[0:00:00.120] Yaşlanma süreci nedir ve bunu tersine çevirmek için neyi hedefliyoruz?

[0:00:03.639] Yaşlanma aslında düşündüğümüzden çok daha hızlı ilerleyen bir süreç. Bu model

[0:00:08.000] sistemlerde gördüğümüz şey şu: Canlıyı belirli koşullara aldığınızda adeta

[0:00:11.639] yeniden gençleşiyor. Sanki bir [müzik] biyolojik saat var. Onu bozduğunuzda

[0:00:15.000] organizma hızla yaşlanıyor. Onardığınızda ise genç kalabiliyor. Yani

[0:00:18.160] bu saati bir anlamda sıfırlamak mümkün gibi görünüyor. Kendi deneyimlerimize

[0:00:21.199] baktığımızda sadece ultrason kullanarak yaklaşık %80 oranında iyileşme

[0:00:24.840] gözlemledik. Üstelik bu yöntem oldukça güvenli ve nispeten düşük maliyetle. Ben

[0:00:28.679] de bunu kendi üzerimde uyguladım. 76 yaşındayım ama biyolojik göstergelerime

[0:00:32.239] baktığınızda 50'li yaşlarımda görünüyorum. Bu yüzden biri zamanı geri

[0:00:35.680] alamazsınız ya da Alzheimer tersine çevrilemez dediğinde ben bunu bir sınır

[0:00:39.440] değil bir meydan okuma olarak görüyorum. Son zamanlarda MS, ALS, Alzheimer ve

[0:00:44.360] otizm gibi hastalıkların [müzik] sayısında adeta bir patlama var. Sizce

[0:00:47.800] bunun sebebi ne? Bu harika bir soru. Sanırım bunu

[0:00:50.800] konuşmak için ayrı bir podcast yapmamız gerekecek ama.

[0:00:54.320] Ben Esra Çavuşoğlu. 19 yıldır ayık bir hayat yaşıyorum. Bağımlılık hastalığı

[0:00:58.800] ile mücadelem beni beden ve performansımı iyileştirmek, hayat

[0:01:02.320] kalitemi arttırmak, daha sağlıklı ve uzun yaşamak için yeni yöntemler,

[0:01:06.040] cihazlar ve takviye ürünler araştırmaya yönlendirdi. Bağımlılık hastalığı,

[0:01:10.600] bayacking ve longevity alanlarındaki kendi deneyimlerimden dünyadaki son

[0:01:14.400] gelişmelere, çığır açan girişimcilerden uzman akademisyenlere yıllardır yaptığım

[0:01:19.640] sohbetler artık her hafta Ayıktafa podcastı.

[0:01:23.560] Ayıktafa podcast'e hoş geldiniz. Bugün konuğum Doktor Sheldon Jordan. Nörolog,

[0:01:29.280] rejeneratif tıp alanında öncü bir isim ve beyin sağlığı ile longevity konusunda

[0:01:34.320] mümkün olan tüm teknolojileri uygulayan bir uzman. Bu bölümde oldukça çarpıcı

[0:01:39.200] bir fikri ele alıyoruz. Biyolojik yaşlanma saatimiz beynimizin kontrol

[0:01:43.640] merkezi olan Hipotalamus tarafından yönetiliyor olabilir ve eğer doğru

[0:01:47.880] şekilde hedefleyebilirsek yaşlanmanın bazı etkilerini yavaşlatmak hatta

[0:01:52.680] tersine çevirmek mümkün olabilir. ve kök hücre sinyallemesinden beyin

[0:01:58.200] fonksiyonlarını invaziv olmayan yöntemlerle etkileyebilen ultrason

[0:02:02.320] teknolojilerine, Alzheimer ve Parkinson gibi hastalıklar için geliştirilen yeni

[0:02:07.119] yaklaşımlara kadar bu sohbet nörobilim, longevity ve rejeneratif tıbbın kesişim

[0:02:12.640] noktasına odaklanıyor. Eğer yaşlanmanın gidişatını gerçekten değiştirmeye ne

[0:02:17.319] kadar yaklaştığımızı ve bunun beyniniz, bedeniniz ve geleceğiniz için ne anlama

[0:02:22.319] gelebileceğini merak ediyorsanız bu bölüm size tamamen yeni bir bakış açısı

[0:02:26.800] sunacak. Üniversiteyi sadece [müzik] dersler, vizeler, finaller olarak

[0:02:31.040] düşünme. Asıl mesele okurken [müzik] kendini keşfetmek, üretmek, projelerde

[0:02:35.840] yer almak ve mezun olmadan gerçek dünyayı tanımaya [müzik] başlamak. Bir

[0:02:39.720] yandan psikolojiyle insanı daha iyi anlayabildiğin, beslenme ve sağlık

[0:02:43.751] [müzik] bilimleriyle iyi yaşamanın ne demek olduğunu öğrendiğin, mühendislik

[0:02:48.519] ve yönetim bilişim sistemleriyle teknolojiyi, veriyi ve sistemi

[0:02:52.760] çözümleyebildiğin bir üniversite düşün. Yani sadece bilgi aldığın değil

[0:02:57.239] düşündüğün, ürettiğin ve fikirlerini hayata geçirebildiğin bir yer. [müzik]

[0:03:01.640] İstanbul Gedik Üniversitesi öğrencilik hayatını gerçekten yaşarken geleceğini

[0:03:06.400] kurabileceğin bir deneyim sunuyor. Ayikın daimi destekçisi Gedik Eğitim

[0:03:10.607] [müzik] Vakfı'na sağladığı katkı ile size dünyanın önde gelen uzmanlarını

[0:03:14.640] konuk olarak getirmeye devam ediyoruz. Siz de Ayık [müzik] Kafaya abone olarak

[0:03:19.200] destek verebilirsiniz. Dr. Sheldon Jordan Ayık Kafa podcast'ime

[0:03:23.480] hoş geldin. Senin gibi bu kadar yüksek başarıları olan bir nöroloğu konuk

[0:03:28.360] aldığım için gerçekten büyük bir onur duyuyorum. Çünkü neredeyse icat gibi

[0:03:33.400] diyebileceğim o kadar çok tedavin var ki. Bir insanda yanlış gidebilecek

[0:03:38.280] beynin neredeyse her kısmına dokunuyorsun. Otizmden Alzheimer'a,

[0:03:42.959] Parkinson'dan obsesif kompulsif bozukluğa kadar her şeye dokunuyorsun ve

[0:03:47.879] hiç durmuyorsun. Sürekli araştırıyorsun, araştırıyorsun. Yani seni sahnede birkaç

[0:03:53.159] kez izleme şerefine eriştim ve bu gerçekten büyüleyici. Enerjin,

[0:03:57.400] dayanıklılığın, zekan ve her şeyin cevabı bildiğimi düşünüyorum ama eminim

[0:04:02.280] dinleyicilerim de bunu öğrenmek için can atıyordur. Tekrar hoş geldin.

[0:04:06.920] Teşekkür ederim. O nedenle podcas'time senin dünya

[0:04:11.200] sahnesinde paylaştığın o büyüleyici konuyla başlamak istiyorum. Yani

[0:04:15.680] biyolojik yaşlanma saatiyle. Çünkü bugünlerde e bildiğin gibi herkes ömrü

[0:04:21.560] uzatmak ve health span'i artırmak konusunda adeta deyim yerindeyse kafayı

[0:04:27.240] bozmuş durumda. Ama yapabildiğimiz çoğu müdahale mesela takviyeler ya da yaşam

[0:04:32.759] tarzı değişiklikleri bence çok büyük fark yaratmıyor. Evet biraz daha

[0:04:37.479] sağlıklı olabiliyorsun ama çok şey değişmiyor ve ben Obride Grey gibi

[0:04:42.160] birçok kişiyle röportaj yaptım ve onlar da diyor ki teknoloji değişmezse bu iş o

[0:04:47.360] kadar kolay olmayacak ama sen öyle inanılmaz bir şey paylaşıyorsun ki bence

[0:04:52.800] onların haksız olduğunu gösteriyorsun. Peki bu biyolojik yaşlanma saati nedir?

[0:04:58.759] Oradan başlayalım. Bunu aslında ben keşfetmedim. Bu Albert

[0:05:04.320] Einstein e College of Medicine'daki bir grup tarafından keşfedildi Dr. Kai

[0:05:10.720] tarafından ve çok ilginç bir deney yaptı. Hipotalamus denilen beynin bir

[0:05:16.320] bölümünü kaplayan hücreleri seçici olarak hasara uğratmayı başardı ve bu

[0:05:22.479] çok sınırlı hasarı oluşturduğunda fare anında yaşlanıyor. Günler ya da

[0:05:28.560] birkaç hafta içinde tüyleri dökülüyor, kasları zayıflıyor. Hayvan bilişsel

[0:05:34.120] olarak geriliyor, cinsel olarak pasifleşiyor. Kemikleri kırılgan hale

[0:05:39.400] geliyor. Mmaya özgü olan her şey inanılmaz hızlı bir zaman diliminde

[0:05:47.000] gerçekleşiyor. Şimdi ilginç olan şu ki aynı modeli alıp

[0:05:52.199] genç bir hayvandan elde edilen kök hücrelerin ürettiği küçük parçacıklar

[0:05:57.080] olan egzozomları bu sisteme verdiğinde hayvan yeniden gençleşiyor. Tüyleri

[0:06:02.479] yeniden çıkıyor, kasları güçleniyor. Bilişsel olarak tekrar normale dönüyor.

