[0:00:01.360] Sadece Alzheimer hastalığını değil, MS, otizm, ALS, tüm nörodejeneratif

[0:00:06.480] hastalıklar hakkında da konuşacağız. Siz ölmek için tasarlanmadığımızı

[0:00:10.840] söylüyorsunuz. Doğru.

[0:00:12.679] Bununla ne demek istiyorsunuz? Aslında ölümlülükle doğarsınız. Yani

[0:00:16.359] ölüm sonradan gelmez. Siz hayatınızı kaybedersiniz. Yaşlanmaya bir

[0:00:20.400] hastalıktır demek yanlış bir tanım. Bu çok yanlış bir kavram. Yani tedavi

[0:00:24.760] ediyoruz demek hastalığa çok fazla güç verir. Yapmaya çalıştığımız şey sağlığı

[0:00:28.960] ve işlevi geri kazandırmaktır. Kendinize zarar verecek şekilde idealist olmak

[0:00:32.640] istemezsiniz. [müzik] Eğer geleneksel tıbba ihtiyaç varsa

[0:00:35.280] geleneksel araçları kullanmanıza da ihtiyaç vardır.

[0:00:37.559] Alzheimer hastalığını veya diğer nörodejeneratif hastalıkları tedavi eden

[0:00:42.575] [müzik] klasik nörologlardan büyük bir direnç var. Onlar bu hastalıklar geri

[0:00:47.440] döndürülemez diyor. Ben Esra Çavuşoğlu. 19 yıldır ayık bir hayat yaşıyorum.

[0:00:52.480] Bağımlılık hastalığı ile mücadelem beni beden ve performansımı iyileştirmek,

[0:00:56.680] hayat kalitemi arttırmak, daha sağlıklı ve uzun yaşamak için yeni yöntemler,

[0:01:00.680] cihazlar ve takviye ürünler araştırmaya yönlendirdi. Bağımlılık hastalığı,

[0:01:05.199] bayacking ve longevity alanlarındaki kendi deneyimlerimden dünyadaki son

[0:01:09.000] gelişmelere, çığır açan girişimcilerden uzman akademisyenlere yıllardır yaptığım

[0:01:14.280] sohbetler artık her hafta Ayık Kafa podcastı.

[0:01:18.159] Bugün Ayık Kafa Podcast'ta konuğum sinir bilimci, biyokimyager, mucit ve Prodrom

[0:01:23.720] Sciences'ın kurucusu Doktor Dian Gudowu. Kendisi kapsamlı insan metabolomiklerine

[0:01:29.439] öncülük etmesiyle ve plazmalojenleri beyin sağlığı sohbetlerinin merkezine

[0:01:34.079] taşımasıyla tanınıyor. Aynı zamanda Breaking Alzheimers kitabının da yazarı.

[0:01:39.119] Bu bölümde onun temel fikrini ele alıyoruz. Ölmek için tasarlanmadık,

[0:01:43.360] sağlıkla doğduk ve nörodejenerasyon ilerleyici bir fonksiyon kaybıdır. Düşük

[0:01:48.600] plazmalojen seviyelerinin bilişsel gerilemeyle neden ilişkili olduğunu

[0:01:52.399] ayrıntılı bir şekilde inceleyeceğiz. Ağım biyokimyasal rezervi yeniden inşa

[0:01:56.640] etmenin pratik yollarını konuşacağız. Eğer Alzheimer, Parkinson, MS, otizm,

[0:02:01.880] ALS ya da sadece beyin sağlığınızı korumaksa, aklınızdaki bu sohbet size

[0:02:06.920] bugün harekete geçebileceğiniz bilim, araçlar ve umut sunuyor. Ayık Kafan'ın

[0:02:11.840] bu bölümü Gedik Eğitim Vakfı katkısıyla sizlere ulaşıyor. 30 yılı aşkın süredir.

[0:02:17.360] Gençler, çocuklar ve kadınların eğitimine destek veren burslar, projeler

[0:02:21.959] ve sosyal çalışmalarla onların hayallerine ulaşmalarına imkan sağlayan

[0:02:26.319] Gedik Vakfı ile bu yolculukta birlikte olduğumuz için gurur duyuyoruz. Eğitime

[0:02:31.239] yatırım geleceğe yatırımdır. Siz de Ayık Kafaya konuk olan alanında dünya çapında

[0:02:36.640] başarılı uzmanlara isterseniz orijinal İngilizce kayıtlarıyla, isterseniz

[0:02:41.720] Türkçe çeviriyile ve tamamen ücretsiz şekilde ulaşmaya devam etmek için kanala

[0:02:46.879] abone olun, bölümlere yorum yazın, beğenin ve paylaşın. En güncel bilimsel

[0:02:52.440] verilere dayanan içeriklerimize ulaşmaya devam edebilmek için siz de böylece

[0:02:56.959] destek verin. Doktor Dayan Goodow Ayık Kafa podcast'e hoş geldin. Bu anı uzun

[0:03:02.640] zamandır bekliyordum. Konu benim için çok özel. Çünkü ben büyükannemi

[0:03:07.879] Alzheimer yüzünden kaybettim. Onunki genetik değildi. Daha çok yaşam tarzı

[0:03:13.640] ile ilgiliydi. Zaten senin uzmanlık alanında tam olarak bu yaşam tarzı

[0:03:19.200] değişikliklerinin beyin üzerindeki etkileri. Ama bugün sadece Alzheimer'dan

[0:03:24.519] değil MS, otizm, ALES gibi diğer nörodejeneratif hastalıklardan da

[0:03:29.439] bahsedeceğiz. Benim araştırmalarıma göre sen bu vakalara benzer bir bakış

[0:03:34.480] açısıyla yaklaşıyorsun. Çoğunun temelinde aynı sorunlar var, değil mi?

[0:03:39.480] Evet. Ama elbette farklı beyin bölgelerini etkiliyorlar.

[0:03:43.560] Tabii. Ama senin adını ilk kez Doktor Elizabeth Yurt'tan duydum. O da senin

[0:03:49.439] gibi rejeneratif tıp camiasında çok saygı duyulan biri. Senin Prodrom kan

[0:03:56.040] testini yaptırdım. Anlaması gerçekten zordu. Ayrıca beyin MR'ı için de gelmeyi

[0:04:02.560] planlıyorum. Hikayelerimi genelde burada takipçilerimle paylaşıyorum. Çünkü

[0:04:08.200] birçoğu bana biz bunu nasıl yapabiliriz? Ne yapmalıyız gibi sorularla geliyor.

[0:04:14.599] Ama geçen yıl Eorem'deki konuşman gerçekten çok ilgi çekiciydi ve anlaması

[0:04:20.560] zordu. Çünkü biz ölmek üzere tasarlanmadık diyordun.

[0:04:25.639] Doğru. E bununla ne demek istiyorsun?

[0:04:28.240] Bu konudaki en önemli nokta şu. İnsanlar dışarıda longevity peşinde, ölümsüzlük

[0:04:34.360] peşinde koşuyorlar. hayatımı uzatmak, sağlığımı geliştirmek için kendime ne

[0:04:39.919] enjekte edebilirim diye düşünüyorlar. Oysa gerçekte biz sağlıklı ve ölümlü

[0:04:45.600] olarak doğarız. Yani ölümü sonradan kazanmıyorsun. Yaşamı kaybediyorsun.

[0:04:50.000] Zamanla olan şeyse şu: Biz hastalıkların semptomlarına, yaşam fonksiyonlarının

[0:04:55.600] azalmasının belirtilerine odaklanır hale geliyoruz. Ve biz gerçek sağlığın ne

[0:05:01.520] olduğunu ve sağlığı nasıl destekleyeceğimizi unuttuk. Yani asıl

[0:05:05.639] mesele sağlığı onarmak kavramı. Bir hastalıkla ya da semptomla savaşmak

[0:05:10.280] yerine sağlığı geri kazanmak. Bu da şu an tam tersi. Yaşlanma bir hastalıktır.

[0:05:16.639] Onunla savaşmalıyız diyenler gibi düşünenlerin aksine. Bu bakış açısı

[0:05:21.319] aslında tamamen hatalı. Çünkü eee mantıksal olarak doğru değil. Çünkü sen

[0:05:26.280] sağlıklı doğarsın. Yaşamla doğarsın. Sonra o yaşamın, o sağlığın parçalarını

[0:05:31.160] zamanla kaybedersin. Bu yüzden insanlara hep şöyle derim. Fizik açısından

[0:05:35.919] bakarsak insanlar sıcak ve soğuğu ayrı şeyler gibi düşünür. Mesela klimayı

[0:05:40.560] açtıklarında aslında odaya soğuk hava üflendiğini sanırlar.

[0:05:45.000] Oysa aslında yaptıkları şey ısıyı ortadan kaldırmaktır. Fizik açısından

[0:05:49.400] bakarsak soğuk diye bir şey yoktur. Yalnızca ısı vardır ya da ısının

[0:05:53.360] yokluğu. Yani aslında soğuk diye bir kavram yoktur. Aynı şekilde ölüm diye

[0:05:58.120] bir şey de yoktur. Yalnızca yaşam ve yaşamın kaybı vardır. Dolayısıyla

[0:06:02.759] Alzheimer, Parkinson ya da S gibi nörolojik hastalıklardan bahsettiğimizde

[0:06:06.680] bu hastalıkların semptomlarını görürüz. Her birinin klasik tanı yöntemleri

[0:06:10.800] vardır. Klinik semptomları, patolojik bulguları vardır. Yani hem klinik hem

[0:06:15.720] patolojik düzeyde belirtileri tanımlanmıştır. Fakat biz çoğu zaman bu

[0:06:19.560] semptomlara odaklanıyoruz ve en temel soruyu sormayı unutuyoruz. Vücut aslında

[0:06:24.360] ne yapmaya çalışıyor? Sağlık nedir? İşlev nedir? Şimdi Alzheimer hastalığını

[0:06:29.199] ele alalım. Demansın pek çok farklı türü vardır. Mesela bazı insanlar levi

[0:06:33.759] cisimcikli demansım var der. Bazıları travmaya bağlı demansım var der.

[0:06:38.280] Kemoterapi sonrası demans gelişebilir. Karaciğer hastalığı ya da karaciğer

[0:06:42.120] ameliyatı geçirenlerde de demans görülebilir. Klasik Alzheimer ya da

[0:06:46.199] vasküler demans da buna dahildir. Yani elimizde bir sürü farklı tablo, farklı

[0:06:50.960] alt tipler ve sınıflandırmalar var. Biz de genellikle bu alt türlerin her birini

[0:06:55.560] karakterize etmeye, tanımlamaya çalışıyoruz. Oysa sorun çok net. Demans

[0:07:00.479] bir işlev kaybıdır. Beynin bilişsel bölümü yani hafızadan ve karar verme

[0:07:06.599] gibi yürütücü işlevlerden sorumlu hücreler ve onların oluşturduğu ağlar

[0:07:12.479] zamanla işlevini yitirir. Aslında sen demans olmazsın. bilişsel bütünlüğünü

[0:07:18.639] kaybedersin. Yani sağlığı onarıcı bir yaklaşımdan söz

[0:07:23.720] ettiğinde aslında şunu diyorsun. Tanrıcılığı oynamadan sistemi nasıl

[0:07:27.759] anlayabilirim? Çünkü sistem zaten kendi kendine çalışacak şekilde tasarlanmış.

[0:07:32.319] Hücre çekirdeğinde bulunan kolinerjik nöronlar beyni uyarır. Onların belirli

[0:07:36.440] bir görevi vardır. Asıl mesele şu: Ne yapmaya çalışıyorlar ve biz onlara

[0:07:40.560] görevlerini yerine getirmelerinde nasıl yardımcı olabiliriz? Eğer onların neden

[0:07:45.080] görevlerini sürdüremediklerini anlayabilir ve içeriden dışarıya doğru

[0:07:49.120] onarabilirsek yeniden çalışmaya başlarlar. Görevlerini yerine

[0:07:54.039] getirirler. Bu da örneğin arisept, memantin ya da asetilkolinesteraz

[0:07:59.520] inhibitörleri gibi belirli bir reseptör alt tipini hedef alan ilaçlar almaktan

[0:08:04.240] çok daha farklıdır. Çünkü bu tür moleküller hiçbir zaman tam olarak

[0:08:08.159] hedefe ulaşamaz. Hangi ilacı alırsanız alın, örneğin Parkinson için adeta

[0:08:12.080] mucize olarak görülen Eley Dopa'yı düşünün. Bu ilacın problemi dopamini

[0:08:15.680] beynin her yerine yayması. Yani insanlar bu konuyu anlamaya başladıkça sağlığı

[0:08:19.960] yeniden kazandırma fikri onlara oldukça mantıklı gelmeye başlıyor. Vücudun

[0:08:23.960] biyokimyasını ve beynin sinir sistemini kavradıklarında bu sistemleri gerçekten

[0:08:28.240] onarmak mümkün oluyor. Böylece yeniden düzgün çalışmaya başlıyorlar. Bunun

[0:08:32.440] sonucunda da insanların hafızalarının geri geldiğini, sağlıklarının ve genel

[0:08:36.719] işlevlerinin belirgin biçimde düzeldiğini görebiliyoruz. Sen bunu

[0:08:40.640] anlatırken şunu da sormak istiyorum. Çünkü yaptığın testlerle ölçüm için

[0:08:45.959] birden fazla yöntem kullanıyorsun. Şu anda elinde Nuro MRI gibi özel bir alet

[0:08:52.200] ve kan değerleri gibi farklı araçlar var. Peki bunlarla bir şeyleri ne kadar

[0:08:57.480] erken fark edebiliyorsun? Ve diyelim ki demans söz konusu. Bir kişinin tüm

[0:09:01.920] sistemine baktığında ilk eksik gördüğün unsur ne oluyor?

