[0:00:00.080] Rapamis'in biyolojik yaşlanmayı yavaşlattığına dair makul ve bilimsel

[0:00:04.520] bir gerekçe bulunan seçenekler arasında şu anda elimizdeki en iyi seçenek.

[0:00:09.170] [müzik] Sen bu abartılı beklentileri ve gerçekçi

[0:00:12.040] olmayan longevity müdahalelerini eleştiriyorsun.

[0:00:15.120] Haklısın. Bir şeyin klinik olarak yaşlanmayı yavaşlattığı ya da tersine

[0:00:18.400] çevirdiği kanıtlandı diye iddia edilmesi doğru değil. Bu açıkça bir yalan.

[0:00:21.920] Beslenme, egzersiz, uyku kalitesi [müzik] ve sağlıklı insan ilişkileri

[0:00:25.240] dışında yaşlanmayı yavaşlattığı klinik olarak kanıtlanmış hiçbir şey yok.

[0:00:28.400] Kanıtlanmış başka hiçbir müdahale yok. Eğer insanları bir şeyden özellikle uzak

[0:00:31.880] durmaları konusunda uyarmak isteseydim onları bu tür iddialardan uzak durmaları

[0:00:35.520] konusunda uyarırdım. Ben Esra Çavuşoğlu. [müzik]

[0:00:38.600] 19 yıldır ayık bir hayat yaşıyorum. Bağımlılık hastalığı ile mücadelem beni

[0:00:42.920] beden ve performansımı iyileştirmek, [müzik] hayat kalitemi arttırmak, daha

[0:00:46.360] sağlıklı ve uzun yaşamak için yeni yöntemler, cihazlar ve takviye ürünler

[0:00:50.280] araştırmaya yönlendirdi. Bağımlılık hastalığı, bayacking ve longevity

[0:00:54.719] alanlarındaki kendi deneyimlerimden dünyadaki son gelişmelere. Çığır açan

[0:00:58.800] girişimcilerden uzman akademisyenlere yıllardır yaptığım sohbetler artık her

[0:01:03.800] hafta Ayık Kafa Podcastı. Ayık Kafa Podcast'e hoş geldiniz. Bugün

[0:01:09.040] Longevity biliminin en tartışmalı ve en yanlış anlaşılan konularından birine

[0:01:13.320] Rapamisine derinlemesine dalıyoruz. Konuğum dünyanın önde gelen yaşlanma

[0:01:17.240] araştırmacılarından biri olan ve Rapamisinin yaşam süresi ve sağlık

[0:01:21.200] süresi üzerindeki etkileri konusunda en etkili çalışmaları yapmış bilim insanı

[0:01:25.880] Doktor Matt Kepberline. Matt Rapamisinin şimdiye kadar hayvanlarda test edilmiş

[0:01:31.280] en tekrarlanabilir lonjaviti müdahalesi olduğunu, maya, solucan ve farelerde

[0:01:35.880] yaşam süresini uzattığını, hatta köpeklerde sağlık göstergelerini

[0:01:39.479] iyileştirdiğini ancak insanlar için hala araştırma aşamasında olduğunu anlatıyor.

[0:01:44.360] Bu bölümde Rapamisinin Mtor yolu üzerinden nasıl çalıştığını ve bunun

[0:01:48.240] yaşlanma açısından ne anlama geldiğini, köpek yaşlanma projeleri ve diğer

[0:01:52.439] çalışmaların bağışıklık fonksiyonu, inflamasyon ve health spen hakkında

[0:01:56.280] neler ortaya koyduğunu, medyanın neden takviyeleri sıkça abarttığını ve tüm bu

[0:02:00.640] heyecana rağmen insanlar için gerçek klinik kanıta sahip tek müdahalenin

[0:02:04.840] yaşam tarzı olduğunu konuşuyoruz. Longevity ilaçları etrafındaki hype,

[0:02:09.360] iddialar ve pazarlama dili kafanızı karıştırıyorsa bu bölüm netlik

[0:02:13.040] kazandıracak. Matt yaşlanma araştırmaları ilerlerken neyin gerçek,

[0:02:17.160] neyin yanıltmacı olduğunu ve gerçekte neye dikkat etmemiz gerektiğini açıkça

[0:02:20.800] ortaya koyuyor. Ayık kafa bu bölümü Gedik Eğitim Vakfı katkısıyla sizlere

[0:02:25.599] ulaşıyor. 30 yılı aşkın süredir gençler, çocuklar ve kadınların eğitimine destek

[0:02:31.000] veren burslar, projeler ve sosyal çalışmalarla onların hayallerine

[0:02:35.480] ulaşmalarına imkan sağlayan Gedik Vakfı ile bu yolculukta birlikte olduğumuz

[0:02:39.720] için gurur duyuyoruz. Eğitime yatırım geleceğe yatırımdır. Siz de Ayık Kafaya

[0:02:45.080] konuk olan alanında dünya çapında başarılı uzmanlara isterseniz orijinal

[0:02:50.040] İngilizce kayıtlarıyla, isterseniz Türkçe çeviriyile ve tamamen ücretsiz

[0:02:54.800] şekilde ulaşmaya devam etmek için kanala abone olun, bölümlere yorum yazın,

[0:03:00.159] beğenin ve paylaşın. En güncel bilimsel verilere dayanan içeriklerimize ulaşmaya

[0:03:05.280] devam edebilmek için siz de böylece destek verin. Doktor Matt Kabirlain Ayık

[0:03:10.120] Kafa podcast'e hoş geldin. Seni burada ağırlamak benim için büyük bir onur.

[0:03:14.640] Gerçekten çok heyecanlıyım. Loncevity alanında çok önemli bir isimsin.

[0:03:18.799] Gerobilimde çığır açan çalışmalarım var. Sanırım ilk çalışmaların Searin 2

[0:03:23.480] üzerineydi. Sonrasındaki çalışman korunmuş mekanizmalar. Bu araştırma

[0:03:28.280] yaşlanmanın temel biyolojik süreçlerinin mayadan memelilere kadar farklı türler

[0:03:33.000] arasında ortak olduğu prensibini güçlendirmiştir. Yani kısacası yaşam

[0:03:37.560] süresinin gerçekten uzatılabildiğini göstermiş oldun. Doğru mu?

[0:03:41.680] Evet. Evet. Teşekkür ederim. Öncelikle burada olmak benim için bir zevk ve bu

[0:03:44.760] podcast'i gerçekten dört gözle bekliyordum.

[0:03:46.680] Harika. Son zamanlarda benim çok ilgimi çeken, senin de yoğunlaştığın ve

[0:03:52.159] insanların hayatında bununla fark yaratmaya çalıştığın repamisin molekülü

[0:03:58.079] ben de kullanıyorum ve şu anda yaşamı uzatma ya da hayatımızdaki bazı şeyleri

[0:04:04.079] değiştirme konusunda en umut verici molekül olduğunu düşünüyorum. Bununla

[0:04:09.000] ilgili çok fazla karışık mesaj da var. O yüzden çok merak ediyorum. Ama önce

[0:04:13.879] şuradan başlayalım. Repamisin normal koşullarda nedir?

[0:04:18.359] Rapamisin bir ilaç yani küçük bir molekül ilk olarak Easter adasında

[0:04:23.199] bulundu. Oradaki toprakta yaşayan bir bakteri tarafından üretiliyor.

[0:04:27.400] Rapamisinin yaptığı şey temelde Emtor adlı bir proteini baskılamak. Mentorun

[0:04:32.600] açılımı mekanistik rapamisin hedefi yani proteinin adı ilaca göre verilmiş.

[0:04:38.160] Meteorun temel görevi ise şöyle. bildiğimiz tüm ökaryotik hücrelerde yani

[0:04:43.240] bakteri olmayan hücrelerin hepsinde bulunuyor ve hücreye ya da organizmaya

[0:04:47.840] çevreyi algılamasında yardımcı oluyor. Çevrenin büyüme ve üreme için uygun olup

[0:04:52.840] olmadığına karar verilmesini sağlıyor. Bu kararı etkileyen en önemli

[0:04:57.039] sinyallerden biri de ortamdaki besin miktarı. Bunu evrimsel açıdan düşünürsen

[0:05:02.280] bir hücrenin ya da bir hayvanın yanlış karar verip ortada yeterince yiyecek

[0:05:06.560] yokken üremeye kalkması başarı getirmez. Çünkü yavrularını besleyemezsin. Bu

[0:05:11.680] yüzden MTOR hücrenin ya da organizmanın doğru kararı vermesine yardımcı oluyor.

[0:05:17.080] Rapamisin ise temelde hücreyi kandırıyor ve ortalıkta çok az besin varmış gibi

[0:05:22.319] düşündürüyor. Emptor azaltıyor. tıpkı oruç tuttuğunda ya da kalori kısıtlaması

[0:05:28.039] yaptığında olduğu gibi gerobilim yani yaşlanma bilimi ve yaşlanma biyolojisi

[0:05:33.319] alanındaki çalışmalardan bildiğimiz şey şu: "Tor'u baskıladığında yaşlanma

[0:05:38.039] süreci yavaşlıyor gibi görünüyor ve hücreler, hayvanlar daha uzun yaşıyor.

[0:05:42.560] Üstelik sadece daha uzun yaşamıyorlar. Hayatları boyunca daha sağlıklı

[0:05:46.560] kalıyorlar. Yaşa bağlı hastalıklar azalıyor. Fonksiyon kayıpları daha az

[0:05:50.880] oluyor ve laboratuvarda insana en yakın model olan farelerde yaşlı farelere

[0:05:56.680] rapamisin verdiğinde yalnızca ömürleri uzamıyor. Yaşlanmayla birlikte gelen

[0:06:01.759] bazı işlev kayıplarını da tersine çevirebiliyorsun.

[0:06:08.639] Biz kendi laboratuvarımızda ağız içinde görülen periyodontal hastalığın geri

[0:06:12.759] döndüğünü gösterdik. Başka araştırmalar yaşlı farelerde kalp fonksiyonunun,

[0:06:17.840] bilişsel fonksiyonun düzeldiğini ortaya koydu. Hatta yaşlı dişi farelerde

[0:06:22.319] yumurtalık fonksiyonundaki düşüşün bile geri döndüğüne dair bulgular var. Tüm

[0:06:27.039] bunlar yüzünden Rapamis'in bence hala biyolojik yaşlanmayı gerçekten

[0:06:31.280] yavaşlatabildiği görünen ilaçlar arasında altın standart. Ayrıca

[0:06:35.560] rapamisinin en ilginç taraflarından biri şu: Tedaviye orta yaşta başlandığında

[0:06:40.639] bile en azından farelerde faydaların çoğu yine görülüyor. Bu da insanlar ya

[0:06:45.599] da evcil hayvanlarımız için düşündüğümüzde büyük bir avantaj.

