[0:00:00.120] Tüm hastalıkların temelde bağırsakta başladığı gerçeğiyle yola çıkmalıyız.

[0:00:04.359] Maalesef mikrobiyom testleri henüz çok erken evrelerinde ve piyasadaki

[0:00:08.280] testlerin çoğunluğu geçerli, doğrulanmış veya tekrarlanabilir değildir. Eğer hala

[0:00:13.280] bir bardak alkol ile o iyi bakterileri yok etmeye devam ediyorsanız onların

[0:00:17.240] gelişmesini sağlayamazsınız demektir.

[0:00:18.995] [müzik] Sağlıklı bir bağırsak için neler

[0:00:20.359] yapmalısınız? Anlatır mısınız? Yürüyüşe çıkmak, meditasyon yapmak gibi şeyleri

[0:00:24.199] söylediniz. [müzik] Peki beslenme açısından neler yapılmalı?

[0:00:26.640] Herkesin bir fikri var. Herkesin bir hipotezi var. Ben bir araştırmacıyım ve

[0:00:30.039] bilim budur. Eğer hedefim sadece para kazanmak olsaydı bir işe girer şampuan

[0:00:33.559] satardım. Anlıyor musun? Siz [müzik] tedavi için dışkı transferi

[0:00:36.840] işlemi yapıyorsunuz. Görünüşe göre bu bağırsak sağlığında altın standartlarda

[0:00:40.719] bir tedavi. İnsanlara tam olarak neden bahsettiğimizi açıklayalım. Ben Esra

[0:00:44.800] Çavuşoğlu. 19 yıldır ayık bir hayat yaşıyorum. [müzik]

[0:00:47.760] Bağımlılık hastalığı ile mücadelem beni beden ve performansımı iyileştirmek,

[0:00:51.960] hayat kalitemi arttırmak, daha sağlıklı ve uzun yaşamak için yeni yöntemler,

[0:00:55.960] cihazlar ve takviye ürünler araştırmaya yönlendirdi. Bağımlılık hastalığı,

[0:01:00.519] bayacking ve longevity alanlarındaki kendi deneyimlerimden dünyadaki son

[0:01:04.320] gelişmelere, çığır açan girişimcilerden uzman akademisyenlere yıllardır yaptığım

[0:01:09.560] sohbetler [müzik] artık her hafta Ayıktafa podcastı.

[0:01:13.400] Bu hafta Ayık Kafa podcast'te bağırsak sağlığı ve mikrobiyom testleri hakkında

[0:01:17.759] konuşmak uzre gastroenterolog ve mikrobiyom araştırmacısı Doktor Sabin

[0:01:22.360] Hazen ile birlikteyim. Eğer daha önce bir dışkı testi yaptırdıysanız,

[0:01:26.640] beslenmenizi değiştirip takviyeler kullandıysanız ama sonuçlar sizi hala

[0:01:30.920] kafanızda soru işaretleriyle bırakıyorsa bu bölüm sizin için çok anlamlı olacak.

[0:01:35.799] Bu bölümde pek çok mikrobiyom testinin neden her zaman net ya da tutarlı

[0:01:40.159] sonuçlar vermediğini konuşuyoruz. Ayrıca Dror Hazen'in Covid döneminde

[0:01:44.399] gözlemlediği enfeksiyonların ve aşıların bazı kişilerde bağırsak mikrobiyomunu

[0:01:49.159] nasıl etkilediğini ve dayanıklılığı yeniden inşa etmenin neden stresi

[0:01:53.079] azaltmak, hareket etmek ve gerçek gıdalarla beslenmek gibi basit adımlarla

[0:01:57.600] başladığını ele alıyoruz. Son olarak da sağlıklı dışkı mikrobiyota transferini

[0:02:02.320] sade bir dille anlatıyoruz. Aslında nedir? Hangi durumlarda işe yarar? Bu

[0:02:06.520] bölüm abartıya kaçmadan kendi bağırsak sağlığınızı daha iyi anlamanıza yardımcı

[0:02:11.280] olan ayakları yere basan pratik bir sohbet. Ayık Kafan'ın bu bölümü Gedik

[0:02:16.040] Eğitim Vakfı katkısıyla sizlere ulaşıyor. 30 yılı aşkın süredir gençler,

[0:02:21.080] çocuklar ve kadınların eğitimine destek veren burslar, projeler ve sosyal

[0:02:25.519] çalışmalarla onların hayallerine ulaşmalarına imkan sağlayan Gedik Vakfı

[0:02:29.959] ile bu yolculukta birlikte olduğumuz için gurur duyuyoruz. Eğitime yatırım

[0:02:34.959] geleceğe yatırımdır. Siz de Ayık Kafaya konuk olan alanında dünya çapında

[0:02:39.599] başarılı uzmanlara isterseniz orijinal İngilizce kayıtlarıyla, isterseniz

[0:02:44.680] Türkçe çeviriyile ve tamamen ücretsiz şekilde ulaşmaya devam etmek için kanala

[0:02:49.840] abone olun, bölümlere yorum yazın, beğenin ve paylaşın. En güncel bilimsel

[0:02:55.400] verilere dayanan içeriklerimize ulaşmaya devam edebilmek için siz de böylece

[0:02:59.920] destek verin. Kadın bedeni yıllarca erkek verileriyle anlatıldı. Beslenme de

[0:03:05.519] öyle, fitness de öyle, beyin sağlığı da. İşte Loncev Women Summit tam olarak bu

[0:03:11.480] yüzden var. Esra Çavuşoğlu'nun ev sahipliğinde

[0:03:14.560] dünyanın önde gelen uzmanları kadın biyolojisini merkeze alan son bilimsel

[0:03:19.239] gelişmeleri İstanbul'a getiriyor. [müzik]

[0:03:21.360] Bu bir konferans değil. Artık netlik isteyen kadınlar için yaratılmış güvenli

[0:03:25.879] bir alan. 11 Nisan [müzik] 2026 The Grand Tarabi

[0:03:29.439] Otel'de gerçekleşecek Türkiye'nin ilk ve tek kadın Lonceviti zirvesi için

[0:03:33.879] avantajlı [müzik] biletler ön satışta. Bedenimde olanları bilmek ve buna uygun

[0:03:38.439] yaşamak istiyorum diyorsan Lonevil Women's Summit'te bize katıl.

[0:03:43.280] Doktor Sabine Hazen Ayık Kafa podcast'e hoş geldin. Bu benim için gerçekten

[0:03:48.200] büyük bir onur ve bu podcast için çok heyecanlıyım. Sen bir

[0:03:51.760] gastroenterologsun. Aynı zamanda bir mikrobiyom uzmanı ve araştırmacısın.

[0:03:56.599] Covid dönemi ile ilgili de anlatacak çok sayıda hikayem var. Bu yüzden bu konuşma

[0:04:01.439] beni ayrıca heyecanlandırıyor. Zaman zaman mesajlaşmalarımızda birçok

[0:04:06.200] konuda oldukça cesur ve net ifadeler kullandın. Ben de bunlara mutlaka

[0:04:10.159] değinmek istiyorum. Tekrar hoş geldin.

[0:04:15.400] Beni buraya davet ettiğin için çok teşekkür ederim Esra. Doktor Sabin,

[0:04:21.280] istersen bağırsak testleriyle başlayalım. Çünkü yakın zamanda

[0:04:25.199] yaşadığım bir durum var. Bir DCH hormon testi yaptırdım ve sonuçlarda

[0:04:30.600] hormonlarımla ilgili geçirgen bağırsak ihtimaline işaret eden bir değer çıktı.

[0:04:36.600] Bunun üzerine bir de bağırsak testi yaptırdım. Türkiye'de bu testleri yapan

[0:04:41.360] iki firma var. Biri örnekleri Almanya'ya gönderiyor. Diğeri ise Genova Diyos'le

[0:04:47.360] çalışıyor. Benim örneklerim Almanya'ya gitti. Aynı dönemlerde Robin Rosel'a

[0:04:53.000] Covid üzerine yaptırdığım testin sonucu da geldi. Çok tuhaftı. Sanki her şey

[0:04:58.280] aynı anda çıktı ve gayta örneklerimde hatta aslında kan örneklerimde spike

[0:05:03.720] proteinleri olduğu görüldü. Bunların vücutta tam olarak nerede bulunduğunu da

[0:05:08.639] görebiliyorlar sanırım. Bunun üzerine bir tedavi protokolüne başladık ve zaten

[0:05:14.520] yeterince şey almıyormuşum gibi bir sürü başka takviyeler almaya başladım. Umarım

[0:05:19.880] gelecek sefer netice farklı olur. Sonra 2 yıl önce yaptırdığım gayta testine

[0:05:25.600] baktım. Aynı firma, aynı laboratuvar. Arada neredeyse hiçbir fark yok. Yani

[0:05:31.039] çok ufak bir fark var. O kadar bu iki yıl içinde de Covid geçirdiğimi

[0:05:35.080] düşünmüyorum. Neyse buradan başlamak istiyorum. Çünkü farklı podcastlerde

[0:05:39.840] söylediğin şeyler var ya hani bu bağırsak testleri her zaman gerçeği tam

[0:05:45.160] olarak yansıtmayabilir diyorsun ve herkesin mikrobiyomu farklıdır diyorsun.

[0:05:49.440] Özellikle de bölgesel olarak ben Türkiye'deyim. Beni Alman ya da Amerikan

[0:05:53.680] verileriyle nasıl karşılaştırabiliyorlar?

[0:05:56.440] Bunu duyunca her şey çok daha anlamlı gelmeye başladı. Bununla başlayabilir

[0:06:00.759] miyiz? Çünkü bu konu beni çok etkiledi. Tabii eee mikrobiyom testleri ile ilgili

[0:06:06.440] asıl sorun şu. Bu testler hemoglobin gibi değil aslında. Bir açıdan benziyor

[0:06:12.639] ama şöyle anlatayım. Eskiden insanlar kan kaybettiğinde kan nakli yapıp

[0:06:19.039] yapmamamız gerektiğini bilmiyorduk. O yüzden hemoglobini referans almaya

[0:06:24.199] başladık ve hemoglobin kan kaybının göstergesi haline geldi. Eğer hemoglobin

[0:06:31.759] 7'nin altındaysa kan verilmesi gerekiyordu. Üstündeyse gerekmiyordu.

[0:06:38.039] Yani bu testlere dayanan klinik kılavuzlar ve net tıbbi kararlar vardı.

[0:06:44.039] Mikrobiyom testleri ise hala emekleme aşamasında

[0:06:48.199] ve bu kadar erken bir aşamada olduğu için biz hekimlerin şu mikropla bunu

[0:06:54.360] yapmalıyız, bu mikropla şunu yapmalıyız diyebileceği bir noktada değiliz. Asıl

[0:06:59.800] sorun da burada zaten. Piyasadaki testlerin büyük çoğunluğu geçerli değil,

[0:07:05.680] doğrulanmış değil ve tekrarlanabilir değil. Bu ne demek dersen şu demek.

[0:07:12.080] Bugün bağırsak örneğimi alsam, aynı laboratuvarda iki farklı tüpe koysam

[0:07:18.280] aslında aynı örnek ama toplama yerleri biraz farklı olsa ve bunları farklı

[0:07:24.120] laboratuvarlarda test ettirsem farklı sonuçlar alırım.

[0:07:31.400] Ve asıl sorun da burada. Diyelim ki beslenmende bir şeyi değiştiriyorsun.

[0:07:36.120] Kullandığın bir ilacı değiştiriyorsun ya da herhangi bir şey almaya başlıyorsun.

[0:07:40.000] Ama problem şu. En başta yani başlangıçta iki farklı sonuç elde

[0:07:45.039] ediyorsun. Böyleyken nasıl karşılaştırma yapacaksın? Başlangıç noktasında

[0:07:49.360] tekrarlanabilir bir ölçümün yoksa yaptığın şeyin gerçekten sende işe

[0:07:53.560] yarayıp yaramadığını nasıl bileceksin? Yani bu test geçerli, doğrulanmış ve

[0:07:58.360] tekrarlanabilir diye kesin bir şekilde söyleyebileceğin bir analiz yoksa işte

[0:08:03.120] bu bir numaralı sorun. İkinci nokta şu: Böyle bir veri elde edebilmek için

[0:08:07.280] mikrobiyomun çok derinlerine inmen ve detaylı bakman gerekiyor. Bu da şu

[0:08:11.000] anlama geliyor. Ben senin bir önceki gece ne yediğini bağırsak örneğinde

[0:08:14.960] görmek istemiyorum. Yani ben aslında mümkün olduğunca senin günlük hayatında

[0:08:19.960] normalde nasıl göründüğünü bilmek istiyorum. Bu yüzden gerçekten çok

[0:08:23.759] derine inmeniz gerekiyor. Ve bu derinlikte test yapmak da pahalıdır.

[0:08:28.159] Yani bu öyle kolayca yapılabilecek bir şey değil. Birileri bunu bağırsak örneği

[0:08:32.839] testlerinin Rolls Royce'u diye tanımlıyor. Ama ne yazık ki durum

[0:08:36.000] gerçekten de bu. Çünkü aksi halde bunun altındaki her şeyde şunu görüyorsun.

[0:08:41.360] Evet, bazı mikroplar yükselmiş ama gerçekten sorun yaratanlar bunlar mı?