[0:09:06.519] Yani şu fikirden yola çıkarsak daha önce düzgün çalışan bir şey artık düzgün

[0:09:10.240] çalışmıyor değil mi? Bunda hepimiz hemfikiriz. Örneğin kimse demansla

[0:09:13.920] doğmaz. Demek ki sonradan bir şeyler kaybolmuş. Yani biyolojik sisteminde bir

[0:09:17.880] değişim olmuş olmalı ki bir şeyler artık doğru şekilde işlemiyor. İşte burada

[0:09:21.839] biyokimya devreye giriyor. İnsan vücudunun ve beynin biyokimyasına

[0:09:25.839] baktığında birkaç temel unsur öne çıkıyor. Bunlardan biri plazmalojen adı

[0:09:30.360] verilen zar lipitleri. Bunlar insan vücudundaki hücre zarlarının bir parçası

[0:09:35.040] olan moleküllerdir ve özellikle sinapslarda yani bir nöronun diğerine

[0:09:38.880] bağlandığı noktada o iletişim bölgesinde yoğun olarak bulunurlar. Bu

[0:09:42.800] plazmalojenler sinir hücrelerinin iletim kollarını koruyan miyelin kılıfında da

[0:09:47.240] yoğun olarak bulunur. Bu yüzden beynin fiziksel yapısı açısından kritik bir

[0:09:51.079] öneme sahiptirler. Plazmalojen düzeyleri genellikle oldukça erken dönemde klinik

[0:09:56.200] belirtiler ortaya çıkmadan yaklaşık 10 yıl önce azalmaya başlar. Çünkü beynin

[0:10:00.800] belli bir yedek kapasitesi vardır. Bu nedenle belirtiler fark edilmeden önce

[0:10:05.640] uzun bir süre eksiklik yaşanabilir. Bu ana alanlardan biri. Diğer önemli

[0:10:10.920] alan ise metilasyon enzimlerindeki bozukluklar. Bazı kişiler homosiste

[0:10:14.560] düzeyinin yükselmesinden bahsedildiğini duymuş olabilir. Bu da metilasyon

[0:10:17.880] sisteminin düzgün çalışmadığını gösterir. Damar tipi demanslar ise daha

[0:10:21.440] çok mitokondriyal işlev bozukluklarıyla ilişkilidir. Yani bir anda hücrelerin

[0:10:25.560] enerji üreten mitokondrileri düzgün çalışmamaya başlar.

[0:10:29.600] Bazı beslenme eksiklikleri bilişsel bozukluklarla doğrudan ilişkilidir.

[0:10:34.959] Bunlardan biri fosfatidilkolindir. Bu madde aynı zamanda metilasyon sistemi

[0:10:40.079] ile de bağlantılıdır. Yani vücutta işlevsel olarak eksilen çok önemli

[0:10:44.639] bileşenler vardır. Çoğu zaman bu durum kan tahlillerinde de görülür. değerler

[0:10:49.760] düşük çıkar ve bu da aslında bu moleküller açısından gerçek bir beslenme

[0:10:54.000] yetersizliği yaşandığını gösterir. Bazen de çok yüksek olması sistemin düzgün

[0:10:58.880] çalışmadığını gösterir. Yani sistemi düzgün bir şekilde temizlemiyor ama size

[0:11:03.839] hep aynı şeyi o bölgede normal işlevsellik olduğunu söylüyor ve bunlar

[0:11:08.160] da vücudun biyokimyasal olarak artık normal çalışmıyor ve bu çok uzun süre

[0:11:12.760] devam ederse olumsuz sonuçlarını yaşarsınız. İnsanlara sık sık şu

[0:11:18.160] hikayeyi anlatırım. Üniversiteye ilk gittiğimde ilk lisans eğitimim sırasında

[0:11:23.000] mühendislik fakültesinin hemen yanında kalıyordum. Her yıl mühendislik

[0:11:27.120] öğrencileri bir bağış etkinliği düzenlerdi. Eski hurda bir arabayı

[0:11:31.680] alırlar. İşte diyelim ki 500 dolarlık bir araba ve motorundaki tüm yağı

[0:11:36.079] boşaltırlardı. Yağ tapasını çıkarır, yağı tamamen akıtırlardı. Sonra herkes

[0:11:41.680] arabanın durmadan önce kaç mil gidebileceğine dair tahminde bulunurdu

[0:11:45.680] ve inanamayacağın kadar uzun gidebiliyordu. İçinde hiç yağ

[0:11:49.360] kalmamasına rağmen yaklaşık 100 mil kadar yol alabiliyordu. Ta ki motor

[0:11:53.920] tamamen kilitlenip durana kadar. Yani insan vücudunu düşündüğümüzde bunu bir

[0:11:58.680] arabayla kıyaslayabiliriz. Arabanın yağ seviyesinin nasıl olması gerektiğini

[0:12:03.120] hepimiz biliriz. Ama tüm yağı boşaltsam bile o araba yine de 100 mil kadar

[0:12:08.000] gidebilir. Değil mi? İşte bu vücudumuz için de benzer bir durum. Biz aslında

[0:12:12.839] biyokimyasal bir reaktörüz. Temel olarak hidrokarbonları yani şeker,

[0:12:18.760] karbonhidrat, yağ ve proteinleri alırız. Sonra bunlarla bir şeyler inşa ederiz.

[0:12:23.839] Beynimizi, kaslarımızı, saçlarımızı. Vücudumuz bir biyoreaktördür ve oldukça

[0:12:30.240] geniş bir molekül tedarik zincirine ihtiyaç duyar. Bunların bir kısmı temel

[0:12:34.680] yapı taşlarımız, bir kısmı da temel besinlerimizdir. Bence bazen bu sistem o

[0:12:39.399] kadar kusursuz çalışıyor ki onu hafife alıyoruz. Üstelik insan vücudunun çok

[0:12:44.720] sayıda yedek sistemi var. Bu yüzden biraz tembelleşiyoruz. Hatta bazen

[0:12:49.440] bedenimizi ne kadar zorladığımızla övünüyoruz. Bak tüm bu kötü şeyleri

[0:12:54.040] yapıyorum ama hala sağlıklıyım diyoruz. Bu yüzden bizim yaklaşımımız şöyle.

[0:12:59.800] Özellikle demans söz konusu olduğunda sistemin içinde kolinerjik sistem önemli

[0:13:05.519] bir gösterge görevi görür. Adeta bir madendeki kanarya gibidir. Vücuda bir

[0:13:11.320] stres yüklendiğinde herkesin belli bir yatkınlık seviyesi olur. Belki

[0:13:15.600] kolinerjik sistemin biraz zayıftır. Örneğin apo4 genotipi buna neden

[0:13:20.760] olabilir. Ya da bir toksine maruz kalmışsındır ve bu durum bazı dopamin

[0:13:25.399] hücrelerini azaltmıştır. Bu da Parkinson'a yol açabilir. Ya da belki de

[0:13:30.000] glutamat nöronlarınızı etkileyen bir şeye veya genetik risk faktörüne maruz

[0:13:34.519] kaldınız. Bu da ALS'ye yakalanma riskinizi artırır. Ya da belki ailenden

[0:13:39.639] kalıtsal olarak gelen bir mitokondri bozukluğun vardı ya da kronik bir

[0:13:43.680] enflamasyon durumu yaşadın. Bu da seni multiple skleroz ya da otizm açısından

[0:13:48.079] daha yüksek bir risk grubuna sokar. Yani bütün bunlar aslında şunu gösteriyor.

[0:13:52.440] Sağlığın zayıflamış durumda. Bir saniye. Otizm dedin ama o oldukça

[0:13:57.040] erken başlıyor. Hangisi? Otizmi.

[0:14:00.079] Otizm. Evet. Evet. Aslında otizm çocuğun nörogelişim

[0:14:04.519] süreci sırasında etkisini gösterir. İnsanlara hep şunu söylerim. Hiçbir

[0:14:09.360] çocuk otizmle doğmaz. Yani klinik olarak otizmle doğmak mümkün değildir. Yani

[0:14:15.199] bazı genetik hastalıklar, örneğin lodistrofiler gibi mitokondriyal

[0:14:20.240] bozukluklar, otizme benzer belirtiler gösterebilir. Ancak otizm kendisi bir

[0:14:26.040] nörogelişimsel bozukluktur. Bu da beynin normal gelişim hızının bir noktada

[0:14:31.320] bozulduğu anlamına gelir. E bu bozulma süreci genellikle nöral enflamasyon yani

[0:14:37.680] beyin dokusunda iltihabi bir durum nedeniyle ortaya çıkar. Üstelik bu

[0:14:42.040] enflamasyon farklı şekillerde gelişebilir. Otizmin tek bir nedeni

[0:14:46.320] yoktur. Beyinde çocuğun kaldıramayacağı düzeyde bir enflamasyon oluştuğunda ve

[0:14:51.959] bu durum beynin normal miyelinleşme sürecini bozduğunda otizm gelişir. Bu

[0:14:57.720] yüzden sebep aşı mıydı, taylanol gibi bir ilaç mıydı, kafa travması mıydı gibi

[0:15:04.199] sorularla kendi kendimize sorar dururuz. Ama gerçekte tüm bu olasılıklar bir

[0:15:09.480] dereceye kadar doğrudur. Çünkü eğer sinir iletimini koruyan, yapının

[0:15:14.320] gelişimini sağlayan miyelin oluşumu bozukluğuna neden olan genetik bir

[0:15:18.360] hastalık yoksa o zaman o çocukta mutlaka bir olay yaşanmıştır. Bu olay onu

[0:15:24.279] nörolojik gelişim açısından risk altına sokmuştur.

[0:15:28.199] Yani burada amaç suçu birine ya da bir şeye atma çabasından uzaklaşmak,

[0:15:35.120] hastalığın asıl suçlusunu aramak yerine işlevi yeniden kazandırmaya odaklanmak.

[0:15:42.759] Bu yüzden Alzheimer ve demansta amaç sinir iletişimini yeniden sağlamak

[0:15:48.319] olmalı. Yani işin bir biyokimyasal yönü var. Bir

[0:15:53.600] de belirti yönü. İnsanlar hafızamı kaybediyorum. Anahtarlarımı nereye

[0:15:57.880] koyduğumu hatırlamıyorum. Çatal yerine çatala bıçak diyorum gibi şeyler

[0:16:01.959] söylüyor. Bir şeylerin yolunda gitmediğini fark ediyorlar. Ha bir de

[0:16:05.920] işin fiziksel yani beyinle ilgili yönü var. İşte burada gelişmiş

[0:16:09.440] nörogörüntüleme teknikleri devreye giriyor. Çünkü bu yöntemlerle beynin

[0:16:13.480] hangi bölgelerinin küçüldüğünü görebiliyoruz. Beyin genellikle bir

[0:16:16.959] bilgisayara benzetilir ama aslında kas gibi çalışır. Her yeni beceri

[0:16:20.680] öğrendiğinde örneğin yeni bir dil öğrenmek ya da 50 yaşında basketbola

[0:16:25.560] başlamak gibi beynin o beceriyi kazanmak için yeni bağlantılar kurar. Yeni

[0:16:30.600] nöronlar ya da nörit yani nöron uzantıları oluşturur. Yani beyin tıpkı

[0:16:35.560] kaslar gibi kullandıkça güçlenir. Kullanılmadığında ise küçülür ve bu

[0:16:39.759] süreç beyinde sürekli devam eder. Biz de bu değişimi fiziksel olarak

[0:16:43.680] ölçebiliyoruz. Yani beynin korteksinin kalınlığı duruma göre artıp azalabilir.

[0:16:48.319] Örneğin ALS hastalarında motor korteks bölgeleri incelir. Alzheimer

[0:16:53.000] hastalarında ise hem beyaz madde hem de gri madde yapısında değişiklikler

[0:16:57.279] görülür. Kısacası beynin fiziksel yapısında gözle görülür bir değişim

[0:17:01.600] olur. Peki sonra ne olur? Kişinin biyokimyasal dengesini yeniden

[0:17:05.720] kurduğumuzda bu kez hedefe yönelik bir biyomühendislik yaklaşımı devreye girer.

[0:17:14.360] Aslında bu bir aya da şarap üretimine benzer. Düşün bir üretim tesisini

[0:17:18.760] yönetiyorsun ve istediğim ürünü elde etmek için hangi hammaddeleri ne kadar

[0:17:23.199] ve hangi sırayla eklemeliyim diye plan yapıyorsun. Aynı şekilde vücudun da

[0:17:27.600] istediğimiz sonucu verebilmesi için ona hangi besinleri ve bileşenleri stratejik

[0:17:32.600] olarak vermemiz gerektiğini belirliyoruz.

