0:00
Sağlığını bir yatırım aracı olarak değerlendirmek iş işten geçtikten sonra harekete geçmekten çok daha büyük bir getiri sağlar. İnsanlar kelimenin tam anlamıyla bu yüzden iş gücünden

0:07
kopuyorlar. Kafamızın içinde işleri gereğinden fazla büyüttüğümüzde tuhaf bir biçimde en basit ve kolay şeyleri göz ardı ediyoruz.

0:14
Kesinlikle haklısın. Ekspozumun psikososyal tarafı en büyük etken.

0:18
Gerçekten en büyük etken. Çünkü bireysel düzeyde kendini optimize etmenin, insan performansını sürekli daha ileri taşımaya çalışmanın da bir sınırı var.

0:25
longevity dünyasının bunu bu kadar uzun süre görmezden gelmiş olması gerçekten inanılmaz değil mi? Açıkçası arkasında çok az bilimsel kanıt olan bu

0:32
self optimization işlerine bu kadar para yatırmayı bırakmalıyız. Çünkü bunların bir kısmı insanlara neredeyse boş umut satıyor. İyi hissetmek için uyuşturucu kullanmak zorunda değilsiniz.

0:41
Güvenli bir ortamda, topluluğun içinde harika müzikle yeniden kulüplere gelebilirsiniz. Longevity rave ile yapmaya çalıştığımız şey de tam olarak bu. Şimdi bunu farklı formatlarda

0:49
büyütüyoruz. Kulüplerle, retreat'lerle, saunalarla çalışıyoruz. Hatta artık coffee rave'ler bile yapıyoruz. Madde kullanmadan eğlenmek benim için çok doğal. Hatta benim sevdiğim eğlence tam olarak da bu.

0:59
Bunu kesinlikle görmezden gelemezsiniz.

1:00
Sadece bu durum bile hükümetlerin artık uyanması için yeterli bir sebep olmalı.

1:04
Ben Esra Çavuşoğlu. 20 yıldır ayık bir hayat yaşıyorum. Bağımlılık hastalığı ile mücadelem beni beden ve performansımı iyileştirmek, hayat

1:12
kalitemi artırmak, daha sağlıklı ve uzun yaşamak için yeni yöntemler, cihazlar ve takviye ürünler araştırmaya yönlendirdi. Bağımlılık hastalığı,

1:20
biohacking ve longevity alanlarındaki kendi deneyimlerimden dünyadaki son gelişmelere, çığır açan girişimcilerden uzman akademisyenlere, yıllardır

1:29
yaptığım sohbetler artık her hafta Ayık Kafa Podcast'i.

1:33
Ayık Kafa Podcast'te son 3 yılda 120'den fazla bölüm 100 saatin üzerinde içerik yayınladık. Ama ben bile aklıma gelen

1:41
önemli bir bilginin hangi bölümün neresinde geçtiğini hatırlamıyorum. Bu bir şikayet değil tabii ki bir itiraf.

1:47
Örneğin uykuyla hormonların bağını ayrı ayrı uzmanlar birbirinden bağımsız olarak anlattı. Hepsi de doğruydu. Bir

1:54
bölümü dinliyorsunuz. Kafanızda bir ışık yanıyor ama hayat devam ediyor. Sonra üstünden 6 ay geçiyor. Unutulup gidiyor.

2:01
Podcast'ler dinlemek için iyi. Ancak not almadığınız söz de bilgi de uçar. Onun için oturdum. En baştan itibaren bütün bölümleri dinledim. Notlar aldım.

2:11
Ayıkladım. Çelişen cevapları karşılaştırdım. Tekrar edenleri işaretledim. Çünkü bir şeyi altı ayrı uzman ayrı ayrı söylüyorsa o artık bir

2:19
görüş değil gerçektir. Bu kitap Ayık Kafa Podcast'te 2026 başına kadar yayınladığımız bölümlerdeki doktorların

2:27
görüşleri yani neler yapalım neler yapmayalım. Tam bir el kitabı.

2:31
Hormonlar, bağırsak, uyku, kadın sağlığı, metabolizma, yaşlanmanın biyolojisi, yeni sezonlarla ayık kafa

2:39
serisi de devam edecek. Bu kitap uzun yaşamak üzerine değil, kazandığımız yılları güçlü bir bedenle, berrak bir zihinle, keyif ve coşkuyla yaşamak

2:47
üzerine. Ayık Kafa Podcast'e yeniden hoş geldiniz. Bugünkü konuğum Longevity alanının öncü isimlerinden sistem

2:55
düşünürü Tina Woods, Collider Health'in kurucusu, International Institute of Longevity'nin yönetici direktörü ve Live Longer with AI kitabının yazarı.

3:04
Longevity denildiğinde çoğumuzun aklına takviyeler, soğuk su, egzersiz ya da uyku skorlarımızı takip etmek geliyor.

3:11
Peki ya daha uzun ve sağlıklı yaşamanın anahtarı sadece bireysel rutinlerimiz değilse ya insan ilişkileri, birlikte

3:18
yaşadığımız mutluluk ve her gün maruz kaldığımız çevre de en az bunlar kadar önemliyse bu bölümde hastalık ortaya çıktıktan sonra müdahale eden klasik

3:26
sağlık sisteminden gerçek anlamda koruyucu ve önleyici bir sağlık modeline geçişi konuşuyoruz. Sober high,

3:33
longevity rave'leri, joyspan, yaşamımız boyunca maruz kaldığımız tüm çevresel etkileri kapsayan eksposomlar, longevity

3:41
şehirleri ve sağlıklı yaşlanmanın yalnızca ayrıcalıklı bir kesime değil, herkese ulaşabilmesi gibi çok farklı konulara giriyoruz. Sağlığınızı optimize

3:49
etmek, hayatınızdaki mutluluğu artırmak ve Longevity'nin geleceğini daha geniş bir perspektiften görmek istiyorsanız bu sohbeti kaçırmayın. Hazırsanız Tina

3:58
Woods ile başlayalım. Üniversiteyi sadece dersler, vizeler, finaller olarak düşünme. Asıl mesele okurken kendini keşfetmek, üretmek,

4:07
projelerde yer almak ve mezun olmadan gerçek dünyayı tanımaya başlamak. Bir yandan psikolojiyle insanı daha iyi anlayabildiğin, beslenme

4:15
ve sağlık birimleriyle iyi yaşamanın ne demek olduğunu öğrendiğin, mühendislik ve yönetim bilişim

4:22
sistemleriyle teknolojiyi, veriyi ve sistemi çözümleyebildiğin bir üniversite düşün. Yani sadece bilgi aldığın

4:29
değil, düşündüğün, ürettiğin ve fikirlerini hayata geçirebildiğin bir yer. İstanbul Gedik Üniversitesi öğrencilik hayatını gerçekten yaşarken

4:38
geleceğini kurabileceğin bir deneyim sunuyor. Ayık Kafa'nın daimi destekçisi Gedik Eğitim Vakfı'na sağladığı katkı ile size dünyanın önde

4:46
gelen uzmanlarını konuk olarak getirmeye devam ediyoruz. Siz de Ayık Kafaya abone olarak destek verebilirsiniz.

4:53
Tina Woods Ayık Kafa Podcast'e hoş geldin. Seni ağırlamak büyük bir keyif.

4:58
Gerçekten çok mutluyum. Bu bölümün çok ilginç bir yolculuk olacağını düşünüyorum. Çünkü yaptığın her şey beni gerçekten çok etkiliyor. Çok önemli. Pek

5:07
çok kurumun içindesin. Bazılarında başkan olarak, bazılarında da çok değerli bir üye olarak yer alıyorsun.

5:13
Kendi kurduğun şirketlerin var. Bir de bütün bunların arasında tekno müzik var.

5:18
Benim gözümde neredeyse ayık bir parti gibi harika bir şey ama anladığım kadarıyla senin hikayen üniversiteye

5:25
gidip genetik okumanla başlıyor. Sonra bir şekilde iş dünyasına yöneliyorsun.

5:30
MBA, yani işletme yüksek lisansı yapıyorsun. Bir bakıma aktivistsin de en azından ben seni böyle görüyorum. Çünkü bilimin içindesin ama benim podcast

5:39
yaptığım Ari the Grey, Brian Kennedy ve diğerleri gibi doğrudan bilim yapan tarafta değilsin ama bilimle çok yakından ilgileniyorsun.

5:48
Ve aslında yaptığın şey biraz da insanları eğitmek. Ben en azından böyle yorumluyorum. Hükümetleri, kâr amacı

5:56
gütmeyen kuruluşları, toplumu hatta neredeyse bilim insanlarını bile eğitmeye çalışıyorsun. Bir anlamda

6:04
aslında bu tarafa bakmanız lazım. Çünkü asıl önemli olan burada diyorsun. O yüzden podcast'e hoş geldin.

6:13
Çok teşekkür ederim. Burada olmak gerçekten büyük bir ayrıcalık. Davetin için de çok teşekkür ederim.

6:18
Yani evet sanırım hepimizin hayatta kendine özgü bir yolculuğu, kişisel ve profesyonel hedefleri var. Şanslıysan

6:25
sanırım bu ikisini bir şekilde bir araya getirebiliyorsun. Evet. Yani tabii ki benim ilgim her zaman bilim oldu.

6:31
Cornell'da genetik okudum. Tıp öncesi programdaydım. Mezun olduğumda tıp fakültesine hazır olacağımı ve çocukluğumdan beri hedeflediğim gibi doktor olacağımı düşünüyordum. Ama tıbba

6:40
girmedim ve sanırım bunun nedenlerinden biri de biraz kişiliğimdi. Ben biraz kendi bildiğini okuyan biriyim.

