1. bölüm: Giriş. Dr. Jeffrey Bland’in tanıtılması.

0:00 Sen bir sağlık kaynağı olarak tanınıyorsun ve trendleri onlarca yıl öncesinden görebiliyorsun.

0:05 Şu an 80 yaşındayım. Ancak biyolojik yaşım 64 olarak ölçülüyor.

0:10 Bugün bizim için oldukça büyük ve önemli bir gün. Hatta bu Podcast’ten çıkar çıkmaz dünyanın herhangi bir yerinde

0:17 yapılmış en büyük klinik araştırmayı yeni bitiren araştırma grubumuzla konuşacağım. Tek bir gıdanın bağışıklık etkilerine ve beyin sağlığına

0:26 etkisine bakıyoruz. Her gün zenginleştirilmiş doz alımından 90 gün sonra bağışıklık yaşlanma hızını %47 oranında yavaşlatabileceğimizi gördük.

0:37 Bağışıklık sistemimizin biyolojik yaşı bu dünyada kaç yıl daha yaşayacağımızın en iyi belirleyicisi olduğu yakın

0:44 zamanda kanıtlandı. Yani yaşlanmış bir bağışıklık sisteminiz varsa yaşam beklentiniz daha kısadır. Bu veriler artık çok net.

0:53 Neden tek bir bitkinin peşinden gidiyorsun? Çok özel olmalı. Ben Esra Çavuşoğlu. 20 yıldır ayık bir hayat

1:00 yaşıyorum. Bağımlılık hastalığıyla mücadelem beni beden ve performansımı iyileştirmek, hayat kalitemi arttırmak, daha sağlıklı ve uzun yaşamak için yeni

1:08 yöntemler, cihazlar ve takviye ürünler araştırmaya yönlendirdi. Bağımlılık hastalığı, biyohacking ve uzun yaşam alanlarındaki kendi deneyimlerimden

1:17 dünyadaki son gelişmelere, çığır açan girişimcilerden uzman akademisyenlere.

1:22 Yıllardır yaptığım sohbetler artık her hafta Ayık Kafa Podcast'te.

1:27 Ayık Kafa Podcast’e hoş geldiniz. Bugünkü konuğum fonksiyonel tıbbın babası olarak kabul edilen ve Fonksiyonel Tıp Enstitüsü’nün kurucusu Dr. Jeffrey

1:34 Bland. Ancak bu sohbet yalnızca fonksiyonel tıp üzerine değil, sağlığı, yaşlanmayı, kronik hastalıkları ve bağışıklık sistemini nasıl anlamamız

1:42 gerektiğini baştan düşünmemizi sağlayan çok daha kapsamlı bir konuşma. Çoğumuz bağışıklık sisteminin yalnızca bizi virüslerden ve bakterilerden koruduğunu

1:50 düşünürüz. Ancak Dr. Bland bağışıklık sisteminin bundan çok daha fazlasını yaptığını anlatıyor. Bağışıklık sistemi vücudumuzdaki her organda bulunuyor.

1:59 Çevremizden, yediklerimizden, yaşadığımız stresten, duygularımızdan, metabolizmamızdan ve hatta geçmiş deneyimlerimizden gelen sinyalleri

2:06 algılıyor. Bağışıklık sistemi inflamasyonu artırarak yaşlanmayı hızlandırabileceği gibi vücudun kendini onarmasına, yenilenmesine ve daha

2:13 dirençli hale gelmesine de yardımcı olabilir. Bu bölümde bağışıklık sisteminin yaşlanmasını, kronik inflamasyonu, bağırsak beyin

2:21 bağlantısını, öfkeli viseral yağ dokusunu, polifenolleri, karanlık madde besinlerini ve yediklerimizin, genlerimizin çalışma şeklini nasıl

2:28 etkileyebileceğini konuşuyoruz. Ve en önemlisi şu soruyu soruyoruz. Yaşlanmak gerçekten yalnızca genetik kaderimiz mi yoksa bağışıklık sistemimizi yeniden

2:36 eğitip gençleştirerek daha dengeli, daha dirençli ve biyolojik olarak daha genç hale gelmek mümkün mü? Üniversiteyi sadece dersler, vizeler,

2:44 finaller olarak düşünme. Asıl mesele okurken kendini keşfetmek, üretmek, projelerde yer almak ve mezun olmadan gerçek dünyayı tanımaya başlamak.

2:53 Bir yandan psikolojiyle insanı daha iyi anlayabildiğin, beslenme ve sağlık birimleriyle iyi yaşamanın ne demek olduğunu öğrendiğin, mühendislik

3:02 ve yönetim bilişim sistemleriyle teknolojiyi, veriyi ve sistemi çözümleyebildiğin bir üniversite düşün.

3:09 Yani sadece bilgi aldığın değil, düşündüğün, ürettiğin ve fikirlerini hayata geçirebildiğin bir yer. İstanbul Gedik Üniversitesi öğrencilik

3:18 hayatını gerçekten yaşarken geleceğini kurabileceğin bir deneyim sunuyor.

3:22 Ayık Kafanın daimi destekçisi Gedik Eğitim Vakfına sağladığı katkı ile size dünyanın önde gelen uzmanlarını

3:28

3:28 konuk olarak getirmeye devam ediyoruz.

3:31 Siz de Ayık Kafa’ya abone olarak destek verebilirsiniz.

3:35 Dr. Jeffrey Bland, Ayık Kafa Podcast programıma hoş geldin. Seni ağırlamak benim için çok büyük bir onur. Çünkü IFM

2. bölüm: İnsanlar Neden Hastalanır?

3:43 yani Fonksiyonel Tıp Enstitüsü’nü kuran ve fonksiyonel tıp yaklaşımını geliştiren kişisin. Yanılmıyorsam bu terimi ilk kez sen kullandın değil mi?

3:52 Ayrıca sağlık alanında adeta bir kahin olarak biliniyorsun. Trendleri onlarca yıl önceden tahmin ettiğin için sana

4:00 böyle diyorlar. Tekrar hoş geldin. Seni ağırlamak bir onur. Bugün bağışıklık sistemini konuşacağız. Bu çok önemli ve

4:09 insanların bu konuda çok fazla yanlış bilgisi var. Ancak öncelikle bu yolculuğa nasıl başladığını ve dünyanın

4:17 böyle bir eğitime ihtiyacı olduğunu, nasıl fark ettiğini duymayı çok isterim.

4:21 Jeff, öncelikle şunu söyleyeyim. Seninle konuşuyor olmak benim için gerçekten büyük bir mutluluk ve aynı zamanda büyük

4:29 bir ayrıcalık Esra. Birkaç yıldır üzerinde çalıştığım bu fikirlerin bir kısmını seninle ve dinleyicilerinle

4:36 paylaşma fırsatı bulduğum için de gerçekten çok minnettarım. O yüzden sana çok teşekkür ederim. Sanırım önce bütün

4:44 bunları biraz bir çerçeveye oturtmam gerekiyor. Çünkü benim açımdan bakarsan bu aslında 50 yılı aşkın bir yolculuk.

4:52 Geçen ay 80 yaşıma girdim ve şunu söyleyebilirim ki hayatım boyunca uzanan ortak bir çizgi var ve bu hikaye beni

5:00 muhtemelen en az 60 yıl öncesine götürüyor. Benim ilgim hep aynı noktadaydı. Tıp fakültesine gittiğim dönemde bile en büyük merakım insanların

5:09 neden hastalandığını anlamaktı. Asıl tutkum buydu ve bu merak beni sadece enfeksiyon hastalıkları modeliyle

5:17 yetinmemeye itti. Yani sadece virüs ya da bakterilere maruz kalırsın ve hastalanırsın yaklaşımı bana yetmedi.

5:25 Çünkü ortada bulaşıcı hastalığı olmayan ama yine de hastalanan insanlar vardı.

5:30 Kalp hastalığı, kanser, diyabet, artrit, demans, eee, enfeksiyonla açıklanması hiç de kolay olmayan koca bir kronik

5:39 hastalık grubu vardı. Demek ki burada başka bir şey oluyordu. Benim sorum da hep aynıydı. Başka ne oluyordu? Yoksa bütün mesele sadece kötü genler miydi?

5:48 Sana genlerin verildiği anda şanssız bir kura mı çekmiştin? Kalp hastalığı genlerine ya da diyabet genlerine ya da

5:55 hangi hastalıksa onun genlerine sahip olduğun için mi bunlar oluyordu? Bugün artık şunu rahatlıkla söyleyebiliyoruz.

6:03 Genler bu hastalıkların belirleyicisi değil. Yaşa bağlı kronik hastalıkların oluşumunda genlerin doğrudan katkısı en

6:11 fazla %30 civarında genlerle dolaylı ilişkiler olabilir ama doğrudan belirleyici olan onlar değil. O zaman şu

6:19 soru ortaya çıkıyor. Doğrudan belirleyici olan ne? Bu hastalıkların gerçekten ortaya çıkmasına neden olan

6:26 şey ne? 1980 ile 1982 yılları arasında çok büyük bir şans yakaladım.

6:33 Tıp fakültesindeki öğretim üyeliği görevime 2 yıllık bir ara verdim ve Kaliforniya'daki Stanford

6:40 Üniversitesinde iki Nobel ödüllü Dr. Linus Pauling ve eşi Ava Helen Pauling ile çalışma fırsatı buldum. Eva Helen

6:48 Pouing de başlı başına olağanüstü bir kadındı. doğanın adeta durdurulamaz bir gücü gibiydi. E o iki yıl benim hayatımı

6:56 tamamen değiştirdi. Çünkü onlar sadece son derece zeki insanlar değildi.