[0:06:07.960] yeniden cinsel olarak aktif hale geliyor. Yani öyle görünüyor ki eğer bu

[0:06:13.080] saati bozarsan bir şey anında yaşlanıyor ve eğer onu onarırsan hayvan genç

[0:06:19.039] kalmaya devam ediyor. Bu yüzden biz de yıllar önce bu tür süreçlere ciddi

[0:06:24.199] şekilde ilgi duymaya başladık. Ama aynı zamanda son 45 yıldır beyne invaziv

[0:06:29.800] olmadan çok seçici şekilde bir şeyler iletmemizi sağlayan ultrason

[0:06:34.199] teknolojisini geliştiriyoruz. Yani ultrasonu alıp kafa derisinin dışına

[0:06:38.880] yerleştirebiliyorsun ve bu teşhis amaçlı kullanılan seviyede yani çok düşük

[0:06:44.199] enerjili bir şey. Ama bunu kullanarak damardan verilen egzozomları hedefe

[0:06:49.599] yönlendirebiliyorsun. Onların hedef bölgeye bu durumda seni ne

[0:06:54.240] kadar yaşlı olduğunu belirleyen saate tutunmasını sağlıyorsun ve görünüşe göre

[0:06:59.360] bu saati sıfırlayabiliyorsun. Ben bunu kendi üzerimde yaptım. 76 yaşındayım ve

[0:07:05.520] biyolojimin herhangi bir kısmına bakarsan 50'li yaşlarımdayım. Bu nedenle

[0:07:11.000] bunu araştırmak bizim için çok heyecan verici bir alan. Şu anda devam eden bir

[0:07:16.160] çalışmamız var. Global Alliance of Regenerative Medicine bünyesinde

[0:07:20.639] Bahamalarda yürütülüyor ve ayrıca X Price yarışmasının da bir parçasıyız. Bu

[0:07:26.400] yarışmada finalistiz ve umarız yaşı 10 yıldan fazla geri almayı

[0:07:31.080] başarabiliyoruz. Yani çok kısa ve net bir şekilde bunun nasıl gerçekleştiğini

[0:07:36.639] ve insanların aynı yöntemi nasıl kullanabileceğini

[0:07:40.479] anlattım. Ben Türkiye'ye döndüğümde senden duyduklarımı birçok kişiyle

[0:07:45.400] paylaştım ve damardan verilen bir egzozomun sistemde nasıl dolaşıp gidip

[0:07:51.360] beyne ulaştığını tam olarak anlayamadılar. Ama ondan önce daha fazla

[0:07:56.159] sorun var. Eğer bu saati nasıl geri çevirebildiğini biliyorsan ve bununla

[0:08:01.599] ilgili deneyler varsa hipotalamusun neden bu kadar önemli olduğunu bizimle

[0:08:06.919] paylaşabilir misin ve yaşlanma sürecinde tam olarak ne oluyor? Yani biz neyi

[0:08:11.639] tersine çevirmeye çalışıyoruz? Şöyle yaşlanmayla ilişkili olan her şeyi

[0:08:17.560] düşün. Öncelikle enflamasyondan başlayalım.

[0:08:21.639] Yaşlandıkça devreye giren çok çeşitli enflamatuar sinyaller oluyor ve bunlar

[0:08:27.039] temelde vücudun farklı bölgelerini parçalamaya başlıyor. Bağışıklık

[0:08:32.640] sistemin yaşlanıyor ve enflamasyon sistemi aktif hale geliyor. Bu da

[0:08:38.000] dokuları bozuyor. İlginç olan şu ki iki ana antienflamatuar sistemin bu beyin

[0:08:44.880] bölgesi tarafından kontrol edildiği ortaya çıkıyor. Hipotalamusan

[0:08:49.680] bahsediyoruz. Mesela kortiz sistemini düşün. Kortizol elbette böbreküstü

[0:08:55.480] bezleri tarafından üretiliyor ama bu süreç hipotalamus tarafından kontrol

[0:09:00.880] ediliyor ve daha yakın zamanda hakkında daha fazla şey öğrendiğimiz başka bir

[0:09:06.480] sistem daha var. Bu da vagal antienflamatuar

[0:09:10.519] a ile ilgili. Bunun çalışma şekli ise şöyle. Hipotalamus dalaklara kadar

[0:09:17.000] uzanan vagus sinirini kontrol ediyor ve dalakta tüm mononleer hücrelerin yani

[0:09:24.240] beyaz kan hücrelerinin bir tür rezonansı oluyor ve görüyoruz ki bu enflamatuar

[0:09:29.240] sistem tarafından beyaz kan hücreleri yeniden programlanıyor. Yani beyin

[0:09:34.440] dalağındaki bağışıklık sistemini kontrol ediyor ve aslında beyaz kan hücrelerinin

[0:09:39.519] normalde sahip olabileceği enflamatuvar profili kapatabiliyorlar. Yani iki ana

[0:09:45.200] antienflamatuar sistem hipotalamus'un daha yaşlı bir modda çalışıp daha fazla

[0:09:51.079] enflamasyona izin vermesi yerine daha genç bir şekilde çalışmasını sağlayarak

[0:09:55.839] değiştirilebiliyor. İkinci olarak hormonları ele alalım.

[0:10:00.519] Genç kalmak için hormonların ne kadar önemli olduğunu düşün. Seks

[0:10:04.279] hormonlarına, testosterona, estradiyole ihtiyacın var. Büyüme hormonuna

[0:10:09.880] ihtiyacın var. Tiroid hormonuna ihtiyacın var. Ve bunların hepsi de

[0:10:14.680] hipotalamus tarafından kontrol ediliyor. Yani hipotalamus hipofizi kontrol ediyor

[0:10:19.680] ve hipofiz de tüm hormon sistemini yöneten ana merkez oluyor. Yani

[0:10:25.240] hormonlarını genç tutarsan, bağışıklık sistemini genç tutarsın ve ayrıca

[0:10:30.000] hipotalamus'un bahsettiğimiz bu küçük parçacıkları yani egzozomları

[0:10:34.079] salgıladığı ortaya çıkıyor ve bunlar beynin geri kalanını adeta yıkıyor ve

[0:10:38.920] beynin tamamının genç bir şekilde çalışmasını sağlıyor. Her şey

[0:10:42.760] hipotalamustan çıkıyor değil mi? Çok ilginç.

[0:10:45.399] Evet. Epifiz bezi ile hipotalamus arasındaki

[0:10:48.920] bağlantı ile ilgili bir şeyler okudum. Dolayısıyla timüs bezi de belli ki

[0:10:52.959] bundan etkileniyor. Evet. Bu gerçekten çok ama çok ilginç

[0:10:57.240] bir fenomen ve şu anda yaptığın şey aslında yaşlanmanın biyolojik saatini

[0:11:02.720] parçalara ayırmaya başlamak. Şöyle düşün. Epifiz bezi bildiğin gibi eski

[0:11:09.040] toplumlar bunun ruhun merkezi olduğunu düşünüyordu. Aslında çok da haksız

[0:11:14.279] sayılmazlardı. Çünkü ne kadar genç kaldığını korumada çok ama çok önemli

[0:11:19.360] bir rol oynuyor. Epifiz bezinin melatonin denen bir kimyasal ürettiği

[0:11:24.760] ortaya çıkıyor ve çoğu insan melatonini sadece uykuyla ilişkilendiriyor ki tabii

[0:11:31.200] ki bununla ilgili ama melatonin aynı zamanda bahsettiğimiz bu hipotalamik

[0:11:37.160] saatle etkileşime giriyor ve onun genç kalmasını sağlıyor. Ne yazık ki yıllar

[0:11:43.040] geçtikçe epifiz bezi kireçlenmeye başlıyor. Temelde kalsiyuma dönüşüyor ve

[0:11:49.160] artık seni genç tutacak şekilde melatonin üretemez hale geliyor. Bu

[0:11:54.440] yüzden hipotalamus melatoninsiz kalıyor ve dejenerasyona uğramaya başlıyor. Ve

[0:11:59.880] bu dejenerasyon başladığında diğer tüm süreçlerde daha yaşlı bir duruma geri

[0:12:05.519] dönüyor. Temelinde hipotalamus birçok farklı organ sistemine hayat veriyor ama

[0:12:11.279] aynı zamanda çeşitli e dejeneratif süreçlerden de etkileniyor diyelim ve

[0:12:16.279] kendisi de yaşlanmaya başlıyor. Aynen öyle. Ve böylece yaşlanmaya

[0:12:21.240] başlıyorsun. Kasların zayıflıyor, kemiklerin kırılgan hale geliyor,

[0:12:26.199] bağışıklık sistemin baskılanıyor, enflamatuar süreçlerin hepsi artıyor ve

[0:12:31.800] tüm bu sistemlerin aynı anda bozulmasının toplamı aslında yaşlanma

[0:12:36.600] süreci oluyor. Ve bu tesadüf değil. Belirli bir zaman diliminde ölmek üzere

[0:12:42.360] tasarlanmışız. Çünkü herkes sonsuza kadar yaşasaydı ekosistemi tüketirdik ve

[0:12:49.040] tüm tür yok olurdu. Gerçi bu gezegende yaptıklarımızla bunu zaten yapıyoruz

[0:12:54.519] denebilir ama bu ayrı bir konu. Yine de sonuç olarak yalnızca belirli bir süre

[0:12:59.800] yaşayabiliyoruz. Çünkü aksi halde ekosistemi tüketirdik ve belirli bir

[0:13:04.279] hızda çoğalıyoruz. İnsanoğlu yaşamı boyunca sadece birkaç çocuk sahibi

[0:13:09.000] oluyor. Bu yüzden tür olarak daha uzun bir yaşam süresine sahibiz.