[0:17:35.440] Yani hedefimiz sağlıklı bir asetilkolin yani beynin iletişim sistemi, sağlıklı

[0:17:40.000] mitokondriler ve düzgün işleyen bir metilasyon sistemi oluşturmak. Günümüzde

[0:17:44.240] bunu bilimsel ve stratejik bir biyomühendislik yaklaşımıyla yapmak

[0:17:47.240] mümkün. Vücuda işlevlerini yeniden kazanmasını sağlayacak biyokimyasal yapı

[0:17:51.760] taşlarını vererek bu sistemleri onarabiliyoruz. Yani tam olarak hangi

[0:17:56.200] maddeler olurdu? Mesela yaklaşık 20 kadar temel madde

[0:17:59.320] var. Bunlardan en önemlilerinden biri plazmalojen öncüleri. Çünkü beslenme

[0:18:03.159] yoluyla alınması en zor olan bileşiklerden biri. Bunun dışında

[0:18:06.280] hayvansal kaynaklı fosfolipitler de çok önemli. Sonra metilasyon sistemini

[0:18:09.919] destekleyen moleküller var. Bunlara örnek olarak betain, metilfolat ve B12

[0:18:13.880] verilebilir. Kreatin kaslar için ne kadar önemliyse metilasyon sistemi için

[0:18:17.679] de o kadar kritik bir bileşendir. Ayrıca karnitin yağ metabolizmasını destekler.

[0:18:21.799] Bunun dışında klasik B vitaminleri de çok önemli. Günümüzde dünyanın büyük bir

[0:18:25.400] kısmında hala riboflavin yani B2 eksikliği görülüyor. Ayrıca niasin ve

[0:18:29.679] nad yolakları ile tiyamin yani B1 gibi bileşenlere de yeterince önem

[0:18:33.400] verilmiyor. Tüm bu maddeler 1930'lar 40'lardan beri biliniyor. Bu yüzden

[0:18:38.120] insanlar artık bu eski bilgilerden biraz sıkılmış durumda. Ama mesele şu: bu

[0:18:42.640] eksikleri gerçekten yeniden yerine koymak mümkün ve bunu biyokimyasal

[0:18:46.440] olarak ölçebiliyoruz. İşte bunu biyosken ölçümü yapıyor.

[0:18:49.480] Bununla ilgili bir not almıştım aslında sanırım. Tam da bundan bahsediyorsun.

[0:18:52.919] Bir konuşmanda şöyle demiştin. Plazmalojen seviyesi düştüğünde vücut

[0:18:57.600] diğer vitaminleri, mineralleri ve ihtiyaç duyduğu besinleri çok daha hızlı

[0:19:01.799] tüketmeye başlıyor. Yani demek istediğin vücudun kaybettiklerini yeniden yerine

[0:19:07.400] koymanın gerekliliği doğru mu? Evet, doğru. Ve sonra bir enflamasyon

[0:19:12.440] durumu ortaya çıktığında örneğin COVID veya long COVID geçiren kişilerde olduğu

[0:19:17.440] gibi ya da multiple skleroz gibi kronik enflamatuar hastalıklarda vücut sürekli

[0:19:22.840] bir iltihabi stres altına giriyor. Aynı durum otoimmün hastalıklarda örneğin

[0:19:28.080] SARS ya da benzeri rahatsızlıklarda da geçerli. Bu sürekli tekrarlayan

[0:19:32.320] biyokimyasal yük vücudun normalden çok daha fazla besin öğesi tüketmesine neden

[0:19:38.000] oluyor. İnsan vücudu aslında inanılmaz derecede dayanıklıdır. Ancak bizim

[0:19:42.600] beslenme düzenimiz tutarsızdır. Bazen dengeli bir öğünle B12 ve diğer faydalı

[0:19:47.919] besinleri alırız. Sonra birkaç gün boyunca vücudu desteklemeyen şeyler

[0:19:51.919] yeriz. Buna rağmen vücut bu düzensiz ve tutarsız besin akışına uyum sağlayacak

[0:19:57.159] şekilde evrilmiştir. Düşününce gerçekten mucizevi. Çünkü bu kadar dengesiz bir

[0:20:02.480] sistemde hala hayatta olmamız başlı başına bir başarı. Ama biz vücudumuza bu

[0:20:07.919] konuda yardım etmiyoruz. Tam tersine onu istikrarsız bir ortamda ayakta kalmaya

[0:20:13.240] zorlayarak daha da zor bir hale sokuyoruz. Ama artık bunu bilimsel

[0:20:18.120] olarak çok daha iyi yapabiliyoruz. Artık bu moleküllerin ne olduğunu biliyoruz.

[0:20:22.919] Asıl önemli olan sadece miktarlarını değil nasıl çalıştıklarını ölçmek. Bugün

[0:20:28.400] açıkça görebiliyoruz. Mitokondrilerin işlevi düzgün mü? Hücre zarları sağlıklı

[0:20:33.640] mı? Metilasyon sistemi, kas kalitesi ve kas yoğunluğu yerinde mi? Bunların hepsi

[0:20:39.360] net ölçülebilir veriler. Bu sistemleri yeniden dengelediğimizde vücudun

[0:20:44.320] fiziksel iyileşme sürecini adım adım izleyebiliyoruz. Bunu istersen kas

[0:20:48.840] yoğunluğu ölçümleriyle, istersen beyin taramalarıyla takip etmek mümkün. Eee

[0:20:54.320] ama çoğu insanın gözden kaçırdığı çok önemli bir nokta var. Beynimiz,

[0:20:58.880] kafatasımızın içindekini neredeyse unutuyoruz. İyi görünüyor muyum?

[0:21:03.400] Kaslarım güçlü mü? Vücudum formda mı diye düşünüyoruz ama beynimizde neler

[0:21:08.320] olup bittiğini hiç sorgulamıyoruz. Oysa bizimle çalışan pek çok kişi, örneğin

[0:21:12.840] 70'li yaşlarında olanlar hayatı boyunca hiç kaliteli bir beyin emarı

[0:21:17.320] çektirmemiş. Kalplerini, böbreklerini hatta vücutlarının her sistemini

[0:21:22.000] yakından tanıyorlar ama beyinlerindeki küçülmeyi tamamen görmezden geliyorlar.

[0:21:27.279] İnsanlar aslında korkuyor. Geçen gün annemle yemek yerken sohbet

[0:21:32.760] ediyorduk. Ben de dedim ki bunca yeni teknoloji var. Artık neler

[0:21:37.559] yapılabiliyor? İnanılmaz. O da bana, "Eğer bana bir şey olursa

[0:21:43.000] beni oraya götür." dedi. Ama öncesinde bilmemeyi tercih ediyor. Gerçi ona bir

[0:21:49.360] şey olacağını sanmıyorum. Çünkü yaşam tarzı, beslenme alışkanlıkları gerçekten

[0:21:54.120] çok iyi ama yine de şu anda bilmek istemem diyor. Aslında çoğu insan da

[0:22:00.320] böyle düşünüyor. Çünkü bugüne kadar hep şu mesaj verildi. Alzheimer tedavi

[0:22:05.480] edilemez. Ales tedavi edilemez. Parkinson tedavi edilemez. Hiçbir

[0:22:10.840] hastalık tedavi edilemez. Hal böyle olunca insanlar doğal olarak bilmeyi

[0:22:16.200] istemiyor. Çünkü öğrenmek onlara sadece korku ve çaresizlik hissi veriyor.

[0:22:23.000] Kesinlikle. Ama artık onu geride bıraktık. Ben tam iyileştirme deyimini

[0:22:27.520] pek kullanmayı sevmiyorum. Çünkü bizim yaptığımız şey aslında vücudun işlevini

[0:22:31.480] yeniden kazandırmak. Tam iyileştirme dediğinde hastalığa fazla güç vermiş

[0:22:35.480] oluyorsun. Mesela Alzheimer'dan iyileşiyorum ya da Parkinson'u

[0:22:39.200] iyileştiriyorum dediğinde sanki dışarıdan gelen bir etken seni ele

[0:22:42.799] geçirmiş ve sen de onunla savaşmaya çalışıyormuşsun gibi oluyor. Yani

[0:22:47.120] hastalığı dışsal bir düşman haline getiriyorsun ve bu da ona gereğinden

[0:22:51.120] fazla güç kazandırıyor. Bizim amacımız sağlığı ve işlevi geri kazandırmak ve

[0:22:55.960] artık beynin içine baktığımızda onun gerçekten yeniden büyüyebildiğini

[0:22:59.799] görebiliyoruz. Örneğin Lisa Grillo 30 yılı aşkın süre multiple skleroz

[0:23:04.480] hastasıydı ve bu yüzden 30 yıldır görme kaybı yaşıyordu. Biz onun görme yetisini

[0:23:09.320] yeniden kazandırmayı başardık. Yani optik sinir iltihabı ve multiple skleroz

[0:23:14.039] nedeniyle 30 yıl süren körlüğün ardından görme yolaklarının yeniden çalışmaya

[0:23:18.679] başladığını hem MRI görüntülerinde fiziksel olarak görebiliyoruz hem de o

[0:23:22.840] bunu nöroloğunun önünde açıkça gösterebiliyor. ALES hastalarının tekrar

[0:23:27.520] yürüdüğünü görebiliyoruz. İnsanların hareket edebildiğini ve nefes

[0:23:31.480] alışverişlerinin normal olduğunu görebiliyoruz. Uyku düzenleri de normal.

[0:23:36.080] ALES bizim karşılaştığımız hastalıklar arasında muhtemelen en zorudur. Çünkü

[0:23:41.279] ALS'de iyileşme için olan zaman aralığı çok dar. Diğer hastalıklarda bu pencere

[0:23:46.520] daha geniş oluyor. Üstelik ALES hastaları için dünya gerçekten çok

[0:23:50.960] acımasız. Bu hastalık tam anlamıyla yıkıcı ama Parkinson ya da Demans gibi

[0:23:56.120] hastalıklarda durum biraz daha farklı. Bu hastalıklarda iyileşme penceresi daha

[0:24:01.039] geniş. Mesela Parkinson'da dopaminerjik sistemi yeniden dengelemek artık oldukça

[0:24:06.240] rutin hale geldi. Demana da benzer şekilde kolinerjik sistemi yeniden

[0:24:10.480] canlandırmak mümkün. Plasmalogenler nedir? Çünkü bu

[0:24:14.600] hastalıkların hepsinde ortak kullandığım bir unsur var. Aslında en güçlü

[0:24:19.919] argümanın da bu. Yani plasmalogenlerin kaybı hikayenin geri kalanını

[0:24:25.159] başlatıyor. Evet. Plasmolegenler gerçekten önemli

[0:24:29.000] bir etken. Ama şunu her zaman vurguluyorum. Bu dünyada sihirli bir

[0:24:33.000] çözüm yok. Hayatını bir anda düzeltecek tek bir mucizevi şey yok. Tabii eğer o

[0:24:38.440] şeyde ciddi bir eksikliğin yoksa. Mesela B12 vitaminin çok düşükse ve gidip bir

[0:24:44.279] B12 iğnesi yaptırırsan kendini bir anda hayata dönmüş gibi hissedersin. Yani

[0:24:49.880] bazı durumlarda sorun çok net ve tek bir şeye bağlı olabilir.

[0:24:54.080] Plasmolajenler insan vücudu tarafından üretilen moleküllerdir. Vücut bazı

[0:24:58.880] maddeleri dışarıdan almak yerine kendi üretimine büyük ölçüde güvenir. Bu

[0:25:03.200] maddelerden biri kolesteroldür. Özellikle de beyinde. Bir diğeri ise

[0:25:07.360] plasmologenler. Örneğin beynindeki tüm plasmalenler ve kolesterol doğrudan

[0:25:12.640] beynin içinde üretilir. Plasmalen açısından bakarsak insanların beslenme

[0:25:17.440] yoluyla alabildiği tek kaynak aslında anne sütüdür. Anne sütü gelişmekte olan

[0:25:22.720] beyni destekleyen plasmolojen öncüllerini içerir. Bu yüzden yaşamın

[0:25:27.159] ilk 6 ayında sadece anne sütüyile beslenen bebeklerin beyin gelişimi mama

[0:25:31.720] ile beslenenlere göre çok daha iyi olur. Tabii bu istatistiksel bir fartır. Yani

[0:25:36.799] her emzirilen çocuğun üstün zekalı olacağı anlamına gelmez. sadece genel

[0:25:41.399] dağılımda bir kayma olduğunu gösterir. Örneğin tamamen anne sütü ile beslenen

[0:25:45.919] çocuklarda otizm oranı mama ile beslenenlere göre 3 kat daha düşüktür.

[0:25:50.640] Ama bu da anne sütü alan hiçbir çocuğun otizm geliştirmeyeceği anlamına gelmez.

[0:25:55.520] Bazı çocuklarda farklı nedenlerle yine de görülebilir. Tekrar plasmolojen

[0:25:59.880] konusuna dönersek bu molekül vücut için son derece önemli ve yüksek talep gören

[0:26:04.679] bir bileşiktir. Vücut bunu yoğun şekilde kullanır. Kalp zarlarının yaklaşık

[0:26:09.480] %50'si plasmologenlerden oluşur. Beyindeki sinir tellerinin yani

[0:26:14.360] aksonların yani sinir lifleri kaplamasında bulunan etanolaminlerin ise

[0:26:18.520] %70 ila 80'i plasmologen yapısındadır. Sinapslarda da aynı şekilde bulunur.

[0:26:24.000] Yani son derece kritik bir molekülden bahsediyoruz. Vücut enflamasyon

[0:26:27.840] yaşadığında ya da herhangi bir stres altına girdiğinde bu moleküller

[0:26:31.600] azalabilir ya da vücut bunları üretebildiğinden daha fazla

[0:26:34.480] kullanabilir. Sonuçta zamanla plasmologen seviyeleri düşer. İşte bu

[0:26:38.520] yüzden bu molekül çok kritik hatta sınırlayıcı bir bileşendir. E otizm tüm

[0:26:44.320] nörolojik bozukluklar arasında muhtemelen plasmologen en çok bağlı olan

[0:26:48.760] hastalık. Hatta çocuklarda doğrudan omega9 plasmologenlerin belirgin fayda

[0:26:54.240] gösterdiği ender durumlardan biri. Çünkü çoğu zaman onları geride tutan şey erken

[0:26:59.880] gelişim döneminde miyelin tabakası oluşturamamaları ve bunun da

[0:27:04.679] enflamasyondan kaynaklanması. Plasmologen öncüllerinin iki türü var.