6:46
Belirsizliği ve kaosu seviyorum ve tıp yolunun tamamını önümde çok net biçimde çizilmiş olarak gördüm. Her şey çok belirlenmiş, çok önceden tarif edilmiş

6:55
gibiydi ve ben de bir noktada bunun muhtemelen bana göre olmadığını fark ettim. Sonra bir süre bilimsel araştırma yaptım ve bilimsel araştırmacı

7:02
olmayacağımı doktora yapıp o yoldan da ilerlemeyeceğimi anladım. Böylece bir şekilde ilaç ve biyoteknoloji dünyasının içine düştüm. Ama doğrudan bu

7:11
şirketlerin içinde çalışmıyordum. Çok ama çok uzmanlaşmış pazarlama, eğitim ve öğretim işleri yapan bir uzman olarak dünyanın dört bir yanındaki bilim

7:18
insanlarıyla çalışıyordum. Ve tabii bütün bu projeler ilaç şirketleri ve biyoteknoloji şirketleri tarafından finanse ediliyordu. Bunu oldukça uzun

7:26
bir süre yaptım ve aslında uzun yıllar boyunca bana çok iyi uydu. Çünkü bilimin en ileri noktasında olup bitenleri sürekli takip etmemi sağlıyordu. Kendi

7:34
alanlarının en önemli isimleriyle çalışıyordum ve o anda ne oluyorsa, ufukta ne görünüyorsa çok hızlı bir şekilde o konuda uzmanlaşmam gerekiyordu. Sonra da bunu çok ama çok

7:43
farklı kitlelere anlatabilmem gerekiyordu. Doktorlardan diğer bilim insanlarına, genel kamuoyundan hastalara kadar. Yani uzun süre boyunca bu bana

7:51
gerçekten çok iyi geldi. Bir dönem kendi ajansımı da yönettim. Dolayısıyla bu dünyanın içinde epey uzun bir süre kaldım. Ve bu deneyim sayesinde ilaç ve

7:59
biyoteknoloji dünyasının tamamı hakkında oldukça iyi bir içgörü kazandım. Sonra e yaklaşık 10 yıl önce ben üç çocuk annesiyim. Üç oğlum var ve şimdi hepsi

8:07
20'li yaşlarında. Onları üniversiteye göndermeye başladığım dönemde hayatımın o noktasında o zaman 52 yaşındaydım.

8:13
Aslında artık oldukça farklı bir şeye hazır olduğumu fark ettim.

8:17
Çünkü bilim ve teknolojinin hayatlarımız ve dünyamız üzerindeki etkisi her zaman çok ilgimi çekmişti ve teknolojinin yarattığı o büyük gerçekten çok büyük

8:26
etkiyle giderek daha fazla ilgilenmeye başladım. Tabii o dönemde yaklaşık 10 yıl önce yapay zeka da etkisini yeni yeni göstermeye başlıyordu ve ben de bir

8:35
noktada neredeyse bütün parasını kronik hastalıklardan kazanan bir sektörde çalışıyor olmaktan biraz huzursuz olmaya başladım. Bu da beni düşünmeye itti.

8:43
Bütün bu teknolojiyle insanların kendi sağlıkları konusunda daha güçlü hale gelmesiyle, bilgiye ve tabii ki veriye erişimin artmasıyla büyük bir değişimin

8:52
geleceğini düşünmeye başladım. Ve bu değişimin nasıl görüneceği gerçekten çok ilgimi çekiyordu. İnsanları kendi imkanlarıyla, teknolojiyle ve bütün bu

9:00
tür araçlarla nasıl sağlıklı ve iyi halde tutabileceğimiz meselesine bakmak istiyordum. Bir şey diğerini getirdi ve Collider Health'i kurdum. Bu benim ana

9:08
çalışma kolum diyebilirim. Burada özellikle pop-up şirketler, pop-up girişimler ve misyon odaklı girişimler konusunda uzmanlaştım. Collider

9:16
Health'yı kurduğumda önümde gerçekten tamamen boş bir sayfa vardı. Bunun beni nereye götüreceği hakkında hiçbir fikrim yoktu. Ve tabii hayatımın oldukça ilginç

9:24
bir dönemiydi. Ben her zaman çok girişimci, çok proaktif biri oldum. Yeni şeyleri, yeni alanları, yeni fikirleri ve bütün bu tür şeyleri hep çok sevdim.

9:32
Şimdi 10 yıl sonra geriye baktığımda aslında yaptığım şeyin sistem değişimi olduğunu görüyorum. Ve evet farklı paydaş grupları arasında o köprüyü

9:40
kurmak ve günün büyük meselelerinde gerçekten nasıl etki yaratabileceğimizi anlamaya çalışmak. Benim için büyük soru hep şu oldu. İnsanları nasıl sağlıklı ve

9:47
iyi halde tutabiliriz ve onları bu sistemin dışında nasıl tutabiliriz?

9:51
Burada tabii özellikle Batı dünyasının bağlamından söz ediyorum. Çünkü sistem büyük ölçüde şu şekilde kurulmuş durumda. Hastalandığında doktora

9:58
gidiyorsun. Düzeltilmen gerektiğinde hastaneye giriyorsun. Bunun etrafında kocaman bir sektör var. Bunun etrafında kocaman bir tedarik zinciri var. Ve ben

10:07
bütün bu sorudan gerçekten çok etkilendim. İnsanlar kendi sağlıkları konusunda daha güçlü hale geldiğinde, onlara gerekli araçları verdiğimizde ve

10:15
sistemin her seviyesinde sistemdeki herkes için daha fazla teşvike dayalı bir yapı kurduğumuzda bu nasıl değişecek? İster hükümette bir siyasetçi

10:23
ol, ister bir iş lideri ol, ister toplumun herhangi bir üyesi ol, sistemin her seviyesinde insanları sağlıklı ve iyi kalmaya daha fazla teşvik edebilir

10:31
miyiz? Çünkü kabul edelim rakamlar gerçekten oldukça çarpıcı. E hangi sosyoekonomik modele bakarsan bak ve

10:38
tabii bütün rakamlar ortada. Sağlığı yatırım yapılacak bir değer olarak gördüğünde harcadığın paranın karşılığını çok daha fazla alıyorsun.

10:46
Ama işi çok geçe bırakır ve ancak artık çok geç olduğunda birçok hastalık ortaya çıktıktan sonra sistemin seni düzeltmesini beklersen o zaman özellikle

10:55
hayatının sonunda yalnızca seni hayatta tutmak için inanılmaz miktarda kaynak harcanıyor ve zaten çoğu insan hastanede

11:02
olmak istemiyor. Hayatının sonunu başka bir şekilde geçirmek ister. Dolayısıyla ben bütün bu meseleyle gerçekten çok ilgilenmeye başladım. Peki bunu nasıl

11:11
yapacağız? Bir şey diğerini getirdi ve bütün bu süreçte şunu fark ettim.

11:15
Profesyonel kariyerim aslında ticari alanda özel sektörde şekillenmişti ve o zamana kadar işletme yüksek lisansımı da yapmıştım. Güçlü bir bilimsel altyapım

11:24
vardı ve onun üzerine işletme yüksek lisansını eklemiştim. Sonra işe başladığımda ilk projelerim oldukça ilginçti. NHS ile çalıştığım gerçekten

11:32
çok ama çok ilginç bir proje aldım. O dönemdeki sağlık bakanımız yapay zeka ve dijital teknolojilerin etkisini incelemek üzere NHSX adında tamamen yeni bir teknoloji kolu ve AI Lab kuruyordu.

11:42
Bundan 8 ya da 9 yıl öncesinden bahsediyorum. Bu konulara ilk kez ciddi biçimde bakmaya başladıkları dönemdi.

11:48
Ben de yapay zeka ve dijital teknolojiler alanında faaliyet gösteren şirketlerin sağlık sistemimizi nasıl etkileyeceğine dair çok büyük, çok kapsamlı bir analizin içine girdim.

11:58
fintech sektörü ile çalışmaya başladım ve tabii sağlığı kendi iş geliştirmelerini artırabilecekleri bir alan olarak gören diğer bütün sektörlerle de çalışmaya

12:06
başladım. Böylece o dönemde teknoloji ekosisteminin çok ama çok yoğun bir biçimde içine girdim ve yine söylüyorum teknoloji dünyası, startup dünyası ve

12:15
bütün bu tür şeyler beni her zaman çok etkilemişti. Bu da beni çok hızlı biçimde yapay zeka ve sağlık dünyasının içine fırlattı ve kısa sürede tırnak

12:22
içinde söylüyorum bir yapay zeka uzmanı oldum. Buna gülüyorum. Çünkü ben bir yapay zeka uzmanı değilim. Evet, etkilerine bakıyorum ama bir şekilde

12:30
bununla tanınmaya başladım. Ve tabii bununla paralel olarak UK Research and Innovation'dan da çok ilginç bir proje aldım. Onlar da o sırada Healthy Aging

12:37
Industrial Strategy Challenge'ı yeni başlatmışlardı. Bu hükümetin yaşlandıkça bizi sağlıklı ve iyi halde tutacak ürün ve hizmetler için bir pazar

12:46
yaratmayı ve bu pazarı harekete geçirmeyi amaçlayarak yatırım yaptığı büyük bir programdı. Kurumsal yatırımı teşvik etmekle ilgileniyorlardı. Aynı

12:54
zamanda bir miktar devlet fonuyla, startup dünyasıyla birlikte çalışıp gerçekten dönüştürücü projeler yaratmak istiyorlardı. Ben de bunun içine girdim

13:02
ve bu gerçekten çok ilginçti. Kurumsal yatırımla ilgileniyorlardı. Aynı zamanda bir miktar devlet fonuyla, startup dünyasıyla birlikte çalışıp bu tür

13:10
dönüştürücü projeler yaratmak istiyorlardı. Bu da beni gerçekten içine çekti. Çok ilginçti. Benim görevimde ekosisteme bakmak ve onların alışılmadık

13:17
aktörler dediği kurumsal dünyadan gelen oyuncuları bu teknoloji alanının içine dahil etmekti. Böylece tabii ilaç ve biyoteknoloji tarafını çok iyi bildiğim

13:25
için onun dışındaki her şeyle çalışmaya başladım. Bankalarla, sigorta şirketleriyle, perakendeyle, eğlence sektörüyle yani 50 yaş üstü pazara

13:32
bakması gereken ve aslında bakmaya da başlamış olan bütün sektörlerle. Çünkü o dönemde herkes tamamen Y kuşağına odaklanmıştı. Oysa ticari açıdan

13:40
baktığında hane halkı servetinin neredeyse tamamı 50 yaş üstü gruptaydı.

13:44
Ben X kuşağından ve Baby Boomer kuşağı da dahil olmak üzere hepimiz hayatımızda çok farklı şeyler arıyorduk ve burada gerçekten çok büyük bir ticari

13:52
potansiyel vardı. Ben de bu pazara bakmaya ve UK Research and Innovation ile birlikte bu şirketleri bulmaya çok ama çok yoğun şekilde dahil oldum.

