[0:00:00.008] Dr. Jenny Goodman, gerçekten çok heyecanlıyım. Biliyorsun aylardır seni takip

[0:00:05.202] ediyorum. Defalarca e-mail'ler atıp Ayık Kafa'ya katılman için başının etini

[0:00:10.330] yedim ve sonunda bir aradayız. Konuşacak o kadar çok şey var ki… Özellikle senin

[0:00:15.727] uzmanlığın olan toksik zamanlarda nasıl sağlıklı yaşanır konusu.

[0:00:20.248] Yanılmıyorsam British Society of Ecological Medicine'a üyesin.

[0:00:26.028] Evet Esrâ. British Society of Ecological Medicine yani İngiliz Ekolojik Tıp Derneği.

[0:00:32.402] Evet evet. Böylesi bir tek sadece İngiltere'de daha doğrusu Birleşik Krallık'ta

[0:00:36.440] var dimi.

[0:00:37.003] Evet, burası İngiliz Ekolojik Tıp Derneği ama Amerika'da, Avrupa'da ve

[0:00:42.301] Avustralya'da eşdeğer kuruluşlar var.

[0:00:45.797] Dr. Goodman, benim podcast'im insanları sağlıklı kılmaya odaklanıyor.

[0:00:52.860] Longevity, gen terapileri, eksozomlar, kas-iskelet sağlığı gibi konular hakkında

[0:00:59.746] çok konuşuyoruz.

[0:01:01.296] Ama biliyor musun, bence biz insanlar bizi hasta eden en önemli şeyi unutuyoruz.

[0:01:06.915] O kadar çok şey var ki etrafımızda sağlığımızı bozan… İçtiğimiz şeyler,

[0:01:11.902] yediğimiz yiyecekler, yüzümüze sürdüğümüz kozmetik kremler, evlerimizi

[0:01:16.818] temizlediğimiz temizlik malzemeleri. Sonra da takılıp kalıyoruz longevity’ye.

[0:01:22.227] Ama yaşam tarzını, kullandığın şeyleri, yediklerini, soluduğun havayı

[0:01:27.073] değiştirmeden bu neredeyse imkânsız. Yani bunları değiştirmeden Longevity de

[0:01:32.411] olmaz. Sen bu konuda en doğru insansın. Gerçekten sana hayranım, senden her

[0:01:37.679] saniye bir şeyler öğreniyorum. Senin sayende evde o kadar çok değişiklik yaptım

[0:01:43.228] ki. Aslında bu konularla zaten uğraşıyordum ama senin ilk kitabın Staying Alive

[0:01:48.777] in Toxic Times’ı türkçesi toksik Zamanlarda Hayatta Kalmayı okuduktan sonra

[0:01:54.045] kendime ‘Esrâ, artık böyle yaşayamazsın’ dedim. Deodorantımı değiştirdim,

[0:01:59.173] kozmetikleri değiştirdim, şampuanı değiştirdim, tencereleri tavaları attım,

[0:02:04.441] yenilerini aldım. Bunu kendim için, köpeklerim için, ailem için yapmak

[0:02:09.357] zorundaydım. O yüzden hoş geldin. Sen bu günlük maruziyetlerimizi, senin

[0:02:14.415] deyiminle adeta ‘toksik kokteyl’i, öyle güzel anlatıyosun ki… Bize en baştan

[0:02:19.753] anlatır mısın? Neler oluyor? Ve eğer bu böyle devam ederse, bizi neler bekliyor?

[0:02:26.578] Evet.

[0:02:27.682] Aslında bazılarımızda şimdiden gördüğümüz sorunlar, sorunun cevabını veriyor.

[0:02:33.642] Çevremizdeki toksik kimyasallara olağanüstü hassas olan insanlar var. Biz buna

[0:02:39.680] ‘çoklu kimyasal duyarlılık’ diyoruz. Bu kişiler aslında hepimiz için bir işaret,

[0:02:45.872] bir tür kırmızı alarm; gidişatın nereye varacağını gösteriyorlar. Onların daha

[0:02:51.910] hassas olmalarının sebebi tamamen genetik bir tesadüf. Karaciğerlerinde bu

[0:02:57.638] maddeleri parçalayacak güçlü detoks enzim sistemleri yok. Ama şu da önemli: Eğer

[0:03:03.831] Sanayi Devrimi öncesinde yaşasalardı, bu fark onları hasta etmezdi.

[0:03:10.093] Petrokimyasallar ortaya çıkmadan önce, büyük petrol şirketlerinden,

[0:03:14.670] fabrikalardan, bacalardan çıkan dumanlardan önce… Yani çevremiz kirlenmeden

[0:03:19.794] önce, detoks kapasitesindeki o genetik farklılıkların sağlığımız üzerinde hiçbir

[0:03:25.259] etkisi yoktu. Ama artık kritik hale geldi. ‘Bize ne olacak?’ diye sorduğunda,

[0:03:30.520] işte tablo şu: Bir uçta, çok hasta, çok yorgun, evinden çıkamayan insanlar var.

[0:03:35.917] Çünkü trende yanına oturan birinin sürdüğü sentetik parfüm onları bayıltacak

[0:03:41.109] kadar ağır geliyor. Öteki uçta ise neredeyse hiçbir şeyden etkilenmiyormuş gibi

[0:03:46.507] görünenler var… ta ki 50’li yaşlarında kansere yakalanana kadar. Tabii noktaları

[0:03:51.972] birleştirmek çok zor. Çünkü benim ‘kokteyl’ dediğim şey şu: Biz 100 binden fazla

[0:03:57.438] sentetik kimyasalın etkisi altındayız ve onlarca farklı hastalıkla boğuşuyoruz.

[0:04:02.835] Çoğu durumda kimyasal X doğrudan hastalık Y’ye yol açar diyemiyoruz. Bazen

[0:04:07.891] diyebiliyoruz: Mesela benzenin lösemiye yol açtığını biliyoruz. Nükleer

[0:04:12.741] radyasyonun da lösemiye sebep olduğunu. Ama genelde bu hastalıkların çoğu tek

[0:04:18.002] nedenden kaynaklanmıyor birçok farklı etkenin birleşimiyle ortaya çıkıyor.

[0:04:23.946] Ben çok farklı hastalıklarla gelen insanlar görüyorum; artrit, multipl skleroz,

[0:04:29.625] Alzheimer, Parkinson, kanser, kalp hastalıkları, diyabet… Ve bunlara pek çok

[0:04:35.088] otoimmün hastalık da dahil. Kan testlerine baktığında aslında tablo çok net: Bir

[0:04:40.840] yanda ciddi besin eksiklikleri var yani vücudun ihtiyaç duyduğu iyi şeyler

[0:04:46.159] eksik. Öte yanda ise toksinler inanılmaz derecede birikmiş durumda.

[0:04:51.791] Peki bunlar nereden mi geliyor?

[0:04:54.185] Madencilikten geliyorlar. Kömür ve petrol yakımından geliyorlar.

[0:04:58.140] Ayrıca petrokimyasallardan ürettiğimiz tüm sentetik kimyasallardan da

[0:05:03.331] geliyorlar. Buna pestisitler de dahil,

[0:05:06.765] Yeryüzünde ve dolayısıyla ekinlerimizde, yiyeceklerimizde, tabağımızda ve

[0:05:11.200] vücudumuzda bulunan sentetik gübreleri de içerir. Bunlar petrokimyasallardır.

[0:05:16.409] Buna plastik de dahildir. Plastikten yapılan her şey bir petrokimyasaldır.

[0:05:21.315] Buna tenimize değen sentetik kumaşlar da dahil. Eğer organik pamuk, kenevir,

[0:05:26.810] keten, kendir ya da bitkiden veya organik yetiştirilmiş hayvandan elde edilen

[0:05:32.377] bir şey giymiyorsak, sentetik kıyafetlerden yani naylon, rayon, polyester,

[0:05:37.728] viskon gibi plastik parçacıklarını cildimizden emiyoruz.

[0:05:42.487] Sadece bu da değil, bunları giymeyi bitirdiğimizde çöp sahasına gidiyor ve

[0:05:46.983] çamaşır makinemize koyduğumuzda olduğu gibi bu partikül kirliliğini gezegene yayıyorlar.

[0:05:52.928] Yani bu şeyler dönüp dolaşıyor. Dönüp dolaşıp bize geri geliyor. Kozmetik

[0:05:57.963] ürünlerden bahsettin.

[0:05:59.991] Yani sentetik kozmetikler ki bunların pek çok alternatifi var. Cildinize sürmek

[0:06:05.284] istediğiniz her şeyin doğal bitkisel versiyonları var. Nemlendirici, parfüm,

[0:06:10.377] deodorant, Erkekler için tıraş losyonu, tüm bu şeylerin güvenli, doğal, organik,

[0:06:15.738] bitkisel versiyonları vardır. Ancak çoğu insanın banyo dolabında petrokimyasal

[0:06:20.964] versiyonları var.

[0:06:23.064] Bunu belirtmek gerçekten çok önemli, Evet, dışarıdaki havanın kirliliğini,

[0:06:28.445] petrokimyasal araba dumanlarını soluyoruz. Ve evet, gıdalarımızdaki

[0:06:33.317] pestisitleri, ağır metalleri ve sentetik gübreleri yiyoruz. Ama cilt vücudun en

[0:06:39.062] büyük organıdır. Çok büyük, emici bir yüzeydir. Ve deriye sürdüğünüz her şey kan

[0:06:44.880] dolaşımına karışır, yani aslında tıpkı onu yemişsiniz gibi olur. bunun önemli

[0:06:50.479] olmasının nedeni şu: Maruz kaldığımız kirleticilerin büyük çoğunluğu

[0:06:55.424] petrokimyasallar olduğu için ham petrolden gelir yani lipofiliktir. Bu da yağda

[0:07:01.169] çözündükleri anlamına gelir.

[0:07:04.677] Bu maddeler yağ dokusuna tutunuyor. Yani onları öyle kolayca idrarla atamıyoruz.

[0:07:10.284] Ayrıca vücudun en yağlı organı olan beyne yönelecekleri anlamına da gelir.

[0:07:16.205] Ve bu kimyasalları sadece yediğinizde ya da soluduğunuzda değil, giysi,

[0:07:20.077] nemlendirici, parfüm, kozmetik, her ne şekilde olursa olsun cildinize

[0:07:23.840] sürdüğünüzde de doğrudan içeri girerler.

[0:07:26.186] Bu yüzden alternatiflerin neler olduğunu bilmek çok çok önemli. Ve insanların

[0:07:32.272] fark etmediği son petrokimyasal ürünse petrokimyasal ilaçlardır. Çünkü neredeyse

[0:07:38.596] tüm modern ilaçlar petrokimyasallardan yapılıyor.

[0:07:42.786] 1976’da tıp fakültesine başladığımda, kullanılan ilaçların üçte biri hâlâ

[0:07:48.333] bitkilerden yapılıyordu. Bunlar birebir bitkisel tedaviler değildi; üzerinde

[0:07:54.109] değişiklikler yapılmış, işlenmiş ilaçlardı ama kökeni bitkiydi. Mesela kalp için

[0:08:00.188] yüksük otu bitkisinden elde edilen dijitalis ya da söğüt kabuğundan yapılan

[0:08:05.888] aspirin gibi. Ama şimdi bu oran sıfır; bugün ilaçlarımızın yüzde yüzü

[0:08:11.132] petrokimyasallardan üretiliyor. Bunun nedeni tamamen ekonomik. 19. yüzyılın

[0:08:16.831] sonlarında büyük şirketler için petrokimyasallardan ilaç üretmek, bitkileri

[0:08:22.531] yetiştirmekten ya da doğadan toplamak ve onları özenle, sevgiyle işleyip gerçek

[0:08:28.535] bir bitkisel ilaç haline getirmekten çok daha ucuz ve kârlı hale geldi. biz

[0:08:34.234] aslında bunları yiyoruz, soluyoruz, cildimize sürüyoruz. Sonuçta da birkaç yüz

[0:08:40.162] yıl önce çok nadir görülen ya da hiç bilinmeyen dejeneratif hastalıkların bugün

[0:08:46.166] çok yaygın salgınlarıyla karşı karşıya kalıyoruz.

[0:08:50.726] Sanayi Devrimi’nin ilk olarak Birleşik Krallık'ta başladığı malum. 1700’lerin

[0:08:55.359] sonlarına doğru ilk orada ortaya çıktı.