[0:13:14.399] Öte yandan fareler sıçanlar çok hızlı ürerler. sadece 2 yıl yaşarlar ve

[0:13:20.000] aslında aşağı yukarı bizim yaşadığımız aynı çevreye maruz kalırlar. Yine de

[0:13:25.160] sadece iki yıl yaşarlar. Bunun sebebi ise çok daha uzun yaşamalarına izin

[0:13:30.399] verilmemesidir. Çünkü o zaman o kadar çok yavru üretirlerdi ki ekosistemleri

[0:13:35.240] tükenirdi. Yani ortaya çıkıyor ki üreme hızı bizim ne kadar süre yaşamaya

[0:13:40.600] programlandığımızla doğrudan bağlantılı. Az önce içinde yer

[0:13:45.199] aldığınız çalışmalardan bahsettin. Özellikle Bahamalardaki ve ayrıca XP'a

[0:13:50.800] katılımınızdan. Bu işin tamamı nasıl işliyor? Yani sadece egzozomları verip

[0:13:56.399] bırakmıyorsun. Özel bir süreçten var mı? Çünkü birçok insan egzozom kullanıyor.

[0:14:01.720] Bunu sen de biliyorsun. İnsanlara burundan sprey olarak damardan

[0:14:06.920] enjeksiyonla aklına ne gelirse egsozom veriliyor. Ama eminim ki bu kadar

[0:14:12.920] tanınmış bir nörolog olarak senin o hedefe ulaşmak için çok daha özel bir

[0:14:17.920] yöntemin var. İnsanları muayene ettiğimde neredeyse

[0:14:21.120] her gün daha önce sistemik olarak kök hücre ya da egzozom almış olanlarla

[0:14:25.600] karşılaşıyorum ve bu pek bir işe yaramamış oluyor. Zaten bu yüzden bana

[0:14:29.639] geliyorlar. Aslında sorun şu. Zaten kanımızda

[0:14:34.399] milyarlarca, milyarlarca egzozom dolaşıyor ve bizim ürettiğimiz

[0:14:40.680] egzozomlar da yaşlanmış birinin egzozomları oluyor. Enflamasyon var.

[0:14:46.279] Bağışıklık sistemi zayıflamış. Yaşlanmanın tüm etkilerini taşıyor.

[0:14:51.880] Kısacık araya gireceğim. Şu an beni duyuyorsanız ayık kafayı izlediğinize

[0:14:55.800] eminiz. Peki abone misiniz? Bir kontrol eder misiniz? Çok net bir şekilde abone

[0:15:01.519] sayımız programa davet ettiğim doktorları ikna etme gücünü sağlıyor.

[0:15:05.440] Alanında dünyanın en iyi isimlerini burada izlemek için kanala abone olun.

[0:15:10.880] Biz o egzozomları istemiyoruz. Çünkü onlar verdiğimiz genç ve sağlıklı

[0:15:16.440] egzozomlar için bir tür rekabet oluşturuyor. Şimdi diyelim ki çok büyük

[0:15:21.759] bir sayıda egzozom veriyorsun. Daman, verdiğin bir sıvının içinde mesela 1

[0:15:27.880] trily 500 milyar egzozom veriyorsun. Eğer hesabını yaparsan bu sadece mevcut

[0:15:34.680] egzozomlara kıyasla. Genç egzozomların oranını biraz artırıyor ve bu oran

[0:15:40.240] %5'ten bile çok daha düşük kalıyor. Yani aslında var olan egzoz popülasyonunu

[0:15:46.120] neredeyse hiç değiştirmemiş oluyorsun ki çoğu zaten olumsuz. Bu yüzden bu

[0:15:50.880] rekabeti aşmamız gerekiyor. Bu noktada öğrendiğimiz şey şu: Önce plazma ferez

[0:15:55.880] yapman gerekiyor. Eğer plazma ferez sürecine aşinaysan bu temelde kanını

[0:16:00.519] filtrelemek demek. Kan hücrelerin sana geri veriliyor ama içinde bu

[0:16:04.519] egzozomların dolaştığı plazma kısmı çıkarılıyor. Yani önce kendi

[0:16:08.839] egzozomlarının büyük kısmını dışarı alıyorsun. Bu da sana birkaç saatlik bir

[0:16:12.680] fırsat penceresi açıyor. Bu süre içinde bu yaşlı egzozomlarla karışmadan genç

[0:16:17.639] egzozomları verebiliyorsun. Sonrasında bunları hipotalamusaki merkezi yaşlanma

[0:16:22.120] saatine yönlendirebiliyoruz. Böylece kendi egzozomlarının müdahalesi olmadan

[0:16:26.880] sistemi yeniden programlayabiliyoruz. E mesela ben kendi egzozomlarımı

[0:16:31.319] hipotalamus'a göndermek istemem. Çünkü bu beni daha da yaşlandırır. Bunu

[0:16:35.240] istemem. O yüzden önce kendi egzozomlarımı çıkarmam gerekiyor ve

[0:16:39.199] geçici olarak o müdahale eden etkenden arınmış oluyorum. Sonra da ultrasonu çok

[0:16:44.120] hızlı ve zamanlaması hassas bir şekilde kullanarak genç egzozomları veriyorum ki

[0:16:49.240] ortada rekabet yokken onları hedefe ulaştırabileyim.

[0:16:52.720] Damardan verdiğin şeyi hipotalamusa nasıl ulaştırıyorsun?

[0:16:57.560] Vücudunun bir yaralanmaya verdiği tepki şöyle çalışır. O bölgede adezyon

[0:17:03.360] molekülleri devreye girer. Yani kan damarlarında beyaz kan hücreleri ve

[0:17:08.240] egzozomlar için reseptörler açılır. Yani bir dokuda hasar varsa o bölge kanla

[0:17:15.640] özellikle de o bölgedeki damarların iç yüzeyiyle iletişime geçer ve bu

[0:17:21.360] reseptörleri aktif hale getirir. Böylece beyaz kan hücreleri ve egzozomlar

[0:17:28.079] vücutta dolaşırken hasarın olduğu bölgeye tutunurlar ve o hedef bölgedeki

[0:17:34.880] dokuların içine çekilirler. Bu da onların onarım sürecini başlatacak o

[0:17:40.799] faydalı sinyalleri vererek işlerini yapmalarını sağlar. Ultrason

[0:17:46.480] kullandığında aslında çok hafif bir yaralanmayı taklit etmiş oluyorsun. Yani

[0:17:51.559] ultrason dalgaları o bölgedeki kanarlarının iç yüzeyine sanki burada

[0:17:56.600] bir hasar varmış gibi bir sinyal veriyor. Bunun üzerine o bölge beyaz kan

[0:18:02.799] hücreleri ve egzozomlar için reseptörler üretmeye başlıyor ve onları kendine

[0:18:07.880] çekebiliyor. Ve bu hücreler gerçekten damar duvarını geçip hedef bölgeden

[0:18:13.880] beynin içine giriyor. Biz bunu tıpta en saygın dergilerden biri olan Nature'da

[0:18:19.880] yayınladık. Birkaç yıl önce bu yöntemin gerçekten işe yaradığını gösterdik. Yani

[0:18:25.960] belirli bir bölgeye ultrason uygulayıp beynin spesifik bir noktasını hedef

[0:18:31.520] alarak ardından egzozomları damardan verdiğinde onları tam olarak istediğin

[0:18:37.520] yere yönlendirebiliyorsun ve bunu invaziv olmadan yapıyorsun. Bu da beyne

[0:18:42.280] kalıcı bir zarar vermiyor. Kullandığımız ultrason seviyesi teşhis amaçlı

[0:18:46.480] kullanılanla aynı. Mesela hamile olduğunda bebeğe bakmak için ultrason

[0:18:50.440] yapılır ya işte tam olarak o seviyede bir ultrason kullanıyoruz. Bu da

[0:18:54.520] insanlarda 40 yılı aşkın süredir güvenle kullanılan bir teknoloji.

[0:18:59.280] Yaklaşık 10 yaş kadar bir fark yarattığını söyledin. Bunu daha genç

[0:19:04.159] hale geldiğini nasıl ölçüyorsun? Yaşlanmayı ölçmenin pek çok yolu var.

[0:19:09.159] Birincisi performansa bakabilirsiniz. Mesela bir sandalyeden ne kadar hızlı

[0:19:13.720] kalkabiliyorsun? Bir merdiveni ne kadar hızlı çıkabiliyorsun? Yani bu tür

[0:19:17.840] performans ölçümleri. İkinci olarak kas kalitesine manyetik rezonans

[0:19:22.320] görüntülemeyle bakabiliyorsun. Belirli bir kasın içinde ne kadar yağ var, ne

[0:19:26.760] kadar kas lifi var bunları görebiliyorsun. Yani bunlar ölçülebilir

[0:19:30.640] şeyler. Enflamasyon sistemine bakabiliyorsun. Yani kanda

[0:19:34.320] ölçebildiğimiz enflamasyon verilerine bakıp bunların düştüğünü

[0:19:37.280] gösterebiliyorsun. Bağışıklık hücrelerinin fonksiyonuna

[0:19:39.960] bakabiliyorsun. Doğru türde hücreler var mı? Aktif mi, pasif mi? Peki

[0:19:44.120] immünoglobulinlerin nasıl yani bağışıklık sisteminin ne kadar yaşlı

[0:19:48.280] olduğunu inceleyebiliyorsun? Kaslarına bakabiliyorsun. Ne kadar yaşlandığını

[0:19:52.280] görebiliyorsun ve tabii ki beyne de bakabiliyorsun. Sadece şekline ve

[0:19:55.960] boyutuna değil, ileri görüntüleme teknikleriyle, bazen fonksiyonel

[0:19:59.760] görüntüleme dediğimiz yöntemlerle beyindeki farklı süreçleri

[0:20:03.039] inceleyebiliyorsun. Mesela drenaj sistemi nasıl çalışıyor? Mikrodamarlar

[0:20:07.480] ne durumda? Beyinde ne kadar enflamasyon var? Beynin enerji üretiminden sorumlu

[0:20:11.880] yapıları olan mitokondriler nasıl çalışıyor? Yani fonksiyonel görüntüleme

[0:20:16.159] sayesinde beynin optimize edilmesi gereken farklı bölgelerini görmeye

[0:20:20.320] başlıyoruz ve doğru türde bir tedavi uyguladığında beynin kendini

[0:20:24.679] toparlayabildiğini ve bu süreçte daha genç bir hale gelebildiğini potansiyel

[0:20:29.159] olarak gösterebiliyorsun. Yani sadece hipotalamusa odaklanmak

[0:20:34.159] epifiz ve diğer tüm bölgeleri de yenileyebilir mi?