[0:27:09.200] İlki omega9 yani oleik asit zeytinyağında bulunan tür. Bu molekül

[0:27:14.240] özellikle sinir liflerini saran miyelin tabakasını destekler. sadece beyinde

[0:27:18.960] değil çevresel sinirlerdeki miyelinleşme sürecinde de görev alır ve güçlü

[0:27:23.440] antienflamatuar özellik taşır. İkinci tür ise Omega3 plasmologen öncülü yani

[0:27:30.240] DHA içeren yapı. Bu daha çok uyarıcı plasmolojen. Sinapsların bir parçasıdır.

[0:27:36.200] Kas gücünü, kas hafızasını ve toparlanmayı destekler. Ama en önemlisi

[0:27:41.360] bilişsel bağlantıları yani düşünme ve öğrenme süreçlerini güçlendirir. Ben

[0:27:46.559] bunu hep şöyle anlatırım. Omega9 plusolajen eski tip radyolardaki ayar

[0:27:52.039] düğmesi gibidir. Sinir sinyalini netleştirir. Nöronlar arasındaki

[0:27:56.519] iletişimi temiz hale getirir. Omega3 plasmolu ajenler ise o radyonun ses

[0:28:02.159] düğmesidir. Sinyalin gücünü artırır. Sistemi daha canlı hale getirir. Sinir

[0:28:07.880] sistemin dengelendiğinde yani ayar tuttuğunda artık sesi açabilirsin ama

[0:28:13.600] sistem hazır olmadan kendini fazla zorlarsan duyduğun tek şey gürültü olur.

[0:28:19.120] Otizm buna çok net bir örnek. Bu yüzden plazmolagenler gerçekten hayati

[0:28:24.320] moleküller. Bizim çalışmalarımızda

[0:28:27.679] bu kadar merkezi bir rol oynamalarının nedeni de bu. Çünkü öncelikli olarak ele

[0:28:33.399] alındıklarında olumsuz sonuçlar üzerinde çok büyük fark yaratıyorlar. Mesela

[0:28:38.799] genel ölüm oranlarına baktığında plasmologen seviyesi düşük 65 yaşındaki

[0:28:44.240] birinin plasmologen seviyesi yüksek 95 yaşındaki biriyle aynı 5 yıllık yaşam

[0:28:50.760] şansına sahip olduğunu görüyorsun. Yani plasmologen seviyesi yüksek. 95

[0:28:56.039] yaşındaki birinin 100 yaşına kadar yaşama olasılığı %80 ama plasmologen

[0:29:02.039] seviyesi düşük. 95 yaşındaki birinin 100 yaşına ulaşma olasılığı yalnızca %20.

[0:29:09.039] Yani önümüzdeki 5 yıl içinde ölme ihtimali %80. Bu da plasmoljen

[0:29:14.279] seviyesinin yaşam süresi ve genel sağlık üzerinde ne kadar güçlü bir etkisi

[0:29:18.919] olduğunu gösteriyor. Plazmolagenlerden bahsetmeye

[0:29:22.840] başladığımızda insanlar bize hemen dikkat etmeye başlıyor. İşte o noktada

[0:29:27.080] diyoruz ki madem ilgini çektik hazır buradayken birkaç şeyi daha düzeltelim.

[0:29:31.840] Çünkü başka etkenler de bu dengeyi bozabiliyor. Ben bunu anlatırken hep

[0:29:36.360] 4m'den söz ediyorum. Vücudumuzda yaklaşık 30 trilyon hücre var ve biz

[0:29:41.039] aslında tek bir homojen kütle değiliz. Her hücre tıpkı bir evin duvarları gibi

[0:29:45.880] biyolojik zarlarla birbirinden ayrılıyor. Ama siz tahta ve alçıdan

[0:29:51.279] yapılmadınız. Vücudunuz aslında fosfolipitlerden oluşuyor. Bu maddeler

[0:29:55.360] hücrelerinizi çevreleyen duvarları oluşturuyor. Aynı bir evde olduğu gibi

[0:29:59.720] vücut da kendi içinde bölümlere ayrılmış durumda. Evinin içinde bir mutfağın, bir

[0:30:04.200] banyon ve bir yatak odan olabilir. Her biri farklı işlev görür ve biri diğerini

[0:30:08.480] etkilemez. İşte bu bölümlenme evin duvarları sayesinde mümkün olur. Vücudun

[0:30:12.960] da aynısını hücre zarlarıyla yapar. Düşünsene evinde sistem o kadar iyi

[0:30:17.919] işler ki fırınınla buzdolabın yan yana durabilir. Mutfağının bir köşesinde eksi

[0:30:23.360] 20 derecede bir alan varken hemen yanında fırında 300 derecede

[0:30:27.440] etirebilirsin. Bu düzen her alanın duvarlarla

[0:30:31.360] birbirinden ayrılması sayesinde mümkün olur. Vücudun da aynı şekilde çalışır.

[0:30:36.519] Bu ayrımı hücre zarları sağlar. Plasmalojenler ise bu zarların yapı

[0:30:41.240] taşıdır. Eğer vücut bu zarları düzgün oluşturamazsa içindeki süreçleri

[0:30:46.120] birbirinden ayıramaz. Bir işlev diğerine karışır ve sistemin dengesi bozulur.

[0:30:52.120] Yani 4 M'nin ilki hücre içi membranlar. İkincisi vücudun mitokondriyal

[0:30:58.200] fonksiyonu. Yaşlandıkça mitokondrilerimizin işlevi azalmaya

[0:31:02.320] başlar. Bu çoğu zaman kendi kendine gelişen bir süreçtir. Çünkü vücut uyum

[0:31:06.320] sağlar. Bir diğeri metil transfer ve en önemlilerinden biri de kas yoğunluğunu

[0:31:11.600] korumak. İnsanların çoğu bu konuya pek dikkat etmez. Çoğu kişi kalp damar

[0:31:16.559] sağlığına odaklanır. Ki bu elbette önemli ama yaşlandıkça kas kütlesini

[0:31:21.600] korumak sağlık ve uzun ömür açısından en belirleyici şeylerden biridir. Kaslar

[0:31:27.360] vücudun biyokimyasal dengesini büyük ölçüde düzenler. Ben her zaman şunu

[0:31:31.880] söylerim. Sağlık, enerji ve uzun ömür için odaklanman gereken 4 M var. Men

[0:31:37.200] branlar, plasmalojenler, fosfokolin ve yeterli kolesterol seviyeleri,

[0:31:41.600] mitokondrial fonksiyon, elektron taşıma zincirinin düzgün çalıştığından emin

[0:31:45.880] olmak gerekir. Metil transferaz insan vücudundaki zayıf halkalardan biridir ve

[0:31:51.159] kas yoğunluğu yaş aldıkça sağlığı korumanın anahtarıdır. Alzheimer'dan söz

[0:31:55.880] ettiğimizde de bunlar devreye girer. Çünkü Alzheimer'ın iki temel patolojik

[0:32:00.320] özelliği vardır. Biri beyindeki nörofibril düğümler, diğeri ise amiloid

[0:32:05.080] plaklardır. Beyindeki nörofibril düğümler aslında

[0:32:09.039] metil transferazdaki bozukluktan kaynaklanır. Yani bu düğümler metil

[0:32:12.679] transferazın yeterince iyi çalışmaması sonucu oluşur. Amiloid plaklar ise

[0:32:16.519] temelde hücre zarındaki bozulmadan ortaya çıkar ve bunun ana nedeni

[0:32:20.320] plasmalojen eksikliğidir. Başka bir deyişle beyindeki amiloid birikimi

[0:32:24.480] neredeyse tamamen plasmalojen yetersizliğinden kaynaklanır. Çünkü

[0:32:27.799] amiloid oluşumu doğrudan zarın yapısal bütünlüğü ile ilgilidir.

[0:32:31.960] Ve sonra insanlar başka alanlardan da bahsediyor. Mesela tip 3 diyabet denilen

[0:32:36.919] durumdan. Yani metabolik bir bozukluk. Bu tür durumlar enflamasyona, azalmış

[0:32:43.000] glikolize ve benzeri süreçlere yol açıyor ki bunların hepsi sonunda vücutta

[0:32:47.600] genel bir enflamasyon yükü oluşturuyor. Bu yük hem vücudu hem beyni etkiliyor.

[0:32:53.679] Bunu şöyle düşün. Diyelim ki bir sporcusun ve gribe yakalandın.

[0:32:58.559] Performansın düşer. Çünkü vücudun griple savaşmaktadır. Gripliyken antrenman

[0:33:04.039] yapamazsın. Yüksek performans bekleyemezsin. Neden? Çünkü vücudun aynı

[0:33:09.559] anda iki şeyle uğraşmak zorunda. Hem griple savaşmaya çalışıyor hem de sen

[0:33:14.639] maraton koşmaya kalkıyorsun. İkisini birden yapamaz.

[0:33:19.039] Aynı şey vücudunun herhangi bir yerinde ama özellikle beyinde enflamasyon

[0:33:23.799] olduğunda da olur. Yani beyninin düzgün çalışmasını bekleyemezsin. Çünkü

[0:33:28.159] üzerinde dikkati dağıtan ayrı bir yük vardır. İşte otizm durumu da burada

[0:33:32.240] devreye giriyor. Multiple skleroz büyük bir sorundur ama nörodeeratif

[0:33:36.760] hastalıklarımızın hepsi insan ya da hayvan fark etmez. Her bir nörodeeratif

[0:33:41.919] hastalık enflamasyonla ilişkilidir. Doğru mu duyduğum konuşmalarından

[0:33:47.360] birinde bipolar bozukluk ve şizofreniyi de bir bakıma aynı kategoriye koyduğunu

[0:33:52.600] söylemiştin. Evet, bunlar biraz özel durumlar ama

[0:33:57.200] doğru aynı çerçevede değerlendirilebilir.

[0:34:00.120] Bu hastalıkların temelinde de miyelinleşme yani sinir iletimi ile

[0:34:04.600] ilgili bir problem var. Fakat birbirlerinden farklılar. ikisi de çok

[0:34:08.560] belirli zayıf noktaları temsil ediyor. Baypolar bozukluk, protein kinaz C

[0:34:13.480] sisteminin aşırı çalışmasıyla bağlantılıdır. Yani aslında hücresel

[0:34:17.879] yapı sürekli hazırda bekler durumdadır. Biraz aşırı uyarılmış gibidir. Bu yüzden

[0:34:23.040] çok küçük bir uyarı bile sinirsel tepkileri tetikleyebilir. İşte bu da

[0:34:27.359] hipomani ya da mani dönemlerini açıklar. Aslında hafif düzeyde bipolar olan

[0:34:31.800] insanlar genellikle oldukça üretkendir. Hatta dünyadaki birçok yeniliyği,

[0:34:36.679] gelişmeyi ve ilerlemeyi bir ölçüde bu bireylere borçluyuz. Çünkü bu insanlar

[0:34:41.800] gerçekten yüksek zekaya, dinamizme ve bitmeyen bir enerjiye sahiptir. Risk

[0:34:46.960] alırlar, yaratıcıdırlar ve büyük işler başarırlar. Baypolar hastalar gerçekten

[0:34:52.399] olağanüstü kişilerdir. Ancak bu yüksek enerji düzeyini uzun süre sürdüremezler.

[0:34:57.480] Bir süre sonra tükenirler. çöküş yaşarlar ve bu durum özellikle beyin

[0:35:01.839] yaşlandıkça giderek daha yıpratıcı hale gelir. Zamanla bipolar atakları kontrol

[0:35:06.720] edemezler ve bu da yaşamlarını ciddi şekilde zorlaştırır. Yani bipolar

[0:35:11.320] bozukluk biyokimyasal olarak net tanımlanabilen bir hastalıktır. Bu

[0:35:15.599] nedenle tedavisinde de buna uygun farklı yaklaşımlar kullanılır. Şizofreni ise

[0:35:20.880] farklıdır. Benzer sorunlar taşır ama farklı bir enzim sistemindeki işlev

[0:35:25.040] bozukluğundan kaynaklanır. Yine de burada önemli olan bu sistemi nasıl

[0:35:29.480] kontrol altına alabileceğimizdir. Örneğin bipolardaki enflamasyonu

[0:35:33.520] azaltmak, sinir iletimini yeniden düzenlemek ve beynin bipoları kendi

[0:35:38.079] içinde dengeleme yeteneğini geri kazandırmak gerekir. Ama bunu yaparken

[0:35:42.640] bipoları tamamen baskılamaya çalışmak doğru değildir. Çünkü bazı durumlarda

[0:35:47.440] hala psikiyatrik ilaçlara ihtiyaç olur. Gerçekçi olmak gerekir. Biyokimyasal

[0:35:52.280] düzeyde elimizden gelenin çoğunu yapabiliriz. hem de oldukça fazla ama bu

[0:35:56.839] süreçte tamamen ideolojik davranmak zararlı olabilir. Eğer geleneksel tıp

[0:36:01.560] yöntemlerine ihtiyaç varsa onları da akıllıca kullanmak gerekir. Yani

[0:36:06.319] gerçekten işe yarayan ilaçları kullanmalı ama artık gerekli olmayan,

[0:36:11.280] sadece dayanak haline gelmiş ilaçlardan uzaklaşmalısın. Mesela biz birçok

[0:36:16.480] hastayı zamanla Ledopa veya Arisept gibi ilaçları bıraktırabiliyoruz. Çünkü

[0:36:22.319] hücresel sistem yeniden düzgün çalışmaya başladığında genellikle bu tür ilaçlara

[0:36:28.359] ihtiyaç kalmıyor. Ama bipolar bozuklukta çoğu zaman hala bir miktar ilaç desteği

[0:36:34.440] gerekir. Konuşmalarından birinde harika bir

[0:36:38.200] benzetme yapmıştın ve insanların hikayenin ortasında gerçeği fark

[0:36:44.040] ettiklerini söylemiştin. Bu tanımı gerçekten çok yerinde buldum.