[0:08:58.259] Sanırım Türkiye’ye çok daha geç geldi. Ama nerede ve ne zaman başladıysa, oradan

[0:09:03.895] itibaren kalp hastalıkları, diyabet, kanser gibi hastalıkların artışını

[0:09:08.897] tarihlendirmek mümkün. Diyabet biraz daha karmaşık, çünkü esasen fazla şekerle,

[0:09:14.463] yani beslenmemizdeki devasa şeker yüküyle ilgili. Aslında bu süreç

[0:09:19.113] sömürgecilikle başladı; Amerika’daki şeker kamışı tarlalarıyla birlikte, çay,

[0:09:24.537] kahve ve pamuk tarlalarında hepsi köle emeğine dayalıydı.

[0:09:28.906] Şeker endüstrisi hâlâ devasa boyutta, ama diyabette başka bir faktör daha var,

[0:09:33.882] henüz söz etmediğimiz: ağır metal zehirlenmesi, özellikle de nikel. Nikel çok

[0:09:38.795] yaygın bir toksik madde ve ben tüm diyabet hastalarımda yüksek seviyelerde

[0:09:43.517] görüyorum. Nikel düzeyini çinko, C vitamini, iyi bir beslenme düzeni ve detoks

[0:09:48.493] yöntemleriyle düşürebildiğimde diyabet de iyileşiyor, kan şekeri kontrolü

[0:09:53.151] düzeliyor. Tabii ki insanların şekeri yemeyi de bırakmaları gerekiyor.

[0:09:58.242] Peki Nikeli nerden alıyoruz?

[0:10:00.025] Hemen hemen her şeyin içinde var ve çok uzun bir listesi var. İlk kitabımda çok

[0:10:05.762] uzun bir liste var, ancak büyük ölçüde araba dumanından alıyoruz. Egzoz borusu

[0:10:11.427] paslanmaz çelikten yapılmıştır. Paslanmaz çeliğin yüzde on dördü nikeldir.

[0:10:16.801] Egzozdan çıkan dumanlar yalnızca kendi başına zehirli değil; aynı zamanda

[0:10:22.103] yüzlerce derece sıcaklıkta oldukları için borunun kendisinden de nikel açığa

[0:10:27.623] çıkıyor. Buna krom da ekleniyor, özellikle de krom 6 salınıyor.

[0:10:33.115] Yani biz bu dumanlarla birlikte nikel parçacıklarını da soluyoruz; aynı şey

[0:10:36.324] kömür yakıldığında da geçerli.

[0:10:37.694] Kömür ve tüm fosil yakıtlar aslında doğal olarak ağır metallerle yüklü, çünkü bu

[0:10:42.254] maddeler zaten yer kabuğunun içinde bulunuyor. Ve tabii ki yer kabuğunda kaldığı

[0:10:46.814] sürece hiçbir zararı yoktur.

[0:10:49.176] Biz bu ağır metalleri, araba ve kamyon egzozlarından, gemilerden, trenlerden,

[0:10:53.365] uçaklardan çıkan dumanları soluduğumuzda alıyoruz. Yani içten yanmalı motorlu

[0:10:57.555] tüm ulaşım araçları, bize ağır metalin bulaştığı yollardan biri.

[0:11:01.553] Cıva zaten biçok kişinin diş dolgularında var. Alüminyum ise yemekleri

[0:11:07.292] sardığımız folyoda, bazı tencerelerde, deodorantlarda ve daha birçok şeyde

[0:11:13.360] karşımıza çıkıyor.

[0:11:15.424] Aslında her iki kitabımda da ağır metallerin nereden geldiğini ve onlardan nasıl

[0:11:21.860] korunabileceğimizi detaylıca anlatıyorum. Ama en önemli noktalardan biri şu:

[0:11:27.975] Vücudunda yararlı minerallerin, yani demir, çinko, selenyum, iyot, az miktarda

[0:11:34.251] krom-3, manganez ve tabii magnezyumun yeterli seviyede bulunması. Çünkü bu ‘iyi

[0:11:40.608] mineraller’, zararlı olanları dışarıda tutuyor. Ağır metallerin zarar verme

[0:11:46.642] yolu, enzimlerin çalıştığı yerlere yerleşip iyi mineralleri oradan itmeleri. Ama

[0:11:53.079] vücudunda çinko ve selenyum yeterliyse, cıva gibi toksik metallerin içeri girme

[0:11:59.435] şansı kalmıyor; çünkü sayıca daha güçlü olan yararlı mineraller onları saf dışı

[0:12:05.792] bırakıyor. İşte bu yüzden iyi beslenme, toksik kirliliğe karşı en büyük

[0:12:11.504] kalkanımız. Toksinlerin nerede olduğunu bilmek, onlardan nasıl uzak duracağını

[0:12:17.780] öğrenmek ve evinde doğru alternatifleri kullanmak kadar, güçlü bir beslenme

[0:12:23.815] düzeni de hayati önem taşıyor.

[0:12:27.699] En sevdiğim hocalarımdan biri, Dr. John McLaren Howard, şöyle derdi: ‘Besinler

[0:12:32.959] antitoksindir, toksinler ise besin düşmanıdır.’ Yani pek çok ağır metal ve

[0:12:37.949] toksin, tam da yararlı besinleri vücuttan iterek zarar verir. O yüzden mesele

[0:12:43.141] aslında çok basit: İyileri artırmak, kötülerden uzak durmak. Gerçekten de bu

[0:12:48.267] kadar basit.

[0:12:50.110] Antattığın sistem aslında oldukça basitmiş! Çünkü ben hep ‘Aman Allah'ım, her

[0:12:53.883] şeyin içinde var’ diye düşünüyor, sürekli detoks mu yapmamız gerekiyor diye

[0:12:57.559] kaygılanıyordum. Oysa sen çok daha kolay bir çözüm sundun.

[0:13:00.500] Elbette faydalı detoks protokolleri var. Ama sürekli detoks yapmaya çalışmak

[0:13:04.895] yerine, bir kez detoks yapıp ardından kirliliğin nereden geldiğini, vücudumuza

[0:13:09.406] nasıl girdiğini öğrenmek ve yeniden zehirlenmekten kaçınmayı bilmek çok daha

[0:13:13.801] önemli. Örneğin son kitabım Getting Healthy in Toxic Times: An Ecological

[0:13:18.023] Doctor's Prescription for Healing Your Body and the Planet . gerçi bu başlık

[0:13:22.419] bana ait değil, ben aslında What’s Got Into You: How Pollution is Damaging Our

[0:13:26.930] Health and What We Can Do About It, yani Vücudumuza Girenler: Kirliliğin

[0:13:31.094] Etkileri ve Nasıl Korunabiliriz olsun istemiştim. Bu kitapta konuyu dört

[0:13:35.258] elemente ayırdım: toprak, su, hava ve ateş.

[0:13:39.006] Kısacası toprak dediğimizde kastettiğim şey, pestisitler ve sentetik gübreler.

[0:13:44.604] Bunun çözümü de organik beslenmek. Türkiye’de gıdalar için organik sertifikasyon

[0:13:50.346] var mı?

[0:13:51.043] Evet var.

[0:13:52.278] Tamam, Bence bu çok ciddiye alınmalı ve atılacak ilk adım bu olmalı. Burada

[0:13:57.803] insanlar organik gıdanın daha pahalı olmasından şikâyet ediyor. Evet, pahalı ama

[0:14:03.696] aslında böyle olmaması gerekiyor. Bu tamamen siyasi bir mesele. Hükümete baskı

[0:14:09.443] yapmalı, milletvekillerimize yazmalı ve sormalıyız: Neden en azından

[0:14:14.452] İngiltere'de hükümet, zehirli kimyasallar kullanan devasa endüstriyel monokültür

[0:14:20.346] çiftliklerini destekliyor da, toprağı onaran organik ve yenileyici tarım yapan

[0:14:26.092] çiftçilere destek olmuyor? Oysa bu çiftçiler toprağı yeniden canlandırıyor,

[0:14:31.618] hiçbir pestisit kullanmadan ürün yetiştirmenin yollarını biliyorlar. Aslında

[0:14:37.216] eski yöntemleri geri kazanıyorlar: birlikte ekim yapıyorlar, yani bir bitkiyi

[0:14:42.889] diğerinin yanına ekiyorlar; hayvanları tarlaya salıp otlatıyor, gübrelemeyi

[0:14:48.414] sağlıyorlar; ürünleri sürekli değiştiriyorlar. Böylece tarlada doğadaki gibi

[0:14:54.013] büyük bir biyolojik çeşitlilik oluyor. Doğa asla tek tip ürün yetiştirmez, bu

[0:14:59.686] yüzden de zararlı istilaları görülmez.

[0:15:03.947] Ve eğer varsa, bunlarla başa çıkmanın doğal yolları var, Pesticide Action

[0:15:07.954] Network bu konuda her şeyi öğretiyor, harika bir organizasyon.

[0:15:11.960] Afrika’daki çiftçilere tamamen organik, yani pestisit kullanmadan pamuk

[0:15:15.638] yetiştirmeleri için destek veriyorlar. Böylece biz cildimize güvenle

[0:15:19.161] giyebiliyoruz, çiftçiler pestisit zehirlenmesinden ölmüyor ve çocukları da sinir

[0:15:23.306] sistemiyle ilgili gelişim bozuklukları yaşamıyor.

[0:15:26.001] Pestisitlerle ilgili daha önce Türkiye’de bir gıda mühendisiyle podcast

[0:15:31.354] yapmıştım. Saygın bir isim, hatta profesör. Ama insanlara, ‘Bu bölgede

[0:15:36.632] kullanılan pestisitler kansere yol açıyor’ diye uyardığı için hükümet tarafından

[0:15:42.665] dava edilmişti ve davası hâlâ sürüyordu. Ne yazık ki Türkiye tarım ülkesi

[0:15:48.169] olmasına rağmen, yönetmelikler İngiltere, Amerika gibi ülkelerden farklı değil.

[0:15:54.126] Maalesef neredeyse her şeye izin veriliyor, ciddi bir denetim yok. Avrupa’ya

[0:15:59.857] ihraç ettiğimiz birçok ürün geri dönüyor çünkü içinde yüksek miktarda toksik

[0:16:05.588] madde çıkıyor. Bu yüzden benimki gibi programlar ve birkaç benzeri, insanları

[0:16:11.394] bilgilendirmek için çok önemli; neye dikkat etmeleri gerektiğini öğrenmeleri

[0:16:17.125] gerekiyor. Ama senin bir konuşmanda duymuştum; bir ürünün üzerinde ‘organik’

[0:16:22.855] yazıyor diye hemen güvenmemeliyiz, değil mi?

[0:16:27.003] Senin bahsettiğin etiket konusu aslında kozmetik ürünlerle ilgiliydi. Çünkü

[0:16:32.337] kozmetikte etiketleme tamamen yanıltıcı olabiliyor. Ama gıda konusunda en

[0:16:37.529] azından İngiltere'de bir ürünün üzerinde ‘organik’ yazıyorsa, büyük ihtimalle

[0:16:43.006] gerçekten organiktir. Fakat en güvenilir olan, Soil Association tarafından

[0:16:48.269] verilen organik sertifikadır. Bu sertifika, ürünün hiçbir pestisit kullanılmadan

[0:16:53.959] yetiştirildiğini garanti eder. Pestisitlerin nereden geldiğini bilmek çok

[0:16:59.151] önemli. Bunlar aslında savaş gazlarıydı, savaş silahlarıydı. 1945’e kadar sinir

[0:17:04.770] sistemini çökerten gaz olarak kullanıldılar. Savaş bittiğinde ise üreticiler

[0:17:10.175] aynı kimyasalları biraz değiştirip ‘pestisit’ adıyla piyasaya sürdüler. O yüzden

[0:17:15.865] bize en çok verdikleri zararın sinir sistemi hastalıkları olması hiç şaşırtıcı

[0:17:21.413] değil. Bugün Alzheimer, çeşitli demans türleri, Parkinson, multipl skleroz,

[0:17:26.747] motor nöron hastalığı gibi sayısız nörodejeneratif hastalık patlama yapmış

[0:17:32.010] durumda. Çocuklarda da nörogelişimsel bozukluklar artıyor. Çünkü pestisitler en

[0:17:37.629] başta sinir zehri olarak tasarlandı. Ayrıca kansere yol açtıkları da çok güçlü

[0:17:43.177] şekilde ortaya konmuş durumda. Yeni kitabımı yazarken gördüm ki binlerce

[0:17:48.298] bilimsel makale, hakemli dergilerde yayımlanmış çalışma var ve hepsi pestisit

[0:17:53.774] maruziyetini sadece Alzheimer gibi nörodejeneratif hastalıklarla değil, pek çok

[0:17:59.393] kanser türüyle de doğrudan ilişkilendiriyor. Özellikle de üreme organı

[0:18:04.372] kanserleriyle. Aynı zamanda pestisitlerin hormonal sistemi bozduğu da net bir

[0:18:09.849] şekilde gösterilmiş.