14:00
Böylece bizi sağlıklı ve iyi halde tutacak, sistemin dışında kalmamızı sağlayacak ürün ve hizmetlerden oluşması beklenen, hızla büyüyen, bu pazara bakan bütün farklı oyuncuların yer aldığı

14:09
ekosistemin çok içine girdim. Sonra bir şey diğerini getirdi ve aslında şunu fark ettim. Bu gerçekten çok ilginç ama bu pazarın oluşması, harekete

14:17
geçirilmesi ve desteklenmesi için sistem değişimi açısından bakman gereken birkaç başka mesele daha vardı. O dönemde hükümetin manifestosunda bir taahhüt

14:25
vardı. Sağlık ve iyi yaşam alanındaki eşitsizlikleri azaltırken sağlıklı yaşam süresini artırmak. Yani sağlıkta eşitlik meselesi hükümetin bu manifesto

14:34
taahhüdünün en başından beri içine yerleştirilmişti. Ben de şöyle düşünmeye başladım. Bütün bu devlet parası yatırılıyor ama aslında bütün bunlara yönelik gerçek bir sistem değişimi

14:42
yaklaşımı yok. NHS üzerindeki talebi nasıl azaltacağız ve bunu nasıl yapacağız? Çünkü yaşlanan nüfusun etkisini zaten görmeye başlamıştık ve

14:50
tabii Covid henüz ortaya çıkmamıştı. O da tamamen başka bir hikaye. Bu Covid'den önceydi. Evet. Sonra kendimi

14:57
All Party Parliamentary Group for Longevity'yi kurup yönetirken buldum. Bu e partilerüstü bir parlamento grubuydu ve hükümetin manifesto taahhüdünün

15:05
oluşturulmasında yer alan eski Birleşik Krallık Başbakan Yardımcısı Damian Green de grubun içindeydi. Böylece politika yapımı ve siyaset dünyasının çok içine

15:14
girdim ne daha önce hiç bilmediğim bir dünyaydı ama tabii bu deneyim sayesinde çok ama çok hızlı öğrendim ve ilk yani yaklaşık 12 ayımızda bu

15:23
sistem değişimi yaklaşımını, bu yol haritasını oluşturduk ve Covid patlak vermeden hemen önce yayınladık. Sonra Covid başladı. Bütün dünya değişti. Ama

15:31
9 temel önerimiz vardı ve bunlar üzerinde bilim insanlarıyla, iş dünyasının liderleriyle ve kamu sektörüyle birlikte çalışmam gerekiyordu. İşte bütün longevity bilim

15:39
insanlarıyla ve diğerleriyle konuşmaya da o dönemde başladım. Sonra tabii her şey değişti. O sırada bir teknoloji yayınevi benden bir kitap yazmamı

15:48
istedi. Yapay zeka uzmanı olarak tanındığım için yapay zekayla nasıl daha uzun yaşayabileceğimize dair bir kitap yazmamı istediler. Ben de yazdım ama

15:56
onlara şunu söyledim. Ben bunu sağlık hizmetleri açısından yazmayacağım. Yapay zekanın sağlık sistemi üzerindeki etkisini zaten biliyoruz. Ben

16:04
teknolojileri kullanarak nasıl sağlıklı ve iyi kalabileceğimizi yazmak istiyorum ve o kitabı yazdım. Covid'den hemen sonra yayınlandı. Sonra tabii Covid

16:11
dönemi devam etti ve o zamandan beri parlamento grubunda yaptığımız o temel çalışmadan doğan pek çok farklı projenin içinde çok ama çok yoğun şekilde yer

16:20
alıyorum. Bunlardan biri Business for Health adlı kuruluş. Bugün hala onu yönetiyorum ve iş dünyasına bakıyoruz.

16:25
ve tabii şimdi yürüttüğüm bütün misyon odaklı projeler de var. Bir nefes alayım çünkü buradan şu anda yaptığım bütün işlere geçebilirim. Herhangi bir sorun var mı?

16:33
Aslında seni dinlerken kısacık araya gireceğim. Şu an beni duyuyorsanız ayık kafayı izlediğinize eminiz. Peki abone misiniz? Bir kontrol

16:42
eder misiniz? Çok net bir şekilde abone sayımız programa davet ettiğim doktorları ikna etme gücünü sağlıyor.

16:49
Alanında dünyanın en iyi isimlerini burada izlemek için kanala abone olun.

16:54
Şunu düşünüyordum. Çünkü podcast'ten hemen önce kısa süre önce Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı'na danışman olan

17:01
bir arkadaşıma ulaştım. Ona senin için çok ilginç bir projen var dedim. Sonra senin yaptığın bütün araştırmaları

17:09
mesela 2025'teki son çalışmanı, profilini ve diğer şeyleri ona göndermeye başladım. Dedim ki bu

17:17
gerçekten çok ilginç bir konu ve aslında bütün hükümetlerin buna bakması gerekiyor. Ben yaklaşık 18 yıl önce

17:24
sokakta yaşayan çocuklar için bir tedavi merkezi, bir rehabilitasyon merkezi kurdum. Aile olarak da erken çocukluk

17:32
eğitimi ve benzeri alanlarda çalışan kâr amacı gütmeyen bir kuruluşumuz var. Ama ben longevity alanında daha fazla ses

17:40
çıkarmaya başladığımdan ve insanlarla doğru bilgiyi paylaşmaya çalıştığımdan beri giderek daha fazla veri ortaya

17:48
çıkıyor. Ve şimdi buradan ekspozomlara gelmek istiyorum. Çünkü biliyorsun bütün bu obezojenler, yaşam tarzı, hava

17:56
kirliliği, kullandığımız kimyasallar ve benzeri şeyler var. Jenny Goodman'la da röportaj yaptım. Her yeni kişiyle

18:03
röportaj yaptığımda dışarıdan maruz kaldığımız kirleticiler hakkında ve bunların sistemimize nasıl girdiği, bizi

18:11
nasıl hasta ettiği konusunda daha fazla şey öğreniyorum. Ve sen de aslında bütün bu ekspozom konusu hakkında çok güçlü

18:19
şekilde konuşuyorsun. Eskiden %20 diyorlardı. Şimdi anladığım kadarıyla bu %10'a düşmüş durumda. Ve sen

18:27
sistemimizde oluşan hasar açısından ekspozomların etkisinin yaklaşık 10 kat daha fazla olduğunu söylüyorsun. Ama

18:35
aynı şekilde iyi etkilerin de ekspozomlardan gelebileceğini söylüyorsun. Anladığım kadarıyla siz de bunu bütün bölgelerde, bütün kıtalarda

18:45
ölçmenin bir yolunu bulmaya çalışıyorsunuz. Çünkü görünen o ki Hindistan'dan ve veri toplayamadığınız birkaç başka bölgeden hala eksik

18:53
verileriniz var. Ama benim çevremde çok fazla insan var. Belli bir eğitim seviyesindeysek tabii şanslıysak, sağlığımızı düşünüyorsak, bununla

19:02
ilgileniyorsak, maddi imkanımız varsa ve iyi doktorlara ya da bazı longevity kliniklerine ulaşabiliyorsak ki sen

19:09
bunların bazılarını eleştiriyorsun. Yine de kendimizi oldukça sağlıklı tutma şansımız var. Ama nüfusun %90'ı belki

19:17
küflü evlerde yaşıyor. Hava kirliliği var. Yiyeceklerimizde pestisitler, herbisitler ve benzeri şeyler var.

19:25
Antibiyotikler var. Yani her şey var.

19:27
Bize biraz anlatır mısın? Ekspozomlar tam olarak nedir ve sağlığımız üzerinde neden bu kadar büyük bir etkiye sahipler?

19:36
Kesinlikle aslında sağlığımızın %90'ı yalnızca genetiğimizin dışındaki faktörler tarafından belirleniyor. Ben genetik okudum ve üniversiteden mezun

19:43
olduğumda Human Genome Project daha yeni başlıyordu. Yani bundan 3540 yıl önce.

19:48
Bu da yaşımı biraz ele veriyor. Bir genetikçi olarak o proje beni gerçekten çok heyecanlandırmıştı ve tabii Human Genome Project'ten öğrendiğimiz şey e

19:56
bunun insanlığın bildiği bütün hastalıkların çaresini bulmadığı oldu.

20:00
Aslında gördük ki genetiğin payı görece küçük. Asıl büyük etki dış çevreden, dışarıdan maruz kaldığımız şeylerden,

20:08
stresten ve senin de az önce saydığın bütün o dış faktörlerden geliyor. İşte bütün bunlar genetiğimizi, biyolojimizi

20:14
etkiliyor. Genetiğimizin bunlardan nasıl etkilendiği, fenotipik olarak nasıl yanıt verdiği, epigenetik olarak nasıl değiştiği ve benzeri mekanizmalar

20:23
var. Asıl büyük araştırmanın yapılması gereken yer de tam olarak burası. Ben de uzun zamandır buna bakıyorum.

20:29
ekspozomun doğru bir tanımını yapmak gerekirse, eee, yaşam boyunca maruz kaldığımız bütün etkilerin toplamını ifade ediyor. Üstelik bu

20:36
doğumdan önce hatta döllenme döneminde bile başlıyor. Çünkü anne ve babanın yaşam tarzı bile çocukları üzerinde epigenetik bir miras bırakabiliyor. Yani

20:44
burada sözünü ettiğimiz şey hayatımız boyunca maruz kaldığımız bütün bu etkenlerin birikimli etkisi ve tabii biz bireyler olarak genetik yapımız

20:52
nedeniyle bu maruziyetlerin her birine farklı şekilde yanıt veriyoruz.

20:56
Genetiğimiz yüzünden verdiğimiz yanıt bize özgü. Hepimizin yanıtı farklı değil mi? İşte Human Exposome Project'in şu anda karşısındaki hem büyük zorluk hem de

21:04
büyük fırsat bu. Bu proje aslında Human Genome Project'in devamı niteliğinde.

21:08
Ben de yönlendirme kurulunda yer alıyorum. Human Exposome Project'in içinde olduğum ve hala aktif olarak yer alıyorum. Birazdan bununla ilgili yaptığımız bazı çalışmalara da geleceğim

21:16
ama hatırlıyorum o kitabı yazdığım dönemde bile adı Live Longer with AI idi. Alt başlığı da How to Improve Your Healthspan and Life Better to idi.

21:25
Aslında mesele yalnızca daha uzun yaşamak değildi ama yayınevi başlıkta bunu istiyordu. Ben o kitapta ekspozom kavramından da söz etmiştim. Bu 89 yıl

21:33
öncesiydi ve o zamanlar neredeyse hiç kimse bundan konuşmuyordu. Aslında bu terim ilk kez 2005 yılında Christopher Wild tarafından ortaya atıldı ve

21:40
başlangıçta daha çok çevre sağlığı alanı içinde ele alınıyordu. Ama şimdi tabii ekspozom kavramı gerçekten kendi yerini buldu. Çünkü artık bu meseleyi ciddi

21:47
biçimde ele alabilmek için bize hem gerekli itici gücü hem de doğru çerçeveyi sağlıyor. Çünkü bugün elimizde toplum sağlığı düzeyinde bütün bu faktörlerin ne kadar etkili olduğunu

21:56
gösteren çok fazla kanıt var. Hava kirliliği, çevredeki toksinler, artık nanoplastikler, mikroplastikler, arsenik, kurşun, senin söylediğin küf,

22:04
partikül maddeler yani bunların hepsi gerçekten sürekli olarak üzerimize geliyor.