[0:06:49.319] Rapamisinin laboratuvar dışında da yaşlanma üzerinde benzer etkileri olup

[0:06:53.800] olmayacağı konusu beni gerçekten heyecanlandırıyor.

[0:06:57.479] Zaten son 15 yıldır yaptığım çalışmaların önemli bir kısmı da bunun

[0:07:01.840] üzerine Rapamisinin laboratuvar dışındaki gerçek hayatta ne kadar benzer

[0:07:06.280] etki gösterdiğini test etmeye çalışıyorum.

[0:07:08.879] Ama aslında bu ilaç bir bağışıklık bastırıcı ve yaygın olarak organ nakli

[0:07:13.479] için kullanıyorlar. Aynen öyle. Rapamis'in ilk olarak FDA

[0:07:17.639] tarafından organ nakli reddini önlemek için onaylanmıştı. Pek çok farklı

[0:07:21.759] kullanım alanı için de incelendi. Kanser karşıtı bir ilaç olarak çalışıldı. Hücre

[0:07:26.960] çoğalmasını baskılayıcı etkileri için çalışıldı. Mantar karşıtı etkileri için

[0:07:31.400] de incelendi. Ama ilk onaylandığı kullanım organ nakli reddini önlemek

[0:07:36.560] için bağışıklık baskılayıcı bir ilaç olmasıydı. Bence şunu söylemek önemli.

[0:07:41.440] Rapamisinin bağışıklık sistemi üzerindeki etkileri sadece baskılama

[0:07:45.240] kadar basit değil. Aslında bir bağışıklık düzenleyici ve DOS

[0:07:49.560] rapamisinin bağışıklık sistemi üzerindeki etkisine bakarken gerçekten

[0:07:53.280] kritik. Bunu vurguluyorum. Çünkü immünosüpresan kelimesini duyunca

[0:07:57.199] insanlar hemen endişeleniyor ki bu normal. Ama şunu da belirtmek gerekiyor.

[0:08:01.759] Oruç rapamisinden çok daha güçlü bir bağışıklık baskılayıcıdır. 24 saatlik

[0:08:06.720] bir oruç bağışıklık fonksiyonunu olumsuz etkiler. Bağışıklığı baskılar. 24

[0:08:11.800] saatten daha uzun açlıkta enfeksiyon kapma olasılığın artar. Yani bağışıklık

[0:08:16.759] sistemini etkileyen pek çok şey var ve bu kelimeyi kullanırken dozun ya da

[0:08:21.479] etkinin ne kadar olduğunun farkında olmak önemli. Bu yüzden ben rapamisini

[0:08:26.319] bağışıklık düzenleyici bir ajan olarak tanımlamayı tercih ediyorum. bağışıklık

[0:08:30.800] fonksiyonunu bu kadar güçlü şekilde düzenleyebilmesinin nedeni şu:

[0:08:34.839] Enfeksiyon aldığında bağışıklık hücrelerin hızlıca bölünür ve daha önce

[0:08:39.519] konuştuğumuz gibi rapamisin hücre bölünmesini yavaşlatır. Rapamisin

[0:08:44.120] dolaşıma girdiğinde ilk karşılaşan hücreler bağışıklık hücreleri olur. Bu

[0:08:48.920] yüzden bağışıklık yanıtı üzerinde etkisi oluyor. Rapamisini bir antiinflamatuar

[0:08:54.480] olarak da tanımlayabilirsin. Çünkü bağışıklık baskılayıcı dediğin şey

[0:08:58.600] aslında budur. yani enflamasyonu azaltır. Bu kelimeler duruma göre olumlu

[0:09:03.200] ya da olumsuz algı yaratabiliyor. Ben kelimelerden çok verilerle hareket

[0:09:07.360] etmeyi tercih ederim. Yani rapamisinin belirli bir dozda ve belirli koşullarda

[0:09:12.480] ömür üzerinde, organ nakli reddi üzerinde ya da sağlıklı yaşam

[0:09:16.120] ölçütlerinde tam olarak ne etkisi var? Buna bakmak lazım. Çünkü bence doz

[0:09:22.000] kullanım süresi ve diğer tüm değişkenler rapamisinin bir hayvanda ya da insanda

[0:09:27.920] ne sonuç verdiğini konuşurken mutlaka hesaba katılmalı.

[0:09:31.360] Çok iyi anladım. Ben ilk başladığımda o zamanlar Amerika'da yaşıyordum ve

[0:09:36.800] fonksiyonel tıp doktoru bir arkadaşım vardı. Kendisi bunun bileşik bir

[0:09:41.000] formülünü kullanıyordu. Adı neydi? Sirolimus molekülün kendisi ama

[0:09:45.640] Sirolimus'un bileşik hazırlanmış formları var ve sonra onaylı tabletleri

[0:09:49.959] de var. Bir de Rapamun var. Bu sadece bir marka adı ama hala sirolimus. Yani

[0:09:55.920] hepsi aynı molekül, aynı formülasyon. Amerika yaşıyordum ve o zamanlar ilacın

[0:10:02.079] eczane formunu bulmak çok daha zor ve pahalıydı. Eee, bahsettiğim dönemse en

[0:10:08.760] az 7 yıl hatta belki 10 yıl öncesi bile olabilir. Bana önerilen kullanım şekli

[0:10:14.800] aralıklı kürler halindeydi. Yani sadece birkaç hafta kullan. Yani haftada bir

[0:10:21.519] al, 6 hafta devam et, sonra bırak, 6 ay sonra tekrar başla şeklindeydi. Sonra bu

[0:10:29.120] podcast işine girerken insanların bu konuyu nasıl anlattığını görmek için bir

[0:10:35.120] sürü podcast dinlemeye başladım. O zaman duydum ki meğer insanlar bunu artık

[0:10:41.279] sürekli haftada bir olarak kullanıyormuş. Peki arada ne değişti? Bu

[0:10:47.360] kullanım miktarını nasıl dönüştürdünüz? Faredeki veriyi insana nasıl

[0:10:53.480] uyarlıyorsunuz? Açık konuşayım. Bu konuda hala tamamen

[0:10:57.839] kesin bildiğimiz bir şey yok. Kimse yaşam süresi ya da sağlık süresi için en

[0:11:02.920] doğru doz nedir gerçekten bilmiyor. Çünkü elimizde bunu net olarak

[0:11:08.160] gösterecek bir klinik çalışma yok. O yüzden hayvan çalışmalarından,

[0:11:13.200] rapamisinin nasıl çalıştığını bildiğimiz mekanizmalardan ve az sayıdaki insan

[0:11:17.760] denemesinden yola çıkarak fikir yürütüyoruz. Bunu birkaç temel noktada

[0:11:22.240] toparlayabilirim. Fare çalışmalarının çoğunda kullanım sürekli. Bazılarına

[0:11:26.839] gençken başlanıyor, bazılarına yaşlıyken ama sonra ömürleri boyunca her gün

[0:11:31.720] yemlerine katılarak veriliyor. Ama aralıklı kullanımın işe yaradığını

[0:11:36.000] gösteren çalışmalar da var. Mesela bizim laboratuvarda yaptığımız bir deneyde 20

[0:11:40.839] aylık farelere 3 ay boyunca repam isim verdik. 23 aylık olduklarında tamamen

[0:11:45.720] kestik. Yine de yaşam süresinde çok belirgin bir artış gördük. Yani tek bir

[0:11:51.120] kür ya da aralıklı kullanım bile longevity ve health spen açısından ciddi

[0:11:55.880] fayda sağlayabiliyor. Bu aslında sana önerilen o aralıklı kullanımla da

[0:12:01.079] örtüşüyor. İnsan tarafında ise doktorlar aslında hala deneme yanılma yapıyor.

[0:12:06.959] Herkes biraz farklı uyguluyor. Zamanla daha yaygın hale gelen kullanım haftada

[0:12:12.360] bir doz genelde 6 miligram civarında. Bazıları hiç ara vermeden kullanıyor.

[0:12:18.000] Bazıları dönem dönem. Ben kendim dönüşümlü şekilde kullanıyorum. 3 ay

[0:12:22.639] alıyorum. Sonra 3 ila 6 ay ara veriyorum. Te bunun sürekli kullanımdan

[0:12:28.720] daha iyi olup olmadığını gerçekten bilmiyorum ama şunu rahatlıkla

[0:12:33.199] söyleyebilirim. Farelerde ve insanlarda 6 ila 12 haftalık kullanım bile

[0:12:39.839] rapamisinin sağlayabileceğini düşündüğümüz bazı etkileri göstermeye

[0:12:44.360] yetiyor. Mesela John Manck'in sağlıklı yaşlı yetişkinlerde yaptığı çalışmalar

[0:12:49.880] var. Rapamisinin Evrolimus adlı türevinin 6 haftalık kullanımının

[0:12:54.680] bağışıklık yanıtını güçlendirdiğini gösterdi. Bu biraz ilginç. Çünkü

[0:12:59.839] rapamisini genelde bağışıklık baskılayıcı olarak anlatıyoruz. So ama

[0:13:04.480] onun çalışmasında ilacı 6 hafta alan sağlıklı kişiler grip aşısına daha iyi

[0:13:09.399] yanıt verdi. Yani grip aşısına daha iyi yanıt vermek için bile bu kadar kullanım

[0:13:14.120] yeterli oluyor. Diğer bazı çalışmalar da 6 ila 12 haftalık kullanımın kronik

[0:13:19.360] enflamasyonu azaltmaya yettiğini, Alzheimer riskinde olan insanlarda

[0:13:23.600] beynin bazı bölgelerinde hacmi toparladığını gösteriyor. Bu yüzden hem

[0:13:27.560] farelerde hem insanlarda 6-12 haftanın en azından kronik enflamasyonu bir

[0:13:32.079] miktar düşürmek ve bazı faydaları görmek için yeterli olduğuna dair güçlü bir

[0:13:36.079] neden var. Peki sürekli kullanmak daha mı iyi olur? Bunu kimse bilmiyor.

[0:13:40.120] Sürekli kullanmak yan etki riskini artırır mı? Muhtemelen ama şunu rahatça

[0:13:44.839] söyleyebilirim. Elimizde artık yeterince veri var. Haftada 3 ila 6 miligram gibi

[0:13:49.920] bir dozda hatta sürekli alındığında bile yan etkiler çok düşük seviyede.

[0:13:54.440] Rapamisini bu şekilde off label kullanan insanlarda ciddi yan etkiler görmüyoruz.

[0:13:58.720] En sık görülen şey ağız yaraları. Bunu insanların yaklaşık %15'i yaşıyor. Onun

[0:14:04.120] dışında şu ana kadar gördüğüm çalışmalarda istatistiksel olarak

[0:14:07.600] anlamlı başka bir yan etki çıkmadı. Sen çalışmaları yaparken farelerde organ

[0:14:13.600] değişimlere de bakıyor muydun? Çünkü biliyorsun bazı organlarda hücre

[0:14:17.759] yenilenmesi çok hızlı, bazılarında çok daha yavaş.