[0:18:13.200] Bunun nedeni şu: Pestisitler, plastikler ve ağır metaller aslında östrojeni

[0:18:18.635] taklit ediyor. Moleküler yapıları östrojene benziyor ve östrojen reseptörlerine

[0:18:24.360] yerleşerek östrojen sinyalleri gönderiyorlar. Bu durum da meme kanseri, prostat

[0:18:30.085] kanseri ve muhtemelen rahim içi tabakası kanseri, over kanseri, testis kanseri

[0:18:35.737] gibi birçok hastalıktaki büyük artışla bağlantılı.

[0:18:40.059] Bunlar aslında hormon sistemini bozan, kanserojen, sinir sistemi için zehirli

[0:18:44.920] maddeler. Ama işin güzel yanı şu: Organik beslenerek bunların %95’inden

[0:18:49.402] kurtulmak mümkün. Eğer organik ürün satın alamıyorsan, kendin de

[0:18:53.442] yetiştirebilirsin. Pencere önünde küçücük bir saksı, minik bir bahçe bile yeter.

[0:18:58.492] Apartmanda yaşıyorsan bile pencere önünde filizlendirme yapabilirsin.

[0:19:02.848] Yapabileceğinin en iyisi buysa bile, gerçekten değer. İnsanlar bana organik

[0:19:07.583] gıdanın pahalı olduğunu söylediğinde, onlara ilk cevabım şu oluyor: Hayır, öyle

[0:19:12.571] olmamalı. Bu tamamen siyasi bir mesele.

[0:19:15.984] İkinci olarak, gelirinin ne kadarını gıdaya harcıyorsun? Türkiye’deki rakamları

[0:19:21.212] bilmiyorum ama İngiltere!de 1950’lerde, 60’larda gelirimizin üçte biri, yani

[0:19:26.241] %33’ü gıdaya giderdi. Bugün ise bu oran %8’e düşmüş durumda. %8 neredeyse hiçbir

[0:19:31.536] şey. O yüzden önceliklerimizi yeniden belirlememiz ve paramızı harcadığımız

[0:19:36.499] şeylerin merkezine gıdayı koymamız gerekiyor. Üçüncü nokta ise organik gıda

[0:19:41.463] sağlık sigortası yani organik beslenmeyi ben sağlık sigortası olarak görüyorum.

[0:19:46.691] Çünkü kanser olduğunda tedavi çok pahalı, çalışamaz hale geliyorsun, gelirini

[0:19:51.787] kaybediyorsun. Organik beslenmek, geleceğe yatırım yapmak gibi. Son olarak,

[0:19:56.750] diyelim ki haftada üç kez tavuk yiyorsun ama bu tavuklar endüstriyel

[0:20:01.251] çiftliklerden geliyor. O korkunç, devasa tesislerde hayvanlar hareket bile

[0:20:06.148] edemiyor, tüyleri dökülmüş halde, inanılmaz bir zulüm altında yaşıyorlar.

[0:20:10.979] Bağışıklıkları stresten çöktüğü için sürekli hastalanmamaları için antibiyotik

[0:20:16.141] enjekte ediliyor. Yani aslında o tavuğu yerken antibiyotiği de yemiş oluyorsun.

[0:20:22.606] Eğer haftada üç kez böyle toksik tavuk yiyorsan — ki bu hem kimyasal hem de etik

[0:20:27.792] açıdan toksik ve bunun yerine haftada bir kez organik, serbest dolaşan, insanca

[0:20:32.914] yetiştirilmiş tavuk yemeye geçersen, hem daha az para harcarsın hem de senin

[0:20:37.842] için daha sağlıklı, gezegen için de daha iyi olur. Yani mesele şu: Kötü olanı

[0:20:42.834] azalt, iyi olanı çoğalt. Atılması gereken ilk adım bu.

[0:20:47.139] Toksinlerin ikinci kaynağı ise su. Türkiye’de durum nasıl bilmiyorum ama burada

[0:20:53.259] musluktan ne aktığını kimse bilmiyor. Yeni kitabımda buna dair koca bir bölüm

[0:20:59.225] var, ama kısaca özetleyeyim: Musluk suyunda klor var. Klorun konmasının iyi bir

[0:21:05.345] sebebi var aslında zararlı bakterileri öldürmek.

[0:21:09.347] Sanırım bizde de aynı sorun var.

[0:21:11.664] Bence sizde de vardır. Ama klor tiroit için toksiktir, çünkü vücuttan iyodu

[0:21:18.130] dışarı atar.

[0:21:19.251] İyot tiroidin yanı sıra meme sağlığı için de hayati önem taşır.

[0:21:24.456] Şimdi Hollanda'da bunu yapmıyorlar. Ultraviyole ışık kullanıyorlar, fiziksel bir

[0:21:29.670] filtreleme sistemi ve ardından ultraviyole ışık, ve bu tüm mikropları öldürür.

[0:21:34.753] Yani Güneş ışığının antiseptik olduğunu biliyoruz zaten.

[0:21:39.023] Yani Klor olmadan da güvenli içme suyuna sahip olabiliriz, bunu yapabiliriz.

[0:21:43.607] Birleşik Krallığın birçok bölgesinde artık suya florür katılıyor. Avrupa’da

[0:21:48.884] neredeyse hiç yok, ama Kuzey Amerika’da neredeyse her yerde var. Bazı ülkeler de

[0:21:54.513] ekledi, fakat bebek ölümlerinin arttığını görünce geri çektiler. Şili buna iyi

[0:22:00.001] bir örnek; sanırım Küba ve Finlandiya da öyle. Florür aslında bir nörotoksin.

[0:22:05.419] Kemiğe, böbreğe, tiroit bezine, yumurtalıklara zarar veriyor. En önemlisi de

[0:22:10.766] çocukların zekâsını düşürüyor. 90 yıla yayılan binlerce araştırma buldum; hepsi

[0:22:16.325] aynı şeyi gösteriyor: İçme suyuna katılan seviyelerde bile florür, çocukların

[0:22:21.743] IQ’sunu ortalama 10 puan düşürüyor. Bu da çok büyük bir fark.

[0:22:26.935] Florür bir besin değil. İnsan metabolizmasında hiçbir rolü yok. Diğer tüm

[0:22:32.599] toksinlerde olduğu gibi, suya eklenmesinin ticari nedenleri var. Aslında bu,

[0:22:38.497] fosfatlı gübre endüstrisinin atık ürünü.

[0:22:42.232] Dr. Goodman, belki biliyorsundur ama Türkiye’de musluk suyunu içmemek

[0:22:46.573] gerektiğine dair bir bilinç var. Ama bu da kocaman bir sektör yarattı: damacana

[0:22:51.544] ve şişelenmiş sular. Onların da yaklaşık yüzde 80’i plastik, kalan yüzde 20’si

[0:22:56.453] cam. Ama bu kez de şöyle deniyor; cam şişeler yıkanırken kullanılan deterjanlar

[0:23:01.424] ya da içinden kopan plastik ve cam parçaları suya karışabiliyor. Yani

[0:23:05.766] baktığında, sanki onlardan tamamen kaçış yok gibi.

[0:23:10.008] Bu gerçekten kabus gibi bir durum. Aslında tamamen sistemle ilgili bir mesele.

[0:23:15.447] Ama benim yaptığım şey şu: Musluğa bir su filtresi takıyorum. Herkese de aynı

[0:23:20.816] şeyi tavsiye ediyorum. Artık musluktan gelen sudaki toksinlerin %95’ini

[0:23:25.767] temizleyen çok iyi filtreler var. Çünkü sadece klor ya da florür değil;

[0:23:30.718] musluktan mikroplastikler de geliyor. Bir de PFAS dediğimiz maddeler var:

[0:23:35.809] polifloroalkil ve perfloroalkil maddeler. PFAS’ler, yani ‘sonsuz kimyasallar’,

[0:23:41.248] içinde florür de barındırıyor ve flor-karbon bağları yüzünden doğada yok

[0:23:46.269] olmuyorlar. Bunlar DNA’mızla oynadığı için doğum kusurları, kanser ve daha pek

[0:23:51.708] çok hastalıkla ilişkilendiriliyor. Neyse ki giderek daha fazla fark edilmeye

[0:23:57.008] başlandılar ve artık onları içeren ürünler daha az üretiliyor. Örneğin yapışmaz

[0:24:02.517] tencereler, su geçirmez kıyafetler, leke tutmayan kumaşlar… Artık bunların

[0:24:07.677] zehirli olduğunu biliyoruz ve giderek daha fazla üretici bunları içermeyen

[0:24:12.838] ürünlere yöneliyor.

[0:24:15.000] Madem artık yaşadığımız dört duvara, yani evimizin içine doğru geldik… Peki

[0:24:20.575] bunlar bize nasıl etki ediyor? Sonrasında değil, tam o anda. Mesela terletmeyen

[0:24:26.448] bir spor kıyafeti giydiğimizde ya da yapışmaz bir tava kullandığımızda,

[0:24:31.727] cildimizden bize nasıl geçiyor, vücudumuzda neler oluyor?

[0:24:36.001] Bildiğimiz kadarıyla, yapışmaz tavada yemek pişirdiğimizde ya da su geçirmez

[0:24:41.387] kıyafetler cildimize değdiğinde, her defasında vücudumuza küçük küçük

[0:24:46.277] miktarlarda geçiyor. Burada akut ve kronik zehirlenme arasındaki farkı görmek

[0:24:51.734] lazım. Tıp fakültesinde bize öğretilen akut zehirlenme, mesela bir çocuğun

[0:24:56.979] yanlışlıkla çamaşır suyu içmesi ve hemen hastaneye koşulması gibi. Ama bizim

[0:25:02.365] bahsettiğimiz şey, her gün alınan küçücük dozlar. Bildiğimiz tek şey, bunların

[0:25:07.893] vücudumuza girdiği. Yağ örneklerinde de, kan örneklerinde de görüyorum. Ve

[0:25:13.137] biliyoruz ki bunların hepsi toksik. İşte bunlardan tamamen kaçınmak için

[0:25:18.240] suyumuzu filtreleyebiliriz.

[0:25:21.162] Ve bu, damacana su satın almaktan çok daha iyi. Daha ucuz ve daha mantıklı.

[0:25:27.963] Seyahate çıkarken temiz bir cam şişe alabilirsiniz, artık darbeye dayanıklı

[0:25:33.215] olanları da var. Musluktan doldurup yanınızda götürmek yeterli. Mutfağınızda

[0:25:38.537] atabileceğiniz ilk adım da aslında bir su filtresi takmak. Sonrasında ise…

[0:25:44.010] Ama tüm bu deterjanlar, bulaşık makinesi ürünleri...

[0:25:46.848] İşte oraya geliyoruz. Aslında bunların hepsinin güvenli alternatifleri var. Yeni

[0:25:52.491] kitabım Getting Healthy in Toxic Times’ın yedinci bölümünde A Tour of Your House

[0:25:58.134] yani Evinizde Bir Tur hepsini tek tek listeledim. Yani gündelik hayatımızda hiç

[0:26:03.707] fark etmeden maruz kaldığımız zehirlerden, yani ev içi toksinlerden

[0:26:08.433] bahsediyorum. Mutfaktan başlayalım. Mesela bulaşık makinesi ürünleri gerçekten

[0:26:13.935] sorunlu. Ama bulaşıkları elde yıkıyorsan, çok daha güvenli ürünler bulmak

[0:26:19.085] aslında çok kolay. Örneğin burada ‘Ecova’ diye bir ürün var; biraz daha iyi ama

[0:26:24.657] yüzde yüz değil. Bir de ‘Suma’ adında bir firma var, Ecoleaf markasıyla elde

[0:26:30.018] yıkama deterjanı, sabun ve bulaşık makinesi ürünleri üretiyor. Farkı kokusundan

[0:26:35.591] bile anlayabiliyorsun. Klasik ürünleri kullandığında camları açıp odadan kaçmak

[0:26:41.164] istiyorsun ben en azından öyle yapıyorum.

[0:26:45.322] Bu bulaşık makinesi tabletlerinden bardakların üzerinde küçük bir film tabakası

[0:26:50.920] kaldığını duydum. Bu doğru mu?