7:02 Elbette Linus Pauling kimya ve barış alanlarında kazandığı iki Nobel ödülüyle olağanüstü bir bilim insanıydı. Ama bana

7:10 asıl kazandırdıkları şey hastalıkların kökeni hakkında çok daha geniş düşünmeyi öğretmeleri oldu. Linus Pauling moleküler

7:19 hastalık kavramının adeta öncülerinden biriydi. Genlerimizin çevremize ve yaşam tarzımıza nasıl yanıt verdiğinin, yaş

7:27 aldıkça nasıl göründüğümüzü, nasıl davrandığımızı ve nasıl hissettiğimizi belirlediğini anlatıyordu. Yani bütün

7:35 bunlar aslında değiştirilebilir etkenler olabilirdi. Eğer bunların ne olduğunu çözebilirsen en azından teorik olarak

7:42 tedaviyi kişiye özel hale getirebilirdin. Kişide işlev bozukluğu yaratan etkenlerden kaçınabilir,

7:49 vücudunda sağlıklı işleyişi destekleyen mekanizmaları harekete geçirebilirdin.

7:54 Aslında kulağa oldukça basit gelen bir modeldi. 1982 yılında Pauling Enstitüsü’nden ayrıldığımda tıp

8:03 fakültesindeki kadrolu akademik görevimi bırakmaya karar verdim. Bugün geriye dönüp baktığımda bunun biraz delice bir

8:10 karar olduğunu düşünüyorum. Çünkü bir ailem vardı ve hepimizin sahip olduğu o bildik sorumluluklar da vardı. Ama ben

8:19 sadece doktorlara kendi kliniklerinde beslenme ve yaşam tarzı tıbbını nasıl uygulayabileceklerini

8:26 öğretmeye odaklanan bir kurum kurmak istedim. Neyse ki yapmak istediğim şeyi doğru bulan bir grup meslektaşım vardı.

8:35 Doktorluğu bırakmadılar ama bu fikri birlikte büyütmek için bana katıldılar.

8:40 Bunu kurumsal bir yapıya dönüştürebilir miyiz? Daha fazla insana ulaştırabilir miyiz? Ve belki de sağlık sistemini

8:48 sadece hastalığın sonuçlarına değil, hastalığın gerçek nedenlerine odaklanan bir yapıya dönüştürebilir miyiz diye

8:55 birlikte yola çıktık. Sonra da eşim Kanada'da iki toplantıya sponsor olmamız gerektiğine karar verdi. Tarih de 1989

9:04 ve 1990'dı. Aslında toplantı Kanada Vancouver'da yapılmıştı. Dünyanın farklı yerlerinden farklı disiplinlerde çalışan

3. bölüm: Fonksiyonel Tıp Nasıl Doğdu?

9:12 yaklaşık 44 arkadaşımızı ve meslektaşımızı davet ettik. Amacımız sadece bir araya gelip konuşmaktı. Ben buna beyaz tahta toplantısı derim.

9:21 Konumuz da şuydu. İdeal bir sağlık sistemi nasıl olmalı? Hastalık odaklı bir sistem değil. Gerçekten sağlık odaklı bir sistem nasıl kurulmalı?

9:29 Ortaya çıkan tartışmalar inanılmaz derecede zengindi. Çünkü herkes farklı bir disiplinden, farklı bir bakış açısından geliyordu. Ama hepimizi bir araya getiren ortak bir amaç vardı.

9:40 Acaba bunun bir sihirli formülü var mıydı? Kronik hastalıkların bu ağır yükünü hafifletecek gerçekten farklı bir şey yapabilir miydik? İkinci yıl bu

9:49 toplantıyı tekrar yaptığımızda bir rüya gördüm. Biliyorum kulağa biraz ilginç geliyor. Sabah uyandığımda kendi kendime dedim ki, "Bence buna fonksiyonel tıp

9:58 demeliyiz. Çünkü bütün konuşmalarımızın merkezinde hep fonksiyon vardı.

10:03 İngilizcede functional medicine" ifadesinin de hoş bir çağrışımı vardı.

10:07 Düşünsene farklı uzmanlık alanlarından farklı eğitim geçmişlerine sahip doktorlarla dolu bir tıp kongresindesin.

10:14 Sonra dönüp salondakilere şu soruyu soruyorsun. Kaçınız ayağa kalkıp ben disfonksiyonel tıp yapıyorum demek ister. Kimse ayağa kalkmaz. Ben de

10:23 düşündüm ki bir dakika belki de fonksiyonel tıp herkesin ortak zeminde buluşabileceği bir isim olabilir.

10:30 Böylece bunun bütüncül tıp mı, alternatif tıp mı, yaşlanma tıbbı mı olduğu üzerine tartışmak zorunda kalmayız. Belki herkes fonksiyon

10:39 kavramının etrafında birleşebilir. Ben de bu gruba bu yaklaşımın adının fonksiyonel tıp olmasını önerdim. Bir süre sonra onlar da bu fikri benimsedi.

10:48 Böylece yola bu isimle devam ettik.

10:51 Ardından eşim 1990 yılında Fonksiyonel Tıp Enstitüsü’nü kurdu ve şimdi 36 yıl sonra enstitün eğitim programlarından geçen doktor sayısı 137.000'i aştı.

11:03 Kısacık araya gireceğim. Şu an beni duyuyorsanız ayık kafayı izlediğinize eminiz. Peki abone misiniz? Bir kontrol

11:10 eder misiniz? Çok net bir şekilde abone sayımız programa davet ettiğim doktorları ikna etme gücünü sağlıyor.

11:17 Alanında dünyanın en iyi isimlerini burada izlemek için kanala abone olun.

11:22 Türkiye'den seni tanıyan, takip eden epey doktor tanıyorum. Kimisi eğitimlerine online katılıyor, kimisi

11:29 toplantılarına geliyor. Sanırım sonuncusu Kaliforniya'daydı.

4. bölüm: Hayatımızdaki Sinyaller Sağlığımızı Nasıl Etkiliyor?

11:34 Çok yakın arkadaşım İrem de oradaydı. O da Mark Hyman'la çalıştı ve AFM'de eğitim aldı. Şimdi her şey benim için

11:42 daha çok anlam kazanmaya başladı. Çünkü seni tanımaya, özellikle de bağışıklık sistemine bakışını anlamaya

11:49 çalışıyordum. Fonksiyonel tıp diyelim ama aslında onun da ötesinde bir yaklaşım bu. Duyguların, çevrenin,

11:57 ailemizin yani hayatımızdaki her şeyin bir etkisi olduğunu okudukça bir anda taşlar yerine oturdu. Çünkü IFM'de

12:06 eğitim almış doktorlara gittiğinde bunu görüyorsun. Aman tanrım. İlk görüşmede önüne neredeyse şöyle kalın bir dosya

12:13 koyuyorlar. Kan değerlerinden başlıyorlar. Tamam. Ama sonra konu duygusal dayanıklılığına, travmalarına,

12:20 aile hayatına kadar geliyor. Yani gerçekten her şeye bakıyorlar. Şimdi neden olaylara böyle baktığını daha iyi

12:27 anlıyorum. Çünkü bence senin yaklaşımın, bütüncül tıbbın bile ötesinde.

12:33 Az önce saydığın şeylerin hepsini biz birer sinyal olarak görüyoruz. Çünkü her insan sürekli olarak sinyallere maruz kalıyor. Hava kaç derece? Rüzgar var mı?

12:42 Hava bulutlu mu? Yağmur yağıyor mu?

12:44 Rahat ettiğimiz bir yerde miyiz? Güzel sohbetler ediyor muyuz? İyi besleniyor muyuz? Oturuyor muyuz? Hareket ediyor muyuz? Bunların hepsi birer sinyal.

12:54 Elektromanyetik dalgalar, ultravyole ışınlar ve evrende maruz kaldığımız diğer bütün etkiler de buna dahil.

13:01 Bunların hepsi vücudumuzun algıladığı sinyaller. Vücudumuz bu sinyalleri alıyor ve onları fizyolojimizin, ruh

13:08 halimizin ve duygularımızın diline çeviriyor. Bu yüzden insanların neden sağlıklı olduğunu ya da neden olmadığını gerçekten anlamak istiyorsan hangi

13:16 sinyallere maruz kaldıklarını, bu sinyalleri nasıl aldıklarını ve bunların vücut fonksiyonlarına nasıl çevrildiğini anlaman gerekiyor. Ben fonksiyonların

13:24 aslında dört farklı türü olduğuna inanıyorum. Birincisi fiziksel fonksiyonlar, kas iskelet sistemi ve hareket gibi. İkincisi metabolik

13:32 fonksiyonlar, hücrelerimizin içinde gerçekleşen bütün o süreçler. Üçüncüsü bilişsel fonksiyon, beynimizin nasıl

13:38 çalıştığı. Bir de davranışsal fonksiyon var. Bu da manevi inançlarımız, sevildiğimizi ve değer gördüğümüzü

13:46 hissedip hissetmediğimiz, kimlerle vakit geçirdiğimiz gibi şeylerle bağlantılı.

13:51 Bütün bunlar birbirine karışıyor ve birlikte işliyor. Bu dört farklı fonksiyon alanı bizi biz yapan şeyler.

13:58 Nasıl göründüğümüz, nasıl davrandığımız, nasıl hissettiğimiz ve nasıl düşündüğümüz. Bunların birbiriyle nasıl etkileştiğinin bir sonucu ve bütün

14:06 bunlar yaşadığımız çevrenin, hayatımızın, maruz kaldığımız etkilerin ve aldığımız sinyallerin bir de onları nasıl çevirdiğimizin bir yansıması.

14:15 Benim için heyecan verici olan şu: Son 36 yılda bu sinyallerin çoğuna vücudumuzun verdiği yanıtın değiştirilebilir olduğunu öğrendik.

14:23 Farklı bir şey yaparsak farklı bir sonuç alıyoruz. İşte fonksiyonel tıbbın temeli bu.