[0:08:46.399] Evet bazı mikroplar yok gibi görünüyor ama gerçekten mi yoklar? Yoksa sen çok

[0:08:51.880] yüzeyde kaldığın için mi onları göremedin? İşte asıl mesele bu. Ben

[0:08:56.519] Covid, uzun Covid ya da başka her türlü hastalığı olan hastaları tedavi ederken

[0:09:02.440] mesela otizm gibi hem o detayda teste ihtiyacım var hem de karşılaştırma

[0:09:08.200] yapabilmeye senin de dediğin gibi Türkiye'deki birini Almanya'daki biriyle

[0:09:12.920] nasıl kıyaslayacaksın? Mikrobiyomları farklı. Bunu Covid

[0:09:17.279] döneminde bile gördük. Amerika'da bifidobakteriler var ve bu bir anlamda

[0:09:22.040] iyi bir gösterge sayılıyor. Ama başka ülkelerde durum böyle değil. Amazon

[0:09:26.839] ormanlarında bidobakteri yok. Mesela orada yaşayan insanlar ormanda yaşıyor.

[0:09:32.600] Süt içen insanlar değiller. Hep et ağırlıklı beslenen insanlar da değiller.

[0:09:38.040] Yani bulunduğun yeri hesaba katman gerekiyor ve gerçekten elmayla elmayı

[0:09:43.079] karşılaştırman lazım. Elmayla portakalı karşılaştıramazsın. Sana bir şey

[0:09:48.040] anlatayım. Dün Matt Keberliğinle bir podcast yaptım. Kendisi bildiğin gibi

[0:09:52.880] bir araştırmacı ve açıkça şunu söyledi. Tüketiciye yönelik biyolojik yaş

[0:09:57.760] testleriyle mikrobiyom testleri güvenilir değil. Yani o da bunlardan

[0:10:02.279] bahsediyordu. Ben ilk başta onun söylediğini hani kullanıma hazır küçük

[0:10:06.760] bir mikrobiyom testinden söz ediyor sandım ama hayır aslında tam olarak

[0:10:11.519] senin anlattığın şeyden bahsediyor. Bu arada şunu da söyleyeyim zaten bu

[0:10:15.920] yüzden ben bir tüketici ürünü çıkarmadım. Sence ben yıllar önce çıkıp

[0:10:20.079] herkese yönelik bir bağırsak örneği testi satmaya başlayamaz mıydım? Tabii

[0:10:24.320] ki yapabilirdim ama bunu istemedim. Ben araştırma yapmak istedim. meslektaşlarım

[0:10:29.760] tarafından doğrulanmak istedim. Benim gibi klinisyen olan gastroenterolog

[0:10:34.360] meslektaşlarımın verileri görmesini istedim. Çünkü onlar da bir hekim, bir

[0:10:38.399] gastroenterolog gözüyle, benim baktığım gözle baktığında bu bambaşka bir seviye

[0:10:43.000] oluyor. Mesela biz manometriye başladığımızda manometri dediğimiz şey

[0:10:47.839] hastanın yemek borusuna bir tüp yerleştirip basıncı ölçtüğümüz bir test

[0:10:51.600] aslında. Bu işi ilk başlatan doktor yıllar önce birlikte çalıştığım Don

[0:10:56.360] Consteld'di. O temelde yemek borusundaki dalgaları izleyerek, hareketi

[0:11:01.320] gözlemleyerek işe başladı. Şunu fark etti. Eğer yemek borusunda spazm varsa

[0:11:06.760] görüntü böyle oluyor. Eğer nut cracker yani fındık kıran tipi yemek borusu

[0:11:11.480] dediğimiz durum varsa görüntü şöyle oluyor. Sonra bunları yayınladı.

[0:11:15.880] Ardından diğer gastroenterologlar da bu testi yapmaya başladı ve "Evet doktor

[0:11:20.959] Constel haklıymış. Spuzm böyle görünüyor, nut cracker böyle görünüyor

[0:11:25.399] dediler. Sonrasında da nutcracker yemek borusu için geliştirilen tedavileri

[0:11:31.160] yemek borusu spazmı için de uygulamaya başladık. İşte araştırma ve tıp böyle

[0:11:36.839] ilerler. Yani sahada olur. Bir teste bakıyorsun klinik olarak gerçekten

[0:11:42.160] doğrulanmış mı? Onu görüyorsun. Bunun önemli olduğunu, geçerli olduğunu

[0:11:46.160] görüyorsun. Yani başka bir deyişle ben çıkıp da bakın otizmli çocuklarda

[0:11:51.880] bifidobakteri kaybı fark ettim dediğimde bu çocukları birebir görüyorum.

[0:11:56.320] Hikayelerini dinliyorum. Neler yaşadıklarını gözlemliyorum ve şunu

[0:12:00.200] görüyorum. Evet gerçekten de bifidobakteri kaybı var. Sonra bu

[0:12:04.639] bifidobakterileri yerine koyduğumda bu çocukların konuşmaya başladığını

[0:12:08.959] görüyorum. İşte bu bir kanıt ortaya koymak demek. Şimdi ülkenin dört bir

[0:12:13.560] yanındaki diğer gastroenteroloji doktorları. Aslında biz birkaç hafta

[0:12:18.199] önce Amerikan Gastroenteroloji Derneğinde yaptığımız sunumla üstün

[0:12:21.920] sunum ödülü aldık. Ondan sonra diğer gastroenterologlar beni aramaya başladı

[0:12:26.240] ve bir dakika siz tam olarak ne yapıyorsunuz? Bunu nasıl yapıyorsunuz

[0:12:30.079] demeye başladılar. Bunu kendileri de tekrar edebilsinler diye değil mi?

[0:12:33.920] Değil. Kendi gözleriyle görmeye başlasınlar diye.

[0:12:37.000] Yani şunu mu yapıyorsun? Kişinin klinik öyküsünü alıyorsun. Bunu bağırsak örneği

[0:12:41.959] testi ile birlikte değerlendiriyorsun ve hayatının orada yanlış giden her neyse

[0:12:46.600] bundan etkilenip etkilenmediğine mi bakıyorsun?

[0:12:49.560] Bu arada hastanın öyküsünü alıyoruz ve sonra şunu söylüyoruz. Tamam şu anda

[0:12:54.639] kullandığın ilaçlara devam et ya da bazılarını bırak. Ardından o kişiyi

[0:12:59.240] kendisine benzeyen insanlarla karşılaştırıyoruz. Bir de aile içinde

[0:13:03.399] karşılaştırma yapıyoruz. Bu iş kelimenin tam anlamıyla bağırsakla ilgili adli bir

[0:13:08.800] inceleme gibi. Bunu yapmak çok pahalı. Çünkü neredeyse bütün aileyi incelemen

[0:13:13.639] gerekiyor. Aynı zamanda otizmli çocuklara da bakman gerekiyor. Ve eğer

[0:13:18.240] şanslıysan diyelim ki Mısır'dan bir çocuğun var. O zaman bak Mısır'dan

[0:13:23.279] otizmli başka bir çocuk daha var. Bunları karşılaştırayım. Ne göreceğim

[0:13:27.160] diyebiliyorsun. Ben çok zeki insanlarla çalışıyorum. Gerçekten çok güçlü

[0:13:31.519] biyostatistikçilerle, mikrobiyom alanına yön vermiş doktora

[0:13:35.160] dereceli bilim insanlarıyla. Veriyi ben onlara veriyorum. Aslında

[0:13:39.000] laboratuvarımdaki sistem çok basit. Ben çocukların tıbbi öyküsünü alan kişiyim.

[0:13:43.920] Sonra Texsas'taki başka bir hastaya bir kit gönderiyor. O kitanın

[0:13:49.600] başka bir tarafına yani benim laboratuvarıma, genetik laboratuvara

[0:13:53.519] geliyor. Orada kütüphane hazırlığı gibi işlemler üzerinde çalışan yaklaşık 3

[0:13:59.480] teknisyen var ve süreç orada ilerliyor. Sonrasında ise veriler Washington'daki

[0:14:04.639] başka biri tarafından analiz ediliyor. Yani aslında ortada sadece Sabin Haazen

[0:14:09.959] yok. Evet, Sabin Hazen var ama bunun arkasında bu işi mümkün kılan yaklaşık

[0:14:15.120] 20 kişilik bir ekip var. Ben de ancak bu sayede çıkıp evet benim gördüğüm şey bu

[0:14:20.880] diye biliyorum. Yani mesele sadece benim gözümle gördüklerim değil. Çünkü sonuçta

[0:14:26.320] ben de bir bilim insanıyım ve ben de önyargılı olabilirim. Geçen gün X'te bir

[0:14:31.600] paylaşım yaptım ve şunu sordum. Akkermanya iyi bir mikrop mu, kötü bir

[0:14:36.959] mikrop mu? mikrobiyom alanında devlet düzeyinde çalışmış bir bilim insanıyla

[0:14:42.279] konuşuyordum ve ona şunu söyledim. Açıkçası biraz ön yargılı olabilirim.

[0:14:47.399] Çünkü bu doktorun verilerine bakıyorum. Şu doktorun verilerine bakıyorum. Bir de

[0:14:51.880] medyada ve yapay zekada dolaşanlara bakıyorum. Ama bunlar birbirini

[0:14:56.279] tutmuyor. Açıkçası anlamıyorum. Çünkü yapay zekada şöyle bir sorun var. belli

[0:15:02.440] bir hikayeyi, belli bir anlatıyı yönlendiriyor. Mesela diyelim ki

[0:15:08.480] Akermansya içeren yeni bir probiyotik satmak istiyorlar. O zaman doğal olarak

[0:15:13.759] bu mikrobu öne çıkarmaya yönelik bir yaklaşım oluyor. Ama asıl soru şu: Bu

[0:15:19.440] mikrop gerçekten iyi bir mikrop mu yoksa kötü mü?

[0:15:24.880] Bir de Akermanya'dan bahsettin ya. Ben yaklaşık 2 yıldır takviyesini

[0:15:29.279] kullanıyorum. Üstelik pahalı bir takviye ve bağırsak örneği testimde akkermasya

[0:15:33.360] bakterisi sıfır miktarda çıktı. Yani gerçekten sıfır. Günde iki kapsül

[0:15:37.839] alıyordum. Sonra kendi kendime dedim ki hiçbir şeyi değiştirmiyorsa ben bunu

[0:15:41.800] neden alıyorum? Hiçbir fark yaratmadı belli ki.

[0:15:44.360] Aynen öyle. Çünkü işin klinik tarafı tam olarak burada devreye giriyor. Pahalı

[0:15:48.959] probiyotikler alıyorsun ama bir yandan da şu soruları sorman gerekiyor.

[0:15:52.600] Akerermanya senin mikrobiyomunda zaten olması gereken bir şey mi? Yaşadığın

[0:15:56.800] bölge Akermania'nın yüksek olduğu bir yer mi? Senin gerçekten bağırsaklarında

[0:16:01.519] Akermansiya olması mı gerekiyor? Anlatabiliyor muyum? Bir de işin başka

[0:16:05.480] bir tarafı var. Bu Akerermanya canlı haliyle bağırsaklarına mı ulaşıyor yoksa

[0:16:10.279] midede ölüp sonra ölü haliyle bağırsaklara mı geçiyor? Eğer öyleyse bu

[0:16:14.560] sefer canlı Akermansya'yı desteklemek yerine tam tersine bir etki mi

[0:16:18.519] yaratıyor? İşte bu yüzden soru sormak, sorgulamak ve işin klinik tarafı çok

[0:16:22.880] önemli. Peki senin laboratuvarını diğerlerinden ayıran ne? Sadece çok

[0:16:27.240] hasta kişilerle mi çalışıyorsun? Yoksa benim gibi insanları da inceliyor musun?

[0:16:31.680] Bunu genler üzerinden mi yapıyorsun? Benim laboratuvarımı farklı yapan şey

[0:16:36.160] şu. Her şeyden önce biz mikrobiyom üzerine gerçek anlamda araştırma

[0:16:41.000] yapıyoruz. Bu birincisi. İkincisi de şu: Ben ne bulacağımı en baştan bilmiyorum.