[0:36:50.000] Evet. Bunu nörodejeneratif hastalıklar için söylüyorum.

[0:36:54.599] Doğru. Biz aslında biraz böyle programlanmışız değil mi? Çoğu zaman

[0:36:59.200] neden hükümet daha fazlasını yapmıyor? Bu büyük ilaç şirketleri neden herkesten

[0:37:04.000] faydalanıyor? Tıp sistemi neden bu halde? Gibi şeyler söyleriz. Ama

[0:37:08.839] sıfırdan belirli bir düzenden gelişmiş sistemleri suçlarken dikkatli olmak

[0:37:14.119] gerekir. Biz yani tıp camiası tıbbi desteğe duyulan ihtiyaç noktasında

[0:37:19.800] hareket ederiz ve bu da genellikle birinin kendini hasta hissetmesiyle

[0:37:24.680] başlar. Sağlıklıyken doktora gitmezsin değil mi? Benimle ilgili bir şey yolunda

[0:37:30.400] değil dersin ve akut bir sorununa yardımcı olabilecek birini ararsın. Bu

[0:37:35.200] bir döküntü olabilir, bir yara olabilir fark etmez.

[0:37:38.520] Yani akut tedavi gerektiren bir durumla uğraşıyorsun. Dolayısıyla günümüzde

[0:37:43.079] uyguladığımız tıp anlayışı tamamen önce semptom ilkesine dayanır. Bir semptom

[0:37:49.000] olması gerekir. Klinik olarak hissedebildiğin bir şeyin yanlış olması

[0:37:53.640] gerekir. Doktorun görevi de seni muayene edip bazı testler yapmak. Ardından

[0:37:59.240] teşhis açısından sende ne olduğunu bulmaktır. Diyabetin mi var ya da başka

[0:38:04.000] bir rahatsızlığın mı var? İşte bunlara göre bir tedavi süreci başlatılır. E bu

[0:38:08.319] tedavi yaklaşımı da temelde şu mantıkla geliştirilmiştir. Eğer acil servisteysen

[0:38:13.119] öncelikli hedef seni önümüzdeki iki saat içinde hayatta tutmaktır. Yani amaç seni

[0:38:17.720] o anda yaşatabilmektir. Yani bu tamamen akut tedaviye dayalı bir

[0:38:22.599] anlayıştır. Seni kısa vadede toparladıktan sonra eve gönderirim ve

[0:38:27.520] kendini yine kötü hissedersen gel derim. Tüm teşhis sistemimiz, tedavi

[0:38:32.440] yöntemlerimiz ve sağlık altyapımız bu mantıkla şekillenmiştir. Artık insanlar

[0:38:37.680] daha uzun yaşamaya başladı. Birkaç kuşaktır ortalama yaşam süresi oldukça

[0:38:43.160] iyi olan toplumlar haline geldik. Artık bulaşıcı hastalıklardan ölmekten pek

[0:38:48.040] korkmuyoruz. Erken ölüme yol açan nedenler de eskisi kadar endişe

[0:38:52.200] yaratmıyor. Son 50 yılda kazalar gibi erken ölüm nedenlerinde büyük ilerleme

[0:38:58.720] kaydettik. Yani kısa vadeli tedavi sistemi aslında oldukça başarılı.

[0:39:03.760] Örneğin bir trafik kazası geçirirsen bugün acil serviste alacağın müdahale 70

[0:39:09.960] yıl öncesine göre çok daha etkili olur. Bu konuda hakkımızı vermek lazım. Bunda

[0:39:15.480] gerçekten iyiyiz. Ama sonra doktorlardan şunu beklemeye başladık. Sadece bugünkü

[0:39:21.359] sorunu çözme, kronik yani uzun vadeli hastalıklarım konusunda da yardımcı ol.

[0:39:26.720] İşte mantıksal kopuş burada ortaya çıktı. Çünkü şu düşünceye dayanıyor.

[0:39:31.920] Eğer semptomlarını azaltırsam daha uzun mu yaşarsın ya da daha sağlıklı mı

[0:39:36.520] olursun? Hayır. İşte bu yüzden insanlar rahatsız. Artık daha uzun yaşıyoruz ama

[0:39:43.240] daha hasta bir şekilde diyoruz. Yani hastalıkla yaşam süremiz uzadı. Çünkü

[0:39:48.560] semptom odaklı tıp sorunun kökenine inmiyor. Sağlığa değil. yalnızca

[0:39:53.480] semptomlara odaklanıyor ama biz aslında nesiller boyunca aynı anlayışla yetişmiş

[0:39:58.680] bir sistemden düşünme biçimini tamamen değiştirmesini bekliyoruz. Yani kronik

[0:40:04.319] hastalıklarla nasıl başa çıkabilirim diye düşünmesini istiyoruz. Oysa onların

[0:40:09.200] bildiği tek şey akut yani kısa süreli hastalıkları tedavi etmek. Onlar şöyle

[0:40:14.839] düşünüyor. Akut hastalıkları sürekli tedavi edersem longevity sağlarım. Ama

[0:40:20.800] artık bunun doğru olmadığını biliyoruz. Çünkü insanların maksimum yaşam süresi

[0:40:25.560] aslında pek değişmedi. Sadece genç yaşta ölenlerin sayısı azaldı. Yani yaşlı

[0:40:31.280] ölümleri aynı kaldı. Sadece erken ölümler azaldı. Bu yüzden artık

[0:40:36.040] odağımızı onarıcı sağlık yaklaşımına çevirmemiz gerekiyor. Hastalığa ya da

[0:40:41.160] semptoma değil sağlık digin katmanlarına odaklanmalıyız. Düşünsene arabandaki yağ

[0:40:47.079] seviyesinin ne olması gerektiğini bilirsen motor arızasını beklemezsin.

[0:40:51.880] Vücudundaki sistemler olması gereken düzeyde değilse illa bir semptom ya da

[0:40:56.800] hastalığın olması gerekmez. Sadece bunu fark edip dengeye getirmek yeterlidir.

[0:41:02.400] Aslında hayatımızın diğer alanlarında hep bunu yapıyoruz. Buna önleyici tedavi

[0:41:07.240] diyoruz. Ama insan bedenine gelince hala hasta değilsem sağlıklıyım diye

[0:41:12.760] düşünüyoruz. Oysa bu doğru değil. Dışarıdan tamamen iyi görünsen de

[0:41:18.119] içeride sorunlar başlayabilir. Buna asemptomatik durum deniyor. Ben yaklaşık

[0:41:23.240] 30 yıldır hayatımı prodrom dediğimiz yani hastalık ortaya çıkmadan önceki

[0:41:28.680] dönemi en erken evresini incelemeye adadım. İnsanların hastalanmadan önce

[0:41:33.839] biyokimyasal olarak verdikleri sinyalleri tespit etmeye çalıştım. Çünkü

[0:41:38.400] birçok insan farkında olmadan vücudunda birer saatli bomba taşıyor. Kanser buna

[0:41:43.560] en iyi örneklerden biri. Çünkü kanserin biyokimyasal düzeyde erken tespiti son

[0:41:48.960] derece güvenilir bir yöntem. Artık hangi sağlık sapmalarının müdahale edilmezse

[0:41:54.400] ciddi sonuçlara yol açacağını belirleyebiliyoruz. Bu sürecin

[0:41:58.000] biyokimyasal temelini de özellikle kan testleri üzerinden ortaya koymak mümkün

[0:42:02.880] oldu. Peki senin kan tahlillerini

[0:42:05.560] değerlendirmeni ve test metodunu bu kadar özel kılan ne? Sisteminizdeki

[0:42:09.920] birçok doktor bile bu sonuçların ne anlama geldiğini ya da nasıl

[0:42:13.400] yorumlanacağını tam olarak bilmiyor. Aslında bu teknolojiyi ilk kez 1999'da

[0:42:18.040] geliştirdim. Yani yaklaşık 27 yıl önce Ion siklotron teknolojisine dayanıyor ve

[0:42:22.440] 7 Tesla gücünde büyük bir mıknatıs sistemi ile çalışıyor. Bu nedenle

[0:42:26.160] erişimi pek kolay değil ve zaten kendi başına oldukça maliyetli bir teknoloji.

[0:42:30.880] Bu teknolojiyi geliştirmemdeki ilk amaç insan biyokimyasının kanda binlerce

[0:42:35.559] farklı biyokimyasal ara madde barındırmasıydı. Bu maddelerin düzeyleri

[0:42:40.559] vücudun nasıl çalıştığını gösterir. Yani böbrekler düzgün çalışmıyorsa bazı

[0:42:45.839] değerler değişir. Pankreas iyi çalışmıyorsa ya da vücudundaki bazı

[0:42:50.680] sistemlerde aksama varsa bu biyokimyasal dengede mutlaka değişiklikler olur. Tüm

[0:42:57.599] bunları aynı anda toplu olarak ölçebilecek bir teknoloji yoktu. Bu

[0:43:01.599] yüzden hedefe yönelik olmayan metabolomik denen şeyi icat eden ilk

[0:43:06.160] kişi oldum. Gelişmiş iyon siklotron teknolojisinde.

[0:43:09.920] Bu teknolojiyi kullanarak bugüne kadar dünya genelinde 100 bindden fazla kan

[0:43:14.160] örneği inceledim. Amacım hastalık risk faktörlerini belirlemek ve bu

[0:43:17.920] farklılıkların nasıl ortaya çıktığını anlamaktı. Düşünsene farz edelim ki sen

[0:43:21.760] kız kardeşinle oturuyorsun ve o yumurtalık kanseri. Elbette ikiniz

[0:43:25.480] arasında bir fark var. kanınızda mutlaka biyokimyasal bir farklılık bulunuyor.

[0:43:29.720] Biz işte bu farkı tespit edebiliyoruz. Böylece bu dengesizliğin yani sapmanın

[0:43:34.839] vücutta nerede başladığını anlayabiliyoruz. Gelişmiş kan

[0:43:38.200] testlerinin temelinde de bu kapsamlı hedef dışı metabolomik analiz yaklaşımı

[0:43:42.640] yatıyor. Plazmolojenler ile demans, GTA ile kanserler, meme kanseri ve

[0:43:47.559] yumurtalık kanserinde uzamış aşırı aktivite VBT arasındaki ilişkiyi

[0:43:51.520] keşfeden şey budur. Önce vücudun doğal dengesini yani normal işleyişini

[0:43:55.640] tanımlıyoruz. Sonra biri bu dengeden sapmaya başladığında bu değişiklikleri

[0:43:59.599] tespit edebiliyoruz. Bir sonraki adımda şu soruyla karşılaşıyoruz. Peki şimdi ne

[0:44:04.800] yapacağız? Sadece şanssızsın deyip geçemeyiz. İşte burada genetik devreye

[0:44:09.359] giriyor. Elimizdeki veriler biyokimyasal veriler olduğu için bu sistemleri

[0:44:13.720] yeniden düzenlemek mümkün. Yani biyokimyasal olarak mühendislik

[0:44:17.240] yapabilir, bu sistemleri değiştirebiliriz. Bu noktada işin özü

[0:44:20.800] aslında tamamen matematik. Böylece stratejik biyokimyasal ara maddelere

[0:44:24.880] yöneldik. Yani plazmalojen öncüleri, fosfokolin programı gibi alanlara.

[0:44:29.400] Ayrıca piyasada 50 yıldır bilinen basit, etkili ve uygun fiyatlı takviyeleri de

[0:44:33.960] bu sürece dahil ettik. Bu biyokimyasal düzenlemeyi bilinçli ve

[0:44:38.559] hedefli bir şekilde yapıyoruz. Artık kan testleriyle bu sistemlerin sadece

[0:44:42.800] normale dönmekle kalmayıp en iyi seviyede çalışmaya başladığını da

[0:44:45.960] görebiliyoruz. Bir sonraki aşama şu: Artık bu süreci

[0:44:50.800] tamamladık. Peki şimdi yaptıklarımızın klinik ve fizyolojik olarak gerçekten

[0:44:55.880] insanlarda olumlu bir etkisi var mı? Bunu ölçebiliyor muyuza bakıyoruz?

[0:45:00.920] Semptomoloji açısından cevap net bir şekilde evet bu nörolojik hastalıklarda

[0:45:06.319] klinik iyileşmeyi çok ama çok güçlü bir şekilde görüyoruz. Peki son bir yılda ne

[0:45:10.880] değişti? Yaklaşık 3 şimdi ise 4. yılına giren bir çalışmam var. Gelişmiş MR

[0:45:16.079] teknolojisi üzerine yoğunlaşıyorum. Bunu ben de çok merak ediyorum.