14:29 Geçtiğimiz haftalarda Dr. Ellen Langer'ın bölümünü yayınladık. Kendisi gerçekten inanılmaz biri. Eminim sen de

14:35 tanıyorsundur. Onun mindfulness'a bakışı da çok ilginç. düşünme biçiminin vücut kimyasını değiştirebileceğini

5. bölüm: Bağışıklık Sistemi ve Longevity

14:43 hatta hastalıkların ortadan kalkabileceğini söylüyor. Yani bir bakıma biliyorsun her yönden etkileniyor ve değişiyoruz. Çok geç olmadan bağışıklık sistemine gelmek istiyorum.

14:54 Geçen hafta New York'ta bir panelde olduğunu biliyorum. Sanırım panel bağışıklık sistemi üzerineydi. Doktor

15:01 Elizabeth Yurth'la yakın çalışıyorum. Bir gün ona Longevity için en önemli sistem ya da organ hangisi? Bir tanesini seç

15:10 dedim. Ben beyni söylemesini bekliyordum. Bana bağışıklık sistemi dedi. Bağışıklık sistemi çökmeye başladığında insan da yaşlanmaya başlar

15:19 dedi. Peki insanların bağışıklık sistemi hakkında anlamadığı ya da yanlış anladığı en önemli şey ne?

15:26 Bu gerçekten çok iyi bir soru. Sorduğun için teşekkür ederim. Çoğumuzun bağışıklık sistemi hakkında öğrendiği şey şuydu ve bence bugün bile insanların

15:35 çoğu hala böyle düşünüyor. Bağışıklık sistemi bizi bakteriyel ya da viral hastalıklar gibi enfeksiyonlara karşı korur. Yani bizim savunma sistemimizdir.

15:44 Ve bu arada eee bunu gerçekten yapıyor.

15:47 Bu onun görevlerinden biri. O yüzden bağışıklık sisteminin bizi koruyan rolünün önemini kesinlikle küçümsemek

15:54 istemiyorum. Ama özellikle son 15 yılda şunu öğrendik. Bağışıklık sistemi bundan çok daha fazlasını yapıyor. Bağışıklık

16:02 sistemi vücudumuzu sürekli yeniden inşa ediyor. Aslında vücudumuzdaki her organda bulunuyor. Şöyle bir soru sorarsan, vücudumuzdaki hangi sistemler

16:11 vücudun diğer bütün bölgelerinde de bulunur? Bunun yalnızca iki cevabı var.

16:16 Diğer her yerde bulunan sadece iki sistem var. Kalbi akciğerde bulamazsın, beyni böbrekte bulamazsın. Ama

16:23 bağışıklık sistemiyle sinir sistemini her organda bulursun. kaslarda, beyinde, kalpte, yağ dokusunda, her yerde. Peki

16:32 neden böyle dersen? Yani bağışıklık sistemiyle sinir sistemi neden her organda bulunuyor? Çünkü dış dünyayı

16:39 sürekli tarayan ve dışarıdaki bilgiyi içerideki işleyişimize çeviren iki sistem bunlar. Onlar bizim

16:46 tercümanlarımız. Bize diyorlar ki, "Dışarıda her şey yolunda. Bulunduğun ortam gerçekten çok güzel.

16:52 Rahatlayabilirsin. Sadece keyfini çıkar." Ya da hayır burada bir sorun var. Tehdit dolu bir ortamdasın. Bu

16:59 senin için tehlikeli. O yüzden vücuduna tetikte olmasını, karşı koymasını ve kendini savunmasını söyleyeceğiz.

17:07 Bağışıklık sisteminin çok iyi yaptığı şey de bu. Bugünkü kronik hastalıklara bakarsan kalp hastalığı, diyabet,

17:14 demans, kanser bunların hepsi inflamasyonla bağlantılı hastalıklar. Peki inflamasyon nereden geliyor?

17:22 tetikte olan, aktive olmuş, savaş halinde olan bir bağışıklık sisteminden geliyor. Bağışıklık sistemi güvenli bir yerde olmadığını düşünüyor. O yüzden

17:29 karşı koyuyor, savaşıyor. Peki bugün bağışıklık sistemi neden kendini güvenli bir yerde hissetmiyor? Bunun bir nedeni

17:36 vücudumuza zarar verme potansiyeli olan çok fazla şeye maruz kalmamız. Ultra işlenmiş gıdalar, yaşam tarzı ile ilgili

17:45 pek çok etken, çevresel, kimyasallar liste uzayıp gidiyor. Bağışıklık sistemimiz de bizi bu düşmanca ortamdan korumaya çalışırken çok yoğun çalışıyor.

17:56 Ama bunu yaparken kendi vücudumuz da ister istemez zarar görüyor ve sonra bu hastalıkların ortaya çıktığını görmeye

18:03 başlıyoruz. Yani bağışıklık sistemi sadece bizi enfeksiyonlardan koruyan bir sistem değil. aynı zamanda yeniden inşa

18:10 ediyor, geri dönüştürüyor. Hatta şöyle söyleyelim. Son yıllarda bağışıklık sistemimizin, biyolojik yaşının bu

6. bölüm: Bağışıklık Yaşı Nasıl Ölçülür?

18:19 gezegende kaç yıl yaşayacağımızı öngören en güçlü gösterge olduğu ortaya çıktı.

18:24 Başka bir deyişle yaşam beklentimizi yani yaşlanmış bir bağışıklık sistemin varsa yaşam beklentin de daha kısa oluyor. Artık bu konuda veriler çok net.

18:34 Peki nasıl ölçülür?

18:36 Şu anda bunu ölçmenin bir yolu oldukça ileri düzey immünolojik testler yapmak.

18:43 Ama bunlar genelde çoğu araştırmada kullanmak için çok pratik değil. Hücre sayımı yapılıyor ve farklı bağışıklık

18:50 hücrelerine bakılıyor. Ama şimdi kullanılan daha pratik bir yöntem daha var. Buna gen metilasyonu deniyor.

18:58 Parmağından alınan bir damla kanla normal bir kan örneğiyle hatta tükürük örneğiyle bile genlerin metilasyonunu

19:06 ölçebiliyorsun. Bu da bağışıklık sisteminin yaşını dolaylı olarak gösteren bir ölçüm. Bunlar eee yaklaşık

19:15 15-20 yıl önce UCLA'den Steve Horvat'ın geliştirdiği yaş saati denilen ölçümler.

19:21 Böylece sıradan bir insan için bağışıklık sisteminin yaşı hakkında en azından dolaylı bir fikir edinmek çok daha kolay hale geliyor.

19:31 Halk arasında bilinen şu: Doğduğumuzda göğsümüzde timus diye bir bez var ve ilk bağışıklık hücreleri orada üretiliyor.

19:40 Ben biraz günlük dille konuşacağım.

19:43 Teknik terimleri bilmiyorum. Sonra bu bezin küçüldüğünü ama T hücreleri ve benzeri bağışıklık hücrelerinin

19:51 vücudumuzda kalmaya devam ettiğini biliyoruz. Y ama sen bağışıklık sisteminin her organda olduğunu

19:59 söylüyorsun. Peki bu diyelim kanımızda dolaşan bağışıklık hücrelerinden farklı bir şey mi?

20:06 Evet. Teşekkür ederim. Bu gerçekten çok yerinde ve güzel bir soru. Timusu ve bağışıklık hücrelerini olgunlaştırma

20:14 görevini anlattığın şekliyle tamamen doğru söyledin. Timus'un zamanla küçülmesi yani timus involüsyonu

20:22 dediğimiz şey yaşlanırken olan sürecin bir parçası. Timus'un işlevi azalıyor ve bu da farklı bağışıklık hücrelerinin

20:30 üretimini olumsuz etkiliyor. Hikayenin bir tarafı bu. Ama diğer tarafı şu: Vücudumuzdaki her dokuda, her organda

7. bölüm: “Öfkeli” Visseral Yağ Nedir?

20:38 yerleşik bağışıklık hücreleri var. Yağ hücrelerimizde hatta vücut yağımızın içinde bile çevreyi sürekli gözleyen

20:47 makrofajlar ve beyaz kan hücreleri bulunuyor. Ben sık sık öfkeli yağ diye bir ifade kullanıyorum. Peki öfkeli yağ

20:55 ne demek? Yağ hücrelerinin içine inflamasyon halinde olan bağışıklık hücreleri dolduğunda vücut yağının kendisi de inflamasyonlu hale geliyor.

21:04 Peki vücut yağı ne üretiyor? Adipokin adı verilen kendi haberci maddelerini üretiyor. Bu adipokinler kana karışıyor

21:13 ve vücudun geri kalanına şunu söylüyor: "Hey, artık bıktım. Böyle yaşamak istemiyorum." Tabii bunu biraz mizahi

21:21 bir dille anlatıyorum. Yani bana iyi davranmıyorsun. Bundan hoşlanmıyorum.

21:26 Şimdi bunu beyne de söyleyeceğim. Kalbe de, damarlara da. Çünkü ben mutlu değilim. Ve bunu öfkeli yağ dokusundan

21:33 salınan adipokin denilen bu alarm maddeleriyle yapıyor.

21:38 Vay. Yani öfkeli yağ derken sanırım iç organ yağından bahsediyoruz değil mi? Evet. Tam olarak öyle.

21:43 Peki viseral yağ yani bu öfkeli yağ beyni damar sistemini ya da kalbi mi hangi organı etkileyeceğini nasıl

21:50 seçiyor? Bu da gerçekten çok iyi bir soru. Çünkü bu maddeler eee sistemik dolaşıma yani kan dolaşımına karıştığında bütün vücuda yayılıyor.

22:00 Sonra da o kişinin bu mesaja en açık olduğu bölgeleri buluyor.

22:04 Kişiselleştirilmiş tıp tam da burada devreye giriyor. Bir kişide bu beyin olabilir. Bir başkasında kalp, bir

22:11 diğerinde eklemler. İşte burada kişisel farklılıklar önem kazanmaya başlıyor ve neden herkese uyan tek bir yaklaşım

8. bölüm: Yaşlanmayla İlişkili Kronik İnflamasyon

22:19 olmadığını görüyoruz. Gerçekten kişiye ve onun kendine özgü yapısına bakmak, genel bir hastalık grubunu değil, o

22:27 kişinin kendi sorunlarını tedavi etmek gerekiyor.