22:08
Bir de psikolojimizin de çok büyük bir etkisi olduğunu söylüyorsun.

22:12
Tam da ona gelecektim. Kesinlikle haklısın. Ekspozomun psikososyal boyutu en büyük etken. En büyük etken.

22:22
Çünkü ve bu da şu anda neden bu kadar odaklandığım konuların bir parçası?

22:26
Birazdan şu anda yaptığım bütün işlere de geleceğiz. Bu gerçekten en büyük etken ama sanırım aynı zamanda ele alınması en zor olanı. Çünkü

22:33
psikolojimizle ilgili, davranışlarımızla ilgili yani. Ama stresin etkisini çok net görüyoruz. Mesela sadece benim

22:41
yaşadığım Birleşik Krallık'ta bile stresin çalışma çağındaki nüfus üzerindeki etkisini görüyoruz. Özellikle de gençlerde bu iş gücüne katılmama

22:49
oranlarının bu kadar yükselmesinin çok büyük nedenlerinden biri. Yani insanlar gerçekten bunun yüzünden iş gücü piyasasının dışına çıkıyor ve bu da

22:57
ekonomimizi aşağı çekiyor. Dolayısıyla sosyoekonomik zorunluluktan söz ediyorsak tek başına bu bile hükümetlerin uyanması için yeterli

23:04
olmalı. Birleşik Krallık Hükümeti hakkını vermek gerekirse buna uyanmaya başladı ve bu konuda önemli bazı adımlar

23:11
atıyor. Bunlar benim APPG'de yani partilerüstü parlamento grubunda çok aktif olduğum dönemde bizim de baktığımız konuların tamamıydı. Bunlar

23:20
sağlığın daha geniş belirleyicileri, sağlık eşitsizlikleri, iyi konuta ve işe erişememek ve tabii gençlerimizin içinde bulunduğu stres. Bunun büyük kısmını

23:27
dijital dünya tetikliyor. Bir de birbirimizden kopmuş durumdayız. Her zamankinden daha yalnız ve daha izole yaşıyoruz. Yalnızlık en büyük

23:35
öldürücülerden biri. Bunu günde 15 sigara içmeye eş değer görüyorlar. Hatta yakın zamanda Birleşik Krallık Basınındıaki haberlere göre sosyal medya

23:42
bile artık aynı şekilde günde 15 sigara içmek kadar zararlı bir kategoriye konuyor. Bu yüzden genç nüfustaki sosyal medya sorunlarını ele almak için bazı yasal düzenlemeler de gündemde.

23:53
Ama temelde bu benim uzun zamandır konuştuğum ve savunduğum longevity'nin bir sonraki büyük sınırı. Çünkü geleneksel olarak longevity alanında

24:01
yaptığım bütün çalışmalarda özellikle Covid'den önce konu hep şuydu. Evet.

24:06
Silikon Vadisindeki bütün milyarderler sonsuza kadar yaşamak istiyor ve buna benzer şeyler. Longevity hep bununla ilişkilendiriliyordu. Sonra tabii Covid

24:15
bunu bir anlamda yeniden şekillendirdi ve konu daha uzun süre sağlıklı yaşamak haline geldi. Çoğu gerçekten iyi, sağlıklı ve mutlu bir hayat yaşamanın yan etkisi de daha uzun yaşamak olacak.

24:24
Buradaki amaç da çoklu hastalık dönemini yani birden fazla kronik hastalıkla yaşadığın o dönemi mümkün olduğunca sıkıştırmak, mümkün olduğunca küçültmek

24:32
ve sonra da iyi bir ölüm yaşamak. Odak büyük ölçüde buraya kaydı ama hala şu soruya da çok fazla odak var. Yaşam süresini 120'nin sanırım maksimum 124

24:40
yılın ötesine nasıl taşırız? Bütün o daha ileri daha çarpıcı teknolojilerle bunu nasıl daha da ileri götürürüz?

24:47
Bunlar hala araştırmanın çok yoğun olduğu alanlar. Ama asıl mesele psikososyal stres boyutu. Benim de çok ama çok odaklandığım yer tam olarak

24:54
burası. Çünkü insanı çok karmaşık bir sistemin parçası olarak görmek zorundasın. İnsan bir sistemin içinde yaşıyor. Bir çevrenin içinde yaşıyor.

25:02
Akran baskısından kendi kontrol edemediği seçeneklerden çok yoğun biçimde etkileniyor. Hava kirliliği gibi, çevredeki toksinler gibi. Eğer çok

25:09
obeziteyi teşvik eden bir çevrede yaşıyorsan, yani çok yoksulsan, fazla kaynağın yoksa, yemek yapmayı bilmiyorsan ve çevrende sadece kızarmış

25:17
tavuk satan yerler varsa bunların hepsi yaşadığımız obezite krizinin çok önemli parçaları. Ve tabii ultra işlenmiş gıdalar, pazarlama yöntemleri yani

25:26
sağlığın ticari belirleyicileri de bunun içinde. Bir de yeterince hareket etmiyoruz çünkü arabalara fazlasıyla bağımlıyız. Şehirleri otoyollarla inşa

25:33
ediyoruz. İçlerine yürümeyi dahil etmiyoruz. Dünyadaki hepimiz günde sadece 20 dakika yürüsek bu hem sağlıklı yaşam süremizi hem de

25:42
sosyoekonomik başarımızı dramatik biçimde artırırdı. Yani bazen bu kadar basit şeylerden söz ediyoruz. İşte ekspozom bu değil mi? Bütün bunlar hatta

25:50
yaklaşık 8 yıl önce kitabımı yazarken bütün bu longevity bilim insanlarıyla konuşuyordum. Hani yaşlanmayı durdurmaya, yaşlanmanın çaresini bulmaya

25:58
nasıl ölümsüz olabiliriz sorusuna çok odaklanan herkesle, çok ilginç fikirler üzerinde çalışan bütün bu insanlarla konuşuyordum. Ama sonunda onların

26:06
söylediklerinin hepsi aslında ekspozomdu. Yani iyi uyu, temiz hava al, güzel bir çevrede yaşa, arkadaşlarınla ve ailenle zaman geçir. Bunlar tekrar

26:14
tekrar karşıma çıkan temalardı. Bunların hepsi ekspozom değil mi? Aslında dönüp dolaşıp yine buraya geliyoruz. Human Exposome Project'i benim anlatma

26:22
biçimimle düşünürsek adeta ölçülebilir bir blue zone gibi. Bireysel düzeyde elimizdeki bütün verilerle içinde yaşadığımız çevrenin bizi nasıl

26:30
etkilediğini ölçebiliyorsun. Ve tabii bu gezegenle doğrudan bağlantılı. Gezegen sağlığıyla, çevreyle, iklim değişikliğiyle, gıda sistemleriyle ve

26:38
bütün bunlarla tamamen bağlantılı. İşte bu Human Exposome Project ve ben de bu projenin çok ama çok içindeyim. Ama bunun özellikle bir boyutu var ki bence çok uzun süre göz ardı edildi. Çünkü

26:47
ölçmesi daha zordu. Şimdi ise bunu ölçmek için araçlarımız, yöntemlerimiz ve teknolojilerimiz var. Nörobilimle, nöroteknolojiyle ve tabii bütün

26:54
longevity biyobelirteşleriyle. Bu boyut psikososyal alan. Yani tam olarak o psikososyal boyut ve şu anda yaptığım

27:01
işlerde çok ama çok odaklandığım alan da bu. Sanırım buradan Joy Score Experiment'e çok güzel geçebiliriz. Çünkü Joy Score Experiment aslında temelde bir

27:10
psikososyal ekspozom projesi. Bu da human exposome kavramının bütünüyle çok yakından bağlantılı. Peki bu joyspan

27:17
yani yaşamdan gerçekten keyif aldığımız süre longevity konuşmalarının içine ne zamandan beri girdi? Çünkü biliyorsun

27:25
önce healthspan vardı ve benzeri şeyler konuşuluyordu. Sonra bir noktada buna yaşam amacı eklendi. Şimdi de işin içine

27:32
joyspan girdi ki bence bu harika. Bir de şunu düşünüyorum. Konuk olduğum bütün programlarda, dinlediğim bütün konuşmalarında bunu anlatış biçimin çok

27:41
dikkatimi çekti. Giderek daha fazla teknolojiye dayanıyoruz. Oura olsun, WHOOP olsun, Apple Watch olsun,

27:47
internetimiz, iPad'lerimiz, klinikler ama bunların çoğunu tek başımıza yapıyoruz. Hep yalnız. Hiperbarik oksijen odasına tek başına giriyorsun.

27:56
Plazma değişim tedavisini tek başına yaptırıyorsun. Yani bu müdahalelerin çoğu çok gelişmiş, çok havalı şeyler ama çoğunlukla tek başına yapılıyor. Senin

28:04
söylediğin ise şu aslında. Gerçek farkı yaratacak, gerçekten ibreyi oynatacak şeyler, başka insanlarla gruplar halinde

28:11
yaptığımız şeyler olacak. Bunu böyle anlatmam bana çok ilginç geldi. Üzerine gerçekten çok düşündüm. Çünkü biliyorsun ben de bütün bu ileri teknolojileri seviyorum. Sürekli bir şeyler alıyorum.

28:22
beyin için bir cihaz, ne bileyim darbeli elektromanyetik alan tedavisi, şudur budur. Sonra bir anda vay aslında buna böyle bakmak ne kadar ilginç diyorsun.

28:31
Her şeyi kafamızda ne kadar gelişmiş, ne kadar teknolojik hale getirirsek garip bir şekilde o kadar basit, kolay ve aslında en temel şeyleri unutuyoruz.