[0:20:38.799] Bunu tek başına değil bütüncül bir programla birlikte düşünmek lazım.

[0:20:42.280] Sadece biyolojik saati sıfırlamak yeterli diyemem. Bu iyi bir başlangıç

[0:20:46.480] ama tek başına yetmez. Mesela melatonin. Bunu yerine koymak kolay. Melatonini

[0:20:51.679] burundan alabilirsin. Dil altına koyabilirsin. Yutmanı pek önermem çünkü

[0:20:56.400] çok yavaş etki ediyor. Ama melatonini dışarıdan yerine koyabilirsin. Yani

[0:21:01.240] benim görüşüme göre epifiz bezini mutlaka yeniden toparlamak zorunda

[0:21:05.880] değilsin. Bunu telafi edebilirsin. O yüzden bütüncül bir yaklaşıma baktığında

[0:21:11.159] doğru takviyeleri almak, yine egzersiz ve beslenme, uykuyu optimize etmek ve

[0:21:16.960] biyolojik saati sıfırlamak. Bunları birlikte yaptığında insanların daha iyi

[0:21:21.919] ve daha genç bir şekilde fonksiyon göstermesini bekliyoruz.

[0:21:25.559] Peki bağışıklık sistemini yeniden canlandırmak konusunda ne diyorsun?

[0:21:30.000] Çünkü biliyorsun bugünlerde çoğu bilim insanı bunun vücuttaki en önemli sistem

[0:21:34.720] olduğunu söylüyor. Birçok dejeneratif hastalığın ve diğer rahatsızlıkların

[0:21:39.720] arkasında da bu var. Yani yaşlandıkça bağışıklık sistemi mücadele edecek

[0:21:45.000] durumda olmuyor. Kesinlikle doğru. Ve bahsettiğimiz bu

[0:21:49.240] biyolojik saati sıfırlama yaklaşımında bağışıklık sistemi de destekleniyor.

[0:21:54.360] Daha önce de değinmiştik. İki ana antienflamatuar sistem hipotalamus

[0:21:58.840] tarafından kontrol ediliyor. Yani kortizol sistemi ama aynı zamanda

[0:22:03.640] dalakta bulunan bağışıklık hücreleri üzerinde etkili olan vagal

[0:22:08.679] antienflamatuar A'da hipotalamusu dalaktaki bağışıklık hücrelerine nasıl

[0:22:14.080] davranmaları gerektiğini anlatan bir profesör gibi düşün. onlara bağışıklık

[0:22:19.080] kapasiteleri açısından nasıl hareket edeceklerini öğretiyor. Yani aslında

[0:22:23.720] yaptığımız şey bağışıklık hücrelerini yeniden eğitmek. Bu anlamda dalak da

[0:22:28.640] adeta bu hücreler için bir üniversite gibi çalışıyor.

[0:22:32.880] Baktığında hipotalamusu net şekilde görebiliyor musun? Duyduğuma göre sen

[0:22:37.440] bir MR ustasısın. Fonksiyonel MR'a bakıp orada neler olup bittiğini senin kadar

[0:22:43.200] iyi çözen pek kimse yok. yaşlanma, ileri görüntüleme yöntemlerine

[0:22:50.000] bakarak birçok farklı şekilde ölçülebilir. Tabii en klasik

[0:22:53.799] yöntemlerden biri atrofi yani beyinde bir tür küçülmeye bakmaktır. Belirli bir

[0:22:59.320] yaştan sonra insanlar beyinde sinir hücrelerini ve dokuyu kaybetmeye başlar.

[0:23:04.799] Yani bazı bölgeler küçülmeye başlar. Özellikle de beynin hafıza merkezi olan

[0:23:09.600] hipokampüs. Bu şekilde hacim kaybını gösterebilirsin. E ama ileri

[0:23:14.520] görüntülemeyle, yaşlanmayla ilgili bakabileceğin başka şeyler de var.

[0:23:19.120] Mesela yaşlandıkça drenaj sistemi tıkanmaya başlar. Bunu mutfak lavabosu

[0:23:24.520] gibi düşün. Gider tıkanmaya başlarsa suyu açtığında su birikmeye başlar. Aynı

[0:23:30.120] şekilde bu drenaj sistemindeki geri birikmeyi inceleyebilirsin.

[0:23:34.279] Mitokondrilere bakabilirsin. Glutaton seviyelerine bakabilirsin. Mitokondrinin

[0:23:39.799] sağlığı ile ilgili diğer verileri inceleyebilirsin. Mitondrilerde yaşlanır

[0:23:45.000] ve eğer düzgün çalışmıyorlarsa bu da yaşlanmanın bir göstergesidir. Hatta bir

[0:23:50.640] sonraki aşamada beynin içinde mitokondrileri yenilemekten

[0:23:55.000] bahsediyoruz. Bunun da yöntemleri var ve bunları ileri görüntülemeyile

[0:23:59.360] ölçebiliyoruz. Dolaşıma bakabilirsin. Küçük kan damarlarının kanı

[0:24:03.440] taşıyabilmesi gerekir ve bunlar pasif borular değildir. İhtiyaca göre

[0:24:08.279] genişleyip daralabilirler. Beynin farklı bölgeleri anlık olarak devreye girer ve

[0:24:13.240] çıkar. Bu yüzden damarların ne kadar kan taşıyacağını çok hassas şekilde

[0:24:18.039] ayarlaması gerekir. Fazla kan da zararlıdır, az kana da. Bu damarların ne

[0:24:23.320] kadar iyi çalıştığını da ölçebilirsin ve bu da yaşla birlikte değişir. Ayrıca

[0:24:28.039] beynin sızdırma durumuna bakabilirsin. Yaşlandıkça bu sızıntı artar ve bunu da

[0:24:33.360] ölçebiliyoruz. Yani yaşlanmayla ilgili tüm bu faktörler sadece şekil ve boyutla

[0:24:38.919] ilgili değil aynı zamanda işlevle de ilgili ve bunlar bir kişinin aynı yaş

[0:24:44.120] grubundaki diğer insanlara eee kıyasla nasıl çalıştığı hakkında sana fikir

[0:24:49.880] verebilir. Farklı müdahalelerle ilgili birkaç sorum

[0:24:53.440] var. Bunlar hakkında ne düşünüyorsun ya da hiç kullanıyor musun? Mesela biri

[0:24:58.640] beyin sağlığı ya da bilişsel fonksiyonları geliştirmek için eee

[0:25:03.600] burundan kök hücre uygulaması. Bir diğeri de kloto yani kloto gen terapisi.

[0:25:10.520] Bunlar benim için gerçekten çok heyecan verici alanlar. bunları konuşalım

[0:25:17.679] lütfen. Çünkü biliyorsun Türkiye'de de gen terapisi uzmanlarıyla bağlantılı

[0:25:23.159] yerler var falan. Ve bütün bu damardan yapılan zahmetli işlemlerle uğraşmak

[0:25:28.880] yerine burundan enjekte edelim. Mesela kloto ya da kök hücre gibi koku

[0:25:35.120] sinirinden direkt beyne gider ve çok daha hızlı istenilen sonuca varılır

[0:25:40.120] diyorlar. Evet. Şimdi bunu açıklayalım. Öncelikle

[0:25:43.760] buradaki temel fizyolojiden başlayalım. Diyelim ki bir fare ya da sıçan

[0:25:48.559] düşünelim. Kemirgenlere haksızlık etmek istemem. Çünkü bize çok yardımcı

[0:25:53.360] oldular. Ama yine de onları örnek alalım. Onların burunları büyük, koku

[0:25:58.279] alma soğanları da büyük ve genç bir fareye ya da sıçana kök hücre, egzozom

[0:26:04.559] ya da peptit koklatırsan beyne iyi bir yoğunlukta ulaşma ihtimali fena

[0:26:09.840] değildir. Ama insanlarda durum farklı. Bizim burunlarımız görece daha küçük,

[0:26:15.799] koku sinirlerimiz de daha küçük. O yüzden burundan bir şey verdiğinde genç

[0:26:21.880] birinde bile beynine yüksek miktarda ulaşması pek olası değil. Bir de işin

[0:26:27.399] iki kritik noktası daha var. Yaşlandıkça burunla beyin arasındaki bağlantı yani

[0:26:34.240] crib reform plate denilen yapı küçük deliklerden oluşur ve bu delikler

[0:26:40.039] zamanla kireçlenir. Yani aslında bu geçiş yolu kapanır. En çok bu tedaviye

[0:26:45.880] ihtiyaç duyan kişilerde erişim giderek azalır. Bir de belki daha önemli bir

[0:26:51.360] nokta var. Diyelim ki o az sayıdaki egzozom ya da kök hücre burundan girip

[0:26:56.679] beyin omurilik sıvısına ulaştı ve beyne geçti. Peki sonra nereye mi gidiyorlar?

[0:27:02.240] Onların hipotalamus'a gitmesi gerekiyor. Direkt hipokampüse gitmesi gerekiyor.