22:31 İnflamasyon yaşlanmasını yani inflamaging çok duyuyoruz. Tam olarak nedir? Bize açıklayabilir misin?

22:37 Bağışıklık sistemi tetikte olduğunda ve yaşama biçimimizden gelen sinyaller yüzünden kendini kuşatma altında ya da

22:46 tehdit altında hissettiğinde dokularda yerleşik bağışıklık hücrelerini sürekli

22:53 kısmen savaşa hazır hatta savaş halinde tutuyor. Bağışıklık sistemi de savaşını

23:00 inflamasyonu başlatan interlökin ve sitokin adı verilen bir dizi bileşik ya

23:07 da madde üreterek veriyor. İnsanlarda iki tür inflamasyon görüyoruz. Birincisi

23:14 akut inflamasyon. Vücut çok ciddi bir durumla karşılaştığında ortaya çıkıyor.

23:20 Bu bir yaralanma da olabilir, bir enfeksiyon da hayatın tehlikededir ve vücut seni ölümden korumak için elinden gelen her şeyi hemen yapmaya çalışır.

23:32 Akut inflamasyon dediğimiz şey bu.

23:34 Bağışıklık sistemi seni ölümden korumak için elindeki bütün ağır silahları devreye sokuyor. SARS-CoV-2 ve COVID-19

23:43 sırasında da bunun yaşandığını biliyoruz. Pek çok insan bunun sonucunda hayatını kaybetti. Hatta büyük çoğunluğu

23:52 muhtemelen bağışıklık sistemlerinin aşırı tepki vermesi nedeniyle öldü. Yani bağışıklık sistemi onları virüsten

24:00 korumaya çalışırken aslında kendi ölümlerine neden oldu. İnsanlar kendi

24:07 vücut sıvıları içinde boğuldu. Bu ciddi bir yaralanma ya da eee hastalık sırasında ortaya çıkan akut inflamasyon.

24:17 Diğer inflamasyon türü ise alttan alta süren kronik inflamasyon. Kaynayan bir tencere gibi. Biz buna inflamasyon diyoruz. Sürekli devam eden bir durum.

24:29 Bağışıklık sistemin hep diken üstünde.

24:32 İnflamasyonun yaşlanmanın 12 temel nedeninden biri olduğu düşünülüyor.

24:38 İnflamasyonla ilgili iyi bir şey varsa o da şu: Fark ettiğin zaman değiştirebilirsin.

24:45 Kişinin yaşam biçimini değiştirerek inflamasyonu azaltmak ve tedavi etmek mümkün. Zaten fonksiyonel tıp modelinin

9. bölüm: Bağırsak-Bağışıklık-Beyin Bağlantısı

24:54 özü de bu. Vücudun dayanıklılığını yeniden kazanması ve kendini sürekli alarm halinde hissetmemesi için işlevleri tekrar dengeye getirmek.

25:05 Belki ismini duymuşsundur Kiran Krişnan'ı konuk etmiştim. Evet, sanırım bir buçuk yıl kadar önceydi. Buradan bağırsaklara gelmek istiyorum.

25:14 Konuşurken bunu gerçekten çok iyi anlatmıştı. Benim sana sorum şu.

25:19 Bağışıklık hücreleri dediğimiz şey iyi bakterilere benzer şeyler mi yoksa tamamen ayrı yapılar mı? Çünkü Kiran bunu mikrobiyom üzerinden anlatmıştı.

25:29 bağırsağın ana merkez olduğunu söylüyordu. Bir bakıma bağışıklık sistemimizin merkezinin orası olduğunu

25:36 ve sonra bağırsağın akciğerlerde başka organlarda habercileri bulunduğunu anlatıyordu. Diyelim ki bir enfeksiyon

25:45 geliyor. Akciğeri örnek vereyim. Kişi çok sigara içiyorsa ya da sürekli ağızdan nefes alıyorsa her neyse

25:54 akciğerler sağlıklı durumda değilse enfeksiyon geldiğinde bağırsağa sinyal göndermesi gereken hücreler de yeterince

26:03 güçlü olmuyor. Biliyorum biraz karışık anlatıyorum. Umarım takip edebiliyorsun. Yani iletişimi kurmaya yetmiyorlar.

26:12 Çünkü yeterli değiller. O da vücutta böyle bir sistem olduğunu söylüyordu.

26:17 Bir yer diğerine sinyal gönderiyor. Gel beni kurtar. Bana daha fazla iyi bakteri gönder. Bununla savaşmam gerekiyor. Bir

26:27 tür sinyal gönderiyor. İşte peki burada iki farklı şeyden mi bahsediyoruz? Yoksa aslında birbirine benzeyen şeyler mi?

26:36 Öncelikle şunu söyleyeyim. Bence çok karmaşık bir sistemi gerçekten çok iyi özetledin. Bağırsak bakterileri yani

26:44 mikrobiyomumuz bağırsağın son derece hassas iç yüzeyiyle sürekli temas halinde ve bağırsağın bu iç yüzeyinde

26:52 GALT dediğimiz bağırsakla ilişkili lenfoid doku bulunuyor. GALT, bağışıklık sistemimizin yaklaşık %70'i de burada

27:01 yer alıyor. Yani az önce senin de söylediğin gibi bağırsakta, bağırsak mukozasında ve bağırsak duvarında,

27:09 bağırsağımızda yaşayan bu organizmalar yani mikrobiyom yaklaşık 1,5 kiloluk bir kütle oluşturuyor. Trilyonlarca

27:17 bakteriden söz ediyoruz. Hatta insanlara hep şunu söylüyorum. 1 gram dışkıda bilinen evrendeki yıldızlardan daha

27:26 fazla bakteri var. Yani orada gerçekten çok şey oluyor. Çünkü yüzlerce farklı mikrop türü var ve her birinin kendine

27:34 özgü bir karakteri bulunuyor. Bazılarına simbiyotik diyoruz. Aa bunlar bize gerçekten yardım edenler. Vitamin

27:42 üretiyorlar. Bağışıklık sistemini harekete geçiren maddeler üretiyorlar.

27:47 Bir de kommensaller var. Bunlar doğrudan bize fayda sağlayan maddeler üretmeyebilir ama iyi bir alanı kaplıyorlar. Bize zarar vermiyorlar.

27:56 Yani bir bakıma zararsız dost komşular gibiler. Ama üçüncü bir grup daha var.

28:02 Parazitik olanlar. Bunların sayısını düşük tutmak istersin. Çünkü bu bakteriler bazı tuhaf şeyler yapıyor.

28:10 Yedikleri besinleri toksik yan ürünlere dönüştürüyorlar. Bunlar vücuda emiliyor ve organları olumsuz etkileyebiliyor.

28:17 Bağışıklık sistemimiz de bu yabancıları tanıyor. Eğer bağırsak mikrobiyomu bakterilerdeki bir dengesizlik nedeniyle

28:25 bu ikincil maddeleri üretmeye başlarsa buna disbiyozis diyoruz. O zaman bağışıklık sistemi aktive oluyor ve

28:33 senin az önce anlattığın o sinyal zinciri başlıyor. Bir bayrak yarışında batonun elden ele geçmesi gibi.

28:41 Bağırsaktaki bu dengesiz bakteriler önce bağışıklık sistemini harekete geçiriyor.

28:46 Bağırsaktaki bağışıklık sistemi de bazı maddeler salgılıyor ve bunlar karaciğerdeki bağışıklık hücrelerine gidiyor. Peki bu hücreler hangileri mi?

28:56 Bunlara kupfer hücreleri deniyor.

28:58 Karaciğer kütlesinin yaklaşık %10'unu oluşturuyorlar ve bunlar bağırsaktaki bağışıklık hücreleriyle doğrudan bağlantılı olan bağışıklık hücreleri.

29:10 Kupfer hücreleri alarm mesajını alınca ne mi yapıyor? Onlar da kendi alarm maddelerini üretiyor. Peki bunlar nereye

29:17 gidiyor? kana karışıyor. Kan beyne de gittiği için bu sinyal beyne ulaştığında oradaki hangi bağışıklık hücresine

29:25 aktarılıyor? Evet, beyninde de bağışıklık hücreleri var. Bunlara mikrogliya deniyor. Mikrogliya hücreleri

29:32 bu bilgiyi alıyor. Sonra ne yapıyorlar biliyor musun? Uyarılıyorlar, saldırganlaşıyorlar. Adeta öfkeleniyorlar. Ardından bu mesajı hemen

29:41 yanlarındaki komşularına yani nöronlara iletiyorlar ve bu süreç nöronların ölümüne kadar gidebiliyor. Buna apoptoz

29:49 deniyor. Yani bağırsakta başlayan bir disbiyozis bütün bir olaylar zincirini başlatabiliyor ama bir noktadan sonra

29:58 vücudun neredeyse her organındaki farklı bağışıklık hücreleri bu mesaja dahil oluyor. Yani mesele tek bir yerde

10. bölüm: Bağışıklık Direnci Nedir?

30:06 başlayıp orada kalmıyor. Kısacık araya gireceğim. Şu an beni duyuyorsanız ayık kafayı izlediğinize eminiz. Peki abone

30:14 misiniz? Bir kontrol eder misiniz? Çok net bir şekilde abone sayımız programa davet ettiğim doktorları ikna etme

30:21 gücünü sağlıyor. Alanında dünyanın en iyi isimlerini burada izlemek için kanala abone olun.

30:28 Dilersen şimdi bana bunun olumlu tarafını anlat. Disbiyozis olduğunda olayın bağırsaktan karaciğere, oradan kana sonra belki beyne ya da başka

30:36 organlara gittiğini anlattık. Peki sağlıklı bir insanda ne oluyor?