[0:16:47.160] Ne göreceğimi de bilmiyorum. Buna birlikte bakıyoruz ve ben sürekli

[0:16:51.120] sorular soruyorum. Çünkü sorular sormak anlamamı sağlıyor. Mesela sen diyorsun

[0:16:56.440] ki bende akkermansya sıfır. Akermansya probiyotiği de bana hiçbir fayda

[0:17:01.040] sağlamıyor ve mikrobiyom testinde de bağırsakta arttığını görmüyorsun. Yok

[0:17:06.039] burada bir sorun var ama aynı zamanda bu bize bir ipucu da veriyor. Bu aslında

[0:17:11.400] biraz oyun gibi. Tıbbın sanatı tam olarak burada devreye giriyor. Özünde

[0:17:16.160] bir dedektif gibi çalışmak bu. Seni anlayabilmek için bütün ipuçlarını

[0:17:21.000] toplamak. mikrobiyomunu yönlendirmek ve seni tekrar sağlığına kavuşturmak. Tabii

[0:17:26.520] bunu yaparken bugüne kadar gördüklerimden, yaptıklarımdan gelen bir

[0:17:30.640] bakış açım var. Çünkü benim eğitimim sadece hekimlikten ibaret değil. İç

[0:17:35.320] hastalıkları ve gastroenteroloji eğitiminin yanı sıra ilaç firmaları için

[0:17:39.840] yüzlerce klinik çalışma yürüttüm. CDF yani şiddetli ishal için protein

[0:17:46.240] çalışmaları. Ciddif için monoklonal antikorlar. CDF için dışkı temelli

[0:17:52.000] tedaviler. CDF için antibiyotikler. Kron hastalığı için antibiyotikler. Kron için

[0:17:58.600] biyolojik tedaviler, sedef hastalığı için biyolojik tedaviler, masama gelen

[0:18:04.840] okuduğum, araştırmacı kitapçıklarını incelediğim ve bu ilaçların farklı

[0:18:10.080] hastalıklarda ne etkiler yarattığını birebir gördüğüm sayısız tedavi

[0:18:15.400] protokolü oldu ve en nihayetinde şuradan başlamak zorundayız. Bütün hastalıkların

[0:18:21.200] temeli bağırsakta başlar. Kron hastalığını remike ve biyolojik

[0:18:25.480] tedavilerle tedavi etmeye başladığımızda bu bize şunu düşündürdü. Belki sedef

[0:18:30.400] hastalığını da tedavi edebiliriz. Çünkü belki sedef hastalığının altında da

[0:18:35.039] bağırsak dengesizliği yatıyordur. İşte bu yüzden biyolojik tedaviler sedef

[0:18:39.679] hastalığında da kullanılmaya başlandı. Benim ilaç firmalarıyla yaptığım

[0:18:43.760] çalışmalar da tam olarak bunlardı. Yani bunu şöyle düşünebiliriz.

[0:18:49.120] Benim sadece gastroenterologlardan aldığım bir eğitimim yok. Aynı zamanda

[0:18:56.200] son 30 yıldır yaptığım klinik çalışmalar var ve bu çalışmalar beni kılavuzların

[0:19:02.440] biraz dışına çıkmaya zorladı. Farklı şeylere bakmamı sağladı.

[0:19:08.880] Mikrobiyom benim için gerçekten bir sonraki aşamaydı. Hekim olarak bana çok

[0:19:13.559] şey öğreten pek çok farklı protokolde çalışma şansım oldu. Ama mikrobiyomla

[0:19:18.200] karşılaşınca şunu dedim. Demek ki olayın özü buymuş. Bu yüzden TDIF olan

[0:19:23.640] hastalara bağırsak mikrobiyotası nakli işe yarıyor. Çünkü kaybolan mikropları

[0:19:29.760] geri kazandırıyor. Buradaki mesele C dif'i öldürmek değil. CDF, insanların

[0:19:35.760] çok fazla antibiyotik kullandıktan sonra ortaya çıkan şiddetli ishale yol açan

[0:19:40.760] bir bakteri. Bir düşün. Neredeyse 20 yılımı bu bakteriyi antibiyotiklerle yok

[0:19:46.159] etmeye çalışarak geçirdim. Ama sonra şunu fark ettik. Dışkı transferiyle

[0:19:50.799] hastaya sağlıklı bir mikrobiyom verdiğinde hasta düzelmeye başlıyor.

[0:19:55.000] Yani çözüm sürekli öldürmek değilmiş. Asıl mesele bağırsaktaki mikropları

[0:20:00.039] yeniden yerine koymakmış. İşte bu yeni bir dönemin başlangıcıydı. Mikrobiyom

[0:20:05.400] gastroenteroloji için kapıyı tam burada açtı. Peki benim mikrobiyomumun nasıl

[0:20:10.039] olması gerektiğini nereden biliyorsun? Çünkü bir yandan da psikolog olarak

[0:20:14.280] kafamda düşünüp duruyorum, analiz ediyorum. Şöyle düşünüyorum. Herkes

[0:20:18.320] farklıysa, herkesin yediği, içtiği farklıysa, yaşam tarzı farklıysa. Benim

[0:20:23.760] mesela iki köpeğim var, çocuğum yok, hayatımda yaptığım her şey farklı. Belki

[0:20:27.960] de benim bazı bakterilere hiç ihtiyacım yok. Mesela tamamen uyduruyorum ama

[0:20:32.159] belki benim Akerman Siy'ya ihtiyacım yok. O zaman bunu almaya da gerek yok

[0:20:36.400] değil mi? Ama bir yandan da şu soru geliyor akla. Gerçekten bu varsa kesin

[0:20:41.360] kötü diyebileceğimiz bakteriler var mı? Yani şunu diyebileceğimiz şeyler var mı?

[0:20:46.320] Evet. Bu bakteri varsa bu iyi değil. Yani gerçekten herkes için geçerli. Bu

[0:20:52.120] varsa kötüdür diyebileceğimiz bakteriler var mı?

[0:20:55.360] Hepimizin mikrobiyomu farklı. Mesela beni düşün. Fasta'ta doğdum. Sonra

[0:21:02.039] Montreal'e gittim. Kanada'da yaşadım. Miami'ye taşındım. Şimdi de

[0:21:06.320] Kaliforniya'dayım. Bir de sürekli seyahat ediyorum.

[0:21:10.039] Singapur'a gittim. Dünyanın dört bir yanını gezdim. Yani benim mikrobiyomumda

[0:21:16.120] yolculuklarımın hikayesini anlatan farklı türler var. Mesela Japonya'da

[0:21:22.039] yaygın olan bir mikrobu benim bağırsaklarımda gördüğünde nereden

[0:21:26.960] geldiğini anlayabiliyorsun. Japonya'dayken

[0:21:30.880] bir Japon restoranında yemek yemişim ve oradan almışım. Ya da FAS'a geri

[0:21:36.760] gittiğimde kolde bir artış oldu. Yani Fas'a

[0:21:41.159] gitmeden önceki bir başlangıç değerim vardı. Sonra geri döndüm ve o başlangıç

[0:21:48.000] seviyesine kıyasla inanılmaz yükselmişti.

[0:21:51.720] O zaman şunu söyleyebildim. Tamam bende koli artmış. Muhtemelen bu yüzden

[0:21:58.320] hastayım ve bu belirtileri yaşıyorum. Sonra ikoliyi azaltıp olması gereken o

[0:22:04.880] başlangıç seviyesine geri çekmeye çalıştım. Yapılabilecek en iyi şey şu.

[0:22:10.960] Önce şu anki halinin nasıl olduğunu bilmek. Yani sağlam bir başlangıç

[0:22:16.559] noktası oluşturmak. Sonra da mikrobiyomu buna göre yönlendirmek. Bunun büyük bir

[0:22:23.039] kısmı sezgi ile ilgili. Bu tıbbın sanatı. Mesela sana şunu söylemem gibi

[0:22:30.320] Esra. Türkiye'den gelen insanlarda şu mikrobu görüyorum, bunu görüyorum ya da

[0:22:36.240] bu mikrobu daha önce hiç görmedim. Bunu not almam lazım. İşte burada belki yapay

[0:22:42.080] zeka yardımcı olabilir ama ne yazık ki yapay zeka doğru bir öykü almıyor ve

[0:22:48.400] doğru gözle bakmıyor. Sana bir örnek vereyim. Karın şişliği olan, karın

[0:22:54.279] ağrısı çeken, kasılan bir hastanın röntgenini yapay zekaya yükledim. Yapay

[0:23:00.840] zeka bunun normal bir akciğer filmi olduğunu söyledi. Ama ne oldu biliyor

[0:23:06.279] musun? Hastanın kalın bağırsağındaki delinmeyi tamamen kaçırdı. Bir hastanın

[0:23:12.640] akciğer röntgenine bakıyorsun. Yapay zeka normal diyor. Ama sen hastayı

[0:23:18.880] muayene ediyorsun. karnı taş gibi sert cerrahi bir karın tablosu var. Sonra

[0:23:24.760] filmi üç farklı radyoloğa gönderiyorsun ve üçü de evet burada gaz sıkışması var.

[0:23:31.320] Diyor. Şimdi soruyorum. Bir yapay zeka, bir bağırsak delinmesini akciğer

[0:23:37.320] filminde bile doğru düzgün göremiyorsa ben ona nasıl güveneceğim? Mikroplara

[0:23:43.200] bakıp bu mikrop sorunlu bu değil demesine nasıl güveneceğim? Yani

[0:23:48.919] gerçekten bir hekimin, hastanın tıbbi öyküsünü alması gerekiyor. Bir de o

[0:23:52.840] sezgiye, o iç güdüye ihtiyaç var. Yani şunu diyebilmek için Esra, bence

[0:23:58.279] Akermansya senin mikrobiyomunun bir parçası değil. O yüzden bunu almaya

[0:24:02.640] takılıp kalmana gerek yok. Birincisi sana faydası yok. İkincisi de muhtemelen

[0:24:07.159] zaten senin mikrobiyomunda olması gereken bir şey değil. Bence artık

[0:24:10.960] girmemiz gereken dönem tam olarak bu. Benim işim doktorları benim gibi

[0:24:15.360] yetiştirmek. Böylece daha fazla doktor mikrobiyomu gerçekten anlasın. Benim

[0:24:20.760] yaptıklarımı tekrar edebilsin ve yaptığım şeyin doğru olup olmadığını

[0:24:24.840] kendileri de görsün. Mesela otizmli birbirinin aynısı iki ikizle ilgili

[0:24:30.279] çalışmayı düşün. Bu çocuklar konuşmazken konuşur hale geliyorlar. Sonra bunu

[0:24:35.200] yayınlıyoruz ve mikrobiyomda benim önemli olduğunu düşündüğüm bir faktörde

[0:24:40.480] yani bifidobakterilerde değişim olduğunu görüyoruz. İşte o noktada durup şunu

[0:24:44.919] demek gerekiyor. Tamam burada gerçekten bir şey var. Nitekim ASG'de bana ödülü

[0:24:50.360] veren jüri üyesi de tam olarak bunu söyledi. Bu bir kavram kanıtı demişti.

[0:24:55.480] Klinik olarak iyileşme görüyorsun. Mikrobiyomun da düzeldiğini görüyorsun.

[0:25:00.240] İşte o zaman geri dönüp şunu söyleyebiliyorsun. Belki de otizmde asıl

[0:25:04.799] sorun bifidobakteriler. Belki bifidobakteri kaybı gerçekten bir

[0:25:08.880] problem. Sonra diyorsun ki tamam otizmli şu çocuğa bir bakayım. Bir fidobakteri

[0:25:14.919] düzeyi nasıl? Bir de bunu iyileştirmeyi deneyeyim. Çünkü amacın o iki vakada

[0:25:19.880] gördüğün sonucu tekrar edebilmek. Mesela Brown Üniversitesi'den Colin Kelly

[0:25:24.919] yaklaşık 67 yıl önce iki vaka raporu yayınladı. Alopesi areatı olan iki

[0:25:29.840] hastaya bağırsak mikrobiyotası nakli yaptı ve bu iki hastada saçlar yeniden

[0:25:34.360] çıkmaya başladı. İşte bu iki vaka benim için adeta bir uyanış oldu. Dışkı

[0:25:39.919] örneğinden tüm mikrobiyotaya bakma fikrine geçişimi sağlayan şey buydu.

[0:25:44.279] Dışkı örneği ile ilgili ayrı bir bölüm açmak istiyorum. Çünkü konu bir anda

[0:25:48.320] oraya sıçradı ve açıkçası Türkiye'de şu an birçok kişinin ne konuştuğumuzu tam

[0:25:52.760] olarak bilmediğini hissediyorum. O yüzden biraz geri dönüp bunu

[0:25:56.320] netleştirmek istiyorum. Ben bunu ilk kez Adil Kan'la yaptığım bir röportajda

[0:26:00.640] duymuştum. dondurularak kurutulmuş dışkı örneklerinin kapsül haline

[0:26:05.279] getirildiğinden bahsetmişti. Senin podcastlerinden birinde de buna

[0:26:09.520] değindiğini hatırlıyorum. Bunun bir seçenek olduğunu ama bağırsakta tutunup

[0:26:13.840] çoğalma ihtimalinin %30 civarında kaldığını söylüyordun. Bir de senin

[0:26:19.120] kolonoskopiyle yerleştirme yaptığını anlatıyordun. Bunun da yeni nesil bir

[0:26:23.399] tedavi yaklaşımı olduğunu söylemiştin. İstersen buradan gidelim ve şu an tam

[0:26:27.960] olarak neyi konuştuğumuzu biraz daha açalım. işe yarıyorsa ne hala o

[0:26:31.799] kapsüller bazı insanlarda gerçekten işe yarıyorsa buna diyecek bir şey yok ama

[0:26:36.279] asıl sorun şu ya işe yaramazsa ve durumu daha da kötüleştirirse çünkü o noktada

[0:26:41.559] geri dönüşü olmayan bir risk ortaya çıkabiliyor. Ben bunu otizmli çocuğu

[0:26:46.080] olan ailelere hep şöyle anlatıyorum. Çocuğunuz için bir çözüm bulabilmek için

[0:26:51.240] bir doktordan ötekine oradan başka bir doktora gidiyorsunuz. Ama bir yerde o

[0:26:56.399] kadar çok müdahale edilmiş oluyor ki bağırsak mukozası zarar görüyor ve artık

[0:27:01.360] yeni bakterileri tutamaz hale geliyor. Bu çok gerçek bir durum ama ne yazık ki

[0:27:05.520] pek kimse bunun farkında değil. Sonra da şu oluyor. Biyofilmi yok etmem lazım

[0:27:10.480] diye düşünüyorsun ama biyofilmi yok ederken kalın bağırsağın kendi koruyucu

[0:27:15.320] sistemini de yok etmiş oluyorsun. mukoza savunmasız kalıyor ve bu da adeta

[0:27:20.080] yanmaya açık bir hal yaratıyor. İşte asıl tehlike burada başlıyor.