[0:26:53.211] Büyük ihtimalle bir şeyler kalıyor, ben öyle düşünüyorum. Elde yıkamak için

[0:26:57.892] bitkisel, güvenli ürünler çok daha kolay bulunuyor. Bulaşık makinesini ise en

[0:27:02.698] fazla arada sırada, misafir geldiğinde kullanmak en iyisi. Ama bir de mutfak

[0:27:07.442] lavabosunun altındaki dolaba bak: türlü türlü temizlik ürünüyle dolu ve hepsi

[0:27:12.248] toksik kimyasal yüklü. Üzerlerinde kafatası ve kemik işareti var, yani zehirli

[0:27:17.116] olduklarını kendileri de söylüyor. Ama üreticiler sadece birinin yanlışlıkla çok

[0:27:22.109] miktarda içmesinden ya da solumasından endişeleniyor. Oysa mesele o değil. Asıl

[0:27:27.040] sorun, bizim bu ürünlerle her gün küçücük ama düzenli şekilde temas etmemiz.

[0:27:31.784] Hele ki mutfakta kullandığımız antibakteriyel spreyler, yüzey temizleyiciler…

[0:27:36.590] Onları sıktığında sadece cildinle değil, ciğerlerinle de çekiyorsun. Bu da

[0:27:41.209] özellikle çocuklar için çok zararlı; astım, egzama ve daha pek çok soruna yol açıyor.

[0:27:47.597] Tüm bunlara alternatif ürünler var, ben de listeliyorum ama Türkiye’de hangileri

[0:27:53.106] bulunuyor bilmiyorum. Bildiğim bir şey var: İnsanlar binlerce yıldır evlerini

[0:27:58.409] petrokimyasallar olmadan da temizliyordu. Mesela sadece karbonatla bile

[0:28:03.298] yapabilirsin. Biraz suyla karıştır, macun gibi olsun; neredeyse her şeyi

[0:28:08.256] temizler. Hatta camlarını sirkeyle silenler bile var. Ben yapmıyorum çünkü

[0:28:13.353] sirkenin kokusu bana çok ağır geliyor. Fakat...

[0:28:16.578] Benim evimin zeminleri ahşap ve biz onları sirke ve suyla siliyoruz. Hep böyle

[0:28:21.928] garip bir koku oluyordu, ‘Bu neyin kokusu?’ diyordum. Sonunda anladım ki sirke

[0:28:27.278] kokusundan geliyormuş. Ama herhalde daha sağlıklı diye düşünüyorum.

[0:28:31.621] Evet, çok daha sağlıklı. Çok daha sağlıklı ama camları da sadece nemli bir bezle

[0:28:37.038] silebilirsin; biz buna eskiden bilek gücü derdik, yani biraz uğraşmak gerekiyor.

[0:28:42.456] Yani temizlik için kullanılan kimyasalların hepsinin aslında alternatifi var.

[0:28:47.670] Sonra bir de tencere tavalar meselesi var. Sen de bahsetmiştin. Bu konuda çok da

[0:28:53.088] panik olmaya gerek yok. Genel olarak sağlıklıysan, çoğu yemeği çoğu tencerede

[0:28:58.302] pişirebilirsin. Paslanmaz çelikte nikel var ama bu daha çok diyabet hastaları

[0:29:03.516] için riskli. Bir de ne pişirdiğine bağlı. Mesela sadece yumurta haşlıyorsan ya

[0:29:08.798] da pirinç kaynatıyorsan sorun değil, çünkü metal yemeğe geçmez. Metallerin

[0:29:13.810] yemeğe geçtiği durum, asidik bir şey pişirdiğinde oluyor.

[0:29:18.212] Yani meyve, domates ya da üzerine limon sıktığın yemekler gibi asidik şeyler

[0:29:23.776] pişiriyorsan, işte o zaman paslanmaz çelikten nikel, alüminyum tencereden de

[0:29:29.340] alüminyum yemeğe geçebiliyor. Bu yüzden bu tür yemeklerde dikkatli olmak lazım.

[0:29:35.124] Neyse ki güvenli tencere ve tava alternatiflerinin uzun bir listesi var. Dökme

[0:29:40.834] demir alabilirsiniz, cam alabilirsiniz, yani birçok sağlıklı alternatif var.

[0:29:47.037] Dr. Goodman, bir de ürünleri saklama şeklimiz var. Hayatımız resmen plastikle

[0:29:52.833] çevrili. Peki bu önemli mi? Mesela soğutulmuş bir yiyeceği soğuk bir plastik

[0:29:58.554] kaba koyup buzdolabında sakladığımızda bir sorun olur mu?

[0:30:02.996] Aslında derin dondurucuda muhafaza etmek en iyisi. Buzdolabı o kadar soğuk

[0:30:07.794] değil. bir de benim buzdolabımda artık hiç plastik yok. Seramik kaplar

[0:30:12.332] kullanıyorum. Mesela tereyağını plastik kutuda değil, seramik bir kapta

[0:30:16.936] saklıyorum. Peynir, balık, et ya da sebze yemeklerinden kalanları da öyle.

[0:30:21.994] Peki ya plastik kapta kalırsa? Mesela ürünü aldın, hâlâ kendi plastiğinde

[0:30:27.686] duruyor ya da tereyağını plastik bir kaba koydun. Sen plastiğe koymadığını

[0:30:33.456] söyledin ama böyle olursa ne olur?

[0:30:37.020] Biz tereyağını genelde kağıda sarılı alıyoruz dimi, ben de eve gelir gelmez onu

[0:30:41.392] seramik bir kaba aktarıyorum. Aslında buzdolabındaki her şeyi seramik kaplarda

[0:30:45.709] saklamak lazım, tıpkı yemek yerken kullandığımız tabak ve kaseler gibi. Sonuçta

[0:30:50.082] kimse plastik tabaktan yemek yemiyor dimi? Aynı mantıkla yiyecekleri de seramik

[0:30:54.455] kaplarda saklamak gerekiyor. Üzerini kapatmak istersen, altına bir tabak koyup

[0:30:58.772] üstüne bir kase kapatabilirsin. Bir süre sonra buna alışıyorsun zaten…

[0:31:03.743] Peki bu plastik içindeki yiyeceği nasıl etkiliyor?

[0:31:10.993] Şundan çok eminiz: Plastiğin mikro parçacıkları yemeğe karışıyor.

[0:31:20.008] Evet ve yani bu hemen olan bir şey değil, birikerek gerçekleşiyor. Yani plastik

[0:31:25.721] yiyecekle ne kadar uzun süre temas ederse ve ortam ne kadar sıcak olursa, o

[0:31:31.145] kadar çok plastik yiyeceğe geçiyor. Mesela peynirin beş dakika plastiğe değmesi

[0:31:36.858] beni endişelendirmez. Ama plastiğe sarılıp sıcak bir yerde iki hafta beklerse

[0:31:42.426] işte o zaman endişelenirim. Çünkü plastik çözülüyor. Doğada yok olmuyor; sadece

[0:31:48.140] daha küçük parçalara ayrılıyor. Biz buna mikroplastik, sonra da nanoplastik

[0:31:53.563] diyoruz. Onlar da çöplüklere, denizlere, balıklara, kuşlara ve en sonunda

[0:31:58.843] hepimizin içine kadar giriyor.

[0:32:02.164] Plastik içinse elimizde özel bir detoks yöntemi neredeyse yok. Sauna bir nebze

[0:32:07.851] işe yarıyor; ilk kitabımda da anlattığım gibi, terleyip o teri vücuttan atmak

[0:32:13.466] faydalı. Ama plastiği vücuttan atan sihirli bir ilaç yok. Oysa ağır metallerde

[0:32:19.154] durum farklı: Onları C vitaminiyle birlikte kullanılan özel takviyelerle

[0:32:24.404] vücuttan uzaklaştırabiliyoruz.

[0:32:27.224] JJ Virgin’le de bir podcast yapmıştım ve şöyle demişti: ‘Gerçekten anlamıyorum,

[0:32:31.858] insanlar neden sebze meyve suyu detoksu yapıyor? Çünkü sonuçta bu kocaman bir

[0:32:36.375] şeker yükü. Onun yerine en azından sebze ya da meyveyi yiyin, yani içmeyin. Bir

[0:32:41.009] de böyle yaptığınızda yağ hücrelerindeki ağır metaller ve toksinler açığa çıkıp

[0:32:45.643] dolaşıma karışıyor. Yani oldukları yerde saklı durmak yerine vücudu daha da kötü etkiliyorlar.

[0:32:51.689] Detoks yaparken çok dikkatli olmak lazım. Çünkü yanlış yaparsan, bu maddeleri

[0:32:56.444] sadece açığa çıkarıp vücudun içinde başka yerlere dağıtmış oluyorsun. Ama biz

[0:33:01.199] Birleşik Krallık Ekolojik Tıp Derneği’nde bunun için sağlam, defalarca test

[0:33:05.831] edilmiş protokoller geliştirdik. Bu yöntemlerde maddeler sadece serbest

[0:33:10.216] kalmıyor, aynı zamanda vücuttan atılıyor.

[0:33:12.996] Peki o zaman ne oluyor biraz anlatır mısın? Çünkü ben insanları uyarmak

[0:33:17.357] istiyorum. Eğer biri detoksu dikkat etmeden yaparsa ya da saunaya girmeden önce

[0:33:22.211] toksin emici maddeler almazsa, bu maddeler vücuda yayıldığında ne yaşanıyor?

[0:33:27.003] Kendilerini daha da kötü hissediyorlar. Bununla bağlantılı en büyük sorunlardan

[0:33:31.246] biri de obezite. Çünkü yağ hücreleri, pestisitler ve plastikler gibi yağda

[0:33:35.221] çözünen tüm toksinleri içinde depoluyor.

[0:33:38.056] Bir kişi kilo vermeye çalıştığında, yağ kaybettiğinde yağın içinde depolanan

[0:33:42.529] maddeler de açığa çıkıyor ve kana karışıyor. İşte bu yüzden kendini çok kötü

[0:33:47.002] hissediyor ve hemen yeniden aşırı yemeye başlıyor ki yağı geri depolasın. O

[0:33:51.417] yüzden ben böyle birini gördüğümde hep şunu söylüyorum: Önce detoks, sonra kilo

[0:33:56.067] verme. Sıralama bu olmalı. Şimdi sana bu maddeleri vücutta dağıtmadan nasıl

[0:34:00.481] yapılacağını bir örnekle anlatayım. Diyelim ki detoks yaptığın şey nikel, hani

[0:34:05.072] ağır metal olarak bahsetmiştik ya.

[0:34:08.073] Bazı insanlar sadece C vitamini ve çinko kullanıyor. Özellikle çinko, nikeli

[0:34:13.411] bulunduğu yerden söküyor ama sonra nikel vücutta başka yerlere yayılıyor. Oysa

[0:34:18.891] metiyonin adını verdiğimiz bir aminoasit, nikeli yakalayıp böbrekler ve

[0:34:23.878] bağırsaklar yoluyla vücuttan atıyor. Yani hem toksini serbest bırakan hem de onu

[0:34:29.498] bağlayıp dışarı atan destekleri birlikte kullanmak gerekiyor. Nikel, cıva,

[0:34:34.696] alüminyum gibi metaller için elimizde bu işi yapabilecek birçok etkili madde var.

[0:34:41.315] Kurşun çok daha zor. Çünkü kemiklerde saklanıyor ve bazı uzmanlara göre onu

[0:34:46.587] orada bırakmak gerekiyor; çıkarmaya çalışmak daha fazla zarar verebilir. Bazı

[0:34:52.000] ağır metaller ise özellikle de uzun yıllar sigara içenlerde görülen kadmiyum

[0:34:57.343] gerçekten damar yoluyla detoks yapılmasını gerektiriyor. Çünkü kadmiyum çok

[0:35:02.615] yapışkan ve vücuttan atılması zor. Ama yine de ondan kurtulmak mümkün.

[0:35:08.242] Dr. Goodman, bir de şu çok popüler koku trendi var ya… Kokulu mumlar, evlere hoş

[0:35:14.094] koku veren difüzörler falan… Tüm büyük mağazalar zaten kokuyla dolup taşıyor.

[0:35:19.727] Parfüm reyonundan geçmeyi bile sevmiyorum, çünkü resmen üstüne sıkıyorlar.

[0:35:25.140] Duyduğuma göre bu kimyasal kokular inanılmaz derecede tehlikeliymiş doğru mu?