[0:14:21.160] Evet. Yani biz bunun bir kısmına baktık ama bu konuda çalışan çok fazla

[0:14:25.480] laboratuvar var. Farelerde Rapamisinle ilgili epey çalışma yapıldı. Şunu

[0:14:31.800] rahatça söyleyebiliriz. Rapamis'in farelerde incelenen hemen her dokuda

[0:14:36.920] MTOR sinyalini azaltabiliyor. Beyin dahil. Bu ilginç. Çünkü rapamisinin kan

[0:14:42.800] beyin bariyerini ne kadar geçtiği hala tartışılıyor. Ama farelerde Rapamisin

[0:14:47.320] verildiğinde beyinde orun çok güçlü şekilde baskılandığını görüyoruz. Yani

[0:14:52.759] yeterince yüksek doz verildiğinde rapamisinin bütün dokulara gittiğini

[0:14:57.160] rahatlıkla söyleyebiliriz. Ayrıca özellikle kronik enflamasyonla ilgili

[0:15:01.920] olan yaşla birlikte artan ve yaşlanan hücrelerin tetiklediği enflamatuar

[0:15:06.680] sinyalleri baskılamada etkili görünüyor. Farklı dokularda hücre çoğalmasının

[0:15:11.120] nasıl değiştiğine dair sayısal net bir veri yok şu an. Ama enflamasyonu azaltma

[0:15:16.560] açısından bakınca yaşlanan farelerde pek çok dokuda belki hepsinde enflamasyonu

[0:15:22.880] belirgin şekilde düşürdüğü anlaşılıyor. İnsanlarda ise bu veriye sahip değiliz.

[0:15:27.920] Çünkü rapamisini off label kullanan insanlardan biyopsi almıyoruz.

[0:15:32.920] Podcast'ten önce seninle konuşurken de söylemiştim. Adını da rahatlıkla

[0:15:37.600] verebilirim diye düşünüyorum. Çünkü onu şahsen tanımasam bile mutlaka

[0:15:42.240] duymuşsundur. Sandra Kaufman sanırım siz aynı konferanslarda da yer aldınız.

[0:15:48.040] Onunla bu konuda uzun uzun konuşmuştum. bana hücre yenilenme hızından dolayı

[0:15:53.880] özellikle beyin ve bağırsak için Rapamis'in almaktan kaçındığını

[0:15:58.199] söylemişti. İlginç yani. Yine dönüp dolaşıp aynı

[0:16:02.639] şeye geliyoruz. Herkesin bir fikri var ve Rapamisin ne yapar ne yapmaz

[0:16:06.240] konusunda bayağı bir tahmin yürütülüyor. Onun özel durumunu bilmiyorum ama

[0:16:11.360] beyinle ilgili etkiler bence gerçekten dikkat çekici. Çünkü farelerde yapılan

[0:16:16.399] her büyük Alzheimer modelinde Rapamis'in sonuçları iyileştiriyor. Ayrıca normal

[0:16:21.680] yaşlanmayla görülen bilişsel gerilemeyi de geciktiriyor gibi duruyor. İnsanlarda

[0:16:26.360] da Apo E4 taşıyıcılarıyla yapılan 23 çalışma var. Apo e4 biliyorsun Alzheimer

[0:16:32.399] ve kalp hastalığı için en yüksek genetik risk faktörü. Bu taşıyıcılarda

[0:16:37.040] rapamisinin hipokampus ve kaudat çekirdek hacmini artırdığı görülüyor. Bu

[0:16:42.079] bölgeler bilişsel bozulmanın çok erken sinyalleridir. Aynı zamanda beyin kan

[0:16:47.079] akışını da iyileştiriyor gibi görünüyor. Bu da Veronica Galvin'in fare

[0:16:51.440] çalışmalarındaki sonuçlarla çok uyumlu. Yani evet hala spekülatif ama

[0:16:56.880] rapamisinin insanlarda en çok fayda gösterebileceği alanlardan birini

[0:17:01.240] söylemem gerekse ben kesinlikle beyin derdim. Hem Alzheimer hem diğer demans

[0:17:06.360] türleri hem de normal yaşlanmayla görülen bilişsel yavaşlama için. O

[0:17:10.839] yüzden beyin konusunda neden endişeli olduğunu pek anlamıyorum. Bağırsak

[0:17:14.959] konusunda eğer rapamisinin bağırsakta hücre çoğalmasını çok baskılayacağını

[0:17:19.799] düşünüyor ve bağırsak bariyerinden endişe ediyorsan bunu anlarım. Ama

[0:17:24.559] bildiğim veriler, özellikle David Sabatini'nin laboratuvarından çıkan

[0:17:28.880] erken dönem çalışmalar rapamisinin farelerde bağırsak kök hücre

[0:17:33.280] fonksiyonunu iyileştirdiğini gösteriyordu. Yani toplamda bakınca

[0:17:37.520] elimizdeki veriler bağırsak sağlığını bozduğundan çok iyileştirdiğini

[0:17:41.320] düşündürüyor. Ama yine de fareden insana geçerken işin içinde çok fazla tahmin ve

[0:17:47.160] belirsizlik var. Obried Grey'e de sormuştum. O da açıkçası çok umut verici

[0:17:52.720] bulmadığını söyledi. Yani tüm beklentisini repamisine bağlayan bir

[0:17:57.760] yaklaşımı yoktu. Bu arada bence kimse bütün umudunu tek

[0:18:02.320] bir şeye bağlamamalı. Ama şunu da söyleyebiliriz. Bugün elimizdeki

[0:18:07.159] seçeneklere baktığımızda biyolojik yaşlanmayı yavaşlatma konusunda en

[0:18:12.679] mantıklı aday hala Rapamis'in. Obri'in bakış açısı biraz farklı. O çok daha

[0:18:19.240] radikal yaşam süresi uzatımıyla ilgileniyor. Yani çok büyük etkiler

[0:18:23.760] yaratacak müdahalelerle. O yüzden kimse Rapamisin bize %20 300

[0:18:29.280] ekstra ömür kazandıracak gibi bir şey söylemiyor. Hayat süresini iki katına

[0:18:34.200] çıkarmaktan hiç bahsetmiyoruz. Farelerde bile böyle bir şey başaramadık.

[0:18:39.760] İnsanlarda daha büyük bir etki beklemek için bir neden yok. Yani bu aslında

[0:18:45.559] beklentine ve kendi durumuna da bağlı. Bence Rapamis'in kullananlar için de en

[0:18:51.559] çok fayda görenler kronik enflamasyonu yüksek ya da orta yüksek olan kişiler.

[0:18:58.000] Bu da rapamisinin ne yaptığıyla tamamen uyumlu. Şunu rahatlıkla söyleyebilirim.

[0:19:03.799] Rapamisin kullanmaya başlayıp kendini çok daha iyi hissettiğini söyleyen

[0:19:08.760] birçok insan tanıyorum. Ve genelde bunlar kronik enflamasyonun yarattığı

[0:19:13.880] ağrı, yorgunluk gibi sorunları olan insanlar. O yüzden ben Rapamis'in

[0:19:19.080] herkese iyi gelir ya da ortalama olarak insan ömrünü kesin uzatır gibi bir

[0:19:24.120] iddiada bulunmam. Çünkü bunu henüz bilmiyoruz. Zaten daha iyi çalışmalara

[0:19:29.440] ihtiyaç duymamızın sebebi de bu. Metform'in için de aşağı yukarı aynı

[0:19:33.880] şeyi söylüyorlar. Yani benzer etkiler gösterdiğini. Doğru mu?

[0:19:37.159] Yani Metform'in aslında çok farklı. Bence Metforminle ilgili de hala çok

[0:19:42.760] yanlış anlama var. Metformin sonuçta dünyanın en yaygın kullanılan diyabet

[0:19:48.880] ilacı. Metformin kullanan insanlarla ilgili elimizde çok fazla veri var.

[0:19:54.360] Genel algı olarak da rapamisinden daha güvenli kabul ediliyor. Ama yine de her

[0:19:59.440] iki ilacı konuşurken doz gerçekten çok önemli. Fakat hayvan çalışmalarına

[0:20:04.240] baktığında Metform'in laboratuvar hayvanlarında yaşlanmayı belirgin

[0:20:09.000] şekilde yavaşlatmıyor ya da ömrü uzatmıyor. Temel fark bu. Rapamism bunu

[0:20:14.039] yapıyor. Herkes bunu tekrar tekrar gösteriyor. Her çalışmada işe yarıyor.

[0:20:18.400] Metformin ise sadece bir ya da iki kısa ömürlü ve kansere yatkın fare soyunda

[0:20:23.480] işe yarıyor. Daha uzun yaşayan ve normal yaşlanmayı en iyi modelleyen fare

[0:20:28.120] türlerinde yaşlanmayı yavaşlatmıyor, ömrü uzatmıyor. Yani ikisini aynı kefeye

[0:20:34.440] koymak verilerin gerçekten söylediğini yansıtmıyor. Benim kişisel görüşüm

[0:20:39.799] Metforminin çok iyi bir diyabet ilacı olduğu. Eğer diyabetin varsa ve

[0:20:45.080] metformin verildiyse kesinlikle almalısın. Ama bunun dışında metforminin

[0:20:50.799] genel olarak yaşlanmayı yavaşlatan yani geniş kapsamlı bir geroprotektif etki

[0:20:56.960] yarattığına dair elimizde güçlü bir kanıt yok. Ne insanlarda ne laboratuvar

[0:21:02.360] hayvanlarında. Belirli bir yaş sınırı var mı? Eminim

[0:21:05.559] her yaşta bir şekilde faydası vardır. Senin anlattıklarından sonra öyle

[0:21:09.080] anlıyorum ama yine de bir endişe var mı? Mesela 20'li yaşlarındaysan kullanma

[0:21:14.400] gibi ya da belirli bir yaştan sonra kullanılmalı gibi bir durum.

[0:21:18.039] Evet yine aynı noktaya dönüyoruz. Bence burada fare verilerine bakınca gerçekten

[0:21:22.960] ilginç bir şey görüyoruz. Linda Partridge ya da Vadim Gladishev hatta

[0:21:27.360] belki ikisi birden farelerde çok erken dönemde verilen rapamisinin bile ileriki

[0:21:32.559] yaşta fayda sağlayabildiğini gösteren çalışmalar yaptı. Ama bunu söylemek ayrı

[0:21:37.320] şey. O zaman ergenlik öncesi çocuklara Rapamis'in verelim demek bambaşka bir

[0:21:42.240] şey. Yani bu biyolojik olarak ilginç olabilir ama bunu alınca gerçek hayata

[0:21:47.279] uygulamak doğru olmaz. Bizim pratik olmamız ve laboratuvardan çıkan eksik

[0:21:52.240] verileri insanlara uyarlarken risk ve faydayı gerçekten iyi düşünmemiz

[0:21:57.080] gerekiyor. Benim bakış açım şöyle. Rapamis'in hücre çoğalmasını azaltan bir

[0:22:02.200] ilaç. Doz yükseldikçe bağışıklığı da baskılar. O yüzden hala büyüme döneminde

[0:22:08.279] olan biri için eğer büyümeyi azaltmak gibi bir hedef yoksa bu tip bir şeyi

[0:22:13.400] almak mantıklı değil. Yani hayatın erken dönemlerinde

[0:22:18.080] geleceğe yönelik potansiyel faydalar için rapamisin kullanmanın bir anlamı

[0:22:22.760] yok. Bir de şunu söylemek önemli. Rapamisin ya da bugün elimizdeki diğer

[0:22:28.279] yaşlanma karşıtığı ilaçların hiçbiri kötü bir yaşam tarzını telafi edemez.