[0:45:21.119] Bu sistem son derece gelişmiş. Beynin yapısını, kalınlığını ve sinir ağlarının

[0:45:25.160] bağlantılarını siyah, beyaz ya da renkli olarak net biçimde görmek mümkün. Bu

[0:45:29.319] bozulmaları giderdiğimizde beynin kendini yenilediğini artık somut olarak

[0:45:32.920] gösterebiliyoruz. Buna onarıcı nöroloji diyoruz ve sonuçlar tartışmaya yer

[0:45:37.280] bırakmıyor. Çünkü bir MR görüntüsünü taklit etmek mümkün değil. Lisa Grill 30

[0:45:41.680] yıl boyunca körken şimdi yeniden görebiliyor. Beynindeki bağlantıların

[0:45:45.520] güçlendiğini, yeni sinir uzantılarının oluştuğunu ve akson yoğunluğunun

[0:45:50.000] arttığını net bir şekilde görebiliyoruz. Peki bu yöntemle tam olarak kaç farklı

[0:45:55.280] şeyi görebiliyorsun? Çünkü çıkan sonuç sanki MR, SPC ve FMRI gibi birçok

[0:46:03.559] cihazların bir tür birleşimi gibi. Aslında sadece standart MR kullanıyoruz

[0:46:07.920] ama bu MR'da 10 ila 12 farklı çekim sekansı uyguluyoruz. Çoğu insan MR'ı

[0:46:13.160] içine girip bir tuşa basınca tek bir görüntü alınan basit bir cihaz sanıyor.

[0:46:17.119] Oysa böyle çalışmaz çok daha gelişmiş bir teknolojidir. Farklı ayarlarla

[0:46:21.079] birçok şekilde düzenlenip hassaslaştırılabilir. MR temelde bir

[0:46:24.280] mıknatıs sistemidir. Ancak bize protonların hareketini ölçme olanağı

[0:46:27.800] sağlar. Bu sayede beynin hacmini yani farklı bölgelerinin yapısını

[0:46:32.880] ölçebiliyoruz. MR'ı beynin kalınlığını görmek için ayarlayabiliyoruz ya da

[0:46:37.680] aksonlara sinir liflerine odaklanabiliyoruz. beyindeki kan akışını

[0:46:42.440] multiple sklerozla ilişkili olan yüksek yoğunluklu bölgeleri de

[0:46:46.079] inceleyebiliyoruz. Sonra işin işlevsel kısmına geçiyoruz.

[0:46:50.280] Beynin bir bölgesinin diğer bölgelerle nasıl bağlantı kurduğunu ve etkileşime

[0:46:54.480] girdiğini görebiliyoruz. Tüm bu verileri dijital olarak birleştiriyoruz. Böylece

[0:46:59.559] örneğin beyin korteksindeki incelmiş bölgelerin beyaz madde yollarındaki

[0:47:03.760] eksikliklerle ilişkili olduğunu, aynı bölgelerde kan akışının ve hacminin

[0:47:08.160] azaldığını görebiliyoruz. eee tüm bunları bir araya getirerek insan

[0:47:12.960] beyninin kapsamlı dijital bir haritasını oluşturuyoruz.

[0:47:17.680] Yani tek bir görüntüye bakarak karar vermiyoruz. aslında beynin farklı

[0:47:22.000] bölgeleri ve orada gerçekleşen süreçlerin birbiriyle tutarlı bir

[0:47:26.240] şekilde anlam ifade etmesi gerekiyor. Sorun şu ki bu tür ileri teknolojiler

[0:47:32.800] uzun süredir dünyanın çeşitli akademik merkezlerinde kullanılıyor. Ancak bunu

[0:47:38.720] ticari olarak uygulanabilir ve erişilebilir hale getiren kimse olmamış.

[0:47:44.160] Biz ise tüm yazılım mühendisliğini ve geliştirme sürecini kendimiz

[0:47:48.680] yürütüyoruz. İşte asıl zorluk da burada ortaya çıkıyor.

[0:47:51.960] Yani bu bağlantıları görebilmek depresyon ya da dikkat eksikliği ve

[0:47:55.160] hiperaktivite gibi durumları da anlamayı sağlıyor değil mi? Beyindeki bağlantı

[0:47:58.559] yoğunluğu hem düşük aktiviteyi hem de aşırı aktiviteyi net bir şekilde ortaya

[0:48:01.880] koyabiliyor. Kesinlikle tam olarak bunu görebiliyor.

[0:48:05.079] Beynin farklı bölgelerinin nasıl bağlantı kurduğunu net bir şekilde

[0:48:07.960] ortaya koyuyor. Bu yönteme fonksiyonel MR diyoruz. Evet efendim. Aray

[0:48:11.520] buna bolt sinyali deniyor. Beynin eş zamanlılığını yani hangi nöron ya da

[0:48:16.839] bölge aktive olduğunda diğer hangi bölgelerin onunla birlikte çalıştığını

[0:48:22.040] ölçüyor. Bu aktivite olumlu ya da olumsuz yönde olabilir. Fonksiyonel MRI

[0:48:27.760] sayesinde beynin iç bağlantı ağını görebiliyoruz. Enflamasyonlu bir beynin

[0:48:33.440] aslında oldukça düzensiz olduğunu fark ettik. Yani beyinde gereksiz bir sinyal

[0:48:38.040] karmaşası oluyor. Kendi beynimi yıllar içinde takip ettiğimde bunu net biçimde

[0:48:43.400] gördüm. Geçmişte yaşadığım beyin sarsıntıları nedeniyle yaklaşık 45 yıl

[0:48:48.920] boyunca farkında olmadan sarsıntı sonrası sendromu yaşamışım. Beyin

[0:48:54.000] taramamda bu durumu görünce beyin enflamasyonunun zamanla azaldığını

[0:48:58.520] izleyebildim. Artık beyin hacmim arttı. Sinir uzantılarımın yoğunluğu yükseldi.

[0:49:04.000] Kişisel olarak da görme yetim 17 yaşındaki halime geri döndü. Kas

[0:49:08.799] kontrolüm ve fiziksel gücüm ise 20'li ve 30'lu yaşlarımdakinden bile daha iyi.

[0:49:14.559] Üstelik o zamanlar sporcuydum. Yani artık bambaşka bir çağdayız. Tamamen

[0:49:19.119] nesnel bilim temelli bir dönemdeyiz ve artık tahmin yürütmüyoruz.

[0:49:25.119] Yani beyin aslında çok genç yaşta bir sarsıntı geçirmiş olsam bile ki ben çok

[0:49:30.400] küçük yaşta yaşamıştım. Her ne kadar beyin kendini iyileştirir desek de bazı

[0:49:35.960] sarsıntılarda bu tam olarak gerçekleşmiyor.

[0:49:39.280] İşte bu yüzden her beyin sarsıntısı bir sonrakine yakalanma riskini artırır.

[0:49:43.880] Çünkü beyin aslında kendini tam olarak iyileştiremez. Beyin etrafı hendekle

[0:49:48.359] çevrili bir kale gibidir. Dış dünyadan kendini korur. Ancak bir şey bu kalenin

[0:49:53.000] içine girerse dışarıdan yardım almak neredeyse imkansız hale gelir. Bu yüzden

[0:49:57.960] beyin kendini içeriden onarmak zorundadır. Sarsıntılar uzun vadeli

[0:50:02.200] enflamasyona yol açar. Otizmde benzer bir durumdur. 3 ila 5 yaş arasında

[0:50:07.559] otizmli bir çocuğun beyni enflamasyon altındadır. Aynı kişi 50 yaşına

[0:50:11.960] geldiğinde de bu enflamasyon devam eder. Yani beyindeki enflamasyon zamanla

[0:50:16.799] ortadan kalkmaz ve bu durum vücutta kalıcı hale gelir. Beyin buna uyum

[0:50:22.920] sağlamaya çalışır. İşte bu yüzden çok sağlıklı görünen, her şeyi doğru yapan

[0:50:30.000] profesyonel sporcular bile çok hızlı yaşlanır. Çünkü beyindeki bu tür

[0:50:35.160] enflamasyon yaşlanma sürecini hızlandırır.

[0:50:39.880] Doktor Goodov, sen bunun gelecekte standart bir tedavi yöntemi haline

[0:50:44.440] geleceğini söylüyorsun ama e henüz o noktada değiliz. Üstelik herkes sana ya

[0:50:49.480] da sistemine ulaşamıyor. Peki sana ulaşamayan insanlar için ne önerirsin?

[0:50:55.640] Şu anda önümde senin kan testin var. DHA, EPA gibi farklı değerler yer

[0:51:02.160] alıyor. Beni dinleyen pek çok kişi de aynı şeyi söylüyor. Yani tamam bu

[0:51:07.920] bilgiler çok değerli ama biz bunlara nasıl ulaşacağız diyorlar. Sen uzun

[0:51:13.760] yıllardır nörodejeneratif hastalıklar üzerine çalışıyorsun. Peki insanlara

[0:51:20.119] erken yaşta başlamaları gereken şeyler konusunda ne söylersin? Sadece yaşam

[0:51:25.480] tarzı açısından değil, hangi testleri yaptırmalı? Neler dikkat etmeliler?

[0:51:31.520] Rutin kan testleriyle de yapılabilecek bazı şeyler var. Elbette bizim çok daha

[0:51:36.280] gelişmiş test yöntemlerimiz var ve bunları dünya genelinde erişilebilir

[0:51:39.839] hale getirmek için çalışıyoruz. Şu anda Amerika'da geniş kapsamlı klinik

[0:51:43.880] araştırmalar yürütüyoruz. Kanada'da ise bir şehri tamamen programımıza dahil

[0:51:48.160] ettim. Orada bütün topluma ücretsiz olarak tedavi sağlıyoruz. Ayrıca

[0:51:52.359] dünyanın farklı yerlerinde yeni merkezler kuruluyor. Yani erişim konusu

[0:51:57.000] ve doktora ağı konusunda önemli bir altyapı var. İnsanlar uzaktan da destek

[0:52:01.000] alabiliyor. Fiziksel olarak Amerika'ya gelmeleri gerekmiyor.

[0:52:04.640] Hem burada hem de dünyanın farklı bölgelerinde yani senin gibi Esra

[0:52:08.880] uzmanlar aracılığıyla yardım almak mümkün. İnsanların dikkat etmesi gereken

[0:52:12.559] bazı temel değerler var. Aslında liste uzun ama birkaç tanesi özellikle önemli.

[0:52:16.280] Bunlardan biri açlık trigliserit düzeyi. Bu değeri mümkünse 100'ün altında yani

[0:52:19.960] yaklaşık 1.6 milimol civarında tutmak gerekiyor. Bir diğeri de kreatinin.

[0:52:23.720] Özellikle yaşlılarda bu çok önemli. Genelde kreatinin denince akla sadece

[0:52:27.440] böbrek yetmezliği geliyor ama aslında kreatinin düşük olması kas kaybı

[0:52:30.520] anlamına gelir. Yani bu değer bize sadece böbreklerin değil aynı zamanda

[0:52:33.960] kas kütlesinin ve vücudun genel dayanıklılığının durumunu da gösterir.

[0:52:36.680] Yani kas kaybını önlemek önemli. Bunun için de herkesin ulaşabileceği eski

[0:52:40.040] klasik kreatin takviyesi işe çok yara. Kolesterol seviyelerini sağlıklı

[0:52:43.880] aralıkta tutmak da çok önemli. Bu konu başlı başına bir saat konuşulabilir ama

[0:52:47.079] kısaca söylemek gerekirse toplam kolesterol düzeyi Amerikan ölçü

[0:52:50.040] birimlerine göre 220 ile 240 aralığında olabilir. HDL yani iyi kolesterol ise

[0:52:54.440] 50'nin üzerinde olmalı. Bu sağlık ve longevity için kritik bir bileşendir.

[0:52:58.280] Ayrıca homosistein düzeylerini de takip etmek önemli. Bu test genellikle

[0:53:01.920] doktorlar tarafından yapılabiliyor. Dolayısıyla düzenli olarak ölçtürmekte

[0:53:04.720] fayda var. Ayrıca vücuttaki enflamasyon düzeyini de takip etmek gerekiyor. Bunun

[0:53:08.280] için en yaygın kullanılan testlerden biri CRP yani G reaktif protein testidir

[0:53:12.640] ve dünyanın her yerinde kolayca yapılabilir. Bunlar işin temel adımları.

[0:53:15.640] Ben ürik asit seviyesinin de izlenmesi gerektiğini düşünüyorum. Çoğu insan

[0:53:18.599] yüksek ürik asit düzeyinden yani gut hastalığından endişe eder. Oysa aslında

[0:53:22.160] ürik asitin düşük olması da en az yüksek olması kadar önemli. Temel B vitaminleri

[0:53:25.520] de çok önemli. Özellikle B1 ve B2. Ayrıca çoğumuz yeterince niyasin

[0:53:28.680] almıyoruz. Oysa eski usul nikotinik asit yani saf niyasin çok ucuz ama bir o

[0:53:32.520] kadar da etkili. Setil sistemi öyle. Oldukça ucuzdur ama çok etkilidir.

[0:53:36.520] Vücuttaki glutaton seviyesini yükseltmeye yardımcı. Aynı şekilde

[0:53:40.440] karnitin ve koenzim Q10 da önemli. Bunlar yıllardır bilinen takviyeler ama

[0:53:45.319] hala değerli çünkü gerçekten işe yarıyorlar. Üstelik pahalı da değiller.