[0:35:30.993] Evet, o kokulu mumlar, parfümler ve büyük mağazalardaki yapay kokular…

[0:35:35.917] Kesinlikle haklısın. Bunların hepsi petrokimyasal ve çok ince parçacıklar

[0:35:41.053] halinde. Doğrudan burnumuzdan girip beynimize ulaşıyorlar. Burnun üst kısmındaki

[0:35:46.682] olfaktör yani koku siniri sadece iki buçuk santim uzunluğunda. Yani bir kokuyu

[0:35:52.170] algıladığın anda, o madde çoktan beynine girmiş demektir. Çocukluk çağı lösemisi

[0:35:57.798] dahil birçok hastalıkla bağlantıları var. Ama güzel bir koku istiyorsan çözüm

[0:36:03.216] aslında çok basit: Çiçeklerden elde edilen doğal uçucu yağlar kullanmak.

[0:36:08.281] Yasemin, gül, biberiye, lavanta, limon otu gibi… Bunların hepsi çiçeklerden

[0:36:13.558] üretiliyor. Zaten parfüm de Sanayi Devrimi’nden önce buydu, saf çiçek özlerinden

[0:36:19.186] oluşuyordu. Zararsızlar, mis gibi kokuyorlar ve evini de rahatlıkla mis gibi

[0:36:24.533] kokutabiliyorsun. Nasıl mı? Seramikten yapılmış bir yağ yakıcı alıyorsun, tabii

[0:36:30.092] plastik olmamalı. Altına küçük bir mum koyuyorsun, ama o mum da ideal olarak

[0:36:35.439] balmumu olmalı. Petrokimyasal mumlar değil, hatta soya mumları da pek iyi değil

[0:36:40.997] çünkü soya tarımı da birçok açıdan sorunlu. En iyisi balmumundan yapılan mum.

[0:36:46.414] Üst kısmına biraz su koyuyorsun, içine de lavanta ya da günlük yağı, yasemin…

[0:36:51.832] hangi kokuyu seviyorsan birkaç damla damlatıyorsun. İşte evini mis gibi

[0:36:56.827] kokutmanın sağlıklı yolu bu.

[0:37:00.365] Ama şunu da sormak lazım: Ev neden kötü koksun ki? Pencereleri aç, çöpleri

[0:37:06.065] çıkar; zaten sonrasında da büyük ihtimalle başka bir şeye gerek kalmayacak. Ama

[0:37:12.150] illa hoş koku istiyorsan, doğal uçucu yağlar kullan. Aynı şey bedenimiz için de

[0:37:18.236] geçerli. Neden parfüme ihtiyaç duyuyoruz? Düzenli yıkanıyorsan aslında

[0:37:23.628] deodoranta bile gerek yok. İnsan kokusuna yeniden alışmamız lazım. Terlemek çok

[0:37:29.713] doğal, hatta gerekli çünkü terleme detoks demek. Antiperspirant kullandığında,

[0:37:35.722] aslında vücudunun detoks yapmasını engelliyorsun. Kötü kokan ter sadece: ya uzun

[0:37:41.884] süre yıkanmadığında oluşan ter ya da korku anındaki terdir.

[0:37:47.818] Yani eğer koşuyorsanız ya da fiziksel olarak aktifseniz, gidip bir duş alırsınız

[0:37:53.360] olur biter. Bazı hastalarım bana diyor ki: ‘Dr. Goodman, doğal uçucu yağları

[0:37:58.626] kullandım, harika kokuyor ama sadece birkaç saat kalıyor.’ Ben de onlara şöyle

[0:38:04.030] diyorum: ‘Evet, çünkü bu doğal bir madde ve vücudun onu kendine uyarlamayı

[0:38:09.157] biliyor. Çiçeklerin biyokimyasıyla insanların biyokimyası uyumlu, o yüzden tabii

[0:38:14.700] ki dağılıyor.’ Yani istersen yanında minicik bir cam şişe taşı, gerekirse birkaç

[0:38:20.243] saatte bir biraz sür. Evet, haklısın; kokulu mumlar evde ciddi bir sorun. Mutfak

[0:38:25.785] konusunu kapatırken de şunu söyleyeyim: yiyecek ambalajları… Artık tekrar

[0:38:30.843] kullanılabilen kağıt torbalar var. Yiyeceğinizi kağıt torbaya koyabilirsiniz.

[0:38:36.178] Plastik streç film ya da poşet kullanmak zorunda değilsiniz.

[0:38:41.570] Alüminyum folyoya sarmak doğru mu diye sorarsan: Bu, neyi sardığına bağlı.

[0:38:46.118] Mesela bir sandviçi alüminyum folyoya sarabilirsin. Ama diyelim ki fırında balık

[0:38:51.036] pişiriyorsun ve üzerine limon sıktın; işte o durumda folyoya sardığında, limon

[0:38:55.831] alüminyumu yemeğe geçirir.

[0:38:58.106] Gel şimdi Banyoya geri dönelim,

[0:39:01.264] Mesela banyoma baktığımda kendi kendime ‘Aman Allahım!’ diyorum. Her şey

[0:39:06.946] sentetik. Ama en azından yavaş yavaş bir şeyleri değiştirmeye başladım. Kolay

[0:39:13.024] değil tabii… Çünkü gösterişin bu kadar önemli olduğu bir dünyada yaşıyoruz. Bir

[0:39:19.259] anda her şeyi bırakıp tamamen doğal bir insana dönüşmek gerçekten zor; çünkü

[0:39:25.258] çoktan alışmışız bi kere yani Oje, saç boyası, dolgular, botoks diye liste

[0:39:31.099] uzayıp gidiyor.

[0:39:33.998] Bunların hepsi, birincisi toksik ikinciside tamamen gereksiz. Ama şunu söylemek

[0:39:39.822] isterim, kimse tüm değişiklikleri bir anda yapmaya kalkmamalı. Haftada bir

[0:39:45.278] değişiklik yeter. Bu kitabın yedinci bölümünde her odayı tek tek ele aldım

[0:39:50.733] banyoyu da dahil ettim ve hangi değişiklikleri nasıl kolayca yapabileceğini

[0:39:56.263] anlattım. Tabii Türkiye’deki ürünlerle İngiltere'dekiler farklı olacaktır ama

[0:40:01.940] ben o sözde ‘kişisel bakım ürünleri’ bölümünde ben onlara artık ‘kişisel korku

[0:40:07.690] ürünleri’ diyorum.

[0:40:09.564] güzel kelime

[0:40:11.469] İçlerinde neler olduğunu fark ettim ve açıkçası şok oldum. Ama güzel tarafı şu

[0:40:17.139] ki, bunların çok iyi alternatifleri var. Mesela Sumer Avalon, Dr. Bronner’s ya

[0:40:22.809] da Danimarka’dan Oetekram gibi markalar. Ayrıca Soil Association’ın internet

[0:40:28.334] sitesine bakabilirsiniz; sağlık ve güzellik bölümleri var. Orada gerçekten

[0:40:33.714] organik olan ürünleri öneriyorlar.

[0:40:36.901] Evet, çünkü etiketleme konusunda dünyanın her yerinde büyük bir sorun var.

[0:40:42.594] Mesela İngiltere'de aslında tüm Birleşik Krallık'ta bir nemlendirici sadece %1

[0:40:48.594] organik içerik taşısa bile üzerine ‘organik’ yazmak tamamen yasal. Yani etikette

[0:40:54.749] organik yazması aslında pek bir şey ifade etmiyor. Ama güvenilir olup olmadığını

[0:41:00.904] anlamanın iki yolu var. Birincisi, Soil Association’ın internet sitesine bakmak;

[0:41:07.058] eğer onlar tavsiye ediyorsa iyidir, çünkü çok katılar. İkincisi ise uluslararası

[0:41:13.213] bir kuruluş olan Cosmos. Soil Association’ın da aralarında bulunduğu birçok

[0:41:18.983] örgütten oluşuyor. Bir kozmetik ürününde Cosmos sertifikası varsa gerçekten

[0:41:24.753] organiktir. Kıyafetlerde de GOTS etiketi yani Global Organic Textile Standards

[0:41:30.753] varsa, o ürün gerçekten organik ve güvenlidir. Bu yüzden çok dikkatli olmak

[0:41:36.523] gerekiyor. Bu makyaj, saç boyası, güneş kremi için de geçerli. Özellikle güneş

[0:41:42.524] kremi çok önemli bir konu. Çünkü bize, cilt kanserini önlemek için kendimize ve

[0:41:48.602] çocuklarımıza güneş kremi sürmemiz gerektiği söyleniyor. Ama aslında kanıtlar

[0:41:54.526] gösteriyor ki, güneş kremlerinin kendisi toksik ve kanserojen maddelerle dolu ve

[0:42:00.680] bunlar doğrudan cildimizden içeri giriyor.

[0:42:04.990] Her tür güneş kremi mi?

[0:42:06.288] Hayır, piyasada satılanlar. Bununla ilgili bir Instagram gönderisi yapmıştım.

[0:42:09.074] Hepsini hatırlayamıyorum ama artık kesinlikle bazı güvenli güneş kremleri de var.

[0:42:12.521] Mesela Badger’ın yaptığı, Sweet Bee’nin yaptığı ürünler var. Birkaç tane daha

[0:42:17.909] var, insanlar bana sosyal medyadan yazıyor, ‘Şunu buldum, bunu buldum’ diye. Ben

[0:42:23.507] de içerik listesine bakıyorum, gerçekten iyi olanlar var. Bu kitabımda, sayfa

[0:42:28.895] 174’te de geçiyor: Sweet Bee Organic, Badger ve Soil Association tarafından da

[0:42:34.354] önerilen Odyliqe. Ama şu noktayı unutmamak lazım: Kış boyunca içeride kapalı

[0:42:39.672] kaldıysan, sonra birden bikini giyip sahilde güneşin altına yatmak delilik olur.

[0:42:45.270] Tabii ki yanarsın. Yapmamız gereken şey, kendimizi yavaş yavaş ve kontrollü

[0:42:50.519] şekilde güneşe alıştırmak. Mesela ben yaz boyu kollarımı sıvayıp dolaşırım; o

[0:42:55.907] yüzden güneşe çıktığımda ön kollarım yanmaz. Ama vücudumun geri kalanı

[0:43:00.805] İngiltere’de yaşadığım için hep kapalı kalıyor. Diyelim ki sıcak bir yere,

[0:43:05.984] mesela Türkiye’ye gittim; ilk gün sadece 10 dakika güneşe çıkarım, ikinci gün 15

[0:43:11.582] dakika, üçüncü gün 20 dakika… Böylece yavaş yavaş bronzlaşırsın ve bu senin en

[0:43:17.040] iyi koruman olur. Yani aslında güneş kremlerine ihtiyacımız yok; tek yapmamız

[0:43:22.428] gereken dikkatli olmak, cildimizi kapamak ve maruziyeti yavaş yavaş artırmak.

[0:43:27.817] Ama ‘Ben yine de güneş kremi kullanmak istiyorum’ diyorsanız, evet, artık

[0:43:32.925] güvenli seçenekler de var... Parfüm konusunu zaten konuştuk.

[0:43:38.735] Diş bakımı da ayrı bir mesele. Çünkü insanların dişlerinde hâlâ cıva dolgular

[0:43:44.920] var ve cıva bilinen bir nörotoksin. Neyse ki bunları güvenli bir şekilde

[0:43:50.704] çıkarmanın yolları var. Dolgular çıkarıldıktan sonra da cıvayı vücuttan atmak

[0:43:56.889] için detoks yapılmalı. Bunun için klorella, kişniş, kükürt, selenyum, iyot,

[0:44:02.914] çinko, bolca C vitamini ve daha pek çok destek kullanılmalı.

[0:44:08.056] Peki ya diş fırçaları? Çünkü çoğunlukla plastikten.

[0:44:10.443] Artık doğal kılları olan ahşap diş fırçaları var.

[0:44:14.186] Bu yüzden doğal diş fırçalarına yönelmek gerekir.