[0:22:33.440] Gerçek fark yaratan şeyler diyet, egzersiz, uyku kalitesi, insan

[0:22:38.120] ilişkileri, stres yönetimi. Bunlar asıl büyük etkenler. Eee, rapamisin gibi

[0:22:43.480] ilaçlar. bazı insanlar için küçük katkılar sağlayabilir ama kötü bir yaşam

[0:22:47.799] tarzının yaptıklarını sıfırlamaz. Bu yüzden biri bana 20'li yaşlarda

[0:22:52.279] rapamisin almaya başlayayım mı diye sorarsa ben açıkçası insanlara sağlıklı

[0:22:57.600] bir yaşam tarzı oluşturmayı, iyi ilişkiler kurmayı ve dengeli bir

[0:23:01.760] yetişkinlik yaşamayı öğretmenin çok daha anlamlı olduğunu düşünürüm. Rapamisinden

[0:23:06.520] önce konuşmamız gereken şey bunlar. Rapamisine başlamak için doğru yaş var

[0:23:11.000] mı sorusu ise biraz daha farklı. Bu çok bireysel bir konu. Daha önce de

[0:23:16.120] söylediğim gibi kronik enflamasyonu yüksek olan kişiler otoimmün hastalığın

[0:23:21.559] erken aşamalarındaki kişiler. Otoimmün dediğimiz şey aslında kronik steril

[0:23:27.320] enflamasyonun başka bir yüzü. Yani kronik enflamasyonun erken dönemleri

[0:23:32.679] veya eee bilişsel gerileme riski yüksek olanlar rapamisinden somut faydayı

[0:23:38.440] hissetme olasılığı daha yüksek gruplar. Bir şey daha ekleyeyim. Rapamisinle

[0:23:43.279] ilgili bizi zorlayan şeylerden biri de işe yarayıp yaramadığını anlamak için

[0:23:48.039] elimizde çok iyi biyobelirteçlerin olmaması. İşte bu yüzden başka bir ilaç

[0:23:53.039] sınıfıyla da ilgileniyorum. SGLT2 inhibitörleri. Bunlar diyabet ilaçları.

[0:23:58.440] Kan şekerini düşürmede çok etkili ilaçlar. Mekanizması da basit. Daha

[0:24:02.760] fazla glukozu idrarla atmanı sağlıyorlar.

[0:24:05.559] Bahsettiğin ilaçlar jardiens ve diğerleri gibi mi?

[0:24:08.640] Evet. işte empaglozin, ganaglifzin gibi ilaçlar. Bunların farelerde ömrü

[0:24:14.919] uzattığını gösteren çalışmalar da var. Bu da ilginç. Bu ilaçların güzel tarafı

[0:24:19.159] şu. Elimizde mükemmel biyobelirteçler var. Açlık kan şekerine bakabiliyorsun.

[0:24:23.960] İnsülin duyarlılığına bakabiliyorsun. Yani işe yarayıp yaramadığını net bir

[0:24:27.640] şekilde görebiliyoruz. Rapamis'in böyle kontrol için baktığımız değerler yok. Bu

[0:24:31.679] da bize gerçekten istediğimiz etkiyi gösterip göstermediğini anlamada güven

[0:24:35.399] vermeyi zorlaştırıyor. O yüzden daha çok enflamasyon belirteçlerine bakıyoruz ama

[0:24:39.320] bunlar geniş ve çok spesifik olmayan göstergeler. Bir de yaşam kalitesi

[0:24:42.360] ölçümlerine bakıyoruz. Nasıl hissediyorsun? Kronik ağrıların geçti

[0:24:45.200] mi? Sürekli yorgunluğun azaldı mı? Bizim elimizdeki kontrol için baktığımız

[0:24:48.720] değerler bunlar. Ve tabii bunlar çok tatmin edici değil. Çünkü sayısal olarak

[0:24:52.120] ölçmesi zor şeyler. E bu açıdan bakınca Rapamis'in kişiye göre uyarlaması zor

[0:24:56.120] bir ilaç diyebilirim. Sence bu durum birçok mitokondri

[0:24:59.159] takviyesi için de geçerli değil mi? Yani hepimiz bunları alıyoruz ama insanlar

[0:25:02.919] bana sürekli şunu soruyor. Bunu alınca nasıl hissediyorsun? Peptitten sonra

[0:25:06.720] nasıl hissediyorsun? Doktorum söylediği için yapıyorum o kadar ama hiçbir şey

[0:25:10.799] hissetmiyorum. Ne iyi, ne kötü, hiçbir şey.

[0:25:13.399] Evet. Buna tamamen katılıyorum ve bence takviyeler zaten başlı başına bambaşka

[0:25:17.399] bir konu. Birçok takviyenin gerçekten biyolojik etkileri var. İşe

[0:25:20.799] yarayabiliyorlar. Ama buradaki asıl sorun sadece çalışıyor mu çalışmıyor mu

[0:25:24.799] değil. Aynı zamanda nasıl üretildikleri, kaliteli olup olmadıkları, içinde

[0:25:29.480] istenmeyen maddeler bulunup bulunmadığı bu alan bana çok problemli geliyor. O

[0:25:34.039] yüzden takviye konusunda oldukça temkinliyim. Takviye şirketlerine

[0:25:37.640] güvenmiyorum ve çok az takviye kullanıyorum. Çünkü bu alanda gerçekten

[0:25:41.000] çok fazla aldatıcı bilgi ve yanlış yönlendirme var. Peptitler de ayrı bir

[0:25:45.120] ilginç konu ama maalesef elimizde çok fazla veri yok. Mesela GLP1 agonistleri

[0:25:50.120] bir peptide örnek çok güçlü çalışıyorlar ve etkileri net. Bu ilaçlarla ilgili

[0:25:55.080] elimizde çok iyi ölçüm göstergeleri var. İnsanlar kilo veriyorsa işe yaradığını

[0:26:00.360] biliyoruz. Bu kadar basit. Ama diğer peptitler BPC gibi mitokondri hedefli

[0:26:05.679] peptitler, SS peptitleri işte bunlarda böyle bir ölçüm imkanımız yok. A ve

[0:26:10.320] dediğin gibi a bu durumda doktoruna güvenmek zorunda kalıyorsun. Eğer

[0:26:13.600] doktorun gerçekten kaliteli ve bilgili biriyse sorun yok. Ama ortalıkta

[0:26:18.120] kulaktan dolma bilgilerle hareket eden, bilimsel kanıtlara çok dayanmayan, işe

[0:26:22.600] yarayıp yaramadığı bile belli olmayan hatta ters etki yapabilecek birçok şeyi

[0:26:27.039] reçete eden bir sürü doktor da var. Bence elimizde gerçekten iyi veri olan

[0:26:31.159] çok az şey var. İster hayvan verisi olsun, ister insan verisi ve çok daha

[0:26:35.080] büyük bir alan var ki orada çoğu şey hakkında aslında sadece tahmin

[0:26:38.799] yürütüyoruz. Sana küçük bir örnek vereyim. Benim

[0:26:41.600] doktorum Elizabeth Yört bu alanda çok saygı duyulan bir isim. Ara sıra bazı

[0:26:47.159] peptitleri cilt altı olarak bana uyguluyoruz. Geçen gün buradaki bir

[0:26:51.880] longevity kliniğine gittim. Hemen SS31'i damardan verelim dediler. Ben de hiç

[0:26:57.360] duymadım ama tamam dedim. Harika hissedeceksin. Aşırı enerjik olacaksın

[0:27:02.080] falan dediler. Sonra oturdum orada 4 saat boyunca. Çünkü anladığım kadarıyla

[0:27:06.799] bunu çok yavaş damla damla vermeleri gerekiyormuş. Üstelik sadece 20 miligram

[0:27:11.559] için. Ve bütün o sürecin sonunda eee ne iyi hissettim ne kötü sıfır hiçbir şey.

[0:27:18.000] Bu yüzden bu tarz şeylerin nasıl çalıştığını anlamak çok zor. Rapamisin

[0:27:22.080] de öyle. Ben de çok büyük bir fark hissetmiyorum. Ama sana birkaç şey

[0:27:25.960] sormak istiyorum. Eee öncelikle kimler kesinlikle almamalı ya da hangi

[0:27:31.760] durumlarda alınmamalı? Çünkü ben ilk başladığımda bana doğru düzgün bir

[0:27:36.360] yönlendirme verilmedi. Bu yüzden çok disiplinli şekilde alıyordum. Her pazar

[0:27:41.440] düzenli kullanıyordum. Sonra ilacı aldığın günler protein yememelisin, ağır

[0:27:46.880] egzersiz yapmamalısın gibi şeyler duyunca tüm düzenim bozuldu. Çünkü benim

[0:27:53.240] hayatım çok yoğun. Ne zaman kırmızı et yiyeceğim ya da ne zaman ağır antrenman

[0:27:58.320] yapacağım belli olmuyor. Ve bu karmaşadan sonra ne zaman almam

[0:28:02.360] gerektiğini bilemediğim için ben de tamamen bıraktım.

[0:28:05.519] Soruna cevap vereceğim ama önce şu SS peptitlerine geri dönmek istiyorum.

[0:28:09.960] Bence şu anda içinde bulunduğumuz durumun çok ilginç bir örneği bu.

[0:28:13.960] Öncelikle senin bu kadar kolay güvenip bir kliniğe gidip SS peptidi alman. Ben

[0:28:19.399] bu konuda o kadar cesur biri değilim bunu söyleyeyim. Hazel Zito'yu

[0:28:22.679] tanıyorum. SS peptitlerinin adındaki S'lerden biri o. Bu peptitlerle ilgili

[0:28:27.600] hayvan çalışmalarının ilk dönemini de hatırlıyorum. Mitokondrilere gidiyorlar.