28:40
Buna böyle bakmak aslında oldukça iyi bir düşünme biçimi. Şunu söyleyeyim, tek başına yapabileceğin bütün bu şeyleri eleştirmiyorum. Çünkü bazen bunlar

28:48
önemli. Inisiyatif alıyorsun, kontrolü eline alıyorsun ve bir şey yaptığını hissediyorsun. Üstelik işe yarayacağına inandığın bir şeyi yapmanın

28:56
yarattığı plasebo etkisi de aslında oldukça güçlü. İşte bu da zihnin beden üzerindeki gücü. Ama evet son zamanlarda

29:03
iki şeyden çok söz ediyorum. Bu bireysel düzeyde kendini optimize etmenin, insan performansını optimize etmenin ulaşabileceği bir sınır var. Evet. Bunun

29:11
içinde pek çok şey var. Ve bu arada bence bunların önemli bir kısmının bireysel düzeyde gerçekten işe yaradığını söylemek için çok daha fazla

29:20
kanıta ihtiyacı var. Tabii benim o katı bilimsel disiplinim ve titizliğim de zaten tam olarak bu tür soruları soruyor. Ama burada gözden kaçan şey şu:

29:28
Biz insanlar kabile halinde yaşayan canlılarız. Sosyal varlıklar olarak ait olduğumuzu hissetmeye, bir topluluğun parçası olduğumuzu hissetmeye,

29:37
sevilmeye, sevebilmeye, destek görmeye gerçekten ihtiyacımız var. Hayatındaki o zenginlik, o besleyici taraf büyük ölçüde sosyal bağlarından geliyor ve

29:45
bunu tekrar tekrar görüyoruz. Topluluk, güven, bütün bunlar, bunların hepsi psikososyal alanın tam merkezinde ve aslında longevity'yi kolektif bir

29:54
çaba olarak görmemiz gerekiyor. Çünkü bu yalnızca senin tek başına yapabileceğin bir şey değil. Bir yetimhanede annesinden ya da bakım veren birinden

30:02
sevgi ve ilgi görmeyen bir bebeğin gelişemediğini biliyoruz. Hani o korkunç hikayeleri biliyorsun. Gelişemiyorlar.

30:08
Çünkü etrafımızda insanlara ihtiyacımız var, değil mi? Biz sosyal canlılarız.

30:13
Birlikte yaşadığımız insanlar, akranlarımız, komşularımız ve içinde yaşadığımız çevreyle çok karmaşık biçimde birbirimize bağlıyız. Bunun

30:21
sağlığımız üzerindeki etkisi o kadar güçlü ki Longevity dünyasının bunu bu kadar uzun süre görmezden gelmiş olması

30:28
gerçekten inanılmaz. Benim söylediğim tam olarak bu. Bunu görmezden gelemezsin. Ve gerçekten de şimdi bu

30:35
longevity etkinliklerine gittiğimde biliyorsun çok fazla etkinliğe gidiyorum, konuşmalar yapıyorum ve benzeri şeyler sürekli bunlardan söz

30:44
ediliyor. Aileden, güvenden, topluluktan ve ilişkilerden. O zaman şunu da düşünmemiz gerekiyor. Bunları nasıl daha

30:51
fazla teşvik ederiz? Nasıl daha fazla yatırım yaparız? Nasıl daha fazla dikkat veririz? Çünkü gerçekten çok önemli. Joy

30:59
score deneyi de yine tam buradan çıkıyor. Bu bizim bu meseleyi ele alma girişimimiz. Çünkü sorun hep şuydu. Bunu nasıl ölçeceksin? Bir yerin kültürünün,

31:08
sağlığın üzerindeki etkisini nasıl ölçeceksin? Bir sanat müzesine gitmenin ya da bir longevity rave'e katılmanın ya da başka bir şeyin etkisini nasıl

31:16
ölçeceksin? Hatta şimdi sanat ve kültürün sağlık üzerindeki önemine dair çok ilginç bir makale yayımlandı ve şu

31:23
sıralar haberlerde de biraz yer buluyor ama bugüne kadar bunların çoğu öznel ölçümlere dayanıyordu ve tabii teknoloji dünyasından geliyorsan, veri istiyorsan

31:32
ve bütün bunları ölçmek istiyorsan bunu gerçekten nasıl ölçeceksin? Ben de ilk başta bunu düşünmeye başladım. Tabii joyspan zaten konuşuluyordu. Healthspan,

31:40
Lifespan ve bunun gibi birçok farklı terim var. Ama ben bunu geçen Ekim'de bir yatırımcı konferansına gittiğimde gerçekten ciddi biçimde düşünmeye

31:48
başladım. Exceptional Ventures adında bir yatırımcı grup vardı ve joyspan'den bir sonraki yükselen yatırım yapılabilir fırsat olarak söz ediyorlardı. Bu da

31:56
beni düşündürmeye başladı. Çünkü ben zaten Joy score deneyi ve psikososyal alan üzerine düşünmeye başlamıştım.

32:02
Peki bu joyspan işine nasıl yatırım yapıyorsun Hayana Na? Yani tekrar gece kulübü dönemlerine mi dönüyoruz?

32:08
Bayıldım buna. Onların söylediği şey yani önerdikleri yaklaşım benim ilgimi çeken tarafı şuydu. Bakın bütün bu şeylere yatırım yapmayı bırakın

32:16
diyorlardı. Hani şu kendini optimize etme işleri var ya açıkçası çoğunun arkasında çok az kanıt var ve temelde insanları kandırıyor. Longevity

32:25
dünyasının dışarıdan gelen bazı eleştirilere de cevap vermesi gerekiyor.

32:28
Çünkü Instagram'da çok ama çok başarılı biçimde pazarlanan bir sürü şey var.

32:31
Bizim Instagram tıbbı dediğimiz şey, insanlar bunlara çok ciddi paralar ödüyor. Tabii insanlar paralarını istedikleri şeye harcayabilirler ama lütfen bu müdahalelerin gerçekten ne

32:39
değer sunduğunu bilimsel kanıtlara ve sonuçlara dayanarak anlayalım. Yani gerçekten bilimsel yaklaşacaksak bu müdahalelerin değeriyle ilgili ortaya atılan bazı iddiaları desteklemek için çok daha fazla kanıta ihtiyacımız var.

32:50
Ve senin de haklı olarak söylediğin gibi bunlar çok ama çok pahalı olabiliyor.

32:53
Oysa bir sürü basit şey var. Ücretsiz şeyler var ve aslında bunların çok daha fazla konuşulması gerekiyor. Zaten şu anda konuştuğumuz şeylerin tamamı da bunlar. Söylediklerinle ilgili not aldığım bir cümleyi okumak istiyorum.

33:03
Şöyle diyorsun. Longevity sektörünün hızla ticarileşmesi önemli zorlukları beraberinde getirdi. Wellness

33:10
kliniklerine, retreatlere ve tüketiciye yönelik tedavilere yatırımlar akarken abartılı iddialar ve bilimsel olmayan

33:19
ürünler yüzünden sektörün, kamuoyunun güvenini kaybetme riski giderek artıyor.

33:25
Bir de longevity sektöründe bilimsel bütünlüğün korunmasını güçlü biçimde savunuyorsun ve yılan yağı satan

33:32
kovboylara yani bilimsel temeli olmayan şeyleri pazarlayanlara karşı uyarıyorsun. Bunu mutlaka okumam gerekiyordu. Gerçekten harika bir

33:40
anlatım yani. Evet ben bunu söyledim ve gerçekten de buna inanıyorum. Mesele tam olarak bu. Sektör olarak şu anda geldiğimiz nokta da aslında tam olarak

33:47
burası. Söyle. Çünkü biliyorsun longevity bir anlamda artık biraz hype döngüsüne girmiş durumda. Çok fazla şey oluyor. Herkes bu trene atlıyor. Herkes

33:56
ben longevity yapıyorum diyor. Ama tabii longevity dediğimiz şey tam olarak nedir? Benim kendimce bunu tarif etme biçimim var ama elbette farklı insanlar

34:03
için farklı şeyler ifade edebiliyor. Ama sen kesinlikle haklısın. Şu anda piyasaya çok fazla şey çıkıyor. Çok yoğun biçimde pazarlanıyor ve bilimsel

34:11
olarak aslında destekleyemeyecekleri pek çok iddiada bulunuyorlar. Ve bence tüketici de bunu yavaş yavaş fark etmeye başlıyor. Tamam mı? İnsanlar artık şunu

34:18
anlamaya başlıyor. Bir dakika bu konuda biraz daha bilinçli, biraz daha dikkatli olmam gerekiyor. Para ödediğim şeylerle ilgili nereden alıyor olursam olayım

34:27
biraz daha fazla soru sormalıyım. Ve tabii şunu da söylemek lazım. Çok ama çok iyi longevity klinikleri var.

34:32
Gerçekten çok iyi, çok saygın şirketler var. Çok iyi ürünler var. Ben kesinlikle bunları kötülemiyorum. Tam tersine büyük saygı duyuyorum. Çünkü bu işi sorumlu

34:41
biçimde yapan insanlar var. Ama sorun şu ki şimdi bu alana bir sürü başka oyuncu da girmeye başladı ve bunlar oluşması çok uzun zaman alan hem sektörün

34:49
itibarına hem de bilimin kendisine potansiyel olarak zarar verebilir. Yani şu anda biraz ilginç bir kavşaktayız diyebilirim. Içinde bulunduğumuz alanı

34:56
ilginç yapan şey de biraz bu zaten. Ama yine dönüp dolaşıp benim bilimsel altyapıma geliyor ve tabii benim kim olduğum, ne yaptığım, kimlerle çalışmak

35:03
istediğim konusunda çok önemsediğim bazı prensiplere bütün bunlara etik ve sorumlu bir şekilde yaklaşmak gerekiyor.

35:09
Şimdiye kadar daha somut, daha fiziksel, daha kolay ölçülebilen alanlarda göstermemiz gereken o bilimsel titizliği, aynı ciddiyeti, aynı

35:16
disiplini artık psikososyal alana da taşımamız gerekiyor. Çünkü eğer veriyi ve kanıtı ortaya koyabilirsek o zaman bunu iş dünyasının önüne koyabiliriz.

35:24
politika yapıcılarının önüne koyabiliriz, yatırımcıların önüne koyabiliriz. Daha fazla yatırım yapılmasını gerekçelendirebiliriz. Daha fazla ilgiye ihtiyaç duyan alanlarda

35:32
yeni politikalar geliştirilmesini gerekçelendirebiliriz. Ve ben psikososyal alanın gerçekten çok ama çok daha fazla ilgiye ihtiyacı olduğunu

35:40
düşünüyorum. Mesela uyku skorlarımız var, adım sayılarımız var. Bir şeyleri ölçmek için elimizde bütün bu ampirik yöntemler var. Hatta biyobelirteşler

35:48
konusunda bile açıkçası hala biraz vahşibat ortamı var. Hangi biyobelirteşlerin gerçekten en faydalı olduğu konusunda hala kesin bir görüş

35:55
birliği yok. Hala devam eden çok fazla bilimsel araştırma var. Bunların bir kısmının daha kanıtlanması gerekiyor.