[0:44:18.073] Ama aynı zamanda, çoğu geleneksel diş macununun

[0:44:21.451] içinde florür vardır, dişçiniz size dişleriniz için iyi olduğunu söyler ama

[0:44:26.261] değildir. Dişleri sertleştirir, ama aslında dişlere ve kemiklere zarar verir. Ve

[0:44:31.391] içinde belli miktarda deterjan var. Mesela eğer dişlerinizi geleneksel diş

[0:44:36.137] macunuyla fırçalarsanız, ağzınız köpürür. Bir katman oluşturur ve köpükle

[0:44:40.819] doludur. Bu köpüğün sebebi içinde deterjan olması. Ve biz kesinlikle bu

[0:44:45.373] deterjanı vücudumuza almamıyız. Artık Kingfisher'ın ürettiği gibi doğal diş

[0:44:50.183] macunları elde edebiliyoruz, Green People da var. Artık pek çok güvenli doğal

[0:44:55.121] diş macunu var. Ancak insanların öğrenmesi gereken şey, 45 yaşın üzerindeyseniz

[0:45:00.188] okuma gözlüklerinizi takıp ve her şeyin üzerindeki içindekiler listesini didik

[0:45:05.190] didik edip okumaktır.. Eğer ne olduklarını bilmiyorsanız, araştırın. İnternetten

[0:45:10.321] bir şey sipariş ediyorsanız, sipariş vermeden önce içindekiler listesini alın ve

[0:45:15.452] kontrol edin. Her şeyi kontrol edin. Başlarda zor bir iş ama giderek alışıyorsun.

[0:45:21.994] Şöyle bir şey var: Tüm üreticiler ‘her şeyin sağlığa zararsız kabul edilen bir

[0:45:26.889] miktarı vardır’ mantığıyla hareket ediyor. Ama işte şu maddenin zararsız dozu,

[0:45:32.436] bu maddenin zararsız dozu derken hepsi üst üste ekleniyor ve sonuçta toksinler

[0:45:38.462] dağ gibi birikiyor.

[0:45:40.008] Aynen öyle. Sözde zararsız miktar dedikleri şey, kokteyl etkisini hiç hesaba

[0:45:44.437] katmıyor. Yani her gün yüzlerce farklı kimyasala maruz kalıyorsunuz;

[0:45:48.400] laboratuvarda tek tek bakıldığında güvenli denilen seviyelerde olabilir ama

[0:45:52.771] kimse diğer 99’un bir araya gelişini dikkate almıyor.

[0:45:56.850] Yani bir zehrin tek güvenli seviyesi gerçekten de sıfırdır. Ve eğer tüm bu

[0:46:01.560] petrokimyasal ürünleri boykot eder ve doğal organik versiyonlarını satın almaya

[0:46:06.589] başlarsak, sonra doğal organik üreticiler gelişecek ve petrokimyasal olanlar yok

[0:46:11.681] olacak. Yapmamız gereken de bu. Sağlığımızı duşünerek oy vermeliyiz. Kadınların

[0:46:16.710] dikkat etmesi gereken bir konu da menstrüel ürünler, tamponlar ve pedler.

[0:46:21.994] Neyse ki ben menopozdayım ve artık bu tür dertlerim yok.

[0:46:29.210] Genç kadınların bilmesi gereken bir şey var: Piyasadaki ped ve tamponların çoğu

[0:46:34.725] plastik, dioksin ve kim bilir daha nelerle dolu. Ama güvenli alternatifler de

[0:46:40.101] var. Mesela NatraCare adlı bir şirket tamamen güvenli ped ve tampon üretiyor.

[0:46:45.477] Aynı durum bebek bezleri için de geçerli. Onlar da plastik ve dioksin yüklü.

[0:46:50.993] Peki sonuçta ne oluyor? deriden emilince bu neye sebep oluyor?

[0:46:55.594] Bence bu maddeler deriden emiliyor ve petrokimyasalların yol açtığı her şeye

[0:47:00.496] neden oluyor: Sinir sisteminde dejenerasyona, ne yazık ki çocuklarda gördüğümüz

[0:47:05.592] nöro-gelişimsel bozukluklara ve potansiyel olarak kansere. Bak Esrâ, ben 1982’de

[0:47:10.752] tıp fakültesinden mezun olduğumda, çocukluk çağı kanseri diye bir şey neredeyse yoktu.

[0:47:16.494] Şunu düşündüm de, ben çocukken, benden birkaç yaş küçük olan kız kardeşim ve

[0:47:22.990] hatta erkek kardeşim için bile hazır bebek bezi diye bir şey yoktu. Bez

[0:47:29.059] kullanılırdı. Yıkanır, tekrar tekrar kullanılırdı.

[0:47:33.302] Aynen öyle. Burada da birçok insan yeniden yıkanabilir bezlere dönüyor. Aynı

[0:47:38.940] şekilde yıkanabilir pedler de var; zaten bundan yüz yıl öncesine kadar hep

[0:47:44.430] öyleydi. Bezler için de aynı şey geçerli. Yıkıyorsun, tekrar kullanıyorsun. Zor

[0:47:50.292] iş, kabul ediyorum. Çünkü artık çoğumuz çalışıyoruz, evde sadece ev işleriyle

[0:47:56.004] ilgilenen biri yok. Ama bence bunun için bir iş modeli kurulmalı. Aslında

[0:48:01.420] çocuklarım küçükken vardı: Bezler için mobil çamaşır servisi. Kapına gelip kirli

[0:48:07.356] bezleri alıyor, yıkayıp sana geri getiriyorlardı. Yani yoğun bir anneysen sen

[0:48:13.069] uğraşmak zorunda kalmıyordun. Ama evet, bizim yeniden kumaş bezlere dönmemiz

[0:48:18.707] gerekiyor. Ben çocukken insanlar onları çamaşır ipine asıp kuruturlardı.

[0:48:24.881] Evet Dr. Goodman, bence insanlar bu ürünleri üretmeye başladıklarında,

[0:48:30.062] muhtemelen bu üretimler 1950’lerde başladı, ureticilerin çoğu, bunun evren,

[0:48:35.614] dünya, insanlık, hayvanlar ve bitkiler için böyle bir felakete yol açacağını hiç

[0:48:41.536] düşünmediler. Ama sonuçta onlar da etkileniyor. Yani sanki sen en tepedesin, hiç

[0:48:47.458] kullanmıyorsun da geri kalan herkes zehirleniyor gibi bir durum yok. Hayır,

[0:48:53.010] herkes etkileniyor. Başbakanından sokaktaki insana kadar, istisnasız herkes.

[0:48:59.006] Benim hep sorduğum bir soru var: Bu zehirleri üretenler, kendi torunlarını

[0:49:03.985] düşünmüyor mu? Sonuçta bu dünyayı onlar da miras alacak. Ne yazık ki vardığım

[0:49:09.167] sonuç şu: Hayır, umursamıyorlar. Çünkü güç ve para, bağımlılık yapan birer

[0:49:14.146] uyuşturucu gibi. Bir bağımlı için o madde her şeyden daha değerlidir; gerekirse

[0:49:19.462] kendi büyükannesini bile öldürür, yeter ki o maddeyi elde etsin. Petrokimya,

[0:49:24.576] ilaç, pestisit, plastik endüstrilerinin en tepesindekiler de aynı şekilde

[0:49:29.489] davranıyor. Tek istedikleri, kârlarının devam etmesi. Bu hırs öyle gözlerini kör

[0:49:34.872] etmiş ki, senin az önce söylediğin basit gerçeği bile duyamıyorlar: Peki

[0:49:39.717] insanlık? Peki kendi torunlarınız? Peki gezegen? Biz bu dünyaya ne yapıyoruz?

[0:49:44.898] Hiçbirine aldırmıyorlar. Birkaç hafta önce Cenevre’de plastik kirliliğiyle

[0:49:49.878] ilgili bir konferans yapıldı. Ama elbette plastik üreticileri, petrol ülkeleri

[0:49:55.127] ve petrol şirketleri de oradaydı çünkü plastik petrolden üretiliyor. Onlar da

[0:50:00.308] sürekli geri dönüşümden, yeniden kullanımdan bahsettiler. Tabii ki bunlar hiç

[0:50:05.489] olmamasından iyidir, ama üretimi azaltmayı kesinlikle reddettiler.

[0:50:11.451] Tüm bu zehirlerin üretimini azaltmanın tek yolu, biz tüketicilerin onları satın

[0:50:17.128] almayı bırakması. Bunun da tek yolu eğitimden ve alternatif üreten insanları

[0:50:22.589] desteklemekten geçiyor. Kitabın üçüncü bölümünde plastiği nasıl daha az

[0:50:27.692] kullanabileceğin ve yerine neler tercih edebileceğin detaylıca anlatılıyor. Bu

[0:50:33.297] konuda iki minik kitap daha var. Biri, Greenpeace’in kurucularından birinin

[0:50:38.687] yazdığı Going Plastic Free. Diğeri ise Natalie Fay’in How to Save the World for

[0:50:44.364] Free kitabı. Ben de kitabımın üçüncü bölümünde yazımla öneri veriyorum. Küçücük

[0:50:50.041] kitaplar, yarım saatte okunuyor. Ve hayatındaki, evindeki tüm plastiği hangi

[0:50:55.503] seçeneklerle değiştirebileceğini anlatıyor. Yani aslında alternatifler var.

[0:51:01.893] Ama yatak odasında ne gibi sorunlar olduğunu da düşünmeliyiz,

[0:51:06.358] Evet.

[0:51:06.748] Çünkü hayatımızın üçte birini yatakta uyuyarak geçiriyoruz. Ve yatağınızın

[0:51:13.049] neyden yapıldığı sağlığınız için çok ama çok önemli.

[0:51:18.259] Ama şunu hemen söyleyim: Eğer yatağınız bir iki yıldan eskiyse problem yok.

[0:51:24.071] Çünkü çoğu yatakta çok sayıda zehirli sentetik kimyasal madde bulunur, ancak bir

[0:51:27.834] ya da iki yıl içinde bunların etkisi gider.

[0:51:29.972] Özellikle de yatak odasında her zaman olması gerektiği gibi pencereleri açık

[0:51:33.794] tutuyorsanız, bu kimyasallardan kurtulmuş olursunuz.

[0:51:36.343] Ancak yeni bir yatak satın alıyorsanız, organik olduğundan emin olmalısınız. Ve

[0:51:40.773] kesinlikle bu ülkede, organik yatak bulmak artık gerçekten çok kolay.

[0:51:44.812] Yirmi yıl önce, organik yatak bulmak gerçekten zordu. organik kanepe, minder,

[0:51:49.450] halı ve organik mobilyalar da bulmak imkansızdı.

[0:51:52.928] İnsanların bu konudaki bilinci arttığı için daha kolay hale geldi.

[0:51:57.325] Bu yüzden yeni bir yatak alırken organik bir yatak satın alın.

[0:52:00.619] Ve gardırobunuzda, Türkiye'de bu sorun var mı bilmiyorum. Burada güvelerle

[0:52:04.467] ilgili bir sorunumuz var. Güveler kıyafetleri yiyor.

[0:52:07.275] New York'ta yaşarken bunu yaşadım ve korkunçtu. Bizde yok, yani eminim vardır

[0:52:12.291] ama neyse ki ben bununla uğraşmıyorum.

[0:52:14.422] Eğer insanlar bununla uğraşıyorsa, güvelerden kurtulmak için kullanılan

[0:52:18.690] geleneksel madde para-diftorobenzen yani naftalin son derece zehirlidir.

[0:52:23.139] İnsanlardan yağ örnekleri aldığımda bulduğum en yaygın toksin bu. Ancak, tahmin

[0:52:27.552] edin ne oldu?

[0:52:28.938] Lavanta yağı işe yarıyor.

[0:52:31.604] Sadece lavanta yağı, parfüm olarak kullanabileceğiniz aynı esansiyel yağ.

[0:52:36.494] ya da oturma odanızda ferah koku için. Ve neem yağı da işe yarar. N E E M yağı

[0:52:43.061] Hint neem ağacından elde edilir.

[0:52:46.092] Neem yağı çok güzel kokmaz, ama eğer

[0:52:49.991] Bu konu benim ülkem için de önemli, çünkü sen konuşurken ben de düşünüyordum

[0:52:56.765] Bu naftalinlerin çoğunu görüyorum. Tabii ki insanların dolaplarına bakmıyorum

[0:53:01.961] ama halka açık tuvaletlerde görüyorum.

[0:53:05.228] Umumi tuvaletlerde, lavabolara naftalin koyuyorlar.

[0:53:10.534] Para-diflorobenzen içeriyor ve söylediğim gibi, diğer böcek ilaçlarından çok

[0:53:15.424] daha sık karşılaştım onunla. Sonuçta bu bir insektisit. Tamamen zehirli ve

[0:53:20.186] tamamen gereksiz. Haftada bir ya da iki haftada bir kıyafetlerine lavanta yağı

[0:53:25.206] yada biraz neem yağıyla karıştırarak, ister tek başına sıkmanız yeterli

[0:53:29.774] ihtiyacınız bukadar

[0:53:31.255] Yatak odasıyla ilgili söylenecek son şey de giysilerinizi kuru temizleme yapmayın.