30:41 Bağışıklık sistemi sağlıklı, iyi güçlü ama aşırı güçlü değil. Yani çok fazla sitokin üreten türden değil. Sadece

30:49 sağlıklı ve dengeli bir bağışıklık sistemi var. Ve bu kişinin başına bir şey geliyor. O zaman sistem nasıl çalışıyor? Organlar arasındaki bu iletişim nasıl kuruluyor?

30:59 Evet. bağışıklık sistemimizin savunmayı harekete geçirmek ya da tam tersine bunu yatıştırıp azaltmak konusunda olağanüstü

31:07 bir yeteneği var. Bir dimmer düğmesi gibi düşün. Açabiliyorsun da, kısabiliyorsun da. Bağışıklık sistemi böyle çalışıyor. Bu sürecin farklı

31:16 bölümlerini yöneten farklı hücre türleri var. Bir örnek verelim. beyaz kan hücrelerinden, timusa bağlı lenfositler

31:25 dediğimiz bağışıklık hücrelerinden yani T lenfositlerden söz edelim. Bunlar vücudumuzun çevreye nasıl tepki

31:33 vereceğini düzenlemek için farklı organ ve dokular arasında iletişim kuran çok önemli hücreler. T lenfositler iki farklı durumda bulunabiliyor.

31:43 Birincisine TH1 deniyor. Bu proinflamatuar form. Yani bu lenfositler aktive olmuş savaş halinde. Bir de TH2

31:52 denilen başka bir form var. TH2 ise yatıştıran, sakinleştiren, adeta barış sağlayan taraf. Bu ikisi arasındaki

32:00 denge çok önemli. Çünkü sana zarar verebilecek bir şeyle savaşabilmek istersin. Bunu TH1 yapar. Ama sonra bu

32:09 tepkiyi yatıştırabilmen de gerekir ki sonsuza kadar sürüp sana zarar vermesin.

32:14 Bunu da TH2 yapar. Bu ikisi uyum ve denge içinde yaşadığında buna dayanıklılık diyoruz. Bağışıklık

32:22 sisteminin dayanıklılığı. Ama bugün en azından batı dünyasında batılı yaşam tarzıyla yaşayan insanların çoğunda bu

32:30 denge yok. TH1 baskın yani sakinleştirici lenfositlerden çok savaş halinde olan aktif lenfositler baskın.

32:39 Aynı şey makrofaj dediğimiz başka bir hücre türünde de oluyor. Makrofajlar da bağışıklık sisteminde iki farklı durumda

11. bölüm: Travma, Bağışıklık Hafızası ve Psikedelikler

32:47 bulunabiliyor. M1 formu aktif savaşan taraf. M2 formu ise sakinleştiren, barış

32:54 sağlayan taraf. Vücudun bu ikisi arasındaki doğru dengeyi koruyarak dayanıklılık oluşturuyor. Ama sürekli

33:01 stres altındaysan ve stres derken her tür stresi kastediyorum. Kimyasal stres, psikolojik stres, beslenme ile ilgili stres vücudun alarm tarafına kayıyor.

33:13 Birinci durum artıyor, ikinci durum azalıyor ve sen de daha az dayanıklı hale geliyorsun.

33:19 70 yaşındaki biri yaşam tarzına bağlı olarak 80 yaşında veya 30 yaşında bir bağışıklık sistemine sahip olabilirdi mi?

33:29 Evet. Bence işin büyük bir kısmı bu. Ama biraz da bağışıklık sisteminin geçmiş deneyimlerden ne hatırladığıyla ilgili.

33:36 Çünkü bağışıklık sistemimizin gerçekten çok güçlü bir hafızası var.

33:40 Hayatında çok fazla travma yaşadıysan ya da diyelim CMV gibi bir viral enfeksiyon geçirdiysen hatta bugün SARS-CoV-2

33:49 sonrası uzun Covid yaşıyorsan vücudun bağışıklık sistemin bunu hatırlıyor. O deneyim bağışıklık sistemine adeta

33:58 kazınıyor ve sistem hala tehdit altındaymışsın gibi o anıya tutunuyor.

34:03 Travma sonrası stres sendromunda bile psikolojik travma bağışıklık sistemine işlenebiliyor ve sistem o kötü anıyı

34:10 taşımaya devam ediyor. Ama iyi haber şu: Son 20 yılda bağışıklık sisteminin kendini yeniden düzenleyebildiğini

34:18 öğrendik. Hafızasını yeniden şekillendirebiliyor.

34:22 Şöyle söyleyelim. kötü anılardan kurtulabiliyor ve yerine yeni anılar yazabiliyor. Tabii kötü bir anıdan

34:30 kurtulmak her zaman o kadar kolay olmayabilir. O anının ne kadar derin olduğuna bağlı olarak bazen daha

34:37 müdahaleci bir yöntem gerekebilir. Bir örnek verelim. Psikiyatrik tedavide psikedeliklerin kullanılması bence şu

34:44 anda ortaya çıkan en ilginç alanlardan biri. Peki bu nasıl çalışıyor?

34:50 Açıklamalardan biri şu. Tek açıklama bu demiyorum ama açıklamalardan biri bu.

34:56 Doğadan gelen bu biyoaktif moleküller yani psikedelik moleküller ve halüsinojenler hücrelerine takılıp

35:03 kalmış anıları yeniden düzenliyor. Buna epigenetik diyoruz aslında. Hücrelerinin epigenetiğini değiştiriyorlar.

35:12 Eski kötü mesajları kaldırıp yeni ve taze mesajlara yer açıyorlar. O yüzden bizim tek yönlü bir yol olduğumuz fikrinin doğru olmadığını düşünüyorum.

35:21 Biz iki yönlü bir yol olabiliriz. Geri dönebiliriz. Buna da bağışıklık sisteminin gençleşmesi diyoruz. Biz de

35:28 son 67 yıldır tam olarak bunun üzerinde çalışıyoruz. Bağışıklık sistemini gerçekten nasıl gençleştirebiliriz?

35:36 Zombi hücreler gibi kötü anılardan nasıl kurtulabiliriz? Zombi hücreler sözü bile kulağa kötü geliyor değil mi? Ve

35:44 bunların yerine gençken yaptığın işi yapabilecek sağlıklı, taze, daha önce aktive olmamış hücreleri nasıl

12. bölüm: CHIP Hücreleri ve Biyolojik Yaşlanma

35:52 koyabiliriz gibi soruların yanıtlarını araştırıyoruz.

35:56 Tamam, anladım. Yaşlanan hücrelerden ve bahsettiğin o travmalardan kurtulmak.

36:02 Austin Palmetto ile bir podcast kaydı yaptım ve birkaç dakika boyunca psikedelikler üzerine konuştuk. Yakında Dave Robin ile de bir podcast yapacağım.

36:15 Gerçekten çok ilgiliyim. O bu konularda tam bir uzman. Bağışıklık yaşlanması

36:22 konusuna değindik. Araştırırken çip adında bir hücre tipiyle karşılaştım.

36:29 Belirsiz potansiyelli klonal hematopoez yani çip.

36:33 Teşekkür ederim. Anladığım kadarıyla bir kez aktive oldular mı? Sürekli öfkeli, sürekli ateşli halde kalıyorlar. Öyle mi? Evet, hikayenin oldukça ilginç bir

36:42 bölümü burası. Çip kısaltması CHIP şeklinde yazılır. İngilizcede çip bir tür döküntü veya parça anlamına

36:49 gelebilir. Bu CHIP hücreleri yaş ilerledikçe birikmeye başlar. Bazı kişilerde hatta genç yaşta olanlarda

36:56 bile bu birikim oldukça hızlı gerçekleşirken diğerlerinde daha yavaş ilerler. CHIP hücresi tüm bağışıklık

37:04 hücrelerimizin ana kaynağı olan kemik iliğinde yer alır. Nihayetinde tüm bu hücreler kemik iliğinden köken alır.

37:12 Eğer kemik iliği, kötü beslenme, çeşitli kimyasallar veya radyasyon gibi pek çok farklı etkenle zarar görürse kan yapıcı

37:21 kök hücrelerin genetik yapısı değişebilir. Yani kemik iliğinizde bulunan ve zamanla farklı kan hücresi türlerine dönüşecek olan o hücrelerin

37:29 genetiği bozulur. Bu genetik değişim mutasyonel bir hasara yol açar. Hasarın kemik iliği hücresinin genlerinde tam

37:38 olarak nerede oluştuğuna bağlı olarak klonal bir hücre hattı meydana gelebilir. Peki klonal hücre hattı nedir? Bu hücrenin kendini sürekli

37:47 olarak kopyalaması anlamına gelir. Zaman geçtikçe bu hücreler kendini çoğaltmaya devam eder. İşte klonal hematopoez

37:55 dediğimiz olay budur. Yani kemik iliğinizde üretilen kan hücreleri hasar görmüş ve doğası gereği klonal olan

38:03 belirli bir soydan türemektedir. Bu hücreler kendilerini kopyalamayı sürdürürler. Zamanla kemik iliği

38:10 hücrelerindeki hasarın konumuna göre kan dolaşımınıza karışan bu klonal hücreler sorun yaratabilir. Zarar verici

38:18 olabilirler. Vücutta iltihaplanmaya yol açabilirler ve yaşlanma sürecini hızlandırabilirler.

38:25 Bu nedenle kalp hastalıkları ile kandaki CHIP hücresi sayısı arasında ve miyelodisplastik kanserler ile CHIP hücresi

38:33 sayısı arasında çok güçlü bir bağlantı bulunmaktadır. Günümüzde CHIP hücrelerinin demans gibi

38:40 rahatsızlıklarla da ilişkili olduğunu görüyoruz. CHIP hücreleri diyabetle de bağlantılıdır. Dolayısıyla kemik

38:47 iliğindeki kan yapıcı kök hücreleri hasardan korumanın yaşlanmayı geciktirme ve sağlığı koruma konusunda gerçekten

38:55 kritik bir adım olduğu anlaşılıyor. İyi haber ise CHIP hücrelerinin oluşum hızını değiştirebilmemizin mümkün görünmesidir.