36:01
Daha fazla doğrulanması gerekiyor ve bütün bunlar hala devam ediyor. Ama kanıtı elde edelim, veriyi ortaya koyalım ve bir ürün, bir müdahale ya da bir deneyim senin için önemli olan bir

36:10
etki ya da sonuçla ilgili bir iddiada bulunuyorsa bunun gerçekten sağlam olduğundan, gerçekten güvenebileceğimiz bir şeye dayandığından emin olalım.

36:17
Çünkü burada önemli olan senin üzerindeki etkisi. Bir fare üzerindeki değil. Bir nematot solucanı üzerindeki değil. Senin bir insan olarak üzerindeki

36:25
etkisi. Peki bu sende gerçekten neye dönüşüyor? Senin hayatına karşılığı ne oluyor? Joystore deneyinin arkasındaki büyük fikir de zaten tam olarak bu. En

36:33
yeni nöroteknolojileri kullanalım. En güncel nörobilimden yararlanalım.

36:36
Longevity alanındaki en yeni biyobelirteçlere bakalım ve bütün bunları gerçekten ölçmeye çalışalım.

36:41
Yani bizim şu anda yapmaya çalıştığımız şey tam olarak bu. En azından bir deney yaptın değil mi?

36:47
Ben öyle gördüm. Benim anladığım kadarıyla öyleydi. Evet, başladık, başladık ama bu bir süreç ve gerçekten büyük bir iş. Yani aslında bilinmeyen

36:56
bir alana adım atıyoruz. Bu bilinmeyen alana ilk adımı atıyoruz diyebilirim.

36:59
Oldukça büyük bir çalışma başladık ve çok aşamalı küresel bir bilimsel araştırmaya dönüşecek süreci yürütmeye başladık. E benim MVP dediğim ilk

37:06
versiyonu Aralık ayında San Francisco'da başlattık. Oradan çok şey öğrendik. Ve tabii biliyorsun her şey bu konuyla ilgilenen çok sayıda tarafın büyük bir

37:15
işbirliği ile başladı. Bunların çoğu yıllar boyunca birlikte çalıştığım, tanıdığım insanlar. Sonra bu çok ortaklı işbirliğine bazı yeni şirketler de dahil

37:22
oldu. Mesela Aralık ayında Aware ile işbirliğimize başladık. Aware kulağının arkasına takabildiğin mobil bir beyin EYEG cihazı. Bu beni çok

37:30
heyecanlandırdı. Çünkü tabii bunu yürürken, dans ederken ve benzeri şeyleri yaparken de takabiliyorsun.

37:36
O zamana kadar bütün bu sinyalleri bu koşullarda almak çok daha zordu. Ve tabii şimdi bugüne hızlıca gelirsek e birkaç farklı nöroteknoloji ortağıyla

37:45
daha çalışıyoruz. Bunun yanında longevity şirketleri, biyobelirteç şirketleri ve Humanity, Rajiv.aiı,

37:52
Glycenage gibi wellness platformlarıyla da çalışıyoruz. Dolayısıyla San Francisco'daki o ilk adımı atmak için hepimiz çok ama çok hızlı bir şekilde

38:00
bir araya geldik. İki aşamalı bir süreç yürüttük. Önce başlangıç ölçümlerini yaptık. Ardından bir rave düzenledik.

38:06
biliyorsun bizim longevity rave'imiz yani dans partimiz. Onun da başlı başına ayrı bir hikayesi var. Bu bizim ilk kullanım alanımız gibi bir şey. Çünkü

38:15
müziğin gücünü, dansı insanların aynı ritme girmesini yani o anda ortaya çıkan bağlılık ve neşe hissini bir araya getiriyor. Biz de orada gerçekten

38:23
ölçmeye başlayabileceğimiz şeylerin neler olduğunu görmek istedik. San Francisco'da yapmaya çalıştığımız şey buydu. Sonra bunu Honduras'taki ınita

38:31
City'de yaptığımız bir çalışmayla daha da genişlettik. Orası da yine bir longevity topluluğu. Ortaklarımdan biri olan Rajiv Notdi ile çalıştım. Onlar 4

38:39
hafta süren Longevity biyobelirteşleri yarışmasının sponsoruydu. Ben de dedim ki onlar da seni de dahil edelim. Rajiv I uygulamamıza bir Joy score bölümü

38:48
ekleyelim ve insanların 4 ay boyunca nasıl hissettiklerini ölçelim dediler.

38:52
Pardon 4 ay değil 4 hafta boyunca. Ve deneyin Joy Score koluna dahil olmanın koşullarından biri Honduras'ta bulunduğumuz süre boyunca benim düzenlediğim dört rave'e katılmaktı.

39:02
Tabii herkes aynı zamanda Infinite Games kapsamında çeşitli atletik aktivitelere de katılıyordu. Zaten Longevity biyobelirteçleri yarışmasının tamamı bu

39:10
şekilde yürütülüyordu. Yani bu Infinite Games serisini yaparken biyobelirteşlerini de ölçüyordun. Sonra tabii Joy Score için rave'lere katılım

39:17
da devreye giriyordu. Böylece bütün bu bilgileri topluyorduk. Kan testi sonuçlarını, farklı ölçümleri, glycen age'i, yaşla ilgili ölçümleri, çeşitli

39:25
metabolitleri ve tabii EEG cihazıyla ölçülen beyin dalgası aktivitesini.

39:30
Şimdi mükemmel değildi. Büyük bir çalışmaydı ve özellikle beyin dalgalarını ölçen bu yeni teknolojilerle çalışmanın getirdiği pek çok zorluk vardı. Biliyorsun bunların bir kısmı

39:38
hala gizli geliştirme aşamasında hala geliştiriliyor. Hem metodolojiyi hem de 4 haftalık bilimsel çalışmanın kendisini geliştiriyorduk. Ama bu 4 haftalık

39:46
çalışmadan gerçekten çok ilginç bazı ön bulgular elde ettik. Sonra bunları Nisan ayında Global Exposome Summit'te sunduk.

39:52
Çünkü Joycore deneyinin tamamını bilimsel olarak tanımladığımızda aslında bundan pozitif psikososyal ekspozom diye söz ediyoruz. Jen Bernard. Dolayısıyla

40:00
bunu e Ekspozom Summit'te sunduk. Hatta çalışmanın danışmanlarından bazıları Human Exposome Project'te birlikte çalıştığım kişiler ve tabii ozom

40:09
konusunda birlikte çalıştığım çok sayıda başka çok saygın isim de var. Mesela e Nature için hazırladığımız Longevity ve Ekspozom konulu kitap bölümlerine katkı

40:18
veren David Furman gibi isimler. Yani bütün bu insanlar aslında bu çalışmanın bir parçası ve bütün bunlardan sonra bir noktaya geldik ama yine söylüyorum hala

40:26
çok başındayız. Hala eksik veri noktalarına bakıyoruz. Hangi farklı biyobelirteçleri dahil etmemiz gerektiğini değerlendiriyoruz. Şimdiye kadar öğrendiklerimize dayanarak

40:35
çalışmayı farklı şekillerde nasıl yürüteceğimize bakıyoruz ve farklı nöroteknoloji ortaklarıyla çalışıyoruz.

40:41
Dolayısıyla bu aylar sürecek bir süreç ve daha fazla insana ihtiyacımız olacak.

40:45
Ve tabii Londra grubumuzu da daha yeni başlattık. Şimdi daha uzun vadeli veri noktalarını yakalayabilmek için 3 aylık bir çalışma planlıyoruz. Ve tabii evet

40:53
bunun bir alt grubu olarak longevity rave topluluğumuz yani rave'e katılanlar var ama elbette ra'e hiç katılmayan insanlar da olacak aslında. İnsanların

41:01
keyif aldıkları, onlara amaç duygusu veren, hayatlarına anlam katan bütün şeylerle ilgili nasıl hissettiklerini toplayacağız. İnsanlar bütün bunları

41:09
kaydederken biz de kan, tükürük ve diğer bütün o daha ampirik ölçümleri toplamaya devam edeceğiz. Sonra tabii yapay zekayı

41:16
kullanarak bütün bu veri noktaları arasındaki örüntülere, zamanlamalara ve bunların birbirleriyle nasıl ilişkili olduğuna bakıyorsun. İşte o noktada

41:24
gerçekten güçlü yapay zekaya ihtiyacın oluyor. Dolayısıyla hala bütün metodolojiyi tam olarak nasıl kuracağımızı belirleme sürecindeyiz. You

41:31
know, ama şimdiden gerçekten harika ortaklıklarımız var. Mesela open cures var. Kısa süre önce ARPA hair Resilience Study'yi yönetmek üzere

41:40
görevlendirildiler ve Joy Score deneyimiz için de ayrı bir call oluşturdular. Çalışmanın bir sonraki aşaması için şimdiden birkaç farklı

41:47
ortaklık daha devreye giriyor. Ayrıca Joy Score deneyinin bir parçası olmak isteyen insanların giderek büyüyen bir veri tabanı oluştu. Önümüzdeki

41:55
aşamalarda bu insanları da çalışmaya dahil edeceğiz. Yani biliyorsun bu gerçekten bir süreç ama çok fazla ilgi görüyoruz ve giderek daha güçlü bir ivme kazanıyoruz.

42:04
Kısacık araya gireceğim. Şu an beni duyuyorsanız ayık kafayı izlediğinize eminiz. Peki abone misiniz? Bir kontrol

42:11
eder misiniz? Çok net bir şekilde abone sayımız programa davet ettiğim doktorları ikna etme gücünü sağlıyor.

42:18
Alanında dünyanın en iyi isimlerini burada izlemek için kanala abone olun.

42:23
Bu gerçekten çok ilginç. Çünkü özellikle rave kısmı ile ilgili o veriler elinize geçtiğinde ben içki içmiyorum,

42:30
uyuşturucu da kullanmıyorum ama yine de çok keyif alıyorum. Çünkü sık sık şunu söylüyorum. Yıllarca parti yaptığım için

42:38
müzik artık zaten içimde. İyi bir tekno ya da house müzik duyduğum anda bundan keyif almak bana çok doğal geliyor.

42:45
Bunun için herhangi bir maddeye ihtiyacım yok. Siz de o sonuçlara ulaştığınızda bence bu çok ilginç bir kanıt olacak. İnsanların aslında içkiye ya da uyuşturucuya hiç ihtiyacı yok.

42:57
Belki onları gerçekten mutlu eden, neşe veren şey müziğin kendisi. Belki topluluk hissi belki de birlikte olma hali. Çünkü bir dans partisine

43:05
gittiğinde bu deneyim otomatik olarak içki ve uyuşturucuyla ilişkilendiriliyor. O yüzden buradan çıkacak sonuç bence gerçekten çok ilginç olacak.

