.

[1:05:18.680] Özellikle de annesinin içinden of dediği öğretmenlerin de benzer bir yorgunlukla

[1:05:23.880] baktığı çocuklardan biri ise evet tam da o çocuk için bu çok şey değiştirebilir.

[1:05:28.359] Mesela onlara sıkıca sarılmak gibi. Aynen öyle. Ve onların yanında olun.

[1:05:35.279] Cintya, zaman ayırdığın için çok teşekkür ederim. Gerçekten harikaydı.

[1:05:40.960] Umarım çok yakında Amerika'da görüşürüz. Ben de öyle düşünüyorum ve bugün için

[1:05:47.039] teşekkür ederim. Bu aslında benim ilk podcastim. Seni seçtim.

[1:05:52.160] Bunun için de ayrıca teşekkürler. Evet, çok teşekkürler.

*Transkript YouTube'dan alınmıştır.