[0:27:07.399] Yani hedef bölgelere ulaşmaları lazım. Ama bu tamamen rastgele bir süreç. Bu

[0:27:12.720] yüzden gerçekten hedeflenen bölgeye ulaşmaları çok zor. Öte yandan ultrason

[0:27:17.720] neden önemli? Çünkü ucuz erişilebilir bir teknoloji ve biz bununla çok seçici

[0:27:23.279] olabildiğimizi gösterdik. Verdiğimiz dozun %50'sini hipokampüse, hipotalamusa

[0:27:28.799] ya da istediğimiz herhangi bir bölgeye yönlendirebiliyoruz. Küçük bir kısmını

[0:27:32.679] değil. Eğer egzozom ya da kök düşebilir. Buradan enjeksiyonlar için ne diyorsun?

[0:27:36.960] Koklarsanız ya da serum verirseniz bu çok küçük bir yüzde.

[0:27:40.440] Hayır. Yani burundan burundan enjeksiyon yaptığında Evet.

[0:27:44.799] Aslında bunun sadece çok küçük bir kısmı yani %5 10 ya da daha azı gerçekten

[0:27:49.440] beyne ulaşıyor. Yani oran çok ama çok düşük. Üstelik beyne ulaştığında da her

[0:27:54.080] yere dağılabiliyor. İlla hedeflenen bölgeye gitmiyor. Bizim bahsettiğimiz

[0:27:58.240] şey ise ultrason kullanan bir teknoloji. Oldukça seçici. Verdiğin dozun belki

[0:28:03.440] %50'sine kadarını doğrudan hedef bölgeye yönlendirebiliyorsun. Yani oldukça

[0:28:08.120] hassas bir şekilde çalışabiliyor. Sonuçta mesele verimlilik. Koto ise ayrı

[0:28:12.799] bir problem. Çünkü kloto proteini 200'den fazla amino asitten oluşuyor.

[0:28:17.840] Kana çok kolay geçmiyor ve kan beyin bariyerini de kolay aşamıyor. Bu yüzden

[0:28:22.240] eee klotoyu doğrudan beyne ulaştıracak bir mekanizmaya ihtiyaç var. Bunun için

[0:28:26.840] kullanılabilecek birkaç farklı teknik var. Klotoyu egzozomların içine

[0:28:31.480] yerleştirip bu şekilde verebilirsin. Bu şu anda üzerinde çalıştığımız

[0:28:35.799] yöntemlerden biri. Bir diğer seçenek de cloto üretecek şekilde programlanmış kök

[0:28:40.600] hücreleri alıp bunları beyne ulaştırmak. Ultrason kullanarak kök hücreleri

[0:28:45.080] damardan verip beyne yönlendirebiliyorsun. Ama bunun da bazı

[0:28:48.480] püf noktaları var. Tıpkı egzozomlarda olduğu gibi plazmaferezle birlikte

[0:28:52.760] yapılması gerekiyor. Bu da bizim üzerinde çalıştığımız bir teknoloji ve

[0:28:56.679] gayet yapılabilir bir şey. Ama hiçbir yardımcı teknoloji kullanmadan sadece

[0:29:02.120] damardan vermek ya da burundan uygulamak çok düşük verimli. Anlamlı bir etki

[0:29:06.720] yaratma ihtimali sıfır demem ama ciddi şekilde azalıyor. Benim yaklaşımım şu.

[0:29:11.559] Bunu mümkün olan en verimli şekilde yapalım. Çünkü bu pahalı bir tedavi.

[0:29:15.799] Eğer kök hücrelerin büyük kısmı ki genelde böyle oluyor. Karaciğere ya da

[0:29:20.120] dalağa gidiyorsa yani burundan ya da sadece damardan verdiğinde olduğu gibi

[0:29:24.600] çoğunu boşa harcamak yerine mümkün olduğunca büyük kısmını gerçekten

[0:29:28.919] istediğimiz yere yani beyne ulaştıralım. İstanbul'da longevity alanında oldukça

[0:29:34.279] iyi bir klinik var. Seni bununla bağlantıya geçireceğim. Eminim senin

[0:29:38.679] teknolojine çok ilgi duyacaklardır. Çünkü anlattığım birçok şeye zaten

[0:29:42.919] sahipler. Ve ayrıca Muse hücreleri yani Muse kök hücreleri için de patentleri

[0:29:49.279] var. Bildiğin gibi bunlar daha güçlü, daha küçük yapıda. Eee, bu yüzden

[0:29:53.919] akciğerde takılma riski de yok gibi görünüyor. Senin başka teknolojiler

[0:29:58.399] üzerinde de çalıştığını biliyorum ve dinlediğim bazı sahne konuşmalarında

[0:30:02.399] özellikle Alzheimer'a da çok odaklandığını gördüm. Doğru mu?

[0:30:06.600] Doğru. Kısacık araya gireceğim. Şu an beni

[0:30:09.720] duyuyorsanız ayık kafayı izlediğinize eminiz. Peki abone misiniz? Bir kontrol

[0:30:14.559] eder misiniz? Çok net bir şekilde abone sayımız programa davet ettiğim

[0:30:19.000] doktorları ikna etme gücünü sağlıyor. Alanında dünyanın en iyi isimlerini

[0:30:23.480] burada izlemek için kanala abone olun. Evet, Alzheimer gerçekten çok zor bir

[0:30:28.760] hastalık ve tedavi etmesi de çok zor. Bu konuda çok farklı görüşler var. Kimisi

[0:30:33.399] geri döndürülemez diyor. Kimisi durdurulabileceğini söylüyor. Hatta

[0:30:37.720] bazıları sadece günlük bazı müdahalelerle tersine çevrilebileceği

[0:30:42.480] konusunda oldukça iyimser. Peki sen bu konuda ne düşünüyorsun?

[0:30:46.360] Bunu gündeme getirmene sevindim. Benim yaklaşımım şu: Potansiyel olarak her şey

[0:30:51.279] tedavi edilebilir. Biz şimdiye kadar Alzheimer hastalığı olan binlerce kişiyi

[0:30:56.760] uzun yıllar boyunca farklı müdahalelerle inceledik. Küçük moleküller, büyük

[0:31:02.320] moleküller, rejeneratif yaklaşımlar, ultrason ve başka teknolojilerle kendi

[0:31:08.279] kliniğimizdeki deneyimimize göre bu hastaların çoğunu stabilize

[0:31:12.159] edebileceğimize inanıyoruz. 10 yıldan uzun süredir takip ettiğimiz

[0:31:16.480] hastalar var ve test sonuçları ya hiç değişmiyor ya da bazı durumlarda hatta

[0:31:21.679] iyileşiyor. Biz aslında hastaların kötüleşmesini beklemiyoruz. Bu durumun

[0:31:26.679] stabilize edilebileceğini düşünüyoruz. Bunu söyleyen tek kişi ben değilim.

[0:31:31.600] University of California San Francisco'da Dean Ornish ve ekibi

[0:31:35.480] tarafından yapılmış çok ilginç bir çalışma var. Oldukça basit bir

[0:31:39.639] müdahaleyle çift kör randomize bir araştırma gerçekleştirdiler.

[0:31:45.799] Aslan yelesi mantarından elde edilen bir destek, kurkumin özütünden yapılan bir

[0:31:51.080] takviye ve buna ek olarak egzersiz yani çok basit bir müdahale. oldukça düşük

[0:31:56.639] maliyetli ve kolay uygulanabilir ve yaklaşık 6 ay gibi nispeten kısa bir

[0:32:01.600] sürede sadece standart tedavi alan placebo grubuyla bu basit müdahaleyi

[0:32:07.120] yapan grup arasında belirgin bir fark gösterdi. Aralarında istatistiksel

[0:32:12.440] olarak önemli bir fark vardı ve bu basit müdahaleyle insanların durumunun

[0:32:17.320] stabilize edilebildiği görüldü. Yani yine e beslenme, egzersiz ve birkaç

[0:32:23.519] takviyeyle insanlar çok daha iyi hale geldi. Şimdi bunun üzerine inşa edelim

[0:32:29.240] ve başka neler yapabileceğimizi düşünelim. Artık egzozomlardan, kök

[0:32:34.159] hücrelerden ve diğer takviyelerden bahsediyoruz. Kloto işe yaradığı

[0:32:39.399] gösterilmiş diğer küçük molekülleri düşün. Mesela insülin burundan

[0:32:44.080] verilebiliyor. Bu insanlarda gerçekten beyne ulaşabiliyor. Nazal insülinin

[0:32:50.600] faydalı olduğu metaanalizlerle gösterildi. Yani birden fazla çalışmayı

[0:32:55.240] bir araya getirip bilişsel bozukluğu olan hastalarda burundan insülin

[0:33:00.080] uygulamasının işe yarayabildiğini görebiliyorsun. Melatoninin de az önce

[0:33:04.799] bahsettiğimiz birçok nedenden dolayı faydalı olduğu gösterildi. Yani listeyi

[0:33:09.080] genişletebiliriz. Dean Ornish'in University of California San

[0:33:13.080] Francisco'da etkili olduğunu gösterdiği bu basit protokole ekleyebileceğin pek

[0:33:17.679] çok farklı takviye var. Bence tüm bunları bir araya getirdiğinde iyimser

[0:33:21.840] olmak için oldukça güçlü nedenler var. Senin uyguladığın müdahaleler neler?

[0:33:26.760] Çünkü birçok doktora kıyasla bu konuda çok daha ileridesin.