43:14
İlginç olacak ve tabii bu kanıtlamaya çalıştığımız hipotezin de bir parçası. Mesela Honduras'ta yaptığımız çalışmada Joyce Score araştırmasına katılanlar için onam

43:23
kriterlerinden biri şuydu. Rave'den önce ve sonra önceden belirlenmiş bir süre boyunca uyuşturucu yok, alkol yok ve benzeri şeyler. Çünkü müziğin, grubun

43:31
aynı ritme girmesinin ve dansın etkisini mümkün olduğunca ayrı şekilde görmek istiyorduk. Yani burada aslında iki ayrı unsur var. Müziğin sağlık ve iyi oluş üzerindeki gücünü gösteren oldukça fazla

43:40
araştırma olduğunu zaten biliyoruz. Ve tabii bazı frekans türlerinin ve bazı BPM'lerin yani ritim hızlarının e bu etkiyle daha uyumlu olduğunu da

43:48
biliyoruz. Bunun için geliştirdiğimiz bütün bir sonic mimari metodolojimiz var. Bu da sound nutritionist ve music

43:56
as medicine gibi gruplarla kurduğumuz bağlantılardan geliyor. Bunların hepsi müziğin iyileştirici gücünü, sağlık üzerindeki faydalarını ve grup halinde e

44:04
dans etmenin etkisini anlamaya çalışan uzmanlar ve hepsi Joy score deneyindeki ortaklarımız ve kesinlikle haklısın.

44:10
Yani bu aslında biraz da benim kendi hikayem. Ben 56 yaşında müzik ve dansın hayatımda çok önemli bir yere sahip olacağını keşfettim. Öyle de oldu ve

44:19
hala hayatımın çok önemli bir parçası olarak devam ediyor. Senin de söylediğin gibi o müzik sana çarptığında benim 56 yaşında yaşadığım o anda da tam olarak

44:27
böyle olmuştu. Zihnim, bedenim ve ruhum sanki bir anda aynı yerde buluştu ve kendimi çok uzun zamandır hissetmediğim kadar canlı hissettim ve neredeyse şöyle

44:35
düşündüm. Bu kombinasyonda tam olarak ne var? İşte Joy Score deneyiyle şimdi anlamaya ve ölçmeye çalıştığımız şey de bir bakıma bu. Tabii bir de DJ'liğe

44:43
nasıl başladığımla ilgili bambaşka bir hikaye var ama temel olarak longevity rave bağlamında yapmaya çalıştığımız şey bu. Müziğin gücü, dansın gücü, bütün bu

44:52
unsurlar ya hatta bunların biyolojik yaşını bile nasıl etkilemeye başlayabileceğini göstermemiz mümkün olabilir. Çünkü sanırım bu biraz da benim kendi deneyimimden geliyor. 56

45:01
ile 60 yaşlarım arasında longevity üzerine yaptığım çalışmalar nedeniyle kendimle ilgili bütün bu verileri topluyordum. Hani şu quantified self yani kendini sürekli ölçen insanlardan

45:10
biri gibi. Çünkü teknolojilerin artık bunu yeterince iyi yapabilecek seviyeye geldiğini düşünüyordum. Ve tabii çok fazla değerlendirmeden geçtim. Zaten en

45:18
yeni yaşlanma saatleri, biyolojik yaş kitleri ve benzeri şeylerde kobay olmayı da seviyorum. Dolayısıyla sağlık gidişatımı ve biyolojik yaşımı takip

45:25
edebileceğim çok fazla veri noktam vardı. Ve 4 yıl boyunca biyolojik yaşımın giderek düştüğünü gördüm. Şimdi bunu birkaç şeye bağlıyorum. Sadece

45:33
dansa değil ama dansın bunun çok büyük bir parçası olduğunu düşünüyorum. HRT'ye bağlıyorum. Evet. Aralıklı oruç yapıyorum. Evet. Egzersiz konusunda da

45:40
çok ciddiyim. Ama dans, neşe ve tabii bunun beni yeniden pek çok farklı sosyal çevreye bağlaması hatta eşimle bile

45:47
yeniden bir bağ kurmamı sağlaması. Yani şöyle diyordum. Bu joy hissi, kendimi böyle hissetmek, hayatımın sanki tam olması gereken yerde olduğunu hissetmek.

45:56
Hani ben tam kendi elementimin içindeyim dersin ya öyle. Ve aslında joystore deneyini kişisel düzeyde ciddi ciddi düşünmeye başlamamın nedeni de buydu.

46:04
Bunu kanıtlamak istedim. Dolayısıyla şu anda göstermeye çalıştığımız şey de açıkçası bu. Ve tabii longevity rave'i yapmamızın nedenlerinden biri de şu.

46:12
Longevity konferanslarıyla bağlantılı çok sayıda rave düzenlemeye başladık.

46:15
Ben zaten bu konferansların çoğunda konuşuyorum ama zaman içinde şimdi gerçekten müzik kulüpleriyle de ilişkiler geliştiriyoruz. Onlarla birlikte çalışıyoruz. Mesela bazı

46:23
kulüpler sağlığını bozduğun yerler olarak değil sağlığı destekleyen yerler olarak görülmek istiyor. Yani mesele biraz da bu. İşte bu yüzden bazı müzik

46:30
kulüpleriyle gerçekten çok ilginç işler yapıyoruz. Mesela Londra'daki Koko gibi en iyi müzik kulüplerinden biri. Ben oraya zaten sürekli gidiyorum çünkü

46:37
DJ'lerini çok seviyorum. Ama şimdi House of Coco yani üyeler kulübü tarafında ben de DJ'lik yapıyorum. Onların özellikle istediği şey gençleri yeniden gerçek dünyaya çekmek. Yani hayatlarını

46:46
gerçekten mahvedebilen ekranların arkasında oturmak yerine insanlarla gerçek hayatta buluşsunlar istiyorlar.

46:51
Bunun için sağlığını mahvetmek zorunda değilsin. İçki içmek zorunda değilsin.

46:55
Zaten biliyorsun genç kuşakları artık eskisi kadar içmiyor. Uyuşturucu kullanmak zorunda da değilsin. Sadece yeniden kulüplere gel. Güvenli bir ortamda ol. Bir topluluğun parçası ol.

47:02
Gerçekten iyi müzik dinle. Longevity Rave ile şu anda yaptığımız şeylerin tamamı da aslında bunun etrafında şekilleniyor. Bunu farklı biçimlerde ve farklı ölçeklerde yapıyoruz. Kulüplerle

47:10
çalışıyoruz, retreat'lerle, saunalarla çalışıyoruz. Şimdi kahve rav'leri bile yapıyoruz. Yani göstermeye çalıştığımız şey aslında insanları yeniden bir araya getirmenin gücü ve tabii ritüellerin o

47:18
çok eski gücü de var. İnsanlar binlerce yıldır müzik eşliğinde dans ediyor.

47:22
Törenlerde bir araya geliyor. Biz de aslında bütün bunları yeniden hayatımıza getiriyoruz.

47:26
Bence bu harika. En azından şundan daha iyi. Ben eskiden New York'ta yaşıyordum ve orada yaptıkları bir şey vardı. Tabii

47:32
bu Covid'den çok önceydi. Sabah 800'de dans partileri yaparlardı. Hani Hatsın nehrinden kalkan bir tekne olurdu.

47:40
İnsanlar sabah erkenden kalkıp giderdi.

47:43
O zaman birlikte olduğum kişi de gitmek istiyordu. Ben de sabah 700'de kalkıp dans partisine gitmek istemiyorum

47:50
diyordum. Yani normal bir saat de olsa giderdim. Bir de biliyorsun birkaç uyku doktoruyla bazı seanslar yaptım ve bana bu duyduğum en kötü fikirlerden biri.

48:01
Dediler. Çünkü neden alarm kurup kendini uykudan kaldırıp dans partisine gidesin ki? Ama şimdi senin üzerinde çalıştığın

48:09
City of Longevity projelerine gelmek istiyorum. Çünkü benim için çok ilginç ve çok önemli olan bir şey var. Hatta

48:16
bunu özellikle not aldım. Diyorsun ki sağlıklı alışkanlıklar kolay ve ucuz değilse insanlar onları yapmıyor.

48:24
Evet, aynen öyle. İşte bu yüzden sağlıklı davranışları kolaylaştıran ve teşvik eden çevreler yaratman gerekiyor, değil mi? Yani insanları daha fazla

48:32
yürümeye teşvik edecek, mesela merdiven kullanmayı kolaylaştıracak yerleri nasıl tasarlarız? Asansörü ya da yürüyen merdiveni ilk seçenek yapmak yerine

48:39
normal merdiveni öne çıkarırsın. Bir otel, bir eğlence merkezi ya da başka bir yer tasarlarken mümkün olan her yerde insanları merdiven kullanmaya

48:47
teşvik edersin ya da bir alışveriş alanı kurarsın ve insanları orada yürümeye yönlendirirsin. Yani her yerde yollar olmasın, her yere arabayla gitmek

48:54
zorunda kalmayalım. Bunların hepsi aslında çok bariz şeyler. Dolayısıyla bütün bunların şehir planlamasına, tasarıma ve benzeri alanlara dahil

49:01
edilmesi gerekiyor. Ama mesele şu ki biz insanlar çok irrasyonel canlılarız. Her zaman bizim için en iyi olan şeyi yapmıyoruz. Hatta bazen buna karşı bile

49:10
çıkıyoruz. Bu arada şu anda bütün bu uygulamalara karşı gördüğümüz tepkinin nedeni de biraz bu. İnsanlar artık ara yüzüklerini çıkarıyor, uygulamalarını

49:18
siliyor. Çünkü sürekli olarak yeterince iyi bir şey yapmadıklarının söylenmesine dayanamıyorlar. Bu moral bozucu motivasyonu düşürüyor. Dolayısıyla insan

49:26
davranışını anlamamız gerekiyor. Bizi ne motive ediyor, ne teşvik ediyor? Hangi küçük yönlendirmeler bizi daha sağlıklı davranışlara götürüyor? Şehir

49:34
tasarımının, şehir planlamasının ve sağlıklı davranışları destekleyen çevreler yaratmanın gücü de tam burada.

49:40
Bu da city of longevity kavramının özünde olan şey aslında. İleride City of Longevity'ye dönüşebilecek başka bazı projelerde de benzer düşünceleri

49:48
görüyoruz. Mesela Suudi Arabistan'daki The Line projesi ya da yeni akıllı şehir ve yeşil şehir konseptleri gibi.