39:03 Harvard'da yürütülen ve menopoz sonrası kadınlar üzerinde yapılan bazı araştırmalar menopoz döneminde çip

13. bölüm: İmmünometabolizma Nedir? Yani Bağışıklık ve Metabolizma İlişkisi nedir?

39:11 hücresi sayısı daha düşük olan kadınların çok daha iyi sağlık sonuçlarına sahip olduğunu ve kalp

39:18 hastalığı riskinin azaldığını ortaya koymuştur. Sanırım bağışıklık sistemimizin nasıl düşmanımız haline gelebileceğini anlamaya başlıyoruz.

39:27 Ancak aynı zamanda bağışıklık sisteminin nasıl gençleştirilebileceğini ve bu hasarlı hücrelerden nasıl kurtulabileceğimizi de öğreniyoruz.

39:37 Anladım. O zaman vücuttaki en önemli sistem demesine şaşmamalı. Bir noktada immünometabolizmayı takip edilmesi gereken bilim olarak bahsetmiştim.

39:47 Bununla ne demek istedin? Bu alanın neden bu kadar heyecan verici olduğunu açıklayabilir misin?

39:54 Yine gerçekten seni tebrik ediyorum Esra. Bütün bu bilgileri bir araya getirme konusunda çok iyi bir iş çıkarmışsın. Hepimiz metabolizma

40:01 hakkında biraz bir şeyler biliyoruz. Bu alanda uzman olmasak bile yiyeceklerin enerjiye dönüştürüldüğünü biliyoruz. İşte buna metabolizma diyoruz.

40:10 Vücudumuzdaki hücreler metabolizma sayesinde büyüyor, yenileniyor.

40:14 Metabolizmanın da genel olarak iki yönü var. Birincisi katabolizma. Yani besinleri parçalayarak enerji elde ettiğimiz süreç. İkincisi ise

40:23 anabolizma. Burada da eldeki enerji kullanılarak hücreler ve dokular yeniden yapılıyor. Vücudumuzun sağlıklı kalması

40:31 için katabolizma ile anabolizma arasındaki denge çok önemli. Mesela egzersiz yaptığımızda, özellikle de güç

40:39 ve direnç antrenmanı yaptığımızda hücreleri daha fazla enerji üretmeye teşvik ediyoruz. Ama aynı zamanda

40:46 dokuların yeniden yapılmasını da sağlıyoruz. yeni doku oluşması, güçlenmemiz ve kas yapmamız katabolizma

40:54 ile anabolizma arasındaki bu dengeye bağlı. Bu süreç vücudun her hücresinde, her organında var. Karaciğerde de aynı

41:02 şey oluyor. Tabii karaciğerin kaslanmıyor ama katabolizma ile anabolizma arasındaki doğru denge sayesinde kendini yenileyebiliyor. Beyin için de aynı şeyi söyleyebiliriz.

41:14 Eskiden beynin bir kez hasar gördüğünde kendini onaramayacağını düşünürdük. Yani tek yönlü bir yol gibi görürdük. Ama artık bunun doğru olmadığını biliyoruz.

41:24 Elbette kas ya da karaciğer kadar hızlı değil ama beyin de kendini yenileyebiliyor. Yine katabolizma ile anabolizma arasındaki doğru denge

41:33 sayesinde işte metabolik fonksiyon dediğimiz alan da burada çok heyecan verici hale geliyor. Eskiden metabolizmanın kendi başına çalışan bir

41:42 sistem olduğunu düşünürdük. bir şeyleri parçalıyor. Sonra yeniden yapıyor. Hepsi bu. Sonra insanlar şunu sorgulamaya

41:49 başladı. Metabolizmanın bu mesajları nereden aldığını ve şunu fark ettiler.

41:54 Kendi başına diğer sistemlerden tamamen bağımsız çalışıyor olamaz. İlk düşünce bu mesajların sinir sisteminden

42:03 geldiğiydi ve evet sinir sisteminin metabolizma üzerinde etkisi var ama sonra çok önemli bir şey keşfedildi.

42:12 Metabolizmanı kontrol eden en önemli sistemlerden biri bağışıklık sistemi.

42:16 Yani yine dönüp dolaşıp bağışıklık sistemine geldik. bağışıklık sistemi ile metabolizma arasındaki bu ilişkiye

42:24 immünometabolizma deniyor. Ama işin asıl önemli tarafı şu. Sadece bağışıklık sistemi metabolizmayı etkilemiyor.

42:32 Metabolizma da bağışıklık sistemini etkiliyor. Yani ilişki iki yönlü. İki sistem sürekli birbiriyle konuşuyor.

42:39 Metabolizman iyi çalışmıyorsa yani katabolizma ile anabolizma arasında sağlıklı bir denge yoksa bağışıklık

42:47 sistemin de bundan etkileniyor. Aynı şekilde bağışıklık sistemin iyi çalışmıyorsa metabolizmaya doğru

42:54 sinyalleri gönderemiyor ve metabolizman da aksıyor. Aslında bunun sonucunda mitokondrilerin yani hücrelerinin enerji

43:02 üretme kapasitesi etkileniyor. O yüzden bağışıklık sistemi ile metabolizma arasındaki bu ilişki vücudun biyolojik

43:10 yaşlanmaya ne kadar direnebileceğini belirlemede çok önemli. Yani immünometabolizma sağlığın ve canlılığın önemli göstergelerinden biri.

43:19 Vay bu gerçekten çok ilginç. Yani resmen ağzım açık kaldı. Şimdiye kadar onca insanla hatta immünologlarla bile

43:26 konuştum ama bağışıklık sistemi ile ilgili hiç bu kadar ayrıntılı bir cevap almamıştım. İnsanların bağışıklık sistemi hakkında neden bu kadar az şey

43:35 bildiğine şaşmamak lazım. Yani aslında sen sonunda meseleyi oldukça basit bir yere bağlıyorsun. Sence cevap polifenoller mi?

43:43 Onların tek başına bir çözüm değil ama evet çözümün birer parçası.

43:47 Tabii tabii tamamı demiyorum ama senin özellikle önerdiğin, çok desteklediğin çözümlerden biri olduğunu söyleyebiliriz değil mi?

43:54 Evet. Peki ben bunları neden bu kadar önemsiyorum? Biraz hayata bakalım. bize ne öğrettiğini. Bu dünyada yüzlerce

44:02 hatta binlerce yıldır yaşayan toplumlar var. Modern tıbbın olmadığı dönemlerde bile son derece sağlıklı yaşayan, yüz

44:10 yaşını aşan insanlar olmuş. Dan Buetner'ın dünyanın farklı yerlerinde mavi bölgeler adını verdiği yerler de

44:19 aslında bunlar. Tarih boyunca insanların uzun ve sağlıklı yaşadığı bölgeler.

44:25 Sonra ben de eee şu soruyu sormaya başladım. Tabii bunu soran tek kişi ben değilim. Mavi bölgelerde yaşayan

44:32 insanların uzun ve sağlıklı bir ömür sürmesini sağlayan şey ne? Sardinya’da, Vilcabamba'da, Kosta Rika'da,

44:41 Filipinler’de ya da eee dünyanın 100 yaşını aşmış insanların pek de sıra dışı olmadığı

44:48 diğer bölgelerinde mesele genleri mi yoksa genlerden daha fazlası mı? Bunu anlamanın yollarından

44:55 biri de şu soruya bakmak. Aynı genlere sahip bu insanlar dünyanın başka bir yerine taşınıp oranın yaşam tarzını

45:04 benimsediğinde ne oluyor? Mesela Sardinyalılar Los Angeles'a taşındığında ne oluyor?

14. bölüm: Karanlık Madde Besinleri Nedir?

45:12 Sanırım Okinawa'dan ya da başka bir yerden köylerinden ayrıldıkları anda kanser oldular ve benzeri şeyler yaşadılar.

45:21 Aynen. Sonra şunu düşünmeye başlıyorsun. Demek ki mesele sadece genler değil.

45:27 Çünkü taşındıklarında genleri de onlarla birlikte gidiyor. O zaman genleri etkileyen başka bir şey olmalı. Bu da şu

45:34 soruyu doğuruyor. Genlerini etkileyecek ne yapıyorlar? Benim ve bu arada başka birçok kişinin de fark ettiği şeylerden

45:41 biri şu. Bu insanların beslenme biçimi, karanlık madde besinleri adı verilen bir grup besin öğesi açısından çok zengin.

45:50 Karanlık madde besinleri derken neyi kastettiğimi anlatayım şimdi. Çünkü bu oldukça yeni bir gelişme. Geçen yıl

45:59 2025'te New England Journal of Medicine'da yayınlandı. Ben de aslında 2023'te bununla ilgili bir yazı yazmıştım.

46:07 itiraf etmeliyim. Onunla biraz gurur duyuyorum. Karanlık madde besinleri, gıdalarda bulunan ama bugüne kadar pek

46:16 dikkate alınmamış bütün biyoaktif bileşenler için kullanılan bir terim.

46:20 Vitaminleri, mineralleri, proteinleri, karbonhidratları, yağları, temel amino asitleri, omega-3 yağ asitlerini ve

46:29 benzerlerini biliyoruz. Bu besin öğelerinin listesi oldukça iyi biliniyor ama insanların tükettiği bütün

46:37 yenilebilir gıdaların içinde kapsamlı biçimde incelenmemiş 150.000’den fazla

46:44 başka biyoaktif bileşen var. Ben bunlara karanlık madde besinleri diyorum. tıpkı evrendeki karanlık madde gibi ve bu

46:52 maddelerin hepsi vücudumuzun nasıl çalıştığını biyolojik olarak etkiliyor.