[0:28:31.559] Mitokondri metabolizmasını değiştiriyorlar. Ama bildiğim kadarıyla

[0:28:35.360] yaşam süresini uzattıklarını ya da yaşlanmayı yavaşlattıklarını gösteren

[0:28:39.399] hiçbir kanıt yok. Buna rağmen bugün longevity kliniklerinde reçete

[0:28:43.360] ediliyorlar. Üstelik FDA onayı bile yok ya da varsa da sadece çocuklardaki

[0:28:47.840] mitokondri hastalıkları için çok yeni bir onay. Yani veriye baktığında ki

[0:28:52.080] benim ilgilendiğim tek şey veri tablo çok net. SS peptitlerine göre Rapamis'in

[0:28:56.720] hakkında hem hayvanlarda hem insanlarda çok daha fazla güvenlik ve etkinlik

[0:29:01.159] verisi var. Buna rağmen birçok doktor SS peptitlerini rahatlıkla veriyor ama

[0:29:05.799] rapamisinden korkuyor. Bu bana tamamen mantıksız geliyor. Çünkü ortada veri

[0:29:09.760] yokken karar veriyorlar da bu alanda mantıklı ve tutarlı bir yaklaşımın ciddi

[0:29:15.080] şekilde eksik olduğunu düşünüyorum. Bu da insanları yanlış yönlendiriyor ve

[0:29:20.039] yine söylüyorum bu SS peptitleri işe yarıyor ya da yaramıyor gibi bir yargı

[0:29:24.919] değil. Sadece mevcut veriye bakınca gördüğüm şey bu. Longevity kliniklerinin

[0:29:30.200] bugün içinde bulunduğu durumu böyle özetleyebilirim. Peki Rapamis'in de

[0:29:34.960] kimler almalı kimler almamalı soruna geri dönecek olursak bence burada yine

[0:29:39.640] doz çok belirleyici ve ben insanlara alın diye bir öneride bulunmamak için

[0:29:44.120] özellikle dikkat ediyorum. Eee kendi görüşüm şu düşük dozla başlanır ve

[0:29:48.399] haftada bir alınırsa riskler gerçekten çok çok düşük. Rapamisin almaması

[0:29:52.640] gereken kişiler, bağışıklığı zayıf olanlar ya da bakteriyel enfeksiyon

[0:29:56.240] geçirirse yüksek risk altında olan kişiler, rapamisini onaylı asıl kullanım

[0:30:00.720] alanı dışında alan biri için dikkat edilmesi gereken en önemli şey bu

[0:30:04.840] olurdu. Tekrar söyleyeyim. Bildiğim kadarıyla veriler eee rapamisin alan

[0:30:08.640] insanlarda eee bakteriyel enfeksiyon artışı göstermiyor ama yine de bu konu

[0:30:12.960] benim aklımda olurdu. Bu yüzden bağışıklığı baskılanmış kişilerde ya da

[0:30:16.720] bir nedenle sürekli bir bakteriyel enfeksiyon taşıyanlarda çok dikkatli

[0:30:20.600] olunmalı. E bakılabilecek başka şeyler de var. Mesela yüksek lipit değerleri.

[0:30:25.279] Rapamisini yüksek dozda alan küçük bir grupta kolesterol ve trigliseritlerin

[0:30:29.120] yükseldiği olabiliyor. Ama bunu kan tahliliyle kontrol edebilirsin. Yüksek

[0:30:33.360] çıkarsa ilacı bırakırsın. Bu kadar basit. Aynı şey metabolik değerler için

[0:30:37.039] de geçerli. Glüoz ve insüline bakarsın. Değerlerin istemediğin bir yöne gidip

[0:30:41.519] gitmediğine bakmak yeterli. Yine çoğu insanda bunlar görülmez ama organ nakli

[0:30:46.559] hastalarında bu tür yan etkilerin görülebildiğini biliyoruz. Bunun dışında

[0:30:51.440] ben bu konuyu daha çok ya da kimler almamalıdan ziyade kimler fayda görür

[0:30:55.919] şeklinde düşünüyorum. Ve bence burada en çok fayda görenler demans riski yüksek

[0:31:01.159] olanlar. Sürekli viral enfeksiyonu olanlar. Mesela uzun Covid epstein bar

[0:31:06.279] sonrası kronik yorgunluk, grip sonrası toparlanamama gibi durumlar. Bu kişiler

[0:31:12.360] rapamisine gerçekten iyi yanıt veriyor gibi görünüyor. Ya da enflamasyonla

[0:31:17.200] ilişkili özel durumları olanlar, otoimmün hastalıklar mesela benim ilginç

[0:31:22.559] bulduğum alanlardan biri. Eee bazı otoimmün durumlarda rapamisinin etkili

[0:31:28.039] olabildiğini gösteren veriler var. Aynı şekilde tendonların, bağların, kasların

[0:31:33.639] kronik enflamasyonu gibi durumlar da buna dahil olabilir. Düşünmemiz gereken

[0:31:38.320] başka bir grup da kas kazanmaya çalışan insanlar. Rapamisinin yeni kas sentezini

[0:31:43.679] azaltıp azaltmadığı konusunda hala biraz belirsizlik var. Sonuçta yeni kas yapmak

[0:31:49.480] için MTOR'un aktif olması gerekiyor. Bu yüzden Rapamisinin kas kaybına yol

[0:31:54.880] açabileceği yönünde bir endişe vardı. Farelerde ve insanlarda bu pek

[0:32:00.919] doğrulanmış görünmüyor ama özellikle uzun süre hareketsiz kalmış ve şimdi

[0:32:05.919] direnç antrenmanına başlayan kişiler için durum farklı olabilir. Eee bu

[0:32:10.360] kişilerde çok hızlı yeni kas yapımı olur ve Rapamis'in bu kas kazanım hızını

[0:32:15.240] biraz yavaşlatabilir. Bence bu başlı başına büyük bir sorun değil ama eğer

[0:32:20.159] birinin aklında bu konuda bir endişe varsa o zaman yeni bir direnç antrenmanı

[0:32:25.240] programına başlarken Rapamisine aynı anda başlamamak mantıklı olabilir.

[0:32:30.200] Peki ya benim sana anlattığım şey eee yani mesela repamisini aldığın güntor

[0:32:34.480] aktive eden şeyleri yapma konusu. Yani bu gerçekten geçerli mi?

[0:32:39.279] Bana göre bu kulağa mantıklı gelmiyor. Çünkü Mtor zaten sirka diyen bir ritme

[0:32:44.200] sahip. ne zaman yediğine göre yükselip düşüyor. Yani her gün içinde doğal

[0:32:49.880] olarak mentorun yükseldiği ve düştüğü dönemler olacak. Bu yüzden ben şahsen

[0:32:54.919] rapamisini haftada bir alıyorsan bunu direnç antrenmanı yaptığın günlerle ya

[0:32:59.080] da oruç tuttuğun günlerle eşleştirmeye çok takılmıyorum. Eee bana göre çoğu

[0:33:04.080] şeyde olduğu gibi burada da tutarlılık zamanlamadan daha önemli. Yani MTOR'u ne

[0:33:10.720] zaman aktive edeceğini ya da ne zaman baskılayacağını hesaplamaktan çok

[0:33:15.919] düzenli kullanım daha anlamlı. Açıkça söyleyeyim. Bu biraz tahmin tabii kesin

[0:33:21.240] bilmiyorum ama uzun vadede antrenmana ya da öğünlere göre zamanlamanın çok büyük

[0:33:27.840] bir fark yaratacağını düşünmüyorum. Çünkü haftada bir aldığında aslında

[0:33:32.679] yaptığın şey şu. İlacı aldıktan sonra emptoru kısa ama güçlü bir şekilde

[0:33:38.320] baskılıyorsun. Bu etki birkaç gün içinde yavaş yavaş azalıyor. Ve bu 3 günlük

[0:33:43.799] dönemde kanında ölçülebilir miktarda rapamisin varken hayatına normal devam

[0:33:49.200] ediyorsun. Gün içindeki ritimlerinle, yemeklerle, uykuyla, hareketle hem

[0:33:54.200] emptoru aktive ediyorsun hem de doğal olarak baskılıyorsun zaten. Yani

[0:33:58.720] rapamisini yemek ya da sporla aynı zamana denk getirmenin çok önemli

[0:34:03.480] olduğunu düşünmüyorum. Yanılıyor olabilirim ama aksini düşündürecek bir

[0:34:07.399] veri görmedim. Büyüme hormonu ile Rapamis'in arasında

[0:34:11.000] bir bağlantı var mı? Çünkü sana bir şey söyleyeceğim. Bana çok mantıklı gelmedi.

[0:34:16.399] Kız kardeşim Amerikalı bir doktora gidiyor. Oldukça saygı duyulan biri. Kız

[0:34:21.159] kardeşim büyüme hormonu Segrigogak peptitine bir reaksiyon verdi. Kaşıntı

[0:34:26.320] yaptı falan. Doktor da ona, "Tamam bunu bırak ama yerine rapamisini al." demiş.

[0:34:31.440] Bana biraz garip geldi. İlginç. Eee büyüme hormonuyla Rapamis'in

[0:34:36.200] bazı açılardan birbirine zıt değiller ama etkileri tamamen farklı. Genel

[0:34:40.839] olarak büyüme hormonu büyümeyi artıran bir şeydir. Adı üzerinde. Rapamisin ise

[0:34:45.639] genel olarak büyümeyi azaltan bir etkiye sahiptir. Ama şöyle bir durum var.

[0:34:50.320] Rapamisinin MTOR üzerinde en çok etkilediği hücre ve doku gruplarıyla

[0:34:55.280] büyüme hormonunun etkisini gösterdiği hücre ve dokular aynı değil. Bu yüzden

[0:35:00.359] bence insanların çoğunun aldığı dozlarda rapamisin daha çok antienflamatuar etki

[0:35:06.119] gösteriyor. Dolayısıyla eee istersen büyüme hormonuyla rapamisin ya da

[0:35:11.440] testosteronla rapamisin aynı anda alınabilir. E birçok kişi bunu yapıyor

[0:35:15.680] çünkü farklı şeyleri etkiliyorlar. Biri büyümeyi artırıcı diğeri azaltıcı olsa

[0:35:20.520] da birlikte alınmalarında bir problem görmüyorum. Ama Rapamisinin biyolojik

[0:35:25.880] olarak büyüme hormonu uyarıcılarının yerine geçebileceğine dair bir neden de

[0:35:30.400] görmüyorum. Farklı şeyler yapıyorlar. Büyüme hormonu gerçekten ilginç bir

[0:35:34.640] konu. Yaşlandıkça e büyüme hormonu seviyelerimizin düştüğünü gösteren çok

[0:35:39.599] fazla kanıt var. Uzun yıllar büyüme hormonu takviyeleri antiaging tedavisi

[0:35:44.680] olarak çok ilgi gördü. Sonuçlar karışık. Kötü değil ama yaşlanmayı genel anlamda

[0:35:49.359] yavaşlattığını söylemek muhtemelen doğru değil. Bununla birlikte bu alanda çok

[0:35:53.640] insanla konuştum ve birçoğu şunu söylüyor. Özellikle yaş olarak ileri

[0:35:58.520] yalnız yaşlı demeyeyim. Çünkü ben de o yaş grubundayım. 50 yaş üstü diyelim. Bu

[0:36:03.079] grupta büyüme hormonu takviyesi alanların bir kısmı kendini gerçekten

[0:36:07.440] çok iyi hissediyor. Yani büyüme hormonu bir antiaging tedavisi değil ama bazı

[0:36:12.640] insanlar için yaşam kalitesini ve işlevselliğin bazı yönlerini artırabilir

[0:36:17.160] mi? Muhtemelen evet. eee, peptit formundaki büyüme hormonu uyarıcılarına

[0:36:22.280] gelirsek bunların büyüme hormonu geniş bir grupta etkili şekilde artırdıklarına

[0:36:28.680] çok ikna olmuş değilim. Bazıları bazı kişilerde işe yarayabilir ama bunların

[0:36:33.839] büyüme hormonunun kendisiyle aynı etkiyi hem de daha güvenli ve daha iyi şekilde

[0:36:39.480] sağlayacağı fikrini destekleyen yeterli veri yok. Doğru olabilir ama elimizde

[0:36:44.480] bunu gösteren kanıt henüz yok. Ben kendi deneyimimi söyleyebilirim.