[0:33:33.919] Az önce bahsettiğimiz gibi basit müdahalelerin işe yarayabileceğini

[0:33:37.919] düşünüyorum ama ben bu hastalara yaklaşırken önce ileri düzey MR

[0:33:42.840] görüntülemeleri yapıyorum ve potansiyel olarak zayıflayan sistemleri

[0:33:47.360] değerlendiriyorum. Yani mitokondrilerden,

[0:33:50.760] damar yapısından, enflamasyondan, drenaj sistemlerinden bahsettik. Önce bunlara

[0:33:56.519] bakıyorum ki hangi sistemin risk altında olduğunu görelim ve buna göre oldukça

[0:34:02.240] kişiselleştirilmiş bir strateji geliştirmeye başlayalım. Bu birinci

[0:34:06.840] adım. İkinci olarak bazı laboratuvar testlerinin kesinlikle gerekli olduğunu

[0:34:13.520] düşünüyorum. Başlangıç durumlarını görmek için 4240 oranına bakmamız

[0:34:17.960] gerekiyor. PTAo değerine bakmamız gerekiyor. Apoe genetiğine bakmamız

[0:34:22.159] gerekiyor. Ayrıca vücuttaki enflamasyonun genel durumuna da bakmayı

[0:34:26.960] tercih ediyorum. Özellikle ileri glikasyon son ürünlerine bakıyorum. Bu

[0:34:32.240] ölçülebilir bir şey. Yani beslenme ve yaşlanmayla ilişkili bir parametre ve

[0:34:37.200] başlangıç noktasını görmek istiyoruz. Bu ürünlerin dokularda birikmesini

[0:34:41.879] azaltmaya yönelik özel müdahaleler de var. Bir de yaşlanmış hücrelerin

[0:34:46.839] salgıladığı profile bakıyoruz. Yani senesensile ilişkili salgı fenotipi. Bu

[0:34:51.960] aslında eee bağışıklık sisteminin ne kadar yaşlandığını test etmenin bir yolu

[0:34:57.440] ve bunun için de uygulanabilecek müdahaleler var. Klotoan bahsettik.

[0:35:02.280] Orada bir sorun var mı? Ona bakıyoruz. Mitokondrilerden bahsettik. Bunlar da

[0:35:07.520] laboratuvar testleriyile değerlendirilebiliyor. Benim özellikle

[0:35:10.960] dikkat ettiğim bir diğer konu da sızdıran bağırsak durumu, bağırsak

[0:35:15.000] mikrobiyotası ve ağız mikrobiyotası. Çünkü ağızda yaşayan bazı bakterilerle

[0:35:20.599] Alzheimer arasında bir ilişki olduğunu biliyoruz. Özellikle porfiromonas

[0:35:24.839] tişetlerinde yaşayabilen oldukça problemli bakterilerden biri. Bu yüzden

[0:35:29.440] her zaman buna bakıyoruz ve porfiromonası ortadan kaldırmaya yönelik

[0:35:32.920] müdahaleler de var. Bu da girişimsel diş hekimliği desteğiyle yapılabiliyor.

[0:35:37.040] Bağırsak tarafında da şuna bakmamız gerekiyor. Sızdıran bağırsak var mı?

[0:35:40.680] İnce bağırsakta aşırı bakteri çoğalması var mı? Bunlar enflamatuar ortamı

[0:35:44.560] artırıp dejeneratif süreci hızlandırabilir. Yani bağırsaktaki

[0:35:47.520] sızıntıyı durdurmak, bakteri aşırı çoğalmasını kontrol altına almak ya da

[0:35:51.079] yanlış mikrobiyotayı düzeltmek için yapabileceğimiz birçok şey var. Oradaki

[0:35:54.560] bakterilerin doğru olup olmadığına bakıyoruz. Ayrıca normalde iyi

[0:35:57.599] bakterilerin ürettiği bazı küçük molekülleri dışarıdan takviye etmemiz

[0:36:00.800] gerekiyor mu? Buna bakıyoruz. Epstein Bar virüsü, CMV, Herpes gibi kronik bir

[0:36:04.720] enfeksiyon var mı? Bunların hepsi baskılayıcı dozlarda antibiyotiklerle

[0:36:08.560] tedavi edilebilir. Yani enflamasyon, kronik enfeksiyonlar, anormal

[0:36:12.440] mikrobiyota, sızdırağan bağırsak, yapılabilecek ne varsa tek hepsine

[0:36:16.560] bakıyorsun. Bunların hepsinin düzenlenmesi gerekiyor. Bu yüzden iş

[0:36:19.839] bütüncül bir yaklaşım gerektiriyor. Bu sadece benim bir nörolog olarak tek

[0:36:24.599] başıma yapabileceğim bir şey değil. Tüm fonksiyonel ve bütüncül tıp uzmanlarının

[0:36:29.240] desteğini almak gerekiyor. Bu hastaların iyileşmesi gerçekten ekip işi. Ama eğer

[0:36:34.839] bu şekilde bütüncül bir yaklaşımla ilerlersek ben bu hastalar konusunda

[0:36:39.839] oldukça umutluyum. Uzun yıllardır takip ettiğimiz hastalarda kesinlikle

[0:36:45.880] stabilizasyon sağlayabildiğimizi görüyoruz. Ve eğer bunu başaramazsak

[0:36:51.040] geliştirilmekte olan başka çok ilginç şeyler de var. Mesela trimeprasate ya da

[0:36:56.119] homotaurine diye bir madde var. TB006 diye bir serum var. Galtin 3'e karşı

[0:37:02.400] geliştirilmiş bir antikor. Yani bunlar şu anda geliştirme aşamasında olan

[0:37:07.599] şeyler ve erken erişim programları sayesinde eğer hastalar az önce

[0:37:12.440] bahsettiğim ilk müdahalelere yeterince yanıt vermiyorsa bu tür tedavilere

[0:37:17.160] ulaşmaları mümkün olabiliyor. AForem'de TB006'yı

[0:37:21.839] üreten True Binding firmasının büyük standını gördüm ve sen de bununla ilgili

[0:37:26.359] bir sunum yapmıştın. Bu nedir ve ne işe yarar? Bunu biraz anlatabilir misin? Bu

[0:37:31.359] konuşmanın başında birinci olarak enflamasyondan bahsetmiştik. Aynı

[0:37:36.000] zamanda drenaj sistemini bozan ve enflamasyonu başlatan bu protein

[0:37:40.960] birikimlerinden de söz etmiştik. İşte burada bu sorunların birçoğunu

[0:37:45.119] hedefleyen bir ajan var. E Galektin 3'e karşı geliştirilen antikor TBZD6.

[0:37:52.000] Galtin 3'ün Alzheimer hastalığında fazla üretilen bir sinyal molekülü olduğu

[0:37:57.240] ortaya çıkıyor. Beyindeki yerleşik bağışıklık hücreleri olan mikroglyaları

[0:38:02.720] aktive ediyor ve bu da bu durumlarda ortaya çıkan enflamatuar hasarı

[0:38:07.560] artırıyor. Ayrıca Galektin 3 bu anormal proteinler için adeta bir yapıştırıcı

[0:38:14.160] görevi görüyor ve onların daha agresif şekilde birikmesine neden oluyor. Yani

[0:38:19.920] Galektin 3'ün etkisini bloke edersen potansiyel olarak iki şey elde

[0:38:25.119] ediyorsun. Birincisi beyindeki bağışıklık hücrelerinin aşırı

[0:38:30.240] enflamatuvar aktivasyonunu azaltmak. İkincisi ise bu anormal proteinlerin

[0:38:36.839] birikimini sınırlamak ve sürecin ilerlemesini yavaşlatmak.

[0:38:42.000] Yani burada Alzheimer sürecinde önemli olan birkaç farklı mekanizmaya aynı anda

[0:38:48.079] etki edebilen bir yaklaşım var. Ve iyi tarafı şu görece güvenli görünüyor.

[0:38:55.000] Piyasadaki bazı yüksek riskli tedavilerde gördüğümüz kanama ya da

[0:39:00.839] beyinde ödem gibi yan etkilere pek rastlanmıyor.

[0:39:04.920] Bunu kullanıyorsun değil mi? Yani kendin için değil tabii hastalarında. Peki

[0:39:09.839] sadece belirli bir Alzheimer türü için mi geçerli yoksa çoğu kişide olumlu etki

[0:39:15.160] gösteriyor mu? Erken erşim programı ve ana şirket olan True Binding tarafından

[0:39:20.839] yürütülen araştırmalar birden fazla dejeneratif sürece odaklanıyor. Çünkü

[0:39:26.960] enflamasyon mikrogliyaların aktivasyonu ve bu yerleşik bağışıklık hücrelerinin

[0:39:34.079] devreye girmesi bu hastalıkların çoğunda ortak bir faktör gibi görünüyor.

[0:39:42.200] Özellikle Parkinson hastalığı, Alzheimer hastalığı ve ayrıca ALS üzerinde

[0:39:47.880] çalışıyorlar. Yani enflamasyonu azaltmaya ve bu mekanizmaları

[0:39:53.000] dengelemeye yönelik ciddi bir ilgi var ve bunun bu farklı hastalıklarda fayda

[0:39:58.560] sağlayabileceği umut ediliyor. Hipotalamusu yenilemek için kullandığın

[0:40:03.240] yöntemi beynin diğer bölgelerine de uygulayabiliyor musun? Mesela travmatik

[0:40:07.760] beyin hasarı ya da obsesif kompulsif bozukluk, dikkat eksikliği ya da

[0:40:12.000] hiperaktivite bozukluğu gibi insanların gerçekten zorlandığı psikiyatrik

[0:40:16.520] durumlarda da işe yarıyor mu? Evet. Ultrasonu tek başına bir tedavi

[0:40:21.240] olarak da araştırıyoruz. Mesela anksiyete, depresyon ya da obsesif

[0:40:26.319] kompulsif bozukluk dediğimiz durumlar beynin farklı bölgeleri ile ilgili.