46:57 Yani çok çeşitli doğal gıdalardan oluşan bir beslenme düzenimiz olduğunda sadece vitamin, mineral ya da karbonhidrat

47:06 almıyoruz. Ne yediğimize bağlı olarak bu karanlık madde besinlerinden de çok büyük miktarda alıyoruz. Ultra işlenmiş

47:15 gıdalardan öğreneceğimiz bir şey varsa o da şu: Gıdaları uzun süre dayanacak, çok tatlı, çok yağlı ve çok tuzlu hale

47:24 getirirken bu karanlık madde besinlerinin neredeyse tamamını ortadan kaldırdık. Hatta bugün Amerika'da bu

47:31 karanlık madde besinlerinin başlıca kaynağı kahve. Kahve içmesek tipik büyük ölçüde işlenmiş beslenme düzenimizden bunların neredeyse hiçbirini alamayız.

15. bölüm: Polifenoller ve Longevity

47:42 Peki bunlar sadece bitkilerden mi geliyor yoksa her şeyde var mı?

47:45 Asıl kaynakları bitkiler. Ama o bitkileri doğal ortamında yiyen hayvanlar da bu maddelerin bir kısmını

47:53 etlerinde biriktiriyor. Dolayısıyla doğal ortamda yetişmiş av hayvanlarını yediğimizde besin zinciri yoluyla biz de

48:01 bunlardan bir miktar alıyoruz. Ama endüstriyel yemle beslenen işlenmiş et tüketiyorsak bunu alamıyoruz. Bu

48:08 karanlık madde besinlerinin birçok farklı grubu var. Az önce de söylediğim gibi 130.000’den fazlasından söz ediyoruz

48:16 ama en önemli gruplardan biri polifenoller yani flavonoidler. Bunların da kendi içinde pek çok alt grubu var.

48:23 Kimyasal ayrıntılara girmeyeceğim ama binlerce farklı molekülden söz ediyoruz.

48:28 Aslında farkında olmasak da bunları hepimiz biliyoruz. Çünkü meyve ve sebzelere renklerini veren maddeler bunlar. Sarı, turuncu, mavi, mor, yeşil.

48:38 Gördüğümüz bütün o renkler bu bileşiklerden geliyor. Karotenoidlerle flavonoidleri birlikte düşündüğümüzde

48:47 gök kuşağı gibi beslenin derken kastettiğimiz şey de tam olarak bu. Yani her renkten sebze ve meyve yemek. Mavi

48:56 bölgelerde yaşayan insanlar da zaten bu şekilde besleniyor. Akdeniz tipi beslenmede gördüğümüz gibi renkli sebze ve meyveleri bol miktarda tüketiyorlar.

49:06 Bu arada şunu da söylemeliyim. Akdeniz'i gezerken bunu bizzat gördüm. Türk mutfağı da doğal haliyle flavonoidler

49:14 açısından son derece zengin. Amerika'da ise geleneksel beslenme düzeni özellikle gıdaların bu kadar yoğun işlendiği

49:22 haliyle flavonoidler açısından oldukça fakir. Bugün artık şunu biliyoruz.

49:27 Binlerce farklı flavonoidin her birinin sağlık üzerinde kendine özgü bir etkisi var. Araştırmalar derinleştikçe bunların

49:35 bağışıklık sistemini doğrudan etkilediğini de görmeye başladık.

49:39 Eskiden flavonoidlerin sadece antioksidan olduğu söylenirdi. Evet, oksidatif stresi azaltıyorlar. Bu doğru.

49:45 Ama biyolojik etkilerini sadece bununla açıklayamazsın. Asıl yaptıkları şey epigenetik etkileri sayesinde genlerin

49:53 nasıl çalışacağını seçici biçimde düzenlemek. Özellikle de bağışıklık sistemi ile ilgili genleri yani aslında bağışıklık sistemini yöneten

50:02 düzenleyiciler bunlar. Bağışıklık sistemine yukarıdan sinyal gönderip nasıl davranacağını söylüyorlar.

50:09 Dolayısıyla bu maddeleri gıdalardan çıkarıp yerine raf ömrü uzun işlenmiş ürünler koyduğumuzda ve bunun bir sorun

50:16 yaratmadığını düşündüğümüzde aslında insanları uzun gecikmeli eksiklik hastalıklarına hazırlıyoruz. Uzun gecikmeli derken neyi kastediyorum

16. bölüm: Himalaya Karabuğdayı

50:24 açıklayayım. Bu eksiklik vücudu bir gecede etkilemiyor. Yıllar içinde yavaş yavaş işlevlerini bozuyor. Eee o yüzden de neden olduğunu fark etmiyorsun.

50:34 Mesela C vitaminini tamamen kesersen yaklaşık bir ay içinde iskorbüt gelişmeye başlar. Bu oldukça hızlı olur ve bu yüzden araştırması da kolaydır.

50:44 Ama kalp hastalığı, diyabet ya da kanser gibi onlarca yıl içinde yavaş yavaş gelişen hastalıkları incelemek çok daha

50:51 zordur. İşte bağışıklık sistemini düzenleyen bu bileşikler de artık unutulmuş maddeler olmaktan çıkıp araştırmaların merkezine yerleşmeye başladı.

51:01 Kısacık araya gireceğim. Şu an beni duyuyorsanız ayık kafayı izlediğinize eminiz. Peki abone misiniz? Bir kontrol

51:08 eder misiniz? Çok net bir şekilde abone sayımız programa davet ettiğim doktorları ikna etme gücünü sağlıyor.

51:14 Alanında dünyanın en iyi isimlerini burada izlemek için kanala abone olun.

51:20 Geçen Aralık ayında A4M'de tanıştığımızda geliştirdiğin çok ilginç bir ürün vardı. Himalaya kara buğdayından yapılmıştı. Onu bu kadar

51:29 özel yapan neydi? Ben bayılmıştım. Küçük şeker gibi çiğnenebilir parçalar halindeydi. Evet. Çiğneme tableti.

51:37 Çiğneme tabletleri. Tamam. Teşekkür ederim. Evet, çiğneme tabletleriydi. Ben de sürekli standa geri dönüp onlardan alıyordum. Çünkü küçük bir şekerleme

51:45 gibiydiler. Sonra içinde biraz tatlılık olduğunu fark ettim. Doğal bir şeker miydi değil miydi bilmiyorum ama şunu düşündüm. Ya sen bu alanın öncülerinden

51:52 birisin ve bu konuda bu kadar bilgi sahibisin. O yüzden neden özellikle tek bir bitkinin peşinden gittin diye merak ettim. Demek ki gerçekten çok özel bir bitkiydi. Yoksa özellikle onu seçmezdin?

52:03 Bence bu da gerçekten çok iyi bir soru.

52:06 Bir dizi tesadüfün sonucunda oldu diyebilirim. Ayrıntısına girip seni sıkmayayım ama beni yaklaşık 3500 yıllık

52:13 bir besinle tanıştırdılar. Dünyadaki en eski iki kültür bitkisinden biri. Diğeri de Hindistan kökenli darı. Bu bitki

52:21 Himalayaların eteklerinde yabani olarak yetişiyor ve son derece zorlu koşullarda hayatta kalıyor. Evrim süreci boyunca

52:29 yaşayabilmek için kendi savunma sistemini geliştirmek zorunda kalmış.

52:34 Elbette bizim gibi beyaz kan hücreleri yok. Onun bağışıklık sistemi büyük ölçüde ürettiği flavonoidlere dayanıyor.

52:41 Genleri sayesinde bu bileşikleri üretiyor. İşin ilginç yanı bu flavonoid ailesinden tam 126 farklı bileşik

52:49 üretiyor. Bildiğimiz kadarıyla bağışıklık sistemini destekleyen bu bileşikler açısından en zengin

17. bölüm: Bağışıklık Yaşlanması %47 Yavaşlatılabilir mi?

52:55 bitkilerden biri. Ben de kendi kendime bu bağışıklık sağlığı ve bağışıklık sistemini gençleştirmek için müthiş bir

53:03 besin gibi görünüyor. Peki Amerika'da nerede yetişiyor diye sordum. Şaşırtıcı olan şu ki Amerika'da hiç yetiştirilmiyormuş.

53:12 Aslında sömürge dönemindeki ilk yerleşimciler bunu yaklaşık 400 yıl önce Amerika'ya getirmiş ama zamanla gözden

53:20 düşmüş ve tamamen unutulmuş. Ben de bunu yeniden Amerika'ya kazandırmaya değer diye düşündüm. İnsanların beslenmesine

53:28 tekrar girebilir miydi? Bunu görmek istedim. Sonra Himalaya Tartari kara buğdayı filiz tozunu geliştirdik. Bu

53:36 üründen sadece iki çay kaşığı yaklaşık bir fincan una eşdeğer miktarda polifenol sağlıyor. Yani yaklaşık 2000

53:44 miligram bağışıklık sistemini destekleyen polifenol. Bunu insanlar üzerinde araştırdığımızda çok ilginç bir

53:51 sonuç gördük. Her gün zenginleştirilmiş dozunu alan kişilerde sadece 90 gün

53:58 içinde bağışıklık sisteminin yaşlanma hızını %47 yavaşlatabildik. Bu çalışmayı

18. bölüm: Dr. Bland 80 Yaşında, Ama Biyolojik Yaşı 64!

54:05 da geçen yıl yayınladık. Aslında bugün bizim için çok önemli bir gün. Hatta bu podcast biter bitmez araştırma ekibimiz

54:13 ve klinik araştırmayı yürüten kuruluşla toplantıya gireceğim. Dünyada bugüne kadar tek bir gıda üzerinde yapılmış en büyük klinik çalışma yeni tamamlandı.

54:23 Himalaya Tartari Kara buğdayı filiz tozunun bağışıklık sistemi ve beyin sağlığı üzerindeki etkilerini inceledik.

54:30 850 kişinin katıldığı ne katılımcıların ne de araştırmacıların kimin gerçek ürünü, kimin plaseboyu aldığını

54:38 bilmediği plasebo kontrollü bir çalışma yaptık. Biz buna çift kör çalışma deriz ve yaklaşık bir saat sonra sonuçları ilk kez ben de göreceğim.

54:47 Yani bağışıklık sistemi zayıflamış kişilerde bile bağışıklık sistemini yeniden dengeleyebildi, değil mi?