[0:36:48.319] Bana hiçbir etkisi olmadı. Aylarca kullandım. Hiçbir şey değişmedi. O

[0:36:52.280] yüzden direkt büyüme hormonuna geçtik. Çünkü bana hiçbir etkisi olmamıştı. Peki

[0:36:56.839] büyüme hormonu kullanınca kendinde farkı hissediyor musun?

[0:37:00.280] Ben de en azından bazı ölçümlerde fark görüyorum. Yani test sonuçlarımda

[0:37:04.319] değişiklik var. Kendimi farklı hissetmiyorum ama yine de bir değişim

[0:37:07.640] görüyorum. Çok yavaş da olsa tabii küçük dozlar alıyoruz. Neyse şimdi senin köpek

[0:37:12.480] projesine gelelim. Çünkü benim de iki köpeğim var ve bu projeyi duyunca onlara

[0:37:16.800] da yardımcı olabileceğiz diye inanılmaz heyecanlanmıştım. Bana bu projeden biraz

[0:37:21.040] bahseder misin şu anda hangi aşamada? Evet bu projeye Dog Aging Project

[0:37:25.640] deniyor ve biz bunu neredeyse 12 yıl önce başlattık. Aslında iki paralel

[0:37:30.040] hedef vardı. Birincisi evcil köpeklerde yaşlanmanın biyolojisini anlamak. Yani

[0:37:36.240] sahipleriyle yaşayan gerçek hayat koşullarındaki köpeklerde yaşlanma nasıl

[0:37:40.960] işliyor? Yaşlanma sırasında sağlık sonuçlarını etkileyen en önemli genetik

[0:37:46.359] ve çevresel faktörler neler? Bunu da gözlemsel uzunlamasına dediğimiz bir

[0:37:51.640] yaşlanma takibi ile yapıyoruz. Uzunlamasına çalışma demek aynı köpeği

[0:37:56.520] zaman içinde birçok kez ölçmek demek. Yani köpekleri takip ediyoruz, veri

[0:38:01.560] topluyoruz ve bu sağlık sonuçlarını toplayabildiğimiz çevresel ve genetik

[0:38:05.680] bilgilerle ilişkilendiriyoruz. İkinci hedef ise bunun hakkında bir şey

[0:38:10.000] yapabilir miyiz? sorusunu cevaplamak yani evcil köpeklerde yaşlanmayı

[0:38:14.200] yavaşlatabilir miyiz? Bu yüzden köpeklerde Rapamisin için randomize

[0:38:18.640] placebo kontrollü bir veterinerlik klinik çalışması başlattık. Buradaki

[0:38:22.800] amaç şu soruyu cevaplamak. Rapamis'in köpeklerde yaşam süresini ve sağlık

[0:38:27.319] süresini artırıyor mu? Her iki çalışma da hala devam ediyor. Proje şimdi

[0:38:32.200] 50.000in üzerinde köpeğe ulaştı ama hepsi ne yazık ki sadece Amerika'da.

[0:38:36.680] Bunu uluslararası bir projeye dönüştürmek uzun zamandır istediğim bir

[0:38:40.079] şey ama kaynaklar, zaman ve bürokratik engeller yüzünden henüz yapamadık. Fakat

[0:38:45.119] şu anda Amerika'da yaşayan 50.000in üzerinde köpekten uzun dönemli veri

[0:38:48.720] toplamış durumdayız. Rapamis'in klinik çalışmasına ise şu an yaklaşık 250 köpek

[0:38:53.440] dahil oldu. Hedefimiz 500'ün üzerine çıkmak. Tedavi bir yıl sürüyor. Ardından

[0:38:58.240] 2 yıllık bir takip dönemi var. Şunu sorayım. İlk olarak onlardan hangi

[0:39:01.960] verileri topladınız? Yani sağlıkla ilgili hangi ölçümlere baktınız? Neler

[0:39:05.359] kaydettiniz? Şöyle biraz geriden alayım. Büyük

[0:39:08.280] çalışma için yani 50.000 köpeğin dahil olduğu uzun süreli takip çalışması için

[0:39:13.240] topladığımız veriler önce sahiplerin doldurduğu kapsamlı anketlerden

[0:39:17.680] oluşuyor. Bu anketler gerçekten çok detaylı. Aklına gelebilecek çevresel her

[0:39:22.079] şey soruluyor. Evde kaç köpek var? Gün içinde ne kadar hareket ediyorlar?

[0:39:26.440] Üzerinde yattıkları zemin nasıl? Günde ne kadar koşuyor, yürüyor? İnsanlarla ne

[0:39:31.079] kadar etkileşim kuruyorlar? Ayrıca tüm sağlık geçmişleri hangi hastalıkları

[0:39:35.680] geçirdiler, hangi ilaçları alıyorlar? Yani oldukça geniş bir veri seti. Sonra

[0:39:40.680] her köpek için yılda bir kez bilişsel değerlendirme alıyoruz. Ayrıca sahipleri

[0:39:45.839] sağlayabildiği sürece veterinerlerinden elektronik sağlık kayıtlarını

[0:39:50.160] topluyoruz. Bu kayıtları alabildiğimiz her köpek bizim örneklem grubuna dahil

[0:39:55.079] olabiliyor diyor. Bu gruptan 10.000 1000 köpeğin tüm genomunu tamamen diziledik

[0:40:00.599] ve her yıl yaklaşık 1000 köpekten kan tahlilleri, metabolik analizler,

[0:40:05.200] bağırsak mikrobiyotasına dair analizler, epigenetik veriler, toksikoloji için tüy

[0:40:10.480] örnekleri gibi biyolojik örnekler alıyoruz. Klinik çalışmaya dahil olan

[0:40:14.560] eee köpeklerde bunların hepsi var. Yani o köpeklerle ilgili elimizde tüm veri

[0:40:19.599] türleri bulunuyor. Bu klinik çalışmadaki köpekler bizim en detaylı takip

[0:40:24.200] ettiğimiz grup. Genom, metabolik analizler, bağırsak mikrobiyotası, tüy

[0:40:28.960] örnekleri, 6 ayda bir veterinere gidiyorlar, muayene ediliyorlar ve tüm

[0:40:32.640] bu ölçümler tekrar alınıyor. Kan tahlilleri dahil. Yani klinik çalışma

[0:40:37.200] süresince tüm bu verileri düzenli olarak takip ediyoruz. Klinik çalışmanın

[0:40:41.720] işleyişi şöyle: köpeklerin en az 7 yaşında olması gerekiyor. Ağırlıkları da

[0:40:46.800] yaklaşık 20 ila 44 kilo arasında olmalı. Bir de hasta olmamaları şart. Çünkü bu

[0:40:52.839] normal yaşlanmayı inceleyen bir çalışma. O yüzden önceden kanser, böbrek

[0:40:57.760] hastalığı veya demans teşhisi olan köpekleri dahil etmiyoruz. İlk muayenede

[0:41:02.800] tüm şartları karşılıyorlarsa rastgele iki gruba ayrılıyorlar. Yarısı plasebo,

[0:41:07.480] yarısı rapamisin alıyor. İlacı sahipleri veriyor. İlaç sahiplerin evine kargoyla

[0:41:12.440] gönderiliyor. Sahipler ilacın rapamisin mi yoksa placeboğunu bilmiyor.

[0:41:17.200] Veterinerler de bilmiyor. Köpekler zaten hiç bilmiyor. 6 ayda bir kliniğe

[0:41:21.520] geliyorlar ve tüm değerleri kontrol ediliyor. Ama çalışma çift kör olduğu

[0:41:25.800] için yani hem köpek sahipleri hem biz hangi köpeğin ne aldığını bilmediğimiz

[0:41:30.240] için yaşam süresi ve sağlık süresi sonuçlarını ancak tüm köpekler klinik

[0:41:34.720] çalışmayı tamamladıktan sonra öğrenebileceğiz. Şunu oldukça net bir

[0:41:38.560] şekilde söyleyebilirim. Rapamisin köpeklerde güvenli görünüyor. Şu ana

[0:41:42.440] kadar ciddi bir yan etki görmedik. Eğer Rapamis'in alan gruptaki köpekler

[0:41:45.960] hastalansaydı bunu kesinlikle bilirdik. Çünkü bir veri güvenliği izleme

[0:41:49.240] kurulumuz var ve tüm verileri takip ediyorlar. Şu anda iki grup arasında

[0:41:52.920] herhangi bir fark olup olmadığını düzenli olarak kontrol ediyorlar. Bir de

[0:41:56.359] şunu söyleyebilirim. Bu büyük çalışmaya başlamadan önce biz buna triat diyoruz.