[0:27:24.520] Yani kapsüllerden mi bahsediyoruz? Evet biz kapsüllerden bahsediyoruz.

[0:27:29.080] O zaman dilersen şimdi insanlara neyi konuştuğumuzu söyleyelim.

[0:27:32.600] Önce şundan söz ediyorduk. Bağırsak örneğine bakılan tanı testlerinden. Yani

[0:27:37.720] örneği alıyorsun, laboratuvara gönderiyorsun. Onlar da sana bir sonuç

[0:27:41.159] veriyor. Ama bu teknolojinin en büyük sorunu şu: Henüz yeterince gelişmiş

[0:27:46.559] değil. Bir de şöyle bir mesele var. Bunu daha önce pek söylemedim. Sonucu

[0:27:51.480] aldığında ne yapacaksın? Akkermanya çıkan biri için ne anlama geliyor bu? Ya

[0:27:56.840] da çıkmayan biri için o kişinin akkermansyası mı olması gerekiyor?

[0:28:01.519] Olmaması mı? Peki Akermansya'yı geçelim. Ubakterium ne olacak? Bloutia ne olacak?

[0:28:07.000] Rosburya ne olacak? Bir de adını bile bilmediğimiz trilyonlarca mikrop var.

[0:28:11.720] Mesela şu anda otizmle ilgili yaptığımız şey şu. Ozmli çocuklardan alınan tüm

[0:28:17.000] bağırsak örneklerini bir araya topluyoruz ve hepsinde ortak bir şey var

[0:28:21.279] mı diye bakıyoruz. Yeniden ortak bir dizilim mi var? Belki de bu çocukların

[0:28:26.640] hepsinde bulunan yeni bir mikrop mu var? Onu anlamaya çalışıyoruz.

[0:28:31.640] Yani onları olumsuz etkileyen mikroplarımı anlamaya çalışıyorsunuz.

[0:28:36.679] Bu belki de aradaki bağlantı olabilir. Şöyle düşün. Elinde otizmli çocuklardan

[0:28:42.039] alınmış yaklaşık 300 bağırsak örneği var ve hepsinde ortak olan bir dizilim

[0:28:47.360] buluyorsun. Üstelik bu henüz tanımlanmış bir mikrop bile değil. O zaman bu yeni

[0:28:52.679] mikrobu tanımlayıp belki de bu mikrop otizmle bağlantılı diyebilirsin. İşte

[0:28:57.840] benim gerçekten ilgimi çeken gelecek tam olarak bu. Mikrobiyomun içine daha da

[0:29:02.519] derinlemesine girmek. Benim için burası adeta son sınır. Sürekli bakıyoruz,

[0:29:07.320] sürekli araştırıyoruz. Yaşam var mı? Hangi mikroplar var? Ne yapıyorlar? İyi

[0:29:12.120] mi kötü mü? Zaten bunun adı araştırma. O yüzden bağırsak örneği testleri aslında

[0:29:17.559] birer araştırma aracı ama o testten bir sonuç çıkmıyorsa, doğru yorumlanmıyorsa

[0:29:23.200] hiçbir değeri yok. Bağırsak testleriyle başlayan bu dönemle birlikte ilaç

[0:29:28.320] firmaları da tüm mikrobiyotayı tedavi olarak kullanmaya başladı. Şu anda bu

[0:29:33.360] alanda önde olan bir firma var. Temelinde CDF için bağırsak

[0:29:38.360] mikrobiyotası kullanıyorlar ve bu kullanım CDF için onaylı. Şunu unutmamak

[0:29:43.240] lazım. Ne zaman bir tedaviden bahsetsen bir iddiada bulunmuş oluyorsun. Ben

[0:29:48.760] çıkıp otizm için mikrobiyota nakli var ya da bu kapsül otizme iyi geliyor

[0:29:54.240] dediğim anda bu bir iddia olur ve bir iddia varsa FDA'nın işin içinde olması

[0:30:00.120] gerekir. Şu an için kapsül haline getirilmiş mikrobiyotayile ilgili kesin

[0:30:04.440] olarak söyleyebildiğim tek şey şu: DDF'te işe yarıyor. Çünkü bu alanda

[0:30:09.080] klinik çalışmalar yapıldı. Denemelerden geçti. Bu kapsüllerle bazı hastalarda

[0:30:14.039] gerçekten iyileşme görüyoruz. Ama eskiden yaptığımız yöntemler kadar

[0:30:18.559] etkili değil. Aile bireylerinden, kardeşlerden ya da eşlerden yapılan

[0:30:23.399] uygulamalarda CDIF için %92 ile 99 arasında başarı oranları yakalıyorduk.

[0:30:29.760] Nakil işlemi için dışkıyı aile üyelerinden mi temin ediyordunuz?

[0:30:35.799] Aslında ortak bir şey paylaşıyorlar. Mesela eşini düşün. Eşinden alınan

[0:30:41.120] bağırsak mikrobiyotası ile yapılan bir nakilde doğal bir uyum yakalanıyor. Ben

[0:30:46.760] kendi mikrobiyomuma baktığımda eşiminkiyile karşılaştırıyorum ve çok

[0:30:51.039] benzer olduğumuzu görüyorum. Çünkü 31 yıldır birlikte yaşıyoruz. Bir anlamda

[0:30:56.200] mikrobiyomlarımız neredeyse birbirinin aynısı. Elbette onda bende olmayan

[0:31:00.840] mikroplar var. Bende de onda olmayanlar. Ama sonuçta 31 yıl boyunca aynı yerlere

[0:31:06.120] gitmişiz. Aynı şeyleri yemişiz. aynı ortamı paylaşmışız. Yani temel yapı çok

[0:31:11.200] benzer. Şimdi bu uyumu gördüğünde ve sonra eşlerden biri hastalandığında

[0:31:17.440] diyelim ki bir ayrılık süreci yaşanıyor ya da eşlerden biri ciddi şekilde

[0:31:21.960] hastalanıyor, bağışıklığı düşüyor ve mesela didif gelişiyor. O zaman şunu

[0:31:26.760] sormaya başlıyorsun. Yıllarca birlikte yaşadığı eş aslında onun için en uygun

[0:31:31.880] denge noktası mıydı? Yani en uygun verici birlikte yaşadığı eş mi oluyor

[0:31:37.519] diye sorarsan evet. Bunun iki nedeni var. Birincisi bu kişiyle yıllarca aynı

[0:31:43.559] hayatı paylaşmış olman. Mesela Alzheimerlı bir hastada yaptığım bir

[0:31:48.000] uygulamada ilk başta bir mikrobiyota bankasından örnek kullandım. Ama bu

[0:31:53.440] örnek hastadaki cedif sorununu çözmedi. Sonra aklıma eşinden alma fikri geldi.

[0:31:59.600] Çünkü bu çift 40 yılı aşkın süredir evliydi. Eşinin mikrobiyotasını hastaya

[0:32:04.159] verdiğimizde bir anda cedif düzeldi. Ama mesele sadece bu değildi. Alzheimer

[0:32:09.600] belirtilerinde de iyileşme başladı. Mesela kızının doğum tarihini

[0:32:13.080] hatırlamaya başladı. Biz ona uygulamadan önce ve sonra minimal durum testi yaptık

[0:32:18.399] ve gerçekten klinik olarak iyileştiğini gördük. Yani eşinden alınan mikrobiyota

[0:32:23.240] ona gerçekten yardımcı oldu. Ama bu şu anlama gelmiyor. Her eş otomatik olarak

[0:32:28.080] uygun verici demek değil. Başka bir vakamda bir karı koca vardı ve eşinden

[0:32:33.360] alınan mikrobiyota sonrası adam neredeyse sepsise giriyordu. Yani her

[0:32:37.760] durumda geçerli değil. Sonra geri dönüp o eşler arasındaki ilişkiye bakıyorsun.

[0:32:43.360] Aslında pek de uyumlu değiller. Sürekli kavga ediyorlar, anlaşamıyorlar. O

[0:32:47.919] yüzden burada gerçekten çok dikkatli olmak gerekiyor. İnce eleyip sık dokumak

[0:32:52.600] şart. İşte bu noktada testler çok önemli. Çünkü diyelim ki eşlerden biri

[0:32:57.760] bağışıklığı baskılanmış durumda. Diğer eş ise hayatı boyunca iyi koli ile

[0:33:03.000] yaşamış, güçlü, dirençli biri. Onun için sorun olmamış. Ama bağışıklığı zayıf

[0:33:08.919] olan eş o iyi koliyi aldığında bu onun için ölümcül bile olabilir. Bu yüzden bu

[0:33:15.120] düzeyde yapılan bağırsak örneği testleri çok kritik. Zaten FDA'nın bu kapsülleri

[0:33:20.960] ve ürünleri bu kadar yakından incelemeye başlamasının sebebi de bu. Çünkü işin

[0:33:25.720] içinde çok fazla detay var. Şunu da söylemek lazım. Biz bu işlemleri klinik

[0:33:31.159] ortamda yapıyoruz. Colin Kelly'nin bir konsorsiyumu var. Yapılan tüm bağırsak

[0:33:36.919] mikrobiyotası nakillerini denetliyor. Güvenlik verilerini topluyor. Şu ana

[0:33:42.080] kadar gastroenterologlar tarafından ameliyathanelerde

[0:33:46.399] ya da endoskopi merkezlerinde doğru şekilde yapılmış 40.000den fazla

[0:33:51.240] uygulama var ve bunların hiçbirinde ölüm yaşanmadı. Ama öte yandan bağırsak

[0:33:57.320] mikrobiyotası nakli sonrası bildirilen iki ölüm vakası da var. Bir de

[0:34:02.000] insanların kendi başlarını evde denediği, bizim hiç duymadığımız kim

[0:34:06.840] bilir kaç vaka var. İşte asıl endişe verici olan da bu. Bunu söylememin

[0:34:11.800] nedeni şu. İnsanların biraz daha bilinçli olmasını istiyorum. Çünkü

[0:34:16.720] biliyorsun birçok insan çaresiz. Alzheimer hastaları için bir çözüm

[0:34:21.200] arıyorlar. Otizmli çocukları için bir çare arıyorlar. Ve evet mikrobiyom

[0:34:26.119] dünyasında büyük bir umut var. Ama ben yine de temkinli ilerlemek gerektiğini

[0:34:30.520] söylüyorum. Çünkü mikroplar bizim ruh halimizi belirleyen, sağlığımızı

[0:34:35.919] şekillendiren şeyler. Onları kaybettiğimizde hastalanıyoruz. Ama aynı

[0:34:40.760] zamanda şunu da unutmamak lazım. Mikroplar insanlığı da yok edebilir.

[0:34:45.879] Covid'de bunu yaşadık. O yüzden mikroplarla oynamak, mikrobiyomu

[0:34:50.599] değiştirmek, nakiller yapmak, bunların hepsi bir yönüyle tehlikeli, dikkatli

[0:34:56.119] olmak zorundayız. Çünkü sorun şu, senin de en başta söylediğin gibi İstanbul'un

[0:35:01.839] kendine özgü bir mikrobiyomu var. Şimdi ben Amerika'da okuyan bir üniversite

[0:35:08.000] öğrencisinin mikrobiyomunu alıp sana nakletirsem, sen hala İstanbul'da

[0:35:12.880] yaşarken senin bu ortama uyum sağlama gücünü bozmuş olmaz mıyım? Amazon

[0:35:18.320] ormanlarında yaşayan kadın örneği gibi düşün. sınav stresi yaşayan, sürekli

[0:35:23.440] baskı altında olan, kaygılı Harvard'lı bir üniversite öğrencisinin

[0:35:27.839] mikrobiyomunu alıp Amazon'da yaşayan bir kadına verir miyim? O kadın çevresine ve

[0:35:33.800] mikroplara dayanıklı güçlü bir mikrobiyom sayesinde hayatta kalıyor.

[0:35:38.320] Eğer ona zayıflamış, tükenmiş bir mikrobiyomu verirsen Amazon gibi bir

[0:35:43.320] ortamda sonunda onu öldürmüş olursun. Çünkü maruz kaldığı mikroplarla baş

[0:35:48.040] edemez, direnç gösteremez. İşte bu yüzden bu işte umut kadar dikkat de

[0:35:52.760] şart. Çok ilginç bir hikaye anlatmıştın.

[0:35:55.480] Torunun bağırsak mikrobiyotasını büyükanneye ya da büyük babaya verdiğini

[0:35:59.560] söylemiştin ve ondan sonra torununun sevdiği yiyecekleri canlarının çekmeye

[0:36:04.160] başladığını anlatmıştın. Gerçekten çok ilginç.