54:52 Evet, tam öyle. En çok ihtiyaç duyanlar en büyük etkiyi yarattı. Bu çok heyecan verici.

54:59 Senin de belli bir şekilde beslenerek, belli bir yaşam tarzı benimseyerek biyolojik yaşını düşürdüğüne dair kendi hikayen var.

55:06 Evet. Biyolojik yaş tespiti açısından benim için olanlardan oldukça memnunum.

55:11 Şu an 80 yaşındayım ve biyolojik yaşım 64.

55:16 Ama tahmin ediyorum ki sen çok gelişmiş laboratuvarlarla çalışıyor ya da onlarla işbirliği yapabiliyorsun. Çünkü tüketiciye yönelik biyolojik yaş

55:24 testlerinin gerçekten güvenilir olduğunu düşünmüyorum.

55:28 Aslında şu anda bununla ilgili gerçekten büyük bir soru işareti var ve bence çok önemli bir noktaya değindin. Kalite kontrolü nerede? Bu testlerin

55:36 güvenirliğini kim denetliyor? Ben sertifikalı bir laboratuvar yöneticisiyim. Gençliğimde uzun yıllar tıbbi laboratuvar yönettim. O zamanlar

55:44 yaptığımız her testi dışarıdan bağımsız bir referansla doğrulardık. Bunun için Amerikan Patologlar Birliği'ni kullanırdık. Gelip bizimle aynı kan

55:53 örneğini analiz ederlerdi. Sonra kendi sonuçlarıyla bizim sonuçlarımızı karşılaştırırlardı. Böylece testleri doğru yapıp yapmadığımızı görürdük.

56:01 Bence biyolojik yaş testlerinde de artık aynı şeyin yapılması gerekiyor. Çünkü giderek daha fazla insan bu testleri yaptırıyor. Artık herkesin kabul ettiği ortak bir standarda ihtiyacımız var.

56:11 Sonuçları karşılaştırabileceğimiz bir referansa yani bir altın standarda. Yeni kitabın adı The Nourished Gene.

56:18 Bağışıklık sisteminizi yeniden programlayın. Kronik belirtileri tersine çevirin ve uzun yaşam genlerinizi uyandırın diyorsun. Ve bence bu kitap

56:26 gerçekten çok ses getirecek. Programın da son birkaç dakikasındayız. Bize biraz kitabından bahseder misin?

56:33 Aslında bu sohbet boyunca senin soruların sayesinde anlatmaya çalıştığım nokta tam da buydu. Beslenme biçimimiz bağışıklık sistemimizi şekillendiren en

56:41 önemli etkenlerden biri. Bağışıklık sistemi de biyolojik yaşımızı, biyolojik yaşımız da longevitimizi etkiliyor.

56:49 Bence bugüne kadar bağışıklık sistemini nasıl gençleştirebileceğimize yeterince odaklanmadık. Son birkaç yıldır yürüttüğümüz çalışmalar ve

56:57 yayımladığımız araştırmalar bağışıklık sisteminin biyolojik yaşını düşürmeye, onu daha dirençli hale getirmeye yardımcı olacak bir beslenme ve yaşam

57:06 tarzı planının nasıl oluşturulabileceğini daha iyi anlamamızı sağladı. Şimdi klinik çalışma ekiplerimizden gelen sonuçları görmek

19. bölüm: Dr. Bland’ın Bir Numaralı Longevity Tavsiyesi

57:13 gerçekten çok sevindirici. Yaşa bağlı birçok belirtinin gerilediğini görüyoruz. Eskiden çözmekte zorlandığımız pek çok durumun uzun Covid

57:21 de dahil olmak üzere bu farklı yaklaşımla çok daha etkili yönetilebildiğini görmeye başladık.

57:27 Kitabın adını The Nourished Gen koymamızın nedeni de bu. Çünkü asıl amacımız genlerin nasıl çalışacağını daha sağlıklı bir şekilde yönlendirmek.

57:35 Yani vücuda daha fazla dayanıklılık kazandırmak. Bu da bağışıklık sistemini gençleştirme yaklaşımının temelini oluşturuyor. Kitap 2027'nin başında

57:44 çıkacak. Ben de bunun için gerçekten çok heyecanlıyım. içinde e son birkaç yılda öğrendiklerimiz üzerine kurulu bence

57:51 oldukça farklı bir beslenme planı da var. Kitap çıktığında bunları insanlarla paylaşmayı gerçekten sabırsızlıkla bekliyorum.

57:58 Eminim Aralık ayındaki A4 M etkinliğinde ön gösterimlerini yapacaksındır. Doğru. Sü. Ben de kitabı alıyorum.

58:05 Programı bitirmeden önce izleyicilerimiz için en önemli longeviti tavsiyen nedir?

58:10 Sanırım en önemli ipucu çok basit ama bir o kadar da karmaşık. Nasıl? Hem basit hem de karmaşık olabilir. Kidi mi?

58:18 Hayır. Basitlik her zaman esastır ve en karmaşığıdır aslında. En basitinden güzel bir pilav pişirmek aslında basittir. Ancak bir o kadar da karmaşıktır. Evet. [boğazını temizler]

58:26 İyi bir Türkçayı demek çok basittir ama aslında oldukça karmaşıktır. Doğru lezzeti elde etmek için sadece su, pirinç ve tereyağı yeterli sanırsınız.

58:34 Ama aslında bunun çok fazla yolu var. O yüzden bize şu çok karmaşık ama basit aracı lütfen ver. Jeff.

58:41 Evet. Bence her şey önce zihinsel bir yerden başlıyor. En önemli nokta bu.

58:45 İnsan önce şunu fark etmeli. İyi olmayı hak ediyor. Kötü genlerin kurbanı değil.

58:51 Kontrolü eline alabilir. Ama bunun için önce farklı bir şey yapmaya değer olduğunu hissetmesi gerekiyor. Çünkü

58:58 bugüne kadar yaptığı şeyler onu gerçekten olmak istediği yere götürmüyorsa bir şeylerin değişmesi gerekir. Bu sadece konuşmakla ya da düşünmekle olmaz. yapmak gerekir.

59:10 Başlangıç noktası da şu olabilir. Benim hayatım şu an gittiği yönde beni olmak istediğim yere götürmüyor. O zaman

59:19 farklı bir şey yapmam gerekiyor. Peki her şeyi aynı anda değiştirebilir misin?

59:24 Muhtemelen hayır. O yüzden bir yerden başlarsın. Belki beslenmende yememen gerektiğini, bildiğin bir şeyi bırakıp yerine daha iyisini koyarsın.

59:34 Belki arabaya binmek yerine yürümeyi seçersin. Belki sigarayı bırakırsın.

59:39 Herhangi bir şey olabilir. Ama kendi hayatının kontrolünü eline alma yolculuğu ilk adımla başlar. Pek çok insan kendini kurban gibi hissediyor.

20. bölüm: 1:01:58 Kapanış.

59:50 Kontrolün kendilerinde olmadığını düşünüyorlar. pazarlama tarafından yönlendirildiklerini, çevre tarafından, toksik ilişkiler

59:58 tarafından hatta yaşadıkları yerde sağlıklı gıdaya erişemedikleri için önlerine çıkan basit yiyecekler
1:00:051 saat 5 saniyetarafından yönetildiklerini hissediyorlar. Bunların hepsi değiştirilebilir ama bunun için kişinin
1:00:131 saat 13 saniyeönce bu değişimi yapmaya değer olduğuna inanması gerekiyor. Çünkü diğer tarafta şunu fark ettiğinde yani kontrolün sende olduğunu gördüğünde her şeyi
1:00:221 saat 22 saniyeyapabilirsin. Kendini hep olmak istediğin insana dönüştürebilirsin. O yüzden mesele bir anda yeni bir sürü şey yapmaya başlamak değil. Sabah uyanıp
1:00:311 saat 31 saniyeşunu söylemek en güzeli aslında. Ben buna değerim. Eski halimden yoruldum ve bugün farklı olacağım. İşte yolculuk tam da böyle başlar.
1:00:411 saat 41 saniyeBu çok içten ve çok sıcak bir mesaj. Bir de bitirmeden önce şunu da sormak istiyorum. Amerika'da yaşayan birçok
1:00:491 saat 49 saniyeTürk dinleyicim var ve bana bu Himalaya kara buğdayını soruyorlar. Eee sanırım şirketin [kahkaha] adı Big Bold Health değil mi?
1:01:011 saat 1 dakika 1 saniyeBeni jeffand.com'da bulabilirsiniz veya şirketin bigilirsiniz.
1:01:061 saat 1 dakika 6 saniye[boğazını temizler]
1:01:081 saat 1 dakika 8 saniyeHimalaya kara buğdayını orada bulabilirler. Ben de bir dahaki Amerika seyahatimde bavulumu bununla doldurmak
1:01:151 saat 1 dakika 15 saniyezorundayım ki bağışıklık [kahkaha] sistemim şahane olsun.
1:01:191 saat 1 dakika 19 saniyeHarika bir podcastersın Esra. Sorularına bayıldım.
1:01:251 saat 1 dakika 25 saniyeDoktor Bland çok teşekkür ederim. Bu podcast benim için gerçekten büyük bir keyifti. Seni programa almak uzun
1:01:321 saat 1 dakika 32 saniyezamandır aklımdaydı. Ekibinle sürekli yazışıp duruyordum. Hadi yapalım artık diye. Sen de her zaman çok sıcak davrandın. Çok teşekkür ederim. Umarım
1:01:411 saat 1 dakika 41 saniyebu çalışmalarınızdan harika sonuçlar çıkar. Şimdi birazdan ekibinden verileri alacaksın.
1:01:451 saat 1 dakika 45 saniyeEvet. Bir saat içinde öğreneceğiz. Hadi bakalım göreceğiz. Çok teşekkür ederim Esra. Teşekkür ederim.

*Transkript YouTube'dan alınmıştır.*