[0:41:59.880] Yani yaşlanan köpeklerde rapamisin testi. Güvenliği değerlendirmek için iki

[0:42:03.800] küçük kısa süreli çalışma yapmıştık. Bu iki çalışmada yaşla ilişkili kalp

[0:42:07.560] fonksiyonlarında olumlu diyebileceğimiz değişiklikler gördük. Köpek

[0:42:10.960] sahiplerinden de aktivite ve yaşam kalitesi ile ilgili iyileşme

[0:42:15.000] bildirimleri gelmişti. Yani en azından genel gidişat Rapamisinin köpeklerde de

[0:42:20.160] farelerde görülen faydalara benzer etkiler gösterebileceğine işaret

[0:42:23.720] ediyordu. Şu anki çalışmada ise ana sonuç ölçütü yaşam süresi yani

[0:42:28.960] istatistiksel olarak en büyük güce sahip olduğumuz sonuç bu. Yaklaşık %9'luk bir

[0:42:33.839] yaşam süresi artışını tespit edecek gücümüz olduğunu düşünüyorum. Bu

[0:42:37.960] farelerde görülen etkilerin düşük ucuna denk geliyor. Yani her şey planlandığı

[0:42:41.880] gibi giderse Rapamis'in köpeklerin yaşam süresini uzatıyor mu sorusuna net bir

[0:42:45.800] cevap verebileceğiz. Tabii sağlık süresi de bakılan bir diğer önemli alan ikincil

[0:42:49.960] sonuçlar olarak kalp fonksiyonu, nörolojik fonksiyon, yaşa bağlı

[0:42:53.200] hastalıkların görülme oranları, aktivite gibi birçok şeyi takip ediyoruz. Bir de

[0:42:57.319] keşif amaçlı baktığımız ölçümler var. metabolik profiller, bağırsak

[0:43:01.000] mikrobiyotası, epigenetik değişiklikler gibi şu anda bu alanda herkesin ilgisini

[0:43:05.440] çeken daha detaylı biyolojik veriler. Peki neden köpekler 20 kilonun üstünde

[0:43:11.240] olmalı? Evet, bunun en büyük nedeni büyük

[0:43:13.800] köpeklerin küçük köpeklere göre daha hızlı yaşlanması. O yüzden istatistiksel

[0:43:17.839] olarak güçlü sonuç alabilmek için orta yaşlı ve hızlı yaşlanan bir gruba

[0:43:21.480] ihtiyacımız vardı. Küçük köpeklerle aynı deneyi yapmak çok daha uzun sürerdi.

[0:43:25.720] Çünkü daha uzun yaşıyorlar. Peki küçük ya da büyük köpek olması fark eder mi?

[0:43:30.920] Ya da diyelim ki kendi haplarımı köpeklerimle paylaşmak istesem köpekler

[0:43:36.240] için önerilen bir miligram dozu var mı? Evet. Yine tavsiye kelimesini

[0:43:41.280] kullanmayacağım ama size neyi test ettiğimizi ve ne yaptığımızı

[0:43:44.920] söyleyeceğim. Ve ilk çalışmalarda iki doz test ettik. Her şey vücut ağırlığına

[0:43:50.040] göre hesaplanıyor. Yüksek doz haftada kilo başına 0.3 miligramdı. Yani haftada

[0:43:56.200] bir veriyorsan kilo başına 0.3 miligram. Bir de bunun yarısı olan düşük dozu test

[0:44:02.240] ettik. O da kilo başına haftada 0.15 miligram. Bu iki dozdan birinin

[0:44:08.400] diğerinden daha iyi olduğuna dair elimizde bir veri yok. İkisine karşı da

[0:44:13.920] belirgin bir yan etki görmedik. Şu anda eee köpeklerine eee rapamisin veren epey

[0:44:20.839] insan var. Peki senin köpeğin var mı? Sen veriyor

[0:44:24.440] musun? Şu anda köpeğim yok. Alman kurdumuzu yaklaşık bir yıl önce

[0:44:28.160] kaybettik. 14 yaşındaydı. Yani güzel bir ömür yaşadı. Ama bizim için inanılmaz

[0:44:32.960] derecede gerçekten çok zor bir süreçti. O yüzden şu anda yeni bir köpek almaya

[0:44:38.200] hazır değiliz belki bir gün. Ama o bizim ailenin bir parçasıydı ve yaşadığımız

[0:44:43.480] süreç gerçekten çok ağırdı. Evet ona repamisin vermiştik ama şu anda

[0:44:48.040] köpeğimiz yok. Yine de köpeklerine rapamisin veren çok insan tanıyorum. E

[0:44:52.520] şu ana kadar ciddi bir yan etki hikayesi duymadım ama tabii bu tür bilgiler

[0:44:56.240] güvenilir güçlü veri niteliğinde sayılmaz. Kesin olarak

[0:44:59.359] söyleyebileceğimiz şey şu. Bizim klinik çalışmalarımızda bu dozlarda rapamisinin

[0:45:04.280] ciddi yan etkilere neden olduğuna dair hiçbir bulgu görmüyoruz.

[0:45:09.359] Peki bu çalışmaların tamamlanmasına daha çok var mı yoksa yakında bir sonuç

[0:45:15.160] görecek miyiz? Dediğim gibi şu anda köpeklerin ancak

[0:45:19.400] yarısını çalışmaya dahil edebildik. Proje biraz yavaşladı çünkü tam Covid

[0:45:23.119] başlamışken kayıt almaya başlamıştık. Bir de National Institute of Health'tdan

[0:45:27.240] gelen fon 1 bu5 yıl kadar kesildi. Sonra fon yenilendi ama bu gecikme projeyi

[0:45:31.520] yaklaşık 2 yıl geriye attı. Gerçekçi olmak gerekirse kayıt sürecini

[0:45:35.599] tamamlamamız için bir yıla daha ihtiyacımız var. Sonra tüm köpeklerin

[0:45:39.240] bir yıllık tedavi dönemini tamamlaması gerekecek. O noktada ara bir analiz

[0:45:43.160] yapacağız. Bu ara analizden sonuç açıklayabilir miyiz bilmiyorum. Çünkü

[0:45:47.240] istatistiksel güç muhtemelen tüm köpekler gözlem sürecini de bitirdiğinde

[0:45:50.920] oluşacak. Ama belki yani 2 yıl içinde bir şey söyleyebiliriz demek bile fazla

[0:45:54.880] iyimser olur. Ondan önce bir sonuç çıkması mümkün değil.

[0:45:58.319] Rapamisinle ilgili hemen her şeyi konuştuk sanırım ama bir sorum daha var.

[0:46:02.920] Senin podcast'tinden de konuk olduğun diğer podcastlerden de biliyorum ki

[0:46:06.880] longevity alanını özellikle bu alanın etrafındaki gereksiz trendleri, takviye

[0:46:12.400] çılgınlığını, gerçekçi olmayan beklentileri oldukça eleştiriyorsun.

[0:46:16.760] Alanın kendisini değil ama insanların yarattığı balonları diyelim. Peki

[0:46:20.559] gerçekten bu tamamen saçmalık. Buna hiç değmez diyebileceğin şeyler var mı? Yani

[0:46:25.000] o kadar çok şey var ki ama hani ayık kafa dinleyicilerimi uyarmak için buna

[0:46:29.359] hiç kanmayın dediğin örnekler neler? Birkaç şey söyleyebilirim. Önce şunu

[0:46:34.559] belirteyim. Takviyeler çok zor bir konu. Bir bilim insanı olarak bu kesinlikle

[0:46:39.599] işe yaramaz demek kolay değil. Çünkü veri olmasa bile bir şeyin işe yarama

[0:46:44.480] ihtimali teoride her zaman vardır. Bu yüzden ben daha çok neye gerçekten

[0:46:50.359] güvenebildiğimi konuşmayı tercih ediyorum. Bu alanı eleştirirken de

[0:46:54.920] aslında genelde ürünlerin kendisini değil insanların bunları anlatma

[0:46:59.960] biçimini eleştiriyorum. Mesela eee biri çıkıp bu klinik olarak kanıtlandı,

[0:47:05.920] yaşlanmayı yavaşlatıyor hatta geri çeviriyor. Dediğinde bu tamamen yalan.

[0:47:11.359] Böyle bir şey yok. Diyet, egzersiz, iyi uyku ve sağlıklı ilişkiler dışında

[0:47:17.040] yaşlanmayı yavaşlattığı klinik olarak kanıtlanmış hiçbir şey yok. hem de

[0:47:22.119] hiçbir şey. Tabii umut vadeden şeyler var ama onlar hakkında konuşurken de

[0:47:28.040] umut verici diye konuşmak gerekir. Kanıtlanmış gerçek gibi değil. Beni asıl

[0:47:33.319] rahatsız eden şeylerden biri bazı akademisyenlerin takviye satması ve

[0:47:38.800] akademik unvanlarını kullanarak insanları bu bilime dayanıyor diye ikna

[0:47:44.000] etmeye çalışmaları. Mesela NAD öncüleri, Sirtuin 6 aktivatörleri gibi ürünleri

[0:47:51.079] pazarlayan ya da onlarla ilişkili firmalarda yer alan bilim insanları var.

[0:47:56.720] Bu şirketlerde oldukça yanıltıcı iddialarda bulunuyor. Bu beni ciddi

[0:48:00.960] anlamda endişelendiriyor. Aynı şekilde doğruluğu ve güvenilirliği belirsiz

[0:48:05.760] biyolojik yaş testlerinin tüketiciye satılması da bence büyük bir problem.

[0:48:10.319] Eğer insanları tek bir konuda uyarmam gerekseydi kesinlikle bu piyasada

[0:48:14.520] satılan biyolojik yaş testlerinden uzak durmalarını söylerdim. Çünkü bu

[0:48:18.440] testlerin ne kadar doğru ya da güvenilir olduğuna dair elimizde hiçbir sağlam

[0:48:22.760] bilgi yok. Hatta elimizdeki azıcık veri bile bu [kahkaha] testlerin gerçekten

[0:48:26.680] berbat olduğunu gösteriyor. O yüzden bunlara para harcamaya değmez. Paranızı

[0:48:31.400] size gerçekten sağlık açısından fayda sağlayacak şeylere ayırın. Benim görüşüm

[0:48:35.880] şu: Bu doğrudan tüketiciye satılan biyolojik yaş ölçümlerini kullanan

[0:48:40.040] longevity klinikleri en iyi ihtimalle sorumsuz davranıyor. Bana kalırsa bu iş

[0:48:44.760] etik bile değil. Bir doktor doğruluğunu bilmediği ve sonucu ne işe yarayacağı

[0:48:49.280] belli olmayan bir testi asla hastasında kullanmamalı. Eğer doktorunuz böyle bir

[0:48:54.200] test yapıyorsa ona direkt şunu sorun. Bu testin ne kadar doğru olduğunu nereden

[0:48:58.760] biliyorsunuz ve bu sonuç benim tedavimi nasıl etkiliyor? Biliyor musun bu

[0:49:02.599] biyolojik yaş testleri ile ilgili birkaç kez podcastte kendi deneyimimi de

[0:49:06.359] paylaşmıştım. Çok bilinen bir şirketin testini kullanmıştım. Aynı dakikada aynı

[0:49:11.280] parmakla arka arkaya kan damlaları verdim. Sonuçlar arasında neredeyse 10

[0:49:16.240] yıl fark çıktı. Biri 43 yaş gösteriyordu. Diğeri ise gerçek yaşımdan

[0:49:21.520] bile daha yaşlı çıkmıştı. Bu nasıl olabilir diye düşündüm. Yani testlerin

[0:49:26.160] saçmalığı sonuçların farklılığından anlaşılıyordu. Eee sen bir de

[0:49:31.240] mikrobiyota testleri ile ilgili bir şey söylemiştin. Bu arada senden hemen sonra

[0:49:35.160] Sabin Hazan'la bir podcast çekeceğim. Kendisi de bana aynı şeyi söyledi. Eee

[0:49:39.640] ona mesaj atıp sızdıran bağırsak sorunum var. Şu bağırsak testini sana göndereyim

[0:49:44.599] mi? Bakar mısın? demiştim. Hemen şöyle cevap verdi. Bu testler hiçbir işe

[0:49:48.680] yaramaz. Hiç uğraşma. Kliniğe gel. Öyle bakalım.