49:54
Geleceğin bütün bu yeni şehirlerinde zaten bildiğimiz şeyleri en baştan tasarımın içine yerleştirme fırsatımız var. Daha fazla yürümeye teşvik edilmemiz gerekiyor. Daha iyi beslenmeye

50:03
teşvik edilmemiz gerekiyor. İnsanların sosyalleşebileceği topluluk alanları yaratmak gerekiyor. Insanların bir araya gelebileceği hiçbir yerin

50:11
olmadığı, ağaçların bile bulunmadığı steril alanlar değil. Benim insanın gelişip serpilmesi dediğim şeyi neyin desteklediğini anlaman gerekiyor ve bunu

50:19
çevreleri, mahalleleri hatta binaların kendisini tasarlama biçiminin içine yerleştirmelisin. Mesela doğal ışığa erişim çok önemli, sirka diyen ritimler

50:28
çok önemli. Yani bütün bunların yeni mimari tasarım ve planlama anlayışımızın içine adeta baştan yerleştirilmesi gerekiyor. Ve tabii şimdi her yere

50:36
entegre edebileceğin bütün bu teknolojiler sayesinde bunların hepsini ölçebilirsin. Mesela ihtiyacın olan her şeye 15 dakikalık yürüyüş mesafesinde

50:45
ulaşabildiğin, yürünebilir şehirlerin ne kadar başarılı olduğunu gerçekten gösterebilirsin. Yani geleceğe dair bütün düşünce biçimimizin içine bu

50:52
yaklaşımın işlemesi gerekiyor. Sonra tabii maalesef hala iklim değişikliği ve giderek ısınan bir iklim gibi çok ciddi

50:59
bir sorunumuz var. Şimdi binaların havasını temizlemek için daha fazla hava temizleyiciye ihtiyaç olduğunu

51:06
görüyoruz. Çünkü zamanımızın çoğunu kapalı alanlarda geçiriyoruz. O halde en azından binaların içinde temiz hava olması gerekiyor. Ben bu konu Birleşik

51:15
Krallık Hükümeti'nin de artık çok ciddi biçimde politika gündemine aldığı bir mesele. Çünkü CanaryW'taki ofis binalarında bile çok ciddi

51:23
kirleticiler, partiküller hatta bazı binalarda küf bulunabiliyor. Dolayısıyla bunları düşünmek zorundasın ve tabii sosyal konutlarda da sürekli küf sorunu

51:30
yaşanan evler inşa etmediğinden emin olmalısın. Çünkü bu sorun şimdiden insanların ölümüne yol açıyor. Yani sağlık ve insanın gelişip serpilmesi

51:38
için çevreleri nasıl tasarladığımıza bütün bu düşünce biçiminin nüfuz etmesi gerekiyor. Bir de insanları küçük teşviklerle yönlendirme meselesi var.

51:46
Mesela neyin işe yaradığını biliyoruz ve bazı sigorta şirketleri şimdiden bunları deniyor. İnsanlara ödüller veriyorlar.

51:53
Kahve kuponları veriyorlar. Sigorta primlerinde indirim sağlıyorlar. Daha fazla yürürsen ödül alıyorsun. Üstelik 10.000 adım atman bile gerekmiyor

52:01
anladığım kadarıyla. Vitality 8.000 adımın sağlık açısından neredeyse aynı faydayı sağlamak için yeterli olduğunu gördü. Yani bütün mesele biraz da bu.

52:10
İnsanları daha sağlıklı davranışlara doğru küçük küçük yönlendirmek gerekiyor. Bunların hepsini yapmak mümkün. Biz sadece yapmıyoruz. Ve

52:17
aslında yapmamız gereken şey e Human Exposome Project açısından düşündüğümüzde çok büyük bir fırsat. Birleşik Krallık Hükümeti şu anda geliştirmeye çalıştığı

52:25
bu akıllı veri ekonomisine, dijital gelişmelerden nasıl yararlanacağına bakıyor. Data use and reuse bill kapsamında kişisel veri cüzdanlarını

52:34
değerlendiriyorlar. Böylece insanlar verilerini istedikleri kişilerle paylaşabilecek, kendi verileri üzerinde daha fazla kontrol ve sahiplik sahibi

52:41
olabilecek veri setleri açılabilecek. Bunlar sağlık kayıtlarıyla bağlantılı hale getirilebilecek ve tabii bunun sonucunda

52:49
sigortayla, ödüllerle ve davranışları yönlendiren, teşviklerle bağlantılı olabilecek yepyeni nesil ürün ve hizmetlerin önü açılıyor. Teknolojiyi

52:57
kullanarak sağlığı destekleyen, sağlıklı davranışları teşvik etmek için yapabileceğimiz o kadar çok şey var ki ve bunlar aynı zamanda işletmeler için

53:04
de ciddi para kazandırabilir. Yani birini yaparken diğerinden vazgeçmek zorunda değilsin. İkisini de yapabilirsin ve büyük ölçekte sosyal

53:11
etki yaratabilir. Aynı zamanda ekonomi için de değer üretebilirsin. Bunların hepsi mümkün.

53:15
Evet, mümkün. Ama biliyorsun seni dinledikçe bana biraz idealist geliyor.

53:20
Bence tek insanların hayatını değiştirmek daha kolay. Mesela senin ya da benim gibi daha sağlıklı yaşamaya ilgi duyan birinin hayatını

53:28
değiştirebilirsin. Ben daha uzun yaşamayı bile çok umursamıyorum ama biliyorsun sağlık önemli. Senin de söylediğin gibi neşe önemli. Bir

53:37
amacının olması da bence çok ama çok önemli. Ama iş bürokrasi protokollerini değiştirmeye geldiğinde bunun nasıl mümkün olacağını gerçekten bilmiyorum.

53:47
Biliyorum. Çünkü ben de bunun içinden geçtim ve gerçekten ne kadar zor olduğunu biliyorum. Çok zor değil mi? Çoğu zaman 5 adım ileri gidiyorsun.

53:54
Sonra bir bakmışsın 8 adım geri gitmişsin. Bu da insanı gerçekten çok yoruyor ve büyük bir hayal kırıklığı yaratıyor. Ama bence mesele dönüp dolaşıp teşvik yapılarına ve sistemin

54:02
nasıl tasarlandığına geliyor. Çünkü ne yazık ki çok kısa vadeli düşünen bir sistemimiz var. Hükümetler var. Siyasi döngüler var. Ve bu siyasi

54:10
döngüler gerçekten çok kısa. Özellikle Birleşik Krallık'ta bunu daha da fazla yaşıyoruz. Sürekli Başbakan değişiyor. O yüzden bence değişim bireylerden ve

54:18
topluluklardan başlamalı. Sanırım başlangıç noktası burası. Ama yine de dönüp sistemin değişmesini engelleyen hatta bazen yanlış yönde teşvik eden

54:26
yapılara bakmak gerekiyor. Hükümet ve siyaset bunun bir parçası elbette ama mesela aynı zamanda her şeye kısa vadeli bakılması ve gerçekten ihtiyaç duyduğumuz uzun vadeli planın

54:34
görülememesi. Çünkü sağlığı gerçekten yatırım yapılacak bir değer olarak görürsen ona bir varlık gibi yatırım yaparsın. Karşılığını hemen değil daha

54:41
ileride alırsın. Ve bunun için teşvik yapılarını da öyle hizalaman gerekir ki o uzun vadeli planın içinde herkes kazansın. Herkes için bir kazan kazan

54:50
durumu olsun. Tabii zor olan kısım da tam olarak bu. Ama doğru ürünleri ve hizmetleri yaratabilirsen ve daha önce gördüğümüz gibi iyi bir fikir ortaya

54:58
çıktığında tüketici de onu benimserse özellikle teknoloji dünyasında yaşadığımız büyük dönüşümlerde olduğu gibi o zaman gerçekten çok şey değişebilir. Yeter ki teşvik yapıları

55:07
insanların gerçekten önemsediği sonuçlarla aynı yönde olsun. Yani mesele sadece para değil. Evet, para da önemli ama sosyal etki de önemli ve bu yapıları

55:16
teşvik etmenin, insanları doğru yönde harekete geçirmenin çok farklı yolları var. Bence önümüzdeki asıl görev de bu.

55:22
Bu yapılara bakmak ve özellikle bugün elimizde olan teknolojilerin gücünü kullanarak bunları nasıl yeniden şekillendirebileceğimizi düşünmek elbette kolay değil. Ama bir yerden

55:31
başlamak zorunda ve aslında başlangıç noktası bireyler ve topluluklar olmalı.

55:35
Bir de yaşadığımız yerel çevrelerin bizi nasıl etkilediğini anlamak. Tina gerçekten yapacak çok işin var.

55:40
Yani bence bütün bu projeler ele alınması gereken konular açısından gerçekten çok büyük işler. O yüzden sana bol şans diliyorum. Zaman ayırdığın için

55:49
çok teşekkür ederim. Umarım bu longevity ravlerden birini burada İstanbul'da da yapabiliriz. Çok isterim. Türkiye'yi çok

55:57
seviyorum. Türkiye'ye pek çok kez gittim. Doğusuna da batısına da İstanbul'u da çok seviyorum. O yüzden evet kesinlikle bunu yapmayı gerçekten çok isterim.

56:04
Önümüzde birkaç konferans var. Benim düzenlediğim değil ama sonbaharda bazılarında konuşmacı olacağım. Onlarla konuşmaya başlayayım. Çünkü bunun

56:12
mutlaka gelmesi lazım. Bu önemli. Bence yapabileceğimiz en kolay şeylerden biri bu. Sonra yavaş yavaş daha fazlasını entegre edebiliriz. Çok teşekkür ederim.

56:22
Gerçekten harikasın. Yani senin hakkında ne kadar çok okursam o kadar çok etkileniyorum. Yaptığın güzel işlere devam et. Ama biliyorsun ne yazık ki kolay olmayacak.

56:32
Hayır kolay değil ama inanç, tutku ve tabii enerji çok yardımcı oluyor. Bir de gerçekten çok iyi insanlarla çalışıyorum.

56:39
Bunu görüyorum ve sanırım mesele biraz da tek insanlara ulaşmak. Mesajını burada Türkiye'de yaymak. Belki şimdi

56:47
birkaç kişi bunu kendi hayatına dahil etmeye başlayacak ve biliyorsun zaten söylediğin gibi orada harika insanlarla çalışıyorsun. Ama bence dahil olduğun

56:56
bütün bu işler insanlık için gerçekten çok ama çok önemli. Ekspozomlardan Jo'ya şehirleri longevity şehirlerine dönüştürmeye kadar. Böylece daha az

57:05
hastalık, daha az sağlık sorunu, daha az yalnızlık ve izolasyon. Buna karşılık daha canlı, daha enerjik insanlar olacak.

57:12
Umarım evet. Zaman ayırdığın için çok teşekkür ederim. Çok teşekkür ederim.