[0:36:07.720] Esra gerçekten çok iyi araştırma yapmışsın bu podcast için. Bu aile

[0:36:12.400] içinden yapılan ilk dışkı nakil vakasıydı ve metastatik mezoteroma

[0:36:16.520] hastasıyla ilgiliydi. Hastanın eşi bana başvurmuştu. Ailesinde de çok sayıda

[0:36:21.160] doktor vardı. Bu vaka için FDA'ya sunduğum ilk D başvurusu buydu. Yani

[0:36:27.079] araştırma kapsamında özel izin gerektiren bir uygulamaydı. E bu nakil

[0:36:31.119] için onayı sadece 24 saat içinde alabildim. O dönemde son çare olarak

[0:36:36.280] uygulanan tedavilere izin veren bir düzenleme üzerinden ilerlemiştik ve

[0:36:41.040] süreç çok daha hızlıydı. Günümüzde aynı tür özel izinleri almak çok daha uzun

[0:36:45.880] sürüyor. Bazen 3 ila 5 yıl bile alabiliyor. Ama metastatik mezotelyoma

[0:36:50.680] olan bu vakada beni asıl şaşırtan şey şuydu. Büyükannenin bir anda tavuk

[0:36:55.560] nugget canı çekmeye başlamasıydı. Covid konusuna geçelim. Çünkü ben

[0:37:00.680] araştırma yaparken farklı insanlarla ve seninle konuşurken şunu fark ettim. Ne

[0:37:06.520] zaman bir aşı yapıldığında sizin aşıya bağlı hasar dediğiniz durumlarda

[0:37:11.720] bifidobakterilerin her seferinde biraz daha azaldığını görüyorsunuz.

[0:37:16.359] Aşılama öncesi ve sonrası erken dönen verilere baktığımızda şunu fark ettik.

[0:37:21.800] Bifidobakteriler ciddi şekilde azalıyor, adeta yok oluyor. Sonra bu

[0:37:26.680] bifidobakterilere daha yakından baktığımızda bu durumun mikrobiyomu

[0:37:31.160] etkilemeye devam ettiğini gördük. zamanla öğrendiğimiz ve aslında

[0:37:35.839] yayımlamamız gereken ama ne yazık ki yayınlarla ilgili bazı sıkıntılar

[0:37:39.880] yaşadığım bir şey var. Birçok insan aşılamayı bıraktıktan sonra bu

[0:37:44.880] bakterileri yeniden çoğaltabiliyor ve tekrar direnç kazanabiliyor. Yani

[0:37:49.720] mikrobiyomda bir yeniden uyum süreci yaşanıyor. Bağışıklığın merkezinin

[0:37:54.560] bağırsak olduğunu biliyoruz ve bu süreç aslında bizim kontrolümüzde değil.

[0:37:59.280] Bağırsaklar kendilerini yeniden dengelemek için ne yapmaları gerekiyorsa

[0:38:04.280] onu yapıyor. Bunu da bize bazı sinyaller vererek anlatıyor. Mesela lahana turşusu

[0:38:09.800] ye, ekşi mayalı ekmek ye, sistemini sakinleştir der gibi. O yüzden

[0:38:15.119] bağırsaklarımızla biraz daha sezgisel bir ilişki kurmamız gerekiyor. Benim

[0:38:19.839] insanlara söylediğim bir numaralı şey şu: Stresi bırak, öfkeyi bırak. Sadece

[0:38:25.160] iyi mikropları büyütmeye odaklan. Bana göre en önemlisi bu. İnsanlar bunu

[0:38:30.680] yaptığında şunu fark ediyorlar. Hiçbir ekstra şeye gerek kalmadan sadece stresi

[0:38:36.400] azaltarak, doğada yürüyüşe çıkarak, doğru ve temiz besinler yiyerek

[0:38:41.440] kendiliğinden daha iyi hissetmeye başlıyorlar. Çünkü ben minimalisti

[0:38:46.119] biriyim. Hap almayı sevmem. Sürekli aşı olmayı sevmem. 3 ayda bir aşı olmak

[0:38:52.319] zorunda kalmak. Hayatta kalabilmek için çevreden korkmak. Dışarı çıkmaktan

[0:38:57.480] çekinmek bana gerçekten çok saçma geliyordu. Covid döneminde Malibu'daki

[0:39:01.880] plajları kapattıklarında biz kafayı mı yedik? Dedim kendi kendime. Yani kum

[0:39:07.119] zaten tuz, deniz suyu tuzlu. Bak sana bir şey anlatayım. O dönem New

[0:39:11.720] York'ta yaşıyordum. 3 yıl önce geri taşındım ama Covid zamanında New

[0:39:16.160] York'taydım. Psikolog olduğum için sağlık çalışanı sayılıyordum. O yüzden

[0:39:20.760] aşı olan ilk kişilerden biri oldum. Hepimiz çok heyecanlıydık. Ben 3,5 doz

[0:39:25.920] Moderna aşısı oldum. Yaklaşık 2 yıl önce podcast dünyasına girmeye başladım.

[0:39:31.560] Sonra tekrar A4M toplantılarına gitmeye başladım ve orada gördüklerim beni

[0:39:36.720] gerçekten şoke etti. Aşı olmamış onca doktor vardı. Mindy P'le konuştum aşı

[0:39:42.560] olmamıştı. Elizabeth Yörter'ile konuştum o da aşı olmamıştı. Ve ben gerçekten

[0:39:48.440] şaşkına döndüm. Bir baktım ki aslında aşıya inanmayan ve buna rağmen aşı

[0:39:54.839] olmadan hayatına devam edebilen koca bir sağlık çalışanı grubu varmış. Oysa biz

[0:40:01.359] toplumun geneli olarak aşı olmayan insanlara deli muamelesi yapıyorduk.

[0:40:06.920] Bunları duyduğumda gerçekten sarsıldım. Çünkü ben koşarak gidip dört doz

[0:40:12.280] yaptırmıştım. Senin tarafında ise Covid sürecinde başına pek çok şey gelmiş.

[0:40:18.160] Üstelik çok da kötü muamele gördüğün anlaşılıyor. Senato'daki konuşmanı da

[0:40:22.880] izledim. Instagram'ında paylaştığın gerçekten çok etkileyiciydi. İstersen o

[0:40:29.040] dönemleri biraz paylaşır mısın? Çünkü insanların ne yaşandığını gerçekten

[0:40:34.200] anlaması çok önemli. Bence o dönemler ben hep şunu söylerim.

[0:40:39.960] Tanrı sana engeller koyuyorsa bu aslında seni bir savaşçı olarak eğitmek içindir.

[0:40:46.079] Benim için de bu bedenime ne koyacağıma kendim karar verme özgürlüğünü isteyen

[0:40:51.920] bir savaşçı hekim olarak olgunlaşma süreciydi. Aynı zamanda bu aşıların

[0:40:57.920] arkasındaki gerçek bilimi anlamak ve gerçek verileri görmek istiyordum. Şunu

[0:41:03.480] unutma ben aşıları piyasaya kazandıran kişiyim. Gerçekten söylüyorum. aşıların

[0:41:09.680] piyasaya çıkmasına katkı sağladığım onlarca klinik çalışmada yer aldım. Yani

[0:41:15.520] bu işin içinden gelen biriyim. Ama klinik çalışmalara seçilmediğimizde

[0:41:20.560] ki muhtemelen sebebi şu. Ben çok dikkatli bir hekimim. Eğer ciddi bir yan

[0:41:25.680] etki görürsem ilk yapacağım şey FDA'yi arayıp burada ciddi bir yan etki var

[0:41:31.560] demek olur. Şu anda araştırma dünyasında şöyle bir eğilim var. Evet efendim.

[0:41:36.760] Tabii efendim diyen merkezlerle çalışıyorlar. Yani deneyi yap, veriyi

[0:41:41.920] gönder, sesini çıkarma. Ben hiçbir zaman öyle biri olmadım. Bir şey görüyorsam

[0:41:47.760] bunu söylerim. Pandemi boyunca gördüklerimi özellikle vurgulamak

[0:41:51.720] istiyorum. Bunlar benim kendi gözlerimle gördüğüm şeylerdi. Oksijen satürasyonu

[0:41:57.640] çok düşük olan bir hastanın uyguladığımız tedaviyle toparladığını

[0:42:02.000] gördüm. Belki bir kez olsa mucize dersin ama bunu yüzlerce kez tekrar tekrar

[0:42:07.839] gördüğünde ve oksijeni düşen hastalar tedaviyle düzelip hastaneye gitmeden,

[0:42:13.599] oksijen bile verilmeden hayatta kaldığında durup şunu diyorsun. Bir

[0:42:18.119] dakika. Neden kimse bunu takip etmiyor? Biz sahadaydık. En ön saftaydık.

[0:42:24.040] Hayatımızı riske atıyorduk. Peki neden kimse bizim yaptığımızı takip etmiyordu?

[0:42:29.240] Bu bana gerçekten akıl almaz geliyordu. Benim böyle düşünmemin bir sebebi de şu.

[0:42:34.480] İlaç endüstrisinden gelen bir eğitimim var. Yüzlerce klinik çalışma yaptım. Bu

[0:42:39.960] arada kız kardeşlerim de öyle. Hepimiz soru sorarız. Mesela kız kardeşim Lidya

[0:42:45.960] Azen. İvermektin'i piyasaya kazandıran hepatit C için Harmoniyi geliştiren

[0:42:51.480] kişi. O da aynı soruları soruyordu. Burada ne oluyor? Neden biz klinik

[0:42:56.599] çalışmalara seçilmiyoruz? Ne saklanıyor? Hayvan deneyleri neden sadece bir

[0:43:01.640] haftalık yapıldı? Neden devam edilmedi? Pandeminin ortasında plasebo grubu neden

[0:43:07.280] kaldırıldı? O çalışma devam etmeliydi. Sonuçta şuna geldik. Aşı olmayan

[0:43:12.839] doktorlar bir anlamda kontrol grubu oldu. Aşı olmayan insanlar da kontrol

[0:43:17.720] grubu oldu. Ben pandemiden önceki mikrobiyom verilerine sahibim. O

[0:43:22.559] zamanlar bol miktarda bidobakteri vardı. Mikrobiyom çok daha çeşitliydi. Sonra

[0:43:28.200] bunun giderek fakirleştiğini gördüm. Bifidobakterilerin kaybolduğunu gördüm.

[0:43:33.599] Özellikle aşıya bağlı hasar yaşayanlarda ve long Covid yaşayanlarda

[0:43:38.119] büfidobakterilerin neredeyse tamamen yok olduğunu gördüm. Eee ama long Covid

[0:43:43.359] yaşayanların çoğu da aşılıydı. O zaman ister istemez şu soruyu sormak

[0:43:48.480] zorundasın. Burada ne oluyor? Ben neden sansürlendim? makalelerim neden geri

[0:43:54.520] çekildi? Bir hipotez neden geri çekilir? İşte benim bütün itirazım da tam olarak

[0:44:00.880] bu noktada başlıyor. Çünkü gerçekten işe yarayan bazı ilaç

[0:44:06.920] kombinasyonları bulmuştun. Peki bunlar neydi?

[0:44:10.280] Birden fazla kombinasyon geliştirdim. Mesela hidroksiklorokin, azitromisin, C

[0:44:14.000] vitamini, D vitamini ve çinko içeren bir kombinasyonum vardı. Bu benim

[0:44:17.359] patentimdi. Bunu Nisan 2020'de clinicaltrials.gov'da başlattım. Sonra

[0:44:21.160] doktor Birodi ile birlikte Ivermektin, Doxisiklin ve Çinko kombinasyonunu

[0:44:24.440] geliştirdik. Aslında Ivermctdin'e bakma fikri Doktor Birody'ye aitti.

[0:44:28.440] O kombinasyonu biliyorum. Çünkü Robin bunu yazın benimle paylaşmıştı. Kız

[0:44:33.599] kardeşimde Covid olmuştu. Annem de kız kardeşim beni dinledi. Annem dinlemedi.

[0:44:39.800] Kız kardeşim senin söylediğin o ikinci kombinasyonu uyguladı.

[0:44:44.319] Ivermektin dokxisiklin ve çinko kombinasyonuna biz Ziverdx adını verdik.

[0:44:48.680] Bu tedavileri klinik çalışmalar kapsamında piyasaya sokmaya

[0:44:51.960] çalışıyorduk. Çünkü bu ilaç protokollerini FDA'ya sunmak için bir

[0:44:56.359] başvurusu yazmıştım. Ama sonra şöyle bir şey oldu. Hasta bulamadık. Bu benim için

[0:45:00.880] inanılmaz bir durumdu. Çünkü ben klinik çalışmaları piyasaya kazandıran kişiyim.