[0:40:31.359] Örneğin anksiyete genellikle savaş ya da kaç tepkisini yöneten amigdala bölgesini

[0:40:37.480] etkiler ve bu beyin bölgesi ultrasonla modüle edilebiliyor. Biz bunu inceledik

[0:40:43.280] ve kendi deneyimimize göre sadece ultrason kullanarak yaklaşık %80

[0:40:48.560] oranında düzelme görüyoruz. oldukça güvenli, maliyeti görece düşük ve

[0:40:53.760] araştırmalarımızda oldukça iyi sonuçlar veriyor. Parkinson

[0:40:58.280] hastalığında da beynin diğer bölgelerini hedefleyebiliyoruz. Putamen, substantia

[0:41:03.359] nigra ve globus palidus önemli rol oynayan bölgeler. Bu durumlarda da

[0:41:08.359] ultrasonu tek başına bir tedavi olarak kullanabiliyorsun. Bu da şu anda

[0:41:12.000] üzerinde çalıştığımız başka bir alan. Yani ultrasonu beynin bu farklı

[0:41:16.400] bölgelerinin fonksiyonunu modüle etmek için tek başına bir yöntem olarak

[0:41:20.920] kullanmak mümkün. Bunların hepsi aktif olarak ilgilendiğimiz ve araştırdığımız

[0:41:25.680] alanlar. Bunu biraz daha açar mısın? Tam anlamak

[0:41:29.119] istiyorum. Ultrasonla tam olarak ne yapıyorsun? Yani sadece beynin o

[0:41:34.200] bölgesini hedef alıyorsun ve sonra ne oluyor?

[0:41:38.280] Mesela anksiyeteyi ele alalım. Anksiyetede amikdalanın aşırı aktif

[0:41:43.720] olduğunu düşünebilirsin. Amigdala tehdit algısını ve buna

[0:41:48.839] verdiğin yanıtı işler. Yani kaygı, kalp çarpıntısı, nefes darlığı, huzursuzluk,

[0:41:57.200] tansiyon yükselmesi gibi belirtiler buradan kaynaklanır. Şimdi amigdalaya

[0:42:02.880] bir ultrason demeti yöneltip belirli bir frekansta uyarırsan

[0:42:09.079] buna modülasyon dediğimiz etkiyi oluşturabiliyorsun.

[0:42:14.599] Yani amigdala aşırı uyarılmayı azaltabiliyorsun.

[0:42:20.000] Amigdalanın bilgiyi işleme şekli aşağı çekiliyor, sakinleştiriliyor.

[0:42:26.240] Bunu yaparken o bölgeye zarar vermiyorsun. Herhangi bir hasar

[0:42:30.880] oluşturmuyorsun. Sadece amigdaladaki uyarılma düzeyini

[0:42:35.920] ayarlıyorsun. Bunun klinik karşılığı da şu oluyor. Dış bir tehdide ya da kaygı

[0:42:44.280] uyandıran bir düşünceye verdiğin tepki azalıyor. Yani aynı durum karşısında

[0:42:50.280] eskisi kadar yoğun kaygı hissetmiyorsun. Sence bu nörodejeneratif hastalıkların

[0:42:56.559] bu kadar hızlanmasının nedeni ne? Bir anda MS, Ales, Alzheimer, otizm gibi

[0:43:02.720] hastalıkların sayıları patladı gibi. Senin görüşüne göre buna ne sebep

[0:43:07.079] oluyor? Bu harika bir soru. Bence bunu konuşmak

[0:43:10.040] için ayrı bir podcast daha yapmamız gerekecek. E ama şimdilik Alzheimer

[0:43:14.680] hastalığından bahsedelim. Çünkü benim için gerçekten çok ilginç bir hikaye.

[0:43:20.079] Biliyorsun Alzheimer hastalığı ilk kez 1800'lerin sonu 1900'lerin başında

[0:43:26.559] tanımlandı. Ondan önce evet insanlar daha erken ölüyordu ama sadece bu değil

[0:43:34.000] daha ileri yaşlara ulaşan kişilerde bile bu kadar hızlı ilerleyen demans pek

[0:43:40.520] görülmüyordu. Görünüşe göre bunun rafine şekerin

[0:43:44.960] yaygınlaşması ile bir bağlantısı var. Şöyle düşün. Pancar şekerinden ve şeker

[0:43:51.839] kamışından elde edilen şeker ne zaman toplumun geneline yaygın olarak ulaşmaya

[0:43:57.960] başladı? Bu aslında 1800'lerin sonlarına kadar olmadı ve bir anda insanlık büyük

[0:44:05.520] miktarda rafine, şeker ve diğer rafine karbonhidratlara maruz kalmaya başladı.

[0:44:13.240] Kısacık araya gireceğim. Şu an beni duyuyorsanız ayık kafayı izlediğinize

[0:44:17.200] eminiz. Peki abone misiniz? Bir kontrol eder misiniz? Çok net bir şekilde abone

[0:44:22.920] sayımız programa davet ettiğim doktorları ikna etme gücünü sağlıyor.

[0:44:26.800] Alanında dünyanın en iyi isimlerini burada izlemek için kanala abone olun.

[0:44:32.079] Peki bu neden bir sorun dersek aslında birçok açıdan problem. Öncelikle obezite

[0:44:38.359] ciddi şekilde artıyor. Vücutta enflamasyon artıyor ve yine başa

[0:44:43.160] dönüyoruz. Enflamasyon nörodejenerasyonda önemli bir rol

[0:44:47.559] oynuyor. Bir anda daha fazla obezite var. Vücudun başa çıkmak zorunda olduğu

[0:44:53.359] daha fazla karbonhidrat var. İnsülin direnci artıyor ve aslında beyinde

[0:44:59.280] insülin çok ama çok önemli. Eğer insüline direnç geliştirirsen beyin

[0:45:05.000] hücrelerini sağlıklı tutan en önemli destekleyici faktörlerden birini

[0:45:10.119] kaybetmiş oluyorsun. Eğer beyinde insülin direnci oluşursa beyin hücreleri

[0:45:16.640] daha hızlı yaşlanır, daha hızlı dejenerasyona uğrar. Muhtemelen fazla

[0:45:23.640] rafine, karbonhidratların daha doğrudan enflamasyona yol açmasının başka

[0:45:29.240] nedenleri de var. Ama temelde olan şu: insanlık evrim sürecinde alışık olmadığı

[0:45:37.079] yeni bir unsura maruz kalmış oldu. Doğal ortamda bu kadar rafine şeker yoktu ve

[0:45:44.440] bir anda tüm bunlara maruz kalmaya başladık. Bununla ilgili konuşurken

[0:45:49.839] aklıma hep gelen küçük bir hikaye var. Çocukken hayvanat bahçesine gittiğimde

[0:45:56.119] hayvanlara bakarken pamuk şeker ya da başka şekerlemeler yerdik. Kafeslerin

[0:46:02.280] yanında da hayvanları beslemeyin yazardı. Ben de elimde şekerle bunu

[0:46:08.359] yerken şunu düşünürdüm. Bu şekeri hayvanlara vermem gerekiyor ama ben

[0:46:14.200] neden yiyorum? Eğer onlar için iyi değilse benim için neden iyi olsun?

[0:46:20.359] Şimdi geriye dönüp baktığımda aslında çok açık. Tüm bu rafine, şeker ve rafine

[0:46:26.760] karbonhidratlar bizi de yavaş yavaş öldürüyor. Sadece hayvanları değil,

[0:46:33.559] Alzheimer gibi hastalıklar söz konusu olduğunda belki de tabelada şöyle

[0:46:38.040] yazması gerekir. Bunu insanlara da vermeyin. Çünkü aslında kendimizi hasta

[0:46:43.440] ediyoruz. Doktor Sabin Hazan'ı da podcast'ime

[0:46:46.839] konuk almıştım ve iyi bir arkadaşlığım da var. Sabin Covid'nde birçok şeyi

[0:46:51.400] etkilediğini belirtiyor. Covid'e maruz kalmanın uzun vadede neye

[0:46:56.079] yol açacağını henüz tam olarak bilmiyoruz. Bunun etkileri zamanla

[0:47:00.520] ortaya çıkacak ama bildiğimiz bazı şeyler var. Mesela Covid sonrasında

[0:47:05.680] ortaya çıkan Parkinson vakaları bildirildi ve bu durum 1917'deki grip

[0:47:11.599] salgınından sonra görülen tabloya oldukça benziyor. O dönemde de hızlı

[0:47:16.960] ilerleyen Parkinson benzeri dejenerasyonlar görülmüştü. Eee Covid

[0:47:21.800] sonrasında da bazı Parkinson vakaları görmeye başladık. Ama önümüzdeki

[0:47:26.920] yıllarda Parkinson artacak mı? Alzheimer ya da diğer nörodejeneratif

[0:47:32.200] hastalıklarda bir yükseliş olacak mı? İşte tüm bu soruların cevaplarını henüz

[0:47:37.599] net olarak bilmiyoruz ama şunu biliyoruz. Bazı insanlarda Covid sonrası

[0:47:42.839] durum uzun sürüyor ve vücutta geçmeyen bir enflamasyon hali devam ediyor. Yine

[0:47:48.319] aynı noktaya geliyoruz. Enflamasyon sinir sistemini etkiliyor. Açık konuşmak

[0:47:53.520] gerekirse çok iç açıcı değil. Ama bu yüzden önümüzdeki yıllarda bazı

[0:47:59.160] nörodejeneratif hastalıklarda hatta beklenenden daha erken yaşlarda bir

[0:48:04.800] artış görmeyi bekliyorum. Parkinson, Ales, Alzheimer ve hastalıklarda

[0:48:10.760] önümüzdeki birkaç 10 yıl içinde bir artış olabilir. Covid sonrası bazı

[0:48:15.400] insanlar zaten kronik yorgunluk sendromu gibi sorunlardan ciddi şekilde

[0:48:19.160] etkilenmiş durumda. Biz de bunları klinikte neredeyse her gün görüyoruz.