[0:53:37.869] Evet, bu çok önemli. Biraz paylaşabilir misin? Çünkü bir konuşmanda duydum ve

[0:53:43.086] ben de bu konuda endişelenmeye başladım.

[0:53:45.543] Kuru temizlemede kullanılan kimyasallar trikloroetilen, trikloroetan,

[0:53:50.787] tetrakloroetilen ve tetrakloroetan. Hatta Dünya Sağlık Örgütü bile bunları

[0:53:56.412] kanserojen olarak sınıflandırıyor. Gerçekten kanserojenler. Kuru

[0:54:01.276] temizlemecilerde çalışan insanların çok da sağlıklı görünmemesi boşuna değil.

[0:54:07.129] Ama bir çözüm var: Eğer mutlaka kuru temizlemeye vermeniz gereken bir

[0:54:12.373] kıyafetiniz varsa, geri aldığınızda balkonunuzdaki çamaşır ipine asın ve bir

[0:54:18.150] hafta boyunca dışarıda kalsın. Böylece kimyasallar uçup gider, sonra da

[0:54:23.546] gardırobunuza kaldırabilirsiniz.

[0:54:26.782] organik kuru temizleme hakkında ne düşünüyorsun?

[0:54:30.873] Hayır pek sıcak bakmıyorum.

[0:54:33.109] anladım.

[0:54:34.052] Bazen bazı şeylerde taviz vermek gerekebilir ama kuru temizleme onlardan biri

[0:54:39.486] değil. Ben hiçbir kıyafetimi kuru temizlemeye vermem. Dikkat edilmesi gereken

[0:54:44.921] son konuysa evin geri kalanı: antre, salon ve diğer odalar… Zeminlerde en iyisi

[0:54:50.498] ahşap. Çünkü halıların çoğu toksin içerikli üretiliyor. Kanepe, yastık, perde

[0:54:55.932] gibi yumuşak mobilyalar da sentetik malzemelerden yapıldıysa unutmayın ki,

[0:55:01.156] sentetik olan her şey aslında petro-kimyasal kökenli. Bu yüzden de yanıcı. Yani

[0:55:06.732] kolayca tutuşabilir. Bu nedenle burada, kanunen, sentetik mobilyaların yanmayı

[0:55:12.237] önleyici kimyasallarla işlenmesi zorunlu. Ama o kimyasallar polibromlu

[0:55:17.178] bifeniller ve polibromlu dietherler. Zaten isminde brom geçtiğini duyduğunuzda,

[0:55:22.754] yani polibromlu dendiğinde, içinde bol miktarda brom atomu olduğunu bilin! Brom,

[0:55:28.401] klor ve flor gibi bir toksikojendir ve tiroid bezindeki iyodu yerinden atar.

[0:55:33.765] Bugün yaşadığımız salgınlardan biri de aslında düşük tiroid, yani hipotiroidi

[0:55:39.200] salgını. Üstelik çoğu zaman teşhis bile konmuyor. Yüz yıl önce olsaydı, sana

[0:55:44.565] sadece iyot verirlerdi ve sorun çözülürdü. Ama şimdi insanlar tiroksin

[0:55:49.506] ilaçlarına, ameliyatlara ve türlü tedavilere mahkûm ediliyor. İyot

[0:55:54.164] eksikliğimizin nedeni sadece beslenmemizde yeterince balık ve deniz ürünleri

[0:55:59.528] olmaması değil; aynı zamanda sentetik mobilyalardan yayılan brom, diş macunundan

[0:56:05.175] ve musluk suyundan gelen flor, yine musluk ve havuz sularındaki klor da iyodu

[0:56:10.610] vücuttan atıyor.

[0:56:13.522] Bu etkileri tek tek bireylerde görmek zordur, ama toplum genelinde çok daha açık

[0:56:18.870] ortaya çıkar. Mesela yan komşum sadece 32 yaşında ve kanser oldu diyelim; onun

[0:56:24.085] özelinde neden olduğunu söyleyemem, ancak bir saatlik ayrıntılı bir öykü alırsam

[0:56:29.433] belki bir fikir yürütebilirim. Ama şunu net söyleyebilirim: 50 yıl önce 32

[0:56:34.381] yaşındaki genç kadınlarda kanser neredeyse hiç görülmezdi, çok ama çok nadirdi.

[0:56:39.662] Ve bize yaşlanan nüfustan dolayı böyle oluyor dediklerinde, kesinlikle hayır

[0:56:44.744] dememiz lazım. Çünkü kanser en hızlı çocuklarda artıyor. Yani biz kendi

[0:56:49.490] kendimizi zehirliyoruz. Ama kendimizi bu zehirden arındırmayı da öğrenebiliriz.

[0:56:54.772] Son olarak şunu da söyleyeyim: Burada sadece kimyasal zehirlenmeden konuştuk,

[0:56:59.920] elektromanyetizmayı daha hiç açmadık.

[0:57:02.996] Ben de tam oraya gelecektim, çünkü bu konu benim için çok hassas. Geceleri

[0:57:08.969] VayFay'ımı kapıyorum; böylece en azından uyurken maruz kalmamış oluyorum. Peki

[0:57:15.264] uçaklarda maruz kaldığımız şeyleri de elektromanyetik kirliliğe dahil edebilir

[0:57:21.560] miyiz? Sonuçta modern bir dünyada yaşıyoruz; telefonlar, uçaklar, yüksek güçlü

[0:57:27.856] baz istasyonları derken her şey hayatı kolaylaştırıyor ama aynı zamanda riskler

[0:57:34.233] de artıyor. Senin bu konularda çok önemli, çok bilgilendirici uyarıların var çünkü.

[0:57:41.485] Bu konuyla ilgili bilgi almak isterseniz yeni kitabımın altıncı bölümüne

[0:57:46.357] bakabilirsiniz. Altıncı bölümün adı "Poisonous Tech" yani Zehirli Teknoloji ve

[0:57:51.635] telefonlarımızdan yayılan elektromanyetik radyasyonu anlatıyor. Biz aslında

[0:57:56.710] elektromanyetik varlıklarız. Güneşten gelen görünür ışık, ultraviyole,

[0:58:01.447] kızılötesi ve Dünya’nın kendi elektromanyetik alanıyla evrimleştik. Bununla

[0:58:06.522] yeniden temas etmenin en kolay yolu ise çimlerin üzerinde ya da sahilde

[0:58:11.326] yalınayak yürümek. Hepimizin bunu her gün yapması lazım. Türkiye’de bunu yapmak

[0:58:16.672] muhtemelen İngiltere’ye göre daha kolay; çünkü burada kışın kimse çimenin

[0:58:21.612] üzerinde yalınayak durmak istemez, çünkü hava çok soğuk. Ama ellerinizi çimlere koyabilirsiniz.

[0:58:29.227] Şu anda yaptığımız şey, kendimizi vücudumuzun fizyolojisine tamamen yabancı

[0:58:33.789] dalga boyları ve frekanslarla çevrelemek. Bunlar bedenimize tamamen yabancı ve

[0:58:38.534] onlarla başa çıkacak bir mekanizmamız yok. Nasıl elektromanyetik spektrumun

[0:58:43.097] diğer ucundaki X ışınları, gama ışınları ve nükleer radyasyonla başa

[0:58:47.233] çıkamıyorsak ki onlar da en az bu kadar tehlikeli, bununla da başa çıkamıyoruz.

[0:58:52.809] Ama artık biliyoruz ki ve bununla ilgili 40–50 yıl öncesine dayanan binlerce

[0:58:58.098] yayımlanmış makale buldum, çünkü bu teknoloji ilk olarak uzun zaman önce

[0:59:03.109] İsveç’te kullanılmaya başlanmıştı ne yazık ki telefonlardan, baz

[0:59:07.563] istasyonlarından, Wi-Fi modemlerinden, Bluetooth’tan yayılan radyasyon ile beyin

[0:59:13.130] tümörleri arasında güçlü bir bağ var.

[0:59:16.969] Kanser riski genel olarak var ama en çok beyin tümörlerinde, özellikle de

[0:59:21.828] telefonu kafasına dayayarak kullanan genç erkeklerde görülüyor. Oysa cep

[0:59:26.622] telefonlarının kılavuzlarında açıkça ‘başınıza en az iki santimetre uzak tutun’

[0:59:31.881] uyarısı var. Kimse bunu okumuyor. Üreticiler bu uyarıyı kendilerini korumak için

[0:59:37.207] koyuyor çünkü sigortacıları, beyin tümörü davalarında sorumluluk üstlenmiyor.

[0:59:42.334] Zaten daha önce bu davalarda mahkûm olmuş durumdalar. Yani aslında o uyarı

[0:59:47.260] tamamen hukuki bir zorunluluktan kaynaklanıyor.

[0:59:51.281] Telefonu başından ne kadar uzak tutarsan risk o kadar azalıyor. Bu yüzden mümkün

[0:59:56.466] olduğunca mesajlaşmalı, hoparlör ya da kulaklık kullanmalı ve telefonu

[1:00:01.004] kafamızdan uzak tutmalıyız. Kullanımı da en aza indirmemiz şart. Kimse

[1:00:05.542] vazgeçilmez değil; telefonu cebimizde taşıyorsak uçuş moduna almalıyız ya da

[1:00:10.468] tamamen kapatmalıyız. Çünkü artık görüyoruz ki, cebinde telefon taşıyan genç

[1:00:15.395] erkeklerde kolon, prostat ve testis kanseri; genç kadınlarda ise rahim kanseri

[1:00:20.451] ortaya çıkıyor. Daha da kötüsü, telefonunu sütyeninde taşıyan kadınlarda ki

[1:00:25.313] aslında normalde çok nadir görülen bir tür olan göğsün iç kısmında meme kanseri

[1:00:30.434] görülmeye başlandı. Ve belki de en korkutucu olanı: Bebeğini kanguru tipi askıda

[1:00:35.620] taşıyan anneler… Bu çok güzel bir şey ama bazı üreticiler askının arkasına küçük

[1:00:40.805] bir cep koyuyor. Anneler de telefonlarını oraya, bebeğin kalbinden sadece bir

[1:00:45.797] santim uzağa koyuyorlar. Oysa kalp elektriksel bir organ. Yani kalp atışlarını

[1:00:50.853] düzenleyen doğal bir elektriksel iletim sistemi var.

[1:00:55.814] Tamam, bu teknolojiyi kullanabiliriz ama güvenli bir şekilde kullanmalıyız.

[1:00:59.753] Kitabın altıncı bölümü de bu konuyla ilgili, yani teknolojinin nasıl güvenli

[1:01:03.744] kullanılacağını anlattım. Telefonun etrafına koyabileceğiniz bazı cihazlar var.

[1:01:07.893] Ayrıca bir baz istasyonunun yakınındaysanız ki otoyol ya da trendeyseniz zaten

[1:01:11.990] yakınından geçiyorsunuz, takabileceğiniz koruyucu şapkalar var.

[1:01:16.307] Maalesef, İsviçre’de yapılan çalışmalar, bu baz istasyonlarına altı yüz metreden

[1:01:21.327] daha yakın yaşamanın demans riskini büyük ölçüde artırdığını gösteriyor. Bu

[1:01:26.034] yüzden onlardan mümkün olduğunca uzak durmalıyız. Bizi koruyacak bazı

[1:01:30.364] malzemeleri satın almamız lazım. Aşırı derecede elektrosensitif kişilerse sadece

[1:01:35.384] mesajlaşmak için bile özel eldivenlere ihtiyaç duyuyor. Çoğumuz bunu

[1:01:39.652] hissetmiyoruz. İşte bu nedenle bu bilgilere ihtiyacımız var.

[1:01:44.202] Yani bu bir umutsuzluk tablosu değil. Bu teknolojiyi kullanmaya devam edebiliriz

[1:01:49.926] ancak onu daha güvenli kullanmayı öğrenmemiz şart. Keşke üreticiler insan

[1:01:55.150] biyolojisine bu kadar zararlı olmayan bir dalga boyu seçmiş olsalardı. Neden

[1:02:00.588] seçmediklerini bilmiyorum. Ayrıca 5G çok büyük bir endişe kaynağı.