[0:45:05.079] Normalde bir klinik çalışma yaptığında Facebook'a bir ilan verirsin ve sedef

[0:45:09.240] hastalığı olan 20 kişi hemen çalışmaya katılır. Covid'in tam ortasında ise tek

[0:45:13.599] bir hasta bile bulamadık. Hastalara ulaşabildiğimiz tek yol başka

[0:45:17.200] doktorların bize hasta yönlendirmesiydi. Bu arada Robin Rose da benim mikrobiyom

[0:45:21.760] ekibimde olan doktorlardan biri. Verileri benimle birlikte gördü. Long

[0:45:25.920] Covid hastalarını incelemek için kendi laboratuvarında progena biyome

[0:45:29.880] testlerini kullandı ve buna göre kendi tedavi protokolünü geliştirdi. İşte

[0:45:34.280] benim istediğim şey tam olarak bu. Doktorların hastalarına gerçekten fayda

[0:45:38.640] sağladığını düşündükleri tedavi protokollerini geliştirmelerini

[0:45:42.040] istiyorum. Sonra da dönüp laboratuvar verileriyle şunu söyleyebilmelerini,

[0:45:46.520] "Evet bu işe yaradı. Çünkü şunu yaptım, bunu yaptım ve bunun onların kendi

[0:45:50.839] inovasyonu haline gelmesini istiyorum. Ben tıbbı yeniden bir sanat haline

[0:45:55.160] getirmek istiyorum. Doktorların tekrar üretmesini, yeniden düşünmesini, ucuz ve

[0:46:00.000] erişilebilir ilaçları bir araya getirip yeni çözümler geliştirebilmesini

[0:46:03.880] istiyorum. Şunu söyleyeyim. Gelecekte tablo tam olarak şöyle olacak. senin

[0:46:07.680] gibi bir hasta kliniğime gelecek ve ben diyeceğim ki Esra sende A, B ve C eksik

[0:46:13.319] ama FGH aşırı çoğalmış. Biz gidip FGH'yı azaltacağız. Sonra sana A, B ve C'yi bir

[0:46:19.319] de bir mikrop konsorsiyumu olarak yoğurtla birlikte vereceğiz ve sen bunu

[0:46:22.680] kullanacaksın. Gelecek bu. Bu arada mikrobiyomu yönlendirmekten

[0:46:26.480] bahsettiğimizde benim tam olarak yaptığım şey de bu. Her bir ürünün tek

[0:46:30.119] ne işe yaradığını anlamaya çalışıyorum. Mesela C vitaminin bifido bakterileri

[0:46:35.240] artırdığını artık biliyoruz. Evet, bu gerçekten de çok ilginç bir şey

[0:46:44.200] ama bu kalıcı olmuyor yani tutunmuyor. O yüzden ya bunu sürekli devam ettirmen

[0:46:48.800] gerekiyor ya da takip etmen gerekiyor. Neden tutulmadığını anlaman lazım. Çünkü

[0:46:53.680] 24 saat içinde artış görüyoruz. Bir de şunu keşfettik. Ivermektin de bifido

[0:46:58.800] bakterileri 24 saat içinde artırıyor. Eğer artırmıyorsa o zaman şu soruyu

[0:47:03.800] sorman gerekiyor. Hasta başka ne yapıyor da bifidobakterileri öldürüyor. Ama 24

[0:47:08.920] saat içinde bir artış görüyorsan ve aynı anda hastanın da kendini daha iyi

[0:47:13.160] hissettiğini görüyorsan elinde iki güçlü veri oluyor. Klinik olarak iyileşme var

[0:47:18.079] ve mikrobiyomda özellikle bifidobakterilerde düzelme var. Bu da

[0:47:22.559] sana şunu dedirtiyor. Tamam. İvermektin burada böyle çalışıyor. Bu uzun vadede

[0:47:28.319] mutlaka işe yarayacağı anlamına gelmiyor. Herkes de işe yarayacağı

[0:47:32.839] anlamına da gelmiyor. İvermektin'le etkileşime giren, onun etkisini bozan

[0:47:38.160] ilaçlar var. Zaten Ivermektin, dokisiklin ve çinko protokolünü yazarken

[0:47:44.680] hastaların kesinlikle kullanmamasını istediğimiz 3 sayfalık bir ilaç listesi

[0:47:49.240] hazırladık. Ama şunu bir kere anlamamız gerekiyor. Ne zaman bir şey alırsan

[0:47:53.760] mesela uyumak için melatonin gibi bu başka bir ilacın yapmaya çalıştığı

[0:47:58.839] etkiyi bozabilir. Aslında tıbbın sanatı tam olarak burada başlıyor. Bütün bu

[0:48:03.839] ilaçlara, bitkilere, vitaminlere bakıp şunu söylemek, bu hastayı biraz bundan,

[0:48:09.319] biraz şundan, biraz da bundan vererek nasıl toparlayabilirim? Bir aile

[0:48:14.079] hekiminin hastalarını tedavi ederken yaptığı şey de aslında tam olarak bu.

[0:48:18.640] hastaya bir bütün olarak bakar. Bu hastamın diyabeti var, kolesterolü

[0:48:23.520] yüksek, tansiyonu var, der. Tansiyon ilacı verir, kolesterol ilacı verir,

[0:48:28.319] diyabet ilacı verir. Yani aslında bir ilaç kombinasyonuyla tıbbın sanatını

[0:48:33.880] uygular. Şimdi işin aslına bakarsan bu konsorsiyumların da değerlendirilmesi

[0:48:39.280] gerekir. Çünkü kimse bu ilaçların hepsini birlikte alıp placebo kontrollü

[0:48:45.200] çalışmalarla tek incelemiş değil. Amafda her doktorun muayenehanesine girip her

[0:48:51.400] kombinasyonu, her bitkiyi, her vitamini tek tek denetleyecek olsaydı bu iş asla

[0:48:57.400] bitmezdi. Bu da zaten mantıksız olurdu. O yüzden bir hekimin yapabileceği en iyi

[0:49:03.240] şey şu: Elinden gelenin en iyisini yapmak. Nasıl yönlendirebileceğine,

[0:49:09.319] nasıl iyileştirebileceğine bakmak. Yapabileceğin şey bu kadar. Şunu çok net

[0:49:14.599] söyleyebilirim. Bozulan bir şeyi yeniden onarmak hiç kolay değil. Benim bütün

[0:49:20.520] amacım da şu aslında. Neyi bozuyoruz, ne yıkıma yol açıyor? Bunu sormaya başlamak

[0:49:26.440] ve önce yıkımı durdurmak. Çünkü sorun şu: Yıkımı durdurmadan yeniden inşa

[0:49:32.119] edemezsin. Bir soru soracağım. Şöyle bir şey mi bu?

[0:49:36.040] İster aşıdan gelsin ister Covid'in kendisinden bu spike proteinler sanki

[0:49:40.440] vücutta kalıyor. Ben ikisini de yaşadım ve sanki hala içimde duruyorlar belli

[0:49:45.319] ki. Mesela benim durumumda bağırsaklarımda saklanıyorlar. İnsan

[0:49:49.880] gerçekten şunu soruyor. Peki bundan nasıl kurtuluyorsun? Bunu vücuttan nasıl

[0:49:54.520] atıyorsun? Bu zor bir mesele ama bu konuda

[0:49:57.480] gerçekten çok iyi işler yapan pek çok doktor var. Mesela Robin Rose bunlardan

[0:50:02.319] biri. Peter McCallock başka biri. Pierre Corry de öyle. Her biri kendi yolunda,

[0:50:07.440] kendi yaklaşımıyla bir şeyler geliştiriyor. Ama bunlar henüz herkesin

[0:50:11.400] benimsediği şeyler değil. Ben de kendi yaptığımı yapıyorum ama bunu dünyaya

[0:50:15.799] herkes böyle yapsın diye dayatmak istemiyorum. Çünkü ben tıbbın

[0:50:19.599] uygulanışına, tıbbın sanatına inanıyorum. Yani hastanın hikayesini

[0:50:23.799] dinlemeye, gerçekten anlamaya. Mesela hastam alkol kullanıyor mu? Çünkü hala

[0:50:28.880] bir kadeh alkolle bağırsaktaki iyi bakterileri öldürmeye devam ediyorsan

[0:50:33.640] kolonundaki o zararlı şeylerden kurtulup iyi bakterileri artırmayı bekleyemezsin.

[0:50:39.079] Yani temelde yaptığın şey iyi olanları güçlendirip çoğaltarak içerideki

[0:50:42.640] spike'ları, kötü şeyleri ve ne varsa onları temizlemeye çalışmak.

[0:50:46.280] Bu antibiyotik kullanmak gibi bir yaklaşım değil.

[0:50:49.119] Hayır ben aslında tam olarak bunu yapıyorum. Bana gelen insanlar zaten

[0:50:53.520] herkese gitmiş oluyor. Robin'e gitmişler. Peter'a gitmişler. PR'ye

[0:50:57.400] gitmişler. Akademide çalışan pek çok doktora da gitmiş oluyorlar. Çünkü bu

[0:51:01.880] konuda akademik düzeyde çalışan çok sayıda hekim var. Ben genelde şöyle

[0:51:06.480] yapıyorum. Oturup bakıyorum, hastanın hikayesini dinliyorum. Mikrobiyomuna

[0:51:11.160] bakıyorum. Sonra elimden geldiğince toparlamaya çalışıyorum. Ama şunu

[0:51:15.960] özellikle istemiyorum. Tüm dünyayı etkileyeyim. Herkes aynı şeyi yapsın.

[0:51:21.680] İnsanlar bana sürekli şunu soruyor. En iyi yoğurt hangisi? Şu ne? Bu ne? Ben

[0:51:27.319] milyonlarca insanın aynı yoğurdu yemesini istemiyorum. Belki gelecekte

[0:51:32.040] bazı şeyler için konuşabilirim. Mesela vitaminlerle ilgili bazı şeyler fark

[0:51:36.799] ettim. İleride çıkıp şunu diyebilirim. Bakın, örneğin sığır kaynaklı

[0:51:41.920] immoglobulinleri test ettim. Kendi gözlerimle gördüm. Bazı hastalıklarda

[0:51:47.079] bazı insanlara gerçekten fayda sağlıyor. Ama hangi hastalıklar olduğunu

[0:51:51.760] söyleyemem. Çünkü ne yazık ki klinik çalışmalar yapılmadan hiçbir iddiada

[0:51:56.640] bulunamazsın. Ama şunu söyleyebilirim. Sığır immünoglobulinlerinin

[0:52:01.880] yani bağışıklık proteinlerinin mikrobiyom üzerinde bazı faydaları

[0:52:06.480] olduğunu gözlemledik. Buna net bir şekilde kefil olabilirim. Aynı şekilde C

[0:52:12.119] vitamini, D vitamini ve çinkoun da bir şeyler yaptığını gördük. Ama bazı

[0:52:16.680] insanlar çinko'yu fazla kaçırıyor. O yüzden hastalara verebileceğim en iyi

[0:52:20.839] tavsiye şu: Vitamin seviyelerinizi ölçtürün. Çinko, bakır, selenyum. Ben

[0:52:26.400] her zaman önce tanıya inanırım. Hastalar bana geldiğinde de böyle yaparım. Önce

[0:52:31.280] hikayelerini dinlerim ama aynı zamanda kapsamlı bir kan tahlili isterim. Bakır,

[0:52:37.119] selenyum, B vitaminleri, D vitamini, kalsiyum, magnezyum. Bunların hepsi

[0:52:42.440] nerede olduğunuzu görmek için önemli. Yani önce iyi bir kan tahlili, iyi bir

[0:52:47.480] değerlendirme, sonra da bunu bağırsak örneği testleriyile birlikte ele alırım.

[0:52:53.000] Şimdi artık şu noktaya geldik. Bu mikroplar neyle besleniyor? Onları

[0:52:56.960] artırmak için nasıl beslemeliyiz? İyi mikroplara zarar vermeden sorunlu

[0:53:01.319] olanları nasıl azaltabiliriz? Benim girmek istediğim dünya tam olarak

[0:53:04.960] burası. İlaç sektörünü de bu alana yönlendirmek istiyorum. Aynı zamanda

[0:53:09.240] ilaç firmalarının artık klinik çalışmalarda mikrobiyomu da hesaba

[0:53:13.160] katmasını istiyorum. Çünkü düşün kron hastalığı için bir biyolojik tedavi

[0:53:17.520] geliştiriyorsun. Peki bu ilaç mikrobiyoma ne yapıyor? İyileştiriyor mu

[0:53:21.720] yoksa hiçbir etkisi yok mu? Bir de şu soru var. O biyolojik tedaviye yanıt

[0:53:26.119] vermeyen hastalar için beslenme ile ilgili bir şey eklenebilir mi? Bu

[0:53:29.880] hastaların krohnunu ya da inflamatuar bağırsak hastalığını daha iyi

[0:53:33.760] yönetmelerine yardımcı olacak bir beslenme yaklaşımı geliştirilebilir mi?

[0:53:37.359] İşte bence artık bakmamız gereken yer tam olarak burası.

[0:53:41.480] Anladım. Yani bir yandan da insanları uyarıyorsun. Ben mesela sindirim

[0:53:46.799] enzimlerini yıllardır kullanıyorum. Açıkçası neden başladığımı bile

[0:53:50.640] hatırlamıyorum. Çok iyi bir doktor olan bir arkadaşım önermişti. Ben de yaklaşık

[0:53:56.000] 15 yıldır kullanıyorum. Bir de probiyotik alıyordum. Sonra seni

[0:54:00.240] dinlerken şunu söylediğini duydum. Bütün bu ekstra takviyeleri almak bir noktadan

[0:54:05.720] sonra vücudun kendi işini yapmasını durduruyor. Olabilir.

[0:54:09.440] Olabilir. Ben öyle düşünüyorum ama tekrar söyleyeyim bu benim hipotezim.