[0:48:24.119] Benim beklentim şu: Covid sorununun bir sonraki aşamasında henüz tam olarak

[0:48:28.720] görmediğimiz erken başlangıçlı Alzheimer ve erken başlangıç Parkinson vakalarıyla

[0:48:34.000] karşılaşacağız. Podcasti'i kapatmadan önce bu biyolojik saate geri dönmek

[0:48:39.319] istiyorum. Çünkü bunu kendi üzerinde de denediğini biliyorum. Biri bunu

[0:48:43.960] yaptığında sende ne gibi değişiklikler oldu? Hem biyolojik olarak hem de

[0:48:48.559] ölçümlerde, verilerde neler değişti? Seni bile şaşırtan en belirgin olumlu

[0:48:53.559] değişimler nelerdi? İlk olan şey uykunun düzelmesi. Ben

[0:48:58.680] uykumu aura ring'le takip ediyordum. Oldukça iyi bir ölçüm aracı. Derin uykum

[0:49:04.920] %15'in altındaydı ki bu çok kötü. Gün içinde biriken toksinleri temizlemek

[0:49:12.119] için yaklaşık bir saat derin uykuya ihtiyacın var. Bende olan şu oldu. Derin

[0:49:19.599] uykum 15 dakikadan bir saate çıktı. Bu oldukça hızlı gerçekleşti.

[0:49:26.520] Strese verdiğim tepki de hemen iyileşti. Çünkü Hipotalamus stres yanıtını da

[0:49:33.960] kontrol ediyor. Hayatımda çeşitli zorluklar vardı. Los Angeles'taki büyük

[0:49:40.720] yangında evimi kaybettim mesela. Ama bu beni eskisi kadar etkilemedi. Çünkü

[0:49:46.520] strese verdiğim tepki çok daha iyiydi. Yani stres yanıtı ve uyku döngüsündeki

[0:49:54.400] iyileşme ilk birkaç hafta içinde oldukça hızlı

[0:49:59.920] oluyor. Eee sonraki birkaç ay içinde başka şeyler de olmaya başlıyor. Çünkü

[0:50:06.880] hipotalamus birçok motivasyonu da kontrol ediyor. Ştahım düzeldi, libidom

[0:50:14.040] arttı, enerji seviyem yükseldi. Bunun bir sonucu olarak daha fazla yemeye

[0:50:21.040] başladım ve kilo almaya başladım. Bu yüzden beslenmeme daha dikkat etmem

[0:50:27.240] gerekti. Kaslarım gelişmeye başladı. Performans olarak daha iyi hale geldim.

[0:50:34.119] Dediğim gibi uykum daha iyiydi. Saçlarım daha kalın çıkmaya başladı. Cildim daha

[0:50:40.880] temiz hale geldi. Birçok arkadaşım ve ailem yürüyüşümde

[0:50:46.839] daha fazla enerji olduğunu, daha canlı ve daha dinamik göründüğümü fark etti. E

[0:50:55.319] yani haftalar içinde başlayıp zamanla artan genel bir enerji ve canlanma

[0:51:00.599] etkisi ortaya çıkıyor. Peki bu etkileri kalıcı mı? Sonuçta bir

[0:51:04.920] noktada tekrar eski haline [ __ ] bekleniyor mu? Bu müdahalenin etkisi ne

[0:51:09.000] kadar sürüyor? Bende etkisi yaklaşık bir yıl sürdü ve

[0:51:11.960] fark ettiğim ilk şey şu oldu. Derin uykum bir saatten tekrar 15 dakikaya

[0:51:16.440] düşmeye başladı. Bu da aslında takip etmesi en kolay göstergelerden biri.

[0:51:21.400] Enerji seviyem düşmeye başladı. İstekler, motivasyonlar azalmaya

[0:51:25.599] başladı. Yorgunluk daha belirgin hale geldi. Saçlar incelmeye başladı. Kaslar

[0:51:31.440] tekrar zayıflamaya başladı. Performans değerleri düşmeye başladı. Yani bende bu

[0:51:35.960] etki yaklaşık 1 yıl sürdü ve çoğu durumda da yaklaşık 1 yıl civarında

[0:51:40.240] sürdüğünü görüyoruz. Bazı kişiler 3 ayda bir yani 34 ayda bir tekrar yaptırmak

[0:51:46.160] istiyor ama bence bu biraz fazla. Genelde 6 ay ile 12 ay arası en dengeli

[0:51:52.200] aralık gibi görünüyor ama birçok kişi bunu yılda bir yaptırmayı tercih ediyor.

[0:51:58.040] Ne kadar egzozom veriyorsun? Bu egzozomları nasıl ölçtüğüne bağlı.

[0:52:05.040] Bu konuda da biraz tartışma var. RNA içeriğine mi bakmalıyız, protein

[0:52:11.200] içeriğine mi yoksa sitometri cihazlarıyla sayılan toplam eksozom

[0:52:16.880] sayısına mı? Tam net değil. Ama baktığımız şey şu: 30 ile 100 nanometre

[0:52:24.520] boyut aralığında kesin olarak 50 milyardan fazla gerçek egzozomdan

[0:52:31.480] bahsediyoruz. eee parçacıkları nasıl saydığına bağlı olarak santimetre³p

[0:52:37.119] başına 300 milyara kadar çıkan sayılar da görebilirsin. Ama toplam doza

[0:52:43.079] baktığında diyelim ki yaklaşık 15 cc veriyorsan bu sayı 1 trilyon500 milyar

[0:52:49.960] egzozoma kadar çıkabiliyor. Bunu yapmadan önce detaylı beyin MR'ı

[0:52:54.839] çekmek gerekiyor mu? Yoksa hipotalamusun yerini zaten bildiğin için buna gerek

[0:53:00.040] yok mu? Hedefi için en azından bir tür görüntüleme yapmak gerekiyor. Ben ileri

[0:53:04.480] görüntüleme yapmayı tercih ediyorum. Çünkü daha önce de söylediğim gibi işi

[0:53:08.240] en iyi şekilde yapmak sadece hipotalamusa ultrasonla egzozom

[0:53:12.359] göndermekten ibaret değil. Aynı zamanda beslenmeyi doğru ayarlamak, doğru

[0:53:17.000] takviyeleri kullanmak, hangi sistemin optimize edilmesi gerektiğini anlamak ve

[0:53:21.440] bütüncül ile fonksiyonel tıp doktorlarıyla birlikte çalışarak

[0:53:25.079] kapsamlı bir program oluşturmak gerekiyor. Bence en iyi sonuçlar böyle

[0:53:29.160] bütüncül bir programla elde ediliyor. Bu yüzden hangi sistemin desteklenmesi

[0:53:32.520] gerektiğini görmek için ileri görüntüleme yapmayı seviyorum ve bunu

[0:53:35.440] kişiye özel şekilde planlıyorum. Buna ek olarak kan testleri ve diğer laboratuvar

[0:53:39.280] testlerini de yapıyoruz. Yani bunu tek başına bir tedavi olarak görmüyorum. Bu

[0:53:43.160] daha geniş bir programın bir parçası. Bu bilgileri paylaşman harika. Çünkü

[0:53:47.400] insanlar gerçekten tek bir müdahaleyle zamanı geri alabileceklerini falan

[0:53:52.240] sanıyorlar. Yani diyorsun ki aslında tüm yaşam tarzının değişmesi gerekiyor. Dr.

[0:53:57.640] Jordan, zaman ayırdığın için çok teşekkür ederim. Seni sahnede izlemek

[0:54:02.000] her zaman çok keyifliydi ve şimdi bu podcast'i yapma fırsatı bulmak da

[0:54:06.359] harikaydı. Seni buradaki kliniğin sahibiyle mutlaka tanıştıracağım. Çünkü

[0:54:10.839] eminim senin teknolojine çok ilgi duyacaklar ve onlara burundan yapılan

[0:54:15.160] uygulamalarla vakit kaybettiklerini de söyleyeceğim.

[0:54:20.319] Bak Esra, ben Türkiye'ye gelmeyi çok isterim. Türk yemeklerine bayılırım.

[0:54:24.280] Harika. Bunu organize edeceğim. Biliyor musun? Bu benim için gerçekten

[0:54:27.839] çok keyifli. Düşünsene 76 yaşındayım ve her hafta kendimi yeniden keşfediyorum.

[0:54:33.520] Bunu yaparak çok para kazandığım söylenemez. Çünkü kazanmıyorum ama asıl

[0:54:37.760] güzel olan fark yaratmak. İnsanlar zamanı geri çeviremezsin, Alzheimer'ı

[0:54:42.799] tersine çeviremezsin, Parkinson hastalarına yardım edemezsin dediğinde

[0:54:47.599] ben tam tersine bunu bir meydan okuma olarak görüyorum. Çünkü insanların

[0:54:51.559] hayatında fark yaratmak ve onların daha iyiye gittiğini görmek inanılmaz

[0:54:55.520] keyifli. Ama bu sadece benim yaptığım bir şey değil. Sadece egzozomlar ya da

[0:54:59.920] sadece ultrason da değil. Gerçekten ekip işi. Bu süreçte birlikte çalışmamız

[0:55:04.799] gerekiyor. Ve bence en keyifli tarafı da bu. Dünyanın dört bir yanındaki

[0:55:09.520] insanlarla birlikte çalışmak ve bunu erişilebilir hale getirmek. Çünkü bu

[0:55:14.000] aslında doğası gereği çok pahalı olmak zorunda değil. Erişilebilir bir şey.

[0:55:18.240] Bunu pahalı teknolojiler olmadan da yapmanın yolları var. Benim isteğim şu.

[0:55:22.599] Bunun dünyadaki her klinikte uygulanabilir olması ve insanların

[0:55:27.079] hayatlarında gerçekten fark yaratacak bir şeye ulaşabilmesi.

[0:55:31.480] Zaman ayırdığın için tekrar teşekkürler.

*Transkript YouTube'dan alınmıştır.