[1:02:06.035] Bizim ülkemizde çok yakın zamana kadar yoktu. Ben de "çok şükür, en azından bir

[1:02:11.763] şey eksik" diyordum. Ama şimdi o da var. Dr. Goodman, podcast'i bitirmeden önce,

[1:02:17.565] tedavi ettiğin şu pilotun hikayesini ve onunla ilgili ele aldığın konuları

[1:02:22.931] gerçekten merak ediyorum ve bilgilenmek istiyorum. Uçaklarla ilgili olan kısmı

[1:02:28.588] yani. Biraz anlatır mısın lütfen...

[1:02:31.674] Evet bu arada ilk kitabım "Staying Alive in Toxic Times" Yani Toksik Zamanlarda

[1:02:35.100] Hayatta Kalma"nın yedinci bölümü yaşam boyu sağlık için mevsimsel bir rehber

[1:02:38.397] çünkü mevsimsel yaşam ve mevsimsel beslenme hakkında.

[1:02:40.723] Uçakta olmak öyle bir şey ki, her şey aynı anda oluyor. Pencere açamıyorsun.

[1:02:46.599] Tropikal bir destinasyona gidip gelirken püskürtülen pestisitler var. Motor

[1:02:52.399] yağından sızmalar oluyor, değil mi? Çünkü "Boeing yedi yüz seksen yedi"

[1:02:57.889] dışındaki uçaklarda uygun filtreler yok. Doğru dürüst filtreler yok. Yani

[1:03:03.534] yolcuların, kabin görevlilerinin ve kokpitteki pilotun soluduğu hava, motor

[1:03:09.334] yağından gelen kresilfosfat, trikresilfosfat ve daha birçok maddeyle kirlenmiş

[1:03:15.366] oluyor. Kullandıkları bu sistemde mühendislikten kaynaklanan bir problem var ve

[1:03:21.475] bu da senin o zehirli havayı soluman anlamına geliyor. Bir de yiyecekleri için

[1:03:27.506] polistiren kaplar kullanıyorlar, bunlardan stiren gazı çıkıyor. Her yerde

[1:03:33.151] plastik var ve hatta bazen insektisit yani böcek ilacı da sıkılıyor. Uçaktaki

[1:03:39.105] tüm bu kimyasallar aslında şehir hayatında karşılaştıklarımızdan çok da farklı

[1:03:45.137] değil. Ama fark şu ki, orada pencere açamıyorsun. Küçücük bir alandasın ve o

[1:03:51.014] küçük alanda saatlerce kalıyorsun. Üstelik yüksekte olduğun için, yerdeyken

[1:03:56.814] maruz kalmadığımız türden elektromanyetik radyasyona da maruz kalıyoruz.

[1:04:04.134] Ve tabii ki işin bir de zaman dilimi meselesi var; bu da epifiz bezini allak

[1:04:09.303] bullak ediyor. Uçakla farklı zaman dilimlerine geçtiğinde jet lag yaşıyorsun,

[1:04:14.541] beynindeki epifiz bezi melatonini doğru düzgün üretemiyor. Üstelik akşamları

[1:04:19.711] maruz kaldığımız mavi ya da beyaz ışık da epifize zarar veriyor. Oysa gün

[1:04:24.677] batımından sonra ortamın loş, turuncu, kırmızı tonda olması gerekiyor. Çok

[1:04:29.711] eskiden ateşin etrafında otururduk değil mi? Tüm bunların üstüne bir de florür

[1:04:35.017] geliyor ve epifize ciddi hasar veriyor. Yani bir yanda jet lag, zaman farkı,

[1:04:40.187] elektromanyetik radyasyon, bir yanda da kimyasal kokteyl var!

[1:04:45.271] Peki insanlara ne yapmalarını önerirsin? Diyelim ki ben İstanbul’dan New York’a

[1:04:51.333] ya da tam tersi yöne uçuyorum; böyle bir yolculuktan sonra o toksik etkilerden

[1:04:57.318] arınmak için ilk olarak neler yapmak gerekir?

[1:05:00.806] Uçuş sırasında kendinizi koruyun. Bu, “Cambridge Mask Company Pro” diye geçiyor.

[1:05:06.476] Hava kirliliğini, virüsleri ve bakterileri filtrelediği söyleniyor. Ama ben

[1:05:11.792] bunu, sağlık sorunları yüzünden emekli olmuş bir kabin memurundan aldım.

[1:05:16.895] Cambridgemask.com. Ve bu kadın şu anda tüm pilotlar, kabin memurları ve haftada

[1:05:22.494] üç kez uçan iş insanları gibi sık uçan yolcular için kampanya yürütüyor. Çünkü

[1:05:28.023] bu insanlar zehirlenmiş durumda ve çoğu kronik yorgunluk, kanser, özellikle de

[1:05:33.551] meme kanseri gibi hastalıklara yakalanıyor. Kadın kabin ekibinin yaklaşık üçte

[1:05:39.080] biri meme kanserine yakalanıyor. Bu oran çok yüksek. Havayolu şirketleri bunu

[1:05:44.538] biliyor ama kâr hırsı yüzünden bastırıyor ve bizim gibi insanların bu konudan

[1:05:49.995] bahsetmesini önemsiz göstermeye çalışıyor. “Aerotoksik sendrom” denilen şey de

[1:05:55.524] tüm bu faktörlerin birleşiminden oluşuyor.

[1:05:59.634] İlk belirti genellikle yorgunluk oluyor, ama sık sık solunum sorunları ve

[1:06:04.065] bağırsak problemleri de yaşıyorlar. Hep söyledikleri şu: Birkaç hafta izin

[1:06:08.558] yaptıklarında kendilerini toparlıyorlar. Üç-dört hafta uzak kaldıklarında

[1:06:12.990] düzeliyorlar, ama yeniden uçmaya başlayınca tekrar çok kötü hissediyorlar.

[1:06:18.242] Ben bu sorunu yaşayan çok sayıda pilot ve kabin görevlisi gördüm. Çoğunun işini

[1:06:23.630] değiştirmesi gerekiyor. Ama bazıları “yüzde 33 çalışma” dedikleri şekilde devam

[1:06:29.019] edebiliyor. Meslek çok iyi kazandırdığı için, zamanın sadece üçte birinde

[1:06:33.999] çalışarak da geçinebiliyorlar. Yine de aralarda mutlaka detoks yapmaları

[1:06:38.910] gerektiğini söylüyorlar. Bu yüzden, uçacaksanız yapacağınız ilk şeylerden biri

[1:06:44.231] bu maskelerden takmak ve uçuş sırasında bol bol C vitamini almak.

[1:06:50.195] Şimdi, bu da bir sorun çünkü kendi vitaminli su şişenizi yanınıza alamıyorsunuz.

[1:06:54.694] Evet maalesef.

[1:06:55.933] Suyu son dakikada satın almak zorundasınız ve plastik şişelerde.

[1:07:00.314] Ve bu korkunç bir şey, ama bu konuda yapabileceğiniz hiçbir şey yok. Ancak

[1:07:04.231] yanınıza biraz C vitamini tozu veya C vitamini kapsülü alın ve her saat başı

[1:07:08.254] biraz alın, Böylece kendinizi o kadar da kötü hissetmezsiniz. İdeal olarak,

[1:07:12.224] kendi paketlenmiş öğle yemeğinizi götürün çünkü havayolu yemekleri de oldukça

[1:07:16.300] korkunçtur. Bu yemekler sizi iyi hissettirmez. Bu yüzden bol bol su için, Bol

[1:07:20.376] bol C vitamini alın.

[1:07:22.707] O senin bahsettiğin, kitapta belirttiğim pilotun detoksu aslında herkesin

[1:07:28.225] detoksuyla aynı temele dayanıyor. Yedi temel yöntem var: Organik sebze suları

[1:07:34.045] içmek, Epsom tuzu banyoları yapmak, özel bir şekilde uygulanan saunalara girmek

[1:07:40.017] (ter atarken sürekli vücudu silmek gerekiyor), kalın bağırsak hidroterapisiyle

[1:07:45.913] bağırsakları ve karaciğeri temizlemek, pencere kenarında kendi filizlerini

[1:07:51.507] yetiştirmek, uçakta maruz kalınan ağır metallere karşı çok yüksek doz C vitamini

[1:07:57.554] almak. ve özellikle nikel, çünkü pilotlarda ve kabin ekibinde sürekli bulunuyor

[1:08:03.526] ve son olarak belirli toksinlere karşı özel takviyeler kullanmak. Mesela silika

[1:08:09.497] alüminyumu, çinko ve metiyoninle birlikte alınan C vitamini nikeli, iyot ise

[1:08:15.242] florür ve kloru atıyor. Ama genelde pilotlar o kadar ağır durumda oluyor ki

[1:08:20.911] detoksa hemen başlanmıyor. İlk üç, dört ayda asıl amaç vücudu toparlamak: bol

[1:08:26.732] dinlenmek, temiz havada hafif yürüyüşler yapmak ve gerekli besinleri takviye

[1:08:32.477] ederek depoları doldurmak. Bundan sonra detoks protokolüne geçiliyor. Ben

[1:08:37.995] ayrıca, özellikle cıva birikimi varsa alfa lipoik asit kullanıyorum. Glutatyon

[1:08:43.891] da çok önemli; vücudun doğal olarak üretmesi gerekiyor ama bu kişilerde genetik

[1:08:49.863] olarak yetersiz oluyor. İşte bu yüzden bazıları hasta olurken meslektaşları

[1:08:55.532] olmuyor. Fosfatidilkolin de öneriyorum; hücre zarlarının yapı taşıdır, yani

[1:09:01.201] beyin için harikadır ve yağda çözünen toksinleri temizlemede çok etkili.

[1:09:08.005] Dr. Goodman çok teşekkür ederim. Bunlar gerçekten çok önemli bilgilerdi ve

[1:09:11.919] eminim ki pek çok insan bundan faydalanacak. Sanırım bir internet siten var dimi?

[1:09:16.258] Evet, drjennygoodman.com.

[1:09:19.337] iki kitap yayınladın. Peki, hiç hasta kabul ediyor musun?

[1:09:25.583] Hayır hayır.

[1:09:27.003] Bu konuda daha fazla kitap yazmaya yüzde yüz odaklanmak için artık doktorluk

[1:09:31.922] yapmıyorum. Zaten atmış sekiz yaşındayım emekli oldum artık.

[1:09:37.631] Sen tam bir biohacker’sın. Şu anda anlattığın her şey biohacking dünyasında çok

[1:09:42.298] popüler konular. Belli ki sağlıklı bir yaşam için sen zaten bunları uzun

[1:09:46.552] zamandır yapıyorsun.

[1:09:47.937] Evet. Yani bin dokuz yüz doksan dokuz yılından beri yapıyorum. İngiliz Ekolojik

[1:09:52.594] Tıp Derneği 1983'ten beri faaliyet gösteriyor. Kimse fonksiyonel tıbbı duymadan

[1:09:57.252] çok önce, Amerikalılar buna böyle diyor, biz bunu yapıyorduk. Ve ilginç olan şu

[1:10:01.910] ki hala çalışmakta olan meslektaşlarım için bu iş gittikçe zorlaşıyor. İnsanlar

[1:10:06.568] daha da hastalanıyor. Her ne kadar sürekli öğreniyor ve gerçekten tedaviler

[1:10:10.990] konusunda çok daha başarılı hale geliyor olsak da nüfus daha da hastalanıyor.

[1:10:15.530] Maruz kaldığımız toksinlerin sayısı giderek artıyor. Yani iş giderek zorlaşıyor,

[1:10:20.246] ancak neyse ki İngiliz Ekolojik Tıp Derneği'ndeki birçok insan hala bu işi yapıyor.

[1:10:25.848] Web sitemde sadece İngiliz Ekolojik Tıp Derneği çalışanlarının değil,

[1:10:30.011] doktorların, beslenme terapistlerinin, naturopatların da bir listesi var,

[1:10:34.416] Dışarıda pek çok iyi doktor var. İnsanlar biriyle görüşmek isterlerse bu listeyi

[1:10:39.243] web sitemde bulabilirler.

[1:10:40.993] Evet, çok teşekkür ederim. Harika bir podcastti. Ben sık sık Londra’ya

[1:10:47.008] geliyorum. Umarım bir gün, belki bu seyahatlerimden birinde seni yüz yüze görme

[1:10:53.796] şansım olur.

[1:10:55.000] Evet şimdiki gençlerin dediği gibi gerçek hayatta da görüşelim.

[1:10:55.890] Çok teşekkür ederim

[1:10:58.049] Tanıştığımıza sevindim Esrâ.

*Transkript YouTube'dan alınmıştır.