[0:54:13.359] Yaklaşık 30 yıldır gastroenteroloğum. Evet neredeyse 30 yıldır ve şunu

[0:54:17.920] rahatlıkla söyleyebilirim. Bana karın ağrısıyla gelen özellikle nedeni tam

[0:54:22.920] belli olmayan, mide ağrıları yaşayan hastalarda bunu çok görüyorum. Bu

[0:54:27.520] hastalar genelde her şeyden geçmiş oluyor. Endoskopi, kolonoskopi,

[0:54:31.920] tomografi, her şey yapılmış. Enzim değerleri de tamamen normal çıkıyor. Ama

[0:54:37.520] yine de bu hastalarda kronik pankreatit dediğimiz bir durum olabiliyor. Bu

[0:54:41.559] hastalığı teşhis etmek gerçekten çok zor. Hatta kronik pankreatitin bizim

[0:54:46.079] mevcut yöntemlerle yakalayamadığımız bir hasta grubu var. Ve ben çoğu zaman bunun

[0:54:51.200] nedeninin şu olabileceğini düşünüyorum. Bu insanlara yıllarca dışarıdan enzim

[0:54:55.720] vermişiz. Bu da pankreasın kendi enzimlerini üretme kapasitesini

[0:55:00.240] baskılamış olabilir. Sonuçta pankreas kendi kendini yıpratan, adeta kendine

[0:55:05.280] zarar veren bir hale geliyor. Ben Malibu'da çalışıyorum ve yıllar boyunca

[0:55:09.839] akupunkturcular, kayropraktikler bana hasta olarak geldi ve hepsinde ortak

[0:55:14.880] olan bir şey vardı. Hepsi sürekli enzim kullanıyordu. Enzimleri kestiriyorsun.

[0:55:20.440] Bağırsaklarını yeniden destekliyorsun ve toparlıyorlar. O zamanlar daha

[0:55:24.960] mikrobiyomla falan uğraşmıyordum bile. Daha çok doğal yöntemlerle

[0:55:29.240] ilgileniyordum. Çünkü ben zaten hep böyleydim. Doğu tıbbıyla batı tıbbını

[0:55:33.960] birlikte kullanmayı seviyorum. Eee, muhtemelen mali bu da olmamın sebebi de

[0:55:38.319] bu. Çünkü buradaki hastalar illa antibiyotik ya da ilaç istemiyor.

[0:55:42.880] Kendilerini toparlamak, iyileşmek ve hayatlarına geri dönmek istiyorlar.

[0:55:47.599] Benim hep yenilik üretmem gerekti. Zaten yıllardır klinik çalışmaların içinde

[0:55:51.960] olmamın nedeni de bu. Hastalarım için hep işin en güncel, en ileri tarafında

[0:55:56.160] olmak istedim. Çünkü benim hasta kitlem bunu istiyor. Alışılmış şeyleri değil,

[0:56:00.559] yeni ve farklı çözümleri arıyorlar. Mesela kron hastalığında biyolojik

[0:56:04.680] ilaçları istemiyorlar. Sürekli geçici çözümlerle idare etmek istemiyorlar. Her

[0:56:09.480] 6 haftada bir doktora gidip aynı döngüyü yaşamak istemiyorlar. Bu yüzden ben daha

[0:56:14.200] mesleğin başında gastroenterolog olarak biraz da fonksiyonel ve doğal tıp

[0:56:18.440] tarafına kaydım. Sanırım bu bakış açısı tıbbı biraz daha farklı görmemi sağladı

[0:56:23.760] ve bugün geldiğim noktada şunu çok net görüyorum. Enzimleri gerçekten

[0:56:27.960] gereğinden fazla kullanıyoruz. Bir gün kızımı arabayla okula bırakıyordum.

[0:56:31.960] Arkadaşlarından biri bana probiyotik alıyorum dedi. Ben de hasta mısın? Bir

[0:56:36.520] şikayetin var mı diye sorunca hayır dedi. Annesi iyi gelir. Diye vermiş. O

[0:56:41.119] an içimden şunu düşündüm. Eğer sağlıklıysan neden bir şeyleri

[0:56:44.760] kurcalayasın ki? Ve gerçekten ona şunu söyledim. Probiyotik alma. Sen iyisin,

[0:56:49.440] sağlıklısın. Benim hep söylediğim şey şu. Eğer sağlıklıysan, ne yapıyorsan

[0:56:53.839] aynen devam et. Seni sağlıklı yapan şey zaten o. Ama eğer bir sorun varsa,

[0:56:58.920] kafanın içi bulanıksa, uyuyamıyorsan, mide bulantın varsa, sürekli

[0:57:03.480] kaygılıysan, ishal ya da kabızlık yaşıyorsan işte o zaman durup düşünmen

[0:57:07.799] gerekiyor. Ben neyi değiştirebilirim? Yemekleri sindiremiyorsan o zaman

[0:57:12.240] gerçekten bir şeylere bakmanın, bir şeyleri yeniden ele almanın zamanı

[0:57:16.319] gelmiş demektir. Bağırsak mikrobiyom testi yaptırmadan da

[0:57:20.960] insanın bağırsaklarında ya da iyi bakterilerinde bir sorun

[0:57:25.400] olduğunu anlayabileceği yollar var mı? Bence ilk bakman gereken şey belirtiler.

[0:57:30.920] Mesela şu sıralar çok sayıda Parkinson hastasıyla çalışıyorum. Çünkü Parkinson

[0:57:36.079] için aile içi mikrobiyota nakline yönelik FDA düzeyinde bir protokol

[0:57:41.440] geliştiriyoruz. Otizm için olanı zaten onaylandı. Parkinson hastalarında şunu

[0:57:47.240] çok net söyleyebilirim. Hikayelerini dinlediğimde neredeyse hepsi bana şunu

[0:57:52.200] söylüyor. Doktor Hazım, ben 20 yıldır kabızım.

[0:57:56.559] Yani mesele aslında bağırsakta başlıyor. O yüzden bağırsaklarınızı dinleyin.

[0:58:02.400] Hazımsızlık, karın ağrısı, mide bulantısı, gaz, şişkinlik, ishal,

[0:58:08.480] kabızlık. Bunlar başlangıç sinyalleri. Hatta nörolojik şikayetleri olan

[0:58:13.720] insanlarla konuştuğunda büyük çoğunluğu sana şunu söyler: "Önce mide bağırsak

[0:58:19.480] sorunlarım başladı. Otizmli çocukların anneleriyle konuştuğunda da aynı şeyi

[0:58:24.760] duyarsın. Çocuğum keçi pisliği gibi kaka yapıyor. İs hali var, çok gazı var,

[0:58:31.119] karnı hep şiş. O yüzden hastanın hikayesini dinlemek çok önemli. Yani bir

[0:58:37.079] dışkı testine geçmeden önce yapılacak ilk şey kişinin hikayesini dinlemek.

[0:58:42.720] İkinci şey de tuvalette gördüklerin. Dışkı normal mi yoksa yağlı gibi mi

[0:58:47.720] duruyor? Rengi değişmiş mi? Mesela yeşil ya da kırmızı mı? Kan var mı? klozetin

[0:58:53.680] içinde yağlı bir tabaka kalıyor mu? Bunların hepsi önemli işaretler aslında.

[0:58:58.559] Bunlara baktığında çoğu zaman test yaptırmadan bile bir şeylerin yolunda

[0:59:03.760] gitmediğini anlayabiliyorsun. Yani vücut sana zaten bir sorun var diye sinyal

[0:59:09.240] veriyor. İşte bu noktada bir doktora danışmak gerekiyor. Çünkü bazı

[0:59:13.839] durumlarda artık testlere ihtiyaç duyarsın. Mesela ben pankreas enzimi

[0:59:19.359] kullanmaya başlamadan önce mutlaka bir gastroenterologla görüşülmesini

[0:59:24.200] öneririm. Mümkünse fonksiyonel yaklaşımla çalışan mikrobiyom konusuna

[0:59:29.960] hakim bir gastroenterolog olmalı. Zaten biz de böyle doktorlardan oluşan bir

[0:59:35.359] liste hazırlamayı planlıyoruz. Ben buna mikrobiyom ekibi diyorum. Umuyorum ki

[0:59:41.400] 2026'da insanlar bu konulara gerçekten hakim, A4M ve Lats gibi toplantılara

[0:59:48.240] katılmış, bakış açısını genişletmiş doktorlara kolayca ulaşabilecek. Çünkü o

[0:59:53.839] doktor önce şuna bakar. Sende kronik pankreatit var mı? Akut bir sorun var

[0:59:58.920] mı? Gerçekten pankreas enzimine ihtiyacın var mı? Bunları netleştirmek

[1:00:03.880] çok önemli. Son bir soru. Sağlıklı bir bağırsak için

[1:00:07.440] neler yapmak gerekiyor? Yani senin söylediğin yürüyüşe çıkmak, meditasyon

[1:00:11.160] yapmak gibi şeylerin dışında özellikle beslenme açısından neler önemli?

[1:00:16.039] Beslenme tarafında ben yoğurt konusunda oldukça ısrarcıyım ama bu yoğurdun illa

[1:00:21.200] içinde özel mikroplar olması gerekmiyor. İyi bir çiftlikten gelen, gerçekten

[1:00:26.480] temiz ve özenli üretilmiş bir yoğurt fazlasıyla yeterli. Özellikle

[1:00:30.680] rejeneratif tarım yapan çiftliklerden gelen ürünler çok değerli. Kimin

[1:00:35.039] ürettiğini bildiğin yerlerden alışveriş yapmaya çalış. Etiğini nereden aldığını

[1:00:39.920] bil, sebzeni nereden aldığını bil. Çünkü bir ürünün üzerinde organik yazıyor

[1:00:44.839] olması gerçekten organik olduğu anlamına gelmiyor. Kaç kere etikete bakıyoruz,

[1:00:49.920] organik yazıyor ama çevirip arkasına baktığında içine eklenmiş bir sürü şey

[1:00:54.880] görüyorsun. Bunların hiçbiri organik değil. Bir de şuna dikkat etmek

[1:00:58.319] gerekiyor. Organik gıdaların da bir zaman çizelgesi var. Mesela çiğ süt. Çiğ

[1:01:03.440] süt pastörize edilmediği için içinde çok fazla mikrop barındırıyor. Bu mikroplar

[1:01:08.720] özellikle mikrobiyomu zaten bozulmuş birinde sorun yaratabiliyor. O yüzden

[1:01:12.920] dikkatli olmak lazım. Yani doğal diye her şeyi sınırsızca tüketmek doğru

[1:01:17.240] değil. Çiğ sütü mesela alıp bir hafta bekletmek iyi bir fikir değil.

[1:01:21.440] Marketlerde satılan ürünlerin raf ömrü uzun olsun diye koruyucu maddeler

[1:01:25.839] içerdiğini unutmamak gerekiyor. Bence insanların şunu da anlaması gerekiyor.

[1:01:29.920] Mesela ben un alırken organik ve işlenmemiş alıyorum ama şunu bilmem

[1:01:34.359] lazım. Eğer onu hemen kullanmazsam içinde bazı mikroplar üremeye

[1:01:39.280] başlayabilir ve bu da bağırsaklarım için zararlı olabilir. Yani organik diye her

[1:01:43.960] şeyi bekletip kullanabileceğimizi düşünmemek lazım. Özetle benim önerdiğim

[1:01:48.440] şeyler bunlar. İsteyen herkes klinik çalışmalarımıza katılabilir.

[1:01:52.799] Projenitobiyom.com üzerinden bize ulaşabilir. Yardımcı olmaktan memnuniyet

[1:01:57.680] duyarız. Ayrıca bir vakfımız var. Kar amacı gütmeyen Mikrobiyom Araştırma

[1:02:02.160] Vakfı. Bu vakıf sayesinde bağırsak testleri yapabiliyoruz. Yani bu testleri

[1:02:06.799] karşılayamayan herkes lütfen adını listeye yazdırsın. Çünkü bu şekilde

[1:02:11.079] sizinle iletişime geçiyoruz. Sürekli ürünler test ediyoruz. Mesela Manuka

[1:02:14.799] balığı ile ilgili bir çalışmayı yeni tamamladık. Firma ilk etapta 10 kişiyle

[1:02:19.119] yaptı. Şimdi buna 20 kişi daha ekleyeceğiz. Yani manuka balı tüketmek

[1:02:23.319] isteyen ve öncesinde sonrasında mikrobiyomunu test ettirmek isteyen

[1:02:27.880] kişiler arıyoruz. Amacımız manuka balının mikrobiyom üzerinde ne yaptığını

[1:02:31.920] görmek. Tabii bunu yaparken beslenme gibi faktörleri mümkün olduğunca sabit

[1:02:36.359] tutmamız gerekiyor. Bu tür çalışmaları yapmak hiç kolay değil. Önce mutlaka bir

[1:02:40.880] başlangıç ölçümü yapman gerekiyor. Sonra da onun üzerine takip etmen lazım. Yani

[1:02:45.920] kişinin yaşam koşullarını, ortamını mümkün olduğunca değiştirmemelisin.

[1:02:50.559] Çünkü aslında yaptığın şey şu: Ürünü kullanmadan önceki haliyle, kullandıktan

[1:02:55.640] sonraki halini karşılaştırıyorsun. Bu yüzden mesela kimyon üzerine bir çalışma

[1:02:59.880] yapacağız. Laktoferrinle ilgili bir çalışma yaptık. Onu daha fazla hastayla

[1:03:03.880] genişleteceğiz. Safran üzerine bir çalışma yapacağız. Yani doğal ürünlerle

[1:03:08.079] ilgili pek çok çalışmamız yolda. Bunlar beni gerçekten çok heyecanlandırıyor.