[0:53:49.240] B vitaminlerini düzenli almak ve bazı temel destekleyici molekülleri yeterli

[0:53:52.920] düzeyde tutmak çok önemli. Özellikle vejetaryenlerin kolin seviyelerine

[0:53:56.280] dikkat etmesi gerekiyor. Kolin genellikle yumurta, karaciğer gibi yağlı

[0:54:00.319] hayvansal gıdalarda bulunur. Beslenme açısından bu tür gıdalar çok faydalı.

[0:54:04.000] Ancak katı vejetaryen beslenenler için durum daha zordur. Çünkü kolin

[0:54:07.280] seviyesini yüksek tutmak ve sülfür amino asitlerini yeterince almak kolay

[0:54:10.680] değildir. Bu nedenle en asetilsistein, karnitin ve kreatin gibi takviyeler bu

[0:54:15.480] eksikliği dengelemeye yardımcı olur. Bu tür şeyler özellikle vejetaryen

[0:54:19.520] beslenenler için çok önemli. Çünkü bazı maddeleri sadece bitkilerden almak

[0:54:23.400] mümkün değil. Biz bir bitki değiliz sonuçta. Bitkiler kendi yapılarını

[0:54:26.880] üretir. Tohumlar da yeni bitkinin gelişmesi için gerekli besinleri taşır.

[0:54:30.920] Yani doğaları gereği bir sonraki bitkinin büyümesine yardımcı olacak

[0:54:34.440] şekilde tasarlanmışlardır. Ama bitkilerin hücre duvarı vardır. Hücre

[0:54:38.079] zarı yoktur. Bizim vücudumuz ise tamamen farklı bir yapıya sahip. Evet,

[0:54:42.000] bitkilerden besin alıyoruz ama bitkiler memelilerin ihtiyaç duyduğu her şeyi

[0:54:45.359] içermez. Bu yüzden katı vejetaryen besleniyorsan mutlaka bazı besin

[0:54:49.040] öğelerini takviye olarak alman gerekir. Bir de temel mineraller var. Demir

[0:54:53.200] seviyene dikkat etmek çok önemli. Kan testinde anemi olmadığından emin

[0:54:56.640] olmalısın. Bu çok yaygın ama aynı zamanda takibi de oldukça kolay bir

[0:55:00.359] durum. Sonra çinko ve magnezyum gibi basit ama hayati mineraller geliyor.

[0:55:04.680] Gördüğün gibi liste uzayıp gidiyor. Ama bir an durup şunu düşünmek lazım.

[0:55:08.520] Aslında saydıklarımın hepsi son derece basit ama etkili şeyler. Dinleyen

[0:55:12.160] herkesin bu noktaya dikkat etmesini isterim.

[0:55:16.440] Bu saydıklarından herhangi birinin eksik olması bile vücuda zarar verebilir. Ama

[0:55:19.799] her şeyi tek ölçmeye takılıp kalmana da gerek yok. Önemli olan bu temel

[0:55:23.240] değerleri düzenli olarak takip eden bir sistem oluşturmak ve bunu yaşamının bir

[0:55:26.480] parçası haline getirmek. Ve tekrar söylüyorum tek bir sihirli bir ilaç yok.

[0:55:31.240] İlaç endüstrisinde şöyle düşünülüyor. Tek bir molekül geliştireceğim. Bu ya

[0:55:35.079] dopamin üretimini artıracak ya da belirli bir reseptörü bloke edecek. Ama

[0:55:38.319] gözden kaçan şey şu: İnsan vücudu yalnızca bu tek moleküllerle değil,

[0:55:41.880] sayısız farklı bileşenin birlikte çalışmasıyla ayakta kalıyor. Yani iş

[0:55:46.200] sağlığı geri kazanmaya değil de tek bir hastalık ya da belirli bir semptomla

[0:55:50.880] mücadeleye odaklandığında elbette o semptom için özel bir ilaç

[0:55:55.720] geliştirilebilir ve belli bir etki de elde edilebilir. Ama sağlığı geri

[0:56:01.119] kazandırmak istiyorsan bu tek bir şeyle olmaz. Bunun için birden fazla unsurun

[0:56:06.760] birlikte çalışması gerekir ve bunların etkisi vücudun işleyişinde net bir

[0:56:11.880] şekilde ölçülebilir. En önemli soru şu. Nasıl hissediyorsun?

[0:56:15.680] Ben insanlara hep şunu söylüyorum. Neden bilmiyorum ama hep 3 m aklıma geliyor.

[0:56:19.400] Bana göre yaşanmaya değer bir hayatın 3 M'si var. İlki mood yani ruh hali.

[0:56:23.880] Kendini iyi hissetmek istersin değil mi? Bu hayatta sabah kalkmak için bir

[0:56:27.359] nedenin, bir amacın olmalı. İnsanlar yaşlandıkça bu amacı kaybediyor.

[0:56:31.000] Çocuklar büyüyor. Hayat değişiyor. Ama burada olman için bir nedenin olmalı.

[0:56:35.079] Asla emekli olmamalısın. Çünkü emeklilik ölüm gibidir. Emeklilik kendi ölümüne

[0:56:39.359] tarih belirlemek gibidir. Bunun yerine bu hayatta bir sonraki hedefim ne diye

[0:56:43.400] sormalısın. Her sabah kalkmak için bir nedenin olmalı. İkinci Mobility yani

[0:56:47.960] hareketlilik. kalkabilmen, torunlarınla oynayabilmen, eşinle vakit geçirebilmen,

[0:56:52.240] istediğin şeyleri yapabilmen gerekir. Yani bedenini aktif tutmalısın, hareket

[0:56:56.039] etmelisin. Üçüncü ise mental accurity yani zihinsel keskinlik

[0:57:00.240] düşünebilmelisin. Bu dünyayla stratejik bir şekilde etkileşime girebilmelisin.

[0:57:04.319] Bu üç emeği yani mood, mobility ve mental accurity koruyabilirsen hayatta

[0:57:09.079] kalmakla kalmaz gerçekten yaşarsın. İstersen dördüncü bir em ekleyebilirsin.

[0:57:13.319] Muscle yani kas gücü. Ama esas odaklanmamız gereken şeyler bu üç temel

[0:57:17.480] unsurdur. Çünkü bu temel sağlam olduğunda diğer her şey kendiliğinden

[0:57:20.920] yoluna girer. Ruh haline odaklanırsan hayatındaki toksik ilişkilerden

[0:57:25.680] kurtulursun. Vücuduna ve zihnine neyi aldığın çok önemli. Çünkü her şey orada

[0:57:30.599] kalır seni şekillendirir. Unutmamak gerekir ki bedenimizin uyum sağladığı

[0:57:35.160] ortamı biz yaratıyoruz. Peki beyin için MR ne zaman yapılmalı?

[0:57:39.359] Tamamen sağlıklı görünen biri için bile hangi yaşta yapılması uygun olur? Tabii

[0:57:43.119] ki sonucu bir uzmanın değerlendirmesi gerekir.

[0:57:45.680] Aslında oldukça ilginç. Genç beyinlere baktığında gerçekten muhteşem

[0:57:50.079] görünüyorlar. MR bunu açıkça gösteriyor. Gençlerde genellikle beyin sarsıntısı

[0:57:54.799] gibi bir durum yaşandığında ileri düzey MR çekimi yapılıyor. Ama çoğu insan için

[0:57:59.799] yaklaşık 40 yaş civarında ilk kapsamlı longeviti MR'ını çektirmek iyi bir fikir

[0:58:04.680] olur. Çünkü beyin genel olarak 40 ile 60 yaş arasında en sağlıklı dönemini yaşar.

[0:58:10.760] Bu kişinin genel sağlık durumuna göre değişebilir ama bu süreçte beyin hala

[0:58:15.319] gelişmeye devam eder. Sonrasında ise bir noktada zirveye ulaşır. Örneğin

[0:58:19.520] miyelinleşme oranı gibi süreçler genellikle 50 yaş civarında en yüksek

[0:58:23.599] seviyeye çıkar. İşte bu yüzden o dönemde beyni kontrol ettirmek en doğru

[0:58:27.960] zamandır. O yaştan önce beyin hala gelişme sürecindedir. Bu noktada mesele

[0:58:32.799] biraz maddi imkanlarla ilgilidir aslında ama eğer beynini daha erken dönemde

[0:58:37.599] takip etme şansın varsa kesinlikle yap. Yine de pratik açıdan bakarsak 40'lı

[0:58:42.880] yaşlar ilk kapsamlı ve gelişmiş MR çektirmek için en uygun dönemdir.

[0:58:48.280] Geçmişte fark edilmemiş bir beyin sarsıntın ya da başka bir sorun olup

[0:58:52.039] olmadığını öğrenebilirsin. Hatta farkında olmadan multiple skleroz

[0:58:55.839] geçirmiş bile olabilirsin. Çoğu zaman beyinde lezyonlar bulunur. Bunlar beyaz

[0:59:00.440] maddeyle ya da mitokondri işlevleri ile ilgili sorunlara işaret eder. Ancak kişi

[0:59:04.599] hiçbir belirti göstermeyebilir. Eee, nörolog genelde şöyle der. Eğer lezyonun

[0:59:09.079] var ama semptom yoksa o zaman MS'in de yok. Ama ben buna katılmıyorum. Çünkü

[0:59:13.280] beynimde beyaz lekeler olmaması gerektiğini biliyorum. Bu sağlıklı bir

[0:59:16.400] durum değil. Belirti göstermesem bile bunun normal olmadığını fark ediyorum.

[0:59:20.000] Ya sağlıklı bir beynin nasıl görünmesi gerektiğini biliyorum ve bu o değil. Bu

[0:59:23.240] yüzden bu durumu düzeltmek için harekete geçmem gerekiyor. Bence bu konularda

[0:59:26.839] erken davranmak geç kalmaktan çok daha önemli. İsterseniz 20'lerde ya da

[0:59:31.599] 30'larınızda da bir MR çektirip her şey yolunda mı diye kontrol

[0:59:35.760] ettirebilirsiniz. Her şey normalse tamam. Sonra belki 10 yıl sonra bir tane

[0:59:40.640] daha çektirirsiniz. Yaş ilerledikçe bunu biraz daha sık yapmak gerekir. Ben şu

[0:59:45.440] anda 50'li yaşlarımın ortasındayım. 52 yaşımda her yıl MR çektirmeye başladım

[0:59:50.640] ve beynimin yaşının gerilediğini görebiliyorum. Beynim güçleniyor,

[0:59:54.039] büyüyor, kalınlaşıyor. Yani tam anlamıyla gençleşiyor. Bu yaş grubu için

[0:59:58.400] yani benim gibi 50'lerinde olanlar için yılda bir kez çektirmek uygun. Zamanla

[1:00:03.319] bu denge oturacaktır. Şu anda beynimin kendi denge noktasına ulaştığını

[1:00:08.359] söyleyebilirim. Eee, bu seviyeyi koruduktan sonra belki artık her yıl

[1:00:13.079] değil birkaç yılda bir kontrol yeterli olur.

[1:00:16.880] Bir şey merak ediyorum. Klasik nörologlar arasında Alzheimer ve diğer

[1:00:22.799] nörodejeneratif hastalıkların tersine çevrilemeyeceği düşüncesi hala çok

[1:00:28.799] yaygın. Bu konuda birçok nörologla konuştum. Çoğu dudaklarının kenarında

[1:00:36.400] hafif bir alay ifadesiyle sen ve doktor Bredesen gibi isimler için kitaplar

[1:00:43.319] yazıyorsunuz. Hastalarınızla örnekler sunuyorsunuz ama hala tam olarak

[1:00:49.200] kanıtlanmış değil." diyorlar. Peki neden böyle? E sonuçta onların da senin ya da

[1:00:55.319] benim kadar bu konuyla ilgilenmesi en az bizim kadar endişelenmesi gerekmez mi?

[1:01:07.559] Bunun iki hatta üç nedeni var. Birincisi küresel epidemiyolojik açıdan

[1:01:12.520] bakıldığında aslında söyledikleri doğru. Şu anda Alzheimer, Parkinson ya da

[1:01:17.079] benzeri nörolojik hastalıklar için kesin bir tedavi yok. Klasik nöroloji bakış

[1:01:21.319] açısıyla bu bilimsel olarak doğru kabul ediliyor ama aynı zamanda onların elinde

[1:01:25.880] gerçekten güçlü, doğrulanmış veriler olmadan bu düşünceyi değiştirmeleri de

[1:01:29.880] kolay değil. İşte bu yüzden biz gelişmiş MR teknolojisi ile yürüttüğümüz geniş

[1:01:34.680] kapsamlı klinik çalışmalar yapıyoruz. Eee, çünkü bu alanda çalışan bizlerin

[1:01:39.640] geleneksel sistemin yaptıklarımızı benimseyebilmesi için gerekli bilimsel

[1:01:43.520] kanıtları ortaya koyma sorumluluğu var. Ve dürüst olmak gerekirse biz bu konuda

[1:01:47.920] henüz yeterince zor, titiz çalışmayı yapmış değiliz. Pfer gibi şirketlerle

[1:01:52.799] tartışıyoruz ama onlar en azından gerçekten klinik deneyler yapıyor. Bir

[1:01:56.599] ilacı beğenmeyebilirsin ama denemelerini yürütüyorlar, emek veriyorlar, kanıt

[1:02:00.400] üretiyorlar. Yani burada sorumluluk bizde. Bizim alanımızda da aynı bilimsel

[1:02:05.000] titizliği göstermemiz, iddiamızı somut verilerle kanıtlamamız gerekiyor. Bu

[1:02:09.279] birinci neden. İkinci neden ise şu: Klasik nörologlar esas olarak teşhis

[1:02:13.599] koymakla ilgileniyor. Zihniyetleri, tedavi nasıl edilir değil, hastalık

[1:02:18.079] nasıl tespit edilir üzerine kurulu. Benim yaşadığım çok ağır vakalar oldu.

[1:02:22.279] Mesela leukodistrofi teşhisi konmuş çocuklara, "Eve gidin artık yapacak bir

[1:02:26.359] şey yok." denmişti. Ama o çocuklar şimdi okula gidiyor. Beyinleri yeniden

[1:02:30.039] gelişiyor. Aynı şekilde RCDP gibi ölümcül bir hastalığı olan çocuklar

[1:02:35.160] bugün normal şekilde büyüyüp gelişiyor. Fakat bu tür sonuçlar çoğu zaman

[1:02:39.279] görmezden geliniyor. Sorun şu ki nörologlar temelde teşhis odaklı

[1:02:43.760] çalışıyor. Hasta gelir muayenesini yaparlar. Sonra çoğu zaman aile

[1:02:48.119] hekiminize gidin derler. Yani doğrudan müdahale eden tarafta değiller. Onların

[1:02:52.839] görevi teşhis koymak, tedavi üretmek değil. ellerindeki sınırlı tedavi

[1:02:57.240] listesine bağlı kalırlar ve genelde kendilerini riske atmamak için bu

[1:03:01.520] sınırların dışına çıkmazlar. Çünkü hayır demek onlar için daha güvenlidir. Evet

[1:03:06.039] dediklerinde başarısız olma ihtimali vardır ama hayır dediklerinde hiçbir

[1:03:09.960] risk almazlar. Sonuçta başarısızlık her zaman garanti. Başarı ise her zaman

[1:03:14.720] ürkütücüdür. Üçüncü neden şu: Eğer gerçekten başka bir şey yapılabileceğini

[1:03:20.559] kabul ederlerse bu iki sonucu beraberinde getirir. Birincisi bunu

[1:03:26.079] kabul ettikleri anda bir şey yapmak zorunda kalırlar. Yani eğer evet bu işe

[1:03:31.160] yarıyor görüyorum bu yaklaşım bu hastalıkta etkili olabilir derlerse o

[1:03:36.400] andan itibaren sorumluluk da onlara geçer. Çünkü bunu kabul ettiklerinde

[1:03:41.960] artık harekete geçmeleri gerekir. O noktada kendilerini bir çıkmazın içine

[1:03:47.079] [ __ ] Çünkü şöyle diyorlar: "Evet inanıyorum ama bu benim alanım değil.

[1:03:52.760] Elimden bir şey gelmez. Yetkim yok." Yani kabul etseler bile sistemin

[1:03:57.440] sınırları içinde sıkışıp kalıyorlar. Bir yandan da onları tamamen suçlamamak

[1:04:01.799] gerekiyor. Sonuçta çoğu 20 yılı aşkın bir süredir insanların bu hastalıklardan

[1:04:07.039] öldüğünü görerek yaşıyor. Bu kadar acıya tanık olduktan sonra ister istemez biraz

[1:04:12.400] duygusal olarak köreliyorlar, umutsuzlaşıyorlar. Bizim tarafımızdan

[1:04:16.640] bakıldığında yeni gelişmelerin onlara ulaşması için biraz zaman ve alan

[1:04:21.039] tanımamız gerekiyor. Sonuçta her meslekte olduğu gibi bu alanda da iyi

[1:04:25.640] doktorlarda var, kötü doktorlarda. Durum genel olarak böyle işliyor ve ben bunu

[1:04:30.119] sürekli görüyorum. Ama ilginç olan şu: Pek çok nörolog ve uzman özel olarak

[1:04:34.880] konuştuğunda aslında bu gelişmelere oldukça açık ve heyecanlı. Örneğin

[1:04:39.559] babamın kanser tedavisinde ve benzer vakalarda gerçekten başarılı sonuçlar

[1:04:44.240] elde ettik. Onkologlar ve diğer doktorlar da bunu uzaktan güvenli bir

[1:04:48.720] mesafeden izliyorlar ama meraklarını ve ilgilerini gizleyemiyorlar.

[1:04:54.079] Biz bu işe kimsenin yaptığı çalışmaları küçümsemek ya da değersizleştirmek

[1:04:59.400] amacıyla yaklaşmıyoruz. Amacımız destek olmak, mevcut sistemin

[1:05:04.359] yanında tamamlayıcı bir rol üstlenmek. İnsan sağlığını koruma sürecine ek bir

[1:05:09.920] araç kazandırıyoruz aslında. Bu nedenle çatışmacı bir yaklaşımı bırakıp hadi bu

[1:05:15.720] sürece birlikte katkı sağlayalım demek gerekiyor. Ve çoğu zaman doktorlar da

[1:05:20.799] şöyle diyor: "Tamam belki ben buna inanmıyorum ama kimseye zarar vereceğini

[1:05:25.880] de düşünmüyorum. O yüzden devam edin. Bazen sana öyle bir tavırla

[1:05:30.119] yaklaşıyorlar ki sanki başını okşayıp tamam sen de bir dene bakalım der gibi

[1:05:34.880] yani. Ama ben hastalarıma her zaman şunu söylüyorum. Tüm rutin doktor

[1:05:40.000] kontrollerine gitmeye devam edin. Çünkü geleneksel sağlık sistemi ilerlemenizi

[1:05:45.240] takip etme konusunda oldukça başarılıdır. Bu sistemin en güçlü yanı

[1:05:50.359] düzenli olarak kayıt tutmasıdır. Sağlık durumunuz kötüleştiğinde ya da

[1:05:54.680] iyileştiğinde bunu belgelerler. Bu yüzden bu sistemi kendi avantajınıza

[1:05:59.359] kullanabilirsiniz. Rutin kontrollerinize gidin ve aynı zamanda kendi

[1:06:04.000] uygulamalarınızı da sürdürün. Bizim görevimiz bu yeni yaklaşımları zamanla

[1:06:09.000] mevcut sisteme entegre etmektir. Benim görevim ise bir girişimci olarak

[1:06:13.599] laboratuvarlar kurmak, altyapı oluşturmak, insanları eğitmek ve bu

[1:06:18.279] süreci bilimsel temelde ilerletmektir. Bunu öyle bir noktaya getirmeliyiz ki

[1:06:23.039] kamu kurumları bu yöntemleri resmi olarak tanısın ve desteklesin. Şu anda

[1:06:27.640] tam olarak bu geçiş dönemindeyiz. İnsanlar sabırsız ve hemen sonuç almak

[1:06:31.960] istiyor. Bunu anlıyorum. Ancak yapmamız gereken şey sabırla çalışmaya devam

[1:06:36.799] etmek. Doktor Goodow podcast'i bitirmeden önce

[1:06:40.599] merkezinden biraz bahseder misin? İnsanlar orayı daha iyi tanısın. Ne

[1:06:45.000] amaçla kurulduğu? Ne kadar süredir faaliyet gösteriyor ve orada tam olarak

[1:06:49.079] neler yapıyorsunuz? Çünkü umutsuzluğa kapılan pek çok insan sadece hikayeleri

[1:06:54.279] değil, merkezin nasıl bir yer olduğunu duyarak bile yeniden umut bulabilir.

[1:06:59.680] Evet. Tabii bizim organizasyonumuzun adı Dror Good Perpetual Health. Bu yapı

[1:07:06.640] belirli protokollere dayalı sağlık programlarını yürütüyor. Dünyanın dört

[1:07:11.359] bir yanındaki insanlarla birlikte çalışıyoruz. Onların kan tahlillerini,

[1:07:16.160] ilerlemelerini ve birebir süreçlerini takip ediyoruz. Kanada'da ayrıca

[1:07:21.079] Restorative Health Center adını verdiğimiz özel bir merkezimiz var.

[1:07:25.279] Burası fiziksel olarak insanların gelip yaşayabildiği bir yer. E genellikle

[1:07:30.039] program 3 aylık bir konaklama ile başlıyor ama toplamda 6 aylık bir süreci

[1:07:34.799] kapsıyor. Daha sonra da uzun vadeli bir takip ve sürdürülebilirlik programı

[1:07:39.640] uygulanıyor. Çünkü genelde şunu görüyoruz. Bir hastalığın belirtileri

[1:07:44.039] ortaya çıktığında bu aslında yıllardır süren bir yaşam düzeninin sonucudur.

[1:07:49.400] Yani bazı alışkanlıklar farkında olmadan seni bu noktaya getirmiştir. Bu yüzden

[1:07:55.119] yaşam tarzını sıfırlamak gerekir. Artık bunu ciddiye alıyorum demek gerekir. Bir

[1:08:00.599] hastalığı yarı zamanlı ilgilenerek yenemezsin. Beynini, bedenini ve zihnini

[1:08:05.440] bu sürece bütünüyle odaklaman gerekir. Bizim Kanada'daki Mo Jov merkezimiz tam

[1:08:11.599] olarak bu amaca hizmet ediyor. Katılımcıların kendi özel odaları var.

[1:08:15.920] Burası bir hastane değil. Daha çok konforlu bir konaklama tesisi. Hatta bir

[1:08:20.920] otel havasında. Amaç insanları hayata yeniden dahil etmek. Örneğin demans

[1:08:26.000] hastaları burada alışverişe çıkar, yemek yapar, topluluk içinde aktif olur. Tüm

[1:08:30.799] yemekler ve besin takviyeleri programın bir parçası olarak sunuluyor. Biz buna

[1:08:36.120] öz yönlendirmeli araştırma programı diyoruz. Yani biz tıbbi bir merkez

[1:08:40.560] değiliz. Daha çok rehberlik eden bir ekibiz. Eee, hastalara biz sana Everest

[1:08:45.799] dağını tırmanmanda yardımcı olacağız. Rehberim biziz ama tırmanışı sen

[1:08:49.560] yapacaksın diyoruz. Biz burada eğitim, destek, rehberlik ve yapı sağlıyoruz.

[1:08:54.799] Amacımız her katılımcının önce yaşam yönünü değiştirmesini sağlamak. Mesela

[1:08:59.640] bir demans hastası artık daha net düşünüyorum, daha rahat hareket ediyorum

[1:09:04.279] ve artık gidişatı değiştirdim diyebilmeli.

[1:09:08.359] Bizim amacımız bu değişimi desteklemek ve sürdürülebilir hale getirmek. Çünkü

[1:09:12.560] mesele tamamen değişimle ilgilidir. Nörodejeneratif bir hastalığı olan

[1:09:16.759] herkesin zamanla yarıştığını biliyoruz. Zaman burada en büyük düşman. Her ay,

[1:09:21.839] her 6 ay, her yıl geçtikçe kişi biraz daha geriye gidiyor, biraz daha

[1:09:26.319] kaybediyor. Zaman ilerledikçe hastalık ilerliyor. Ama biz bu döngüyü kırmak

[1:09:31.000] istiyoruz. Zamanı düşman olmaktan çıkarıp müttefik haline getirmek

[1:09:34.920] istiyoruz. İnsanlar artık her geçen gün kötüleşiyorum demek yerine her geçen gün

[1:09:40.159] biraz daha iyileşiyorum diyebilmeli. Zaman artık onların lehine işlemeli.

[1:09:44.719] Eğer programı uygulamaya devam eder ve bu yeni alışkanlıkları sürdürürlerse

[1:09:49.120] zaman artık onların yanında olur. Artık zamandan korkmalarına gerek kalmaz. Tam

[1:09:53.679] tersine zamanı benimseyip yaşamaya devam edebilirim ve her geçen gün biraz daha

[1:09:58.640] iyi olabilirim diyebilirler. Bizim için en önemli hedef budur. Biz kimseye hızlı

[1:10:04.159] çözüm vadetmiyoruz. Bu bir sihirli değnek değil. Biz bu işe uzun vadeli,

[1:10:09.960] emek isteyen ama hayat değiştiren bir süreç diyoruz. Amacımız insanların yaşam

[1:10:15.400] yönünü değiştirmelerini sağlamak ve bunu sistemli bir yaklaşıma oturtmak.

[1:10:19.920] katılımcıların etrafında onlara düzenli olarak destek olan bir ekip bulunur. Bu

[1:10:24.760] ekip onların durumunu izler, nasıl hissettiklerini sorar ve ilerlemelerini

[1:10:28.840] takip eder. Aslında en zor ama en değerli kısım da tam olarak bu. Tabii

[1:10:34.040] işin bir de yaşamsal tarafı var. Sonuçta herkesin bir hayatı var. Aile,

[1:10:38.640] sorumluluklar, dikkat dağıtan pek çok şey. Peki tüm bunların içinde bu

[1:10:43.360] iyileşme sürecini nasıl mı sürdürebilirsin? Asıl mesele de bu

[1:10:47.120] zaten. Çünkü bu süreci sürdürebilmek kimin başarılı olup kimin olamayacağını

[1:10:52.280] belirliyor. Ben bağımlılık tedavisi yapıyorum.

[1:10:56.080] İnsanları rehabilitasyon merkezine gönderdiğimde çoğu bir ayda her şeyin

[1:11:00.120] değişeceğini sanıyor. Ben de onlara diyorum ki, "Bir ayda hiçbir şey

[1:11:03.320] değişmez. Önce bunu kabul et." Eee, hemen ardından, "Ama ben o kadar

[1:11:07.040] kalamam." diyorlar. Ben de, "Peki ben ne kadar kaldım biliyor musun?" diye

[1:11:10.640] soruyorum. Cevap