[0:49:53.040] Evet. Evet. Bence eee mikrobiyom testlerini de aynı kategoriye koymak

[0:49:57.640] gerekiyor. Ama şunu netleştirmek istiyorum. Ben burada e tüketiciye

[0:50:01.920] doğrudan satılan testlerden bahsediyorum. Yoksa klinikte kullanılan

[0:50:05.839] ve belli özelliklere bakan gerçekten işe yarayan mikrobiyom testleri var. Bunlar

[0:50:11.079] bazı hastalar için faydalı olabilir. Buradaki kritik nokta kullanılan testin

[0:50:15.680] klinik olarak doğrulanmış olup olmaması. Çünkü klinik olarak doğrulandıysa o

[0:50:20.079] testin ne kadar güvenilir ve ne kadar doğru olduğuna dair elimizde bir bilgi

[0:50:24.359] olur. Ya bu arada insanlar için açıklayayım. Güvenilirlik dediğimiz şey

[0:50:28.760] aynı şeyi birkaç kez ölçtüğünde sonuçların birbirine ne kadar yakın

[0:50:32.079] çıktığıdır. Doğruluk ise ölçtüğün şeyin gerçek değere ne kadar yakın olduğudur.

[0:50:36.599] İkisi de önemli. Bir testin ne kadar güvenilir ya da ne kadar doğru olduğunu

[0:50:40.680] bilmiyorsan o test işe yaramaz. İşte tüketiciye doğrudan satılan testlerde

[0:50:45.079] problem tam da bu. Mikrobiyom testleri de aynı şekilde. Sorun şu ki insanlar bu

[0:50:50.000] testlerin doğrulanmış olduğuna, doğru ve güvenilir sonuç verdiğine inandırılıyor.

[0:50:54.160] Nay sonra da bu dürüst olmayan şirketler test sonuçlarına göre satmak üzere

[0:50:59.240] takviyeler üretiyorlar. Bu da bana göre iki kat daha sorunlu. Çünkü testler

[0:51:03.440] zaten çalışmıyor ve üstüne bir de o işe yaramayan testlere dayanarak insanlara

[0:51:08.280] takviye satıyorlar. Bu nedenle tüketiciye yönelik mikrobiyom testleri

[0:51:12.640] de aynı sorunlu kategoriye giriyor. Ama şunu da söylemek lazım. Her şeyi çöpe

[0:51:17.040] atalım demiyorum. Bazı durumlarda mikrobiyomun belirli bir yönüne bakmak

[0:51:22.280] klinik açıdan gerçekten faydalı olabilir. Biyolojik yaş testlerinde de

[0:51:26.119] durum benzer. Şu anda araştırma dünyasında anlamlılar. yaşlanma

[0:51:30.119] biyolojisi hakkında ilginç bilgiler sağlıyorlar ama klinik kullanım için ya

[0:51:34.319] da tüketiciye sunulacak seviyede değiller ve maalesef tüketiciye yönelik

[0:51:38.400] pazarın işleyişi bu şirketleri sorumsuz davranmaya ve insanları yanıltmaya

[0:51:42.720] itiyor. Açıkçası bu testlere ben zaten hiç

[0:51:45.000] güvenmiyorum. Çünkü bir sürü influencer görüyorum. Hatta buna doktorlar da dahil

[0:51:48.640] çıkıp kronolojik yaşımdan 30 yaş daha gencim falan diyorlar. Ki ben o

[0:51:52.280] insanların nasıl yaşadığını da biliyorum. Benim yaşam biçimim

[0:51:54.799] onlarınkinden kat be kat daha sağlıklı ama benim sonuçlarım ya tam yaşımı

[0:51:58.000] gösteriyor ya da daha bile yaşlı çıkıyorum. O yüzden ben de bu nasıl

[0:52:00.799] mümkün olabilir diye sormadan edemiyorum.

[0:52:02.960] Evet aslında biyolojik yaşı ölçmenin birden fazla yolu var ama şu anda

[0:52:08.319] piyasada olanlar daha çok epigenetik testler. Bana göre ise asıl önemli olan

[0:52:14.040] epigenetik yaşının ne çıktığı değil. Senin nasıl hissettiğin, nasıl işlev

[0:52:18.359] gördüğün gerçekçi ve anlamlı olan bu. Açık söyleyeyim. Ruh sağlığı açısından

[0:52:24.119] da bir insanın epigenetik yaş testinin ne dediğine kafayı takması çok sağlıklı

[0:52:29.480] değil. Yapmak istediğin şeyleri yapabiliyor musun? Kendini iyi

[0:52:33.599] hissediyor musun? Hayatından keyif alıyor musun? Önemli olan bunlar.

[0:52:38.240] Biyolojik yaşın kaç çıkmış? Hangi takviyeyi alman gerekiyormuş? Bunlara

[0:52:43.240] takılıp kalmak bence sağlıklı ve kaliteli bir uzun yaşamın yani

[0:52:48.440] longevitinin özü değil. Son olarak Kreatin'le ilgili bir şey sormak

[0:52:52.599] istiyorum. Bu podcast'ten önce senin uzun bir podcastini izledim. Orada bazı

[0:52:58.079] insanların günde 20 gram kretin önermesini oldukça eleştiriyordun.

[0:53:03.240] Üstelik bunu söyleyenler arasında son derece saygın araştırmacılar da var. Bir

[0:53:08.520] yandan da Pubmet'te yeni çıkan bir çalışmada Kratin kullanımının

[0:53:12.799] Alzheimer'a iyi geldiği gösterilmiş. Peki sen bu konuda ne düşünüyorsun? Peki

[0:53:19.280] ama önce ben sana bir soru sorayım. O listede olduğunu düşündüğün saygın

[0:53:23.040] araştırmacılar kimler? Mesela Ronda Patrick var.

[0:53:27.520] Hayır. Ronda Patrick bir araştırmacı değil. O bir influencer. E araştırma

[0:53:32.440] yapmıyor. Bilimsel bir geçmişi var. Bunu küçümsemiyorum ama araştırma yapan biri

[0:53:37.079] değil. Yapsa bile çok sınırlıdır. En azından creatin üzerine değil. Yani

[0:53:41.160] YouTube'a çıkıp bir şeyler anlatan insanlar bilim ya da biyoloji konusunda

[0:53:45.359] gerçekten uzman olmak zorunda değiller. Bu rondaya özel bir eleştiri değil. Ama

[0:53:50.160] sen de biliyorsun yani her PhD ya da MD yani doktorası olan ya da tıp doktoru

[0:53:55.839] unvanı olan gerçek bir klinik araştırmacı değil.

[0:53:59.480] Bu unvanlara sahip birçok kişi var ve bu onların o konu üzerinde gerçek bir

[0:54:04.240] uzmanlığı olduğu anlamına gelmiyor. Kreatine gelirsek bence kreatin ilginç

[0:54:09.040] bir konu. Zaten o videodaki noktada kreatinin değeri olmadığı değildi. Tam

[0:54:12.880] tersine var. Ben de kreatin alıyorum. Günde 5 gram alıyorum. Çünkü verilerin

[0:54:17.079] büyük çoğunluğu özellikle egzersizle birlikte bu dozun vücut kompozisyonu

[0:54:21.440] için faydalı olduğunu gösteriyor. Ayrıca beyin fonksiyonları için belki kalp ve

[0:54:25.920] böbrek fonksiyonu için de fayda olabileceğine dair bazı umut veren

[0:54:29.520] bulgular var. İçi daha yolun başındayız göreceğiz ama elimizde 20 gramın 5

[0:54:35.440] gramdan daha iyi olduğunu gösteren hiçbir veri yok. Kadınlarda 3 gramın mı

[0:54:40.480] 5 gramın mı daha iyi olduğu bile net değil. Yani asıl mesele bu. Bir anda

[0:54:45.119] insanların neden kreatini mega doz alın diye konuşmaya başladığı belli değil. Bu

[0:54:49.720] 20 gramın faydasız olduğu anlamına gelmez. Bazı kişilerde 20 gram belki 5

[0:54:54.640] gramdan daha iyi bile olabilir. Ama bunu destekleyen gerçek bir kanıt yok. Benim

[0:54:59.400] vermeye çalıştığım mesaj şuydu. Influencerlar kendilerini bir şeyler

[0:55:03.400] söylemek zorunda hissediyor. Çünkü aslında kendileri araştırma yapmıyorlar.

[0:55:11.160] O yüzden sürekli yeni bir parlak şey bulmaları gerekiyor. Oysa veriler 20

[0:55:15.440] gramın 5 gramdan daha iyi olduğunu söylemiyor. Hatta birçok insanda 20 gram

[0:55:19.760] alırsan izhal olma ihtimalin yüksek kötü bir deneyim yaşarsın. Bu yüzden mesele

[0:55:24.240] şu: Abartıya gerek yok. Gelip verilerin gerçekten ne söylediğini konuşalım.

[0:55:28.640] İnsanların makul mantıklı kararlar verebilmesi için gerçekçi bilgiler

[0:55:32.119] sunalım. Bana saç dökülmesi ile ilgili çok soru

[0:55:34.400] geliyor. Kretinle saç dökülmesi arasında bir ilişki olduğuna dair bir veri var

[0:55:37.960] mı? Güzel soru. Bildiğim kadarıyla kreatinin saç dökülmesini artırdığı ya

[0:55:43.119] da azalttığına dair sağlam bir veri yok. Ama belki ben görmemiş olabilirim. Onu

[0:55:47.440] da söyleyeyim. Tahminim eğer böyle bir veri varsa bile çok güçlü değildir.

[0:55:51.799] Çünkü gerçekten böyle bir etki olsaydı kreatin ve saç dökülmesi hakkında çok

[0:55:56.079] daha fazla şey duyuyor olurduk. Ayrıca kreatin uzun zamandır çok fazla insanın

[0:56:00.920] kullandığı bir şey. Saç dökülmesi üzerinde büyük bir etkisi olsaydı

[0:56:04.880] muhtemelen çoktan fark edilmişti. Ama ufak sınırda bir etkisi olabilir mi?

[0:56:09.720] İşte onu bilemem ama bildiğim kadarıyla böyle bir şey yok.

[0:56:13.119] Zaman ayırdığın için çok teşekkür ederim. Gerçekten harika bir podcast

[0:56:16.599] oldu. Aklımda olan, merak ettiğim her şeyi öğrendim. Kafama takılan tüm

[0:56:20.640] sorulara cevap buldum. Vakit ayırdığın için tekrar teşekkür ederim.

[0:56:24.160] Rica ederim. Benim için bir zevkti.

*Transkript YouTube'dan alınmıştır.