[1:03:12.640] Çünkü bu çalışmalar bilimi ileri taşıyor, tıbbı ileri taşıyor ve

[1:03:17.000] mikrobiyomu biraz daha iyi anlamamızı sağlıyor. Ve ben hep şunu söylerim.

[1:03:21.640] Belki yanılıyorum. Belki tamamen yanlış düşünüyorum. İşte bu yüzden o kitabı

[1:03:26.079] yazdım. Let's talk [ __ ] Hadi konuşalım. Açık açık konuşalım. Zaten burada

[1:03:30.680] olmamızın sebebi bu. Makaleleri geri çekmek yerine konuşalım, tartışalım. Şu

[1:03:36.279] anda dürüst olayım. Gerçekten zamanımın çoğunu bu makalelerin yayında kalması

[1:03:41.240] için mücadele ederek bu geri çekmelere karşı savaşarak harcıyorum. Ve bu hiç

[1:03:46.119] olmaması gereken bir şey. Hala aynı şekilde devam etmekte mi?

[1:03:52.559] Kesintisiz bir şekilde mi?

[1:03:56.760] Evet. Üçüzlerle ilgili bir 300üz grubunun mikrobiyomunu inceleyen bir

[1:04:01.680] makale yayımlamıştık. Bu gerçekten çok güzel bir çalışmaydı.

[1:04:05.160] Çünkü otizmi olan üçüz de annede de bulunan bir mikrobun aşırı çoğaldığını

[1:04:09.520] net bir şekilde gösteriyordu. Ama sonradan eleştiriler geldi. Aradan 5 yıl

[1:04:14.200] geçtikten sonra ki bu makaleyi 2020'de yayınlamıştık. Denildi ki bu çocuk

[1:04:19.079] lityum kullanıyordu. Reflüsü vardı. O yüzden mikrobiyomu değişmiş olabilir.

[1:04:23.839] Evet bunu anlıyorum. Ama bu çocuğun en baştan bir mikrobiyom problemi olmuş

[1:04:28.279] olabileceği gerçeğini ortadan kaldırmıyor ve bu makaleyi geri çekmek

[1:04:32.720] kimseye fayda sağlamıyor. Çünkü bu bakteroides plebeus adlı mikrobun

[1:04:37.200] otizmle ilişkili olabileceği fikrini de geri çekmek anlamına geliyor. Eee sadece

[1:04:41.960] lityum bu çocuğun mikrobiyomunu bozmuş olabilir diye böyle bir çalışmayı silip

[1:04:46.000] atıyoruz. Ama şunu da bilmiyoruz. Çocuk Gayta yani dışkı testinden bir gece önce

[1:04:51.200] mi lityum aldı? Mikrobiyom verileriyle lityum bilgileri 2024'te mi bir araya

[1:04:55.799] geldi? Biz mikrobiyomun gelecekte nasıl şekilleneceğini tahmin etmek zorunda

[1:04:59.839] mıyız? Hayır. Yapmamız gereken şey mikrobiyomun zaman içinde nasıl

[1:05:04.359] geliştiğini, nasıl değiştiğini anlatan hikayeyi korumak, geçmişi silmek değil.

[1:05:09.400] Kapatmadan önce şunu sormak istiyorum. İnsanlar bana sürekli mail atıyor, mesaj

[1:05:15.400] yazıyor. Özellikle Drtor GoodNunov'la yaptığım podcast'ten sonra otizmli

[1:05:20.720] çocuğu olanlardan, Parkinson hastalığı olanlardan ciddi bir ilgi geldi. Eee,

[1:05:26.119] Doktor GoodNov onlara başka bazı müdahaleler uyguluyor ama senin

[1:05:30.640] yaptıkların ya da çalışmaların daha çok bu dışkı transferi meselesi etrafında

[1:05:35.319] gibi görünüyor. O yüzden şunu netleştirmek istiyorum. Siz şu anda

[1:05:39.680] insan alıyor musunuz? Hasta demek istemiyorum ama bu bir klinik çalışma

[1:05:44.160] gibi mi? Bu FDA gözetiminde yürütülen bir klinik

[1:05:46.359] çalışma. Yani süreç tamamen FDA tarafından denetleniyor. Bu da şu anlama

[1:05:51.160] geliyor. Çalışmayı yürütebilmek için koordinatörler, denetçiler, çocuk

[1:05:55.319] gastroenterologları, çocuk nörologları ve mevzuatla ilgilenen ekipler tutmamız

[1:06:00.000] gerekiyor. Sadece bu protokolü hayata geçirebilmek için bile birkaç milyon

[1:06:04.160] dolar toplamamız lazım. İşte bu yüzden bir vakfımız var. Microbiome Research

[1:06:08.559] Foundation. Bu araştırmanın bir parçası olmak isteyen herkes lütfen

[1:06:12.640] projenyibom.com üzerinden bizimle iletişime geçsin. Orada bir iletişim

[1:06:16.559] sayfası var. İlgi duyan tüm çocukların isimlerini bu listede topluyoruz.

[1:06:20.760] Amacımız önce 30 çocukla başlamak, ardından fon buldukça çalışmayı

[1:06:24.480] genişletmek, ülke genelinde daha fazla doktoru sürece dahil etmek ve onlara

[1:06:28.839] protokollerimizi birebir öğretmek. Böylece FDA'nın gözetiminde çok daha

[1:06:32.920] büyük bir çalışmayı hayata geçirebilmek istiyoruz.

[1:06:35.319] Peki tek seferlik olarak gelmeleri mümkün mü? Yani bir klinik çalışmaya

[1:06:39.200] katılmadan aile sadece tedavi olmak istese Parkinson, Alzheimer ya da

[1:06:44.200] benzeri bir hastalığın tedavisi maalesef hayır. Tek bir kişi için de

[1:06:47.799] olsa, birden fazla kişi için de olsa herkes için ayrı bir yani araştırma

[1:06:52.680] amaçlı yeni ilaç izni gerekiyor. Yapabildiğimiz şey bağırsakları mümkün

[1:06:56.720] olduğunca iyi hale getirmek. Yani hastalığın ilerlemesini biraz olsun

[1:07:00.200] yavaşlatmaya çalışmak. Ama fekal nakil yapabilmek için FDA onayı şart. Üstelik

[1:07:04.920] her bir için ayrı ayrı FDA süreci gerekiyor ve bu inanılmaz pahalı.

[1:07:09.200] Mevzuatla ilgilenen uzmanlar saatine 300400 dolar alıyor. Bu kişiler FDA ile

[1:07:13.839] sürekli yazışıyor, protokolleri tartışıyor. Bir fikir vermesi açısından

[1:07:17.520] söyleyeyim. Otizm için Aile içi fekal nakil protokolünün FDA'den onay alması

[1:07:22.240] tam 5,5 yıl sürdü ve bu süreçte 600.000 doların üzerinde harcama yapıldı.

[1:07:26.920] Parkinson için olan protokol üzerinde de yaklaşık 4 yıldır çalışıyoruz. Yani bu

[1:07:31.000] işler ne hızlı ne de kolay.

[1:07:36.400] O uygulamanın tam adi neydi? Aile içi protokol müydü?

[1:07:41.960] Evet. Aile içi fekal yani dışkı nakli. Sağlıklı olduğunu belirlediğimiz

[1:07:46.880] kardeşten dışkı örneği alıyoruz ve bunu otizmli çocuğa veriyoruz. Ama şunu

[1:07:51.799] söyleyeyim. Bu işin güzel tarafı şu. Sen Drtor Good Genov'dan bahsederken ben

[1:07:57.440] doktor Genov'la da çalışıyorum. Drtor Sheldon Jordan'la da çalışıyorum. Her

[1:08:01.319] birinin tedaviye yaklaşımı farklı ama hepsi bizim laboratuvarımızdan çıkan

[1:08:06.760] mikrobiyom analizlerini kullanarak ilerliyor. Yani mikrobiyom herkes için

[1:08:11.079] yol gösterici oluyor. Bir laf vardır ya bir işi yapmanın tek yolu yoktur. Aynı

[1:08:16.560] şekilde bu çocukların mikrobiyomunu iyileştirmenin de tek bir yolu yok. Her

[1:08:21.239] zaman dışkı nakli yapmak zorunda değilsin. Doktor Goodow bir şey

[1:08:25.159] yaptığında ve çocuklar iyileştiğinde aslında mikrobiyomu ciddi şekilde

[1:08:29.679] etkiliyor. Aynı şekilde çok büyük saygı duyduğum Neil Rearden var. Kök hücreyle

[1:08:34.880] otizmi iyileştirdiğini görüyoruz. Orada da mikrobiyomda bir şeyler değişiyor ama

[1:08:39.719] bu yöntemlerle iyileşmeyen hatta durumu daha da kötüleşen hastalar sonunda bana

[1:08:44.719] geliyor. Kevin Murphy otizm için manyetik uyarım olan RTMS uyguladığında

[1:08:51.040] ve işe yaramadığında da yine bana geliyorlar. Yani mesele şu: Mikrobiyomu

[1:08:55.799] etkileyen bir şey yapıyorsan iyileşme şansı var ama işe yaramadığında yollar

[1:09:01.120] dönüp dolaşıp yine buraya çıkıyor. Peki bu RTMS tam olarak nedir?

[1:09:05.400] Seyircilere anlatalım.

[1:09:08.759] Aslında bu yöntem beyin dalgalarını düzenlemeye yönelik. Bu arada Drtor

[1:09:12.640] Kevin Murphy'i henüz konuk etmediysen podcastine mutlaka almanı öneririm.

[1:09:16.839] Gerçekten çok iyi bir uzman ve oldukça yenilikçi bir yaklaşımı var. Şu anda bu

[1:09:20.960] yöntemle tedavi edilen çok sayıda çocuk var. Yani tek bir yol yok. Biz de umarım

[1:09:25.319] gerçekleşir diye dua ediyorum. Florida'da otizmli çocuklar için bir

[1:09:29.239] merkez kurmayı planlıyoruz. Bu merkezde farklı yaklaşımlar olacak. Tüm

[1:09:32.960] çocukların mikrobiyomunu analiz edeceğiz ve sonra onları farklı gruplara

[1:09:36.440] ayıracağız. Bazı çocukları daha hafif düzeyde, doğal yöntemlerle, beslenme,

[1:09:41.640] vitaminler gibi yaklaşımlarla destekleyeceğiz. Bazıları içinse aile

[1:09:45.799] içi dışkı nakli protokolümü uygulayacağız. Bunun bize sağladığı en

[1:09:49.279] büyük avantaj şu: Çocukları doğru şekilde izleyebilmek, yakından takip

[1:09:53.199] edebilmek ve süreci gözden kaçırmamak. Çünkü bu gerçekten çok önemli bir

[1:09:56.880] protokol. Aile içi dışkı naklinin iki amacı var. Birincisi çocuğun durumunu

[1:10:01.239] iyileştirmeye çalışmak. İkincisi ise eğer iyileşme olmazsa dönüp şunu

[1:10:05.760] sorabilmek. Burada neyi yanlış yaptık? Sorun neredeydi? Bağırsak mukozası mı

[1:10:10.280] hasarlıydı? Eğer sorun mukozadaysa bu sefer çocuğu mukozaya yönelik başka bir

[1:10:14.960] protokole alıyoruz ve bu noktada klinik çalışmalar devreye giriyor. Merkezde bir

[1:10:19.239] faz 1 çalışması da olacak. Yani ilaç firmalarının yeni bir protokolü ya da

[1:10:23.239] ürünü olduğunda bu çocukları klinik çalışma kapsamında farklı bir farmasötik

[1:10:27.480] ürünle tedavi edebileceğiz. Böylece süreci bilimsel olarak da

[1:10:30.760] ilerletebileceğiz. Tıbbın geleceği harika görünüyor.

[1:10:37.280] Yani duramayız ve Sabin Haz'ın her şeye cevabı yok biliyor musun?

[1:10:43.120] Ama o seven bir kasırga. O çocuklarda iyileşmeyi seven bir kasırgadır. Ve soru

[1:10:50.080] sormaktan alıkonulmayı sevmem. Soru sorabilmek istiyorum. Ben bilimin canlı

[1:10:54.960] güncel kalmasını istiyorum. Bilimde tek bir doğru, tek bir anlatı olmasını

[1:10:59.159] istemiyorum. Herkesin fikrinin, herkesin hipotezinin konuşulabildiği bir alan

[1:11:04.000] olsun istiyorum. Zaten bilimi bilim yapan da bu. Yoksa gider ticarete

[1:11:08.080] atılırdım, şampuan satardım. Bu kadar uğraşmazdım.

[1:11:11.320] Ne dersin? Burada bitirelim mi? Gerçekten çok teşekkür ederim.

[1:11:14.920] Harikaydı. Ama yüz yüze geldiğimizde eminim aklıma çok daha fazla soru

[1:11:19.600] gelecek. Zaman ayırdığın için çok teşekkür ederim.

[1:11:22.320] Benim için bir zevkti Esra.

*Transkript YouTube'dan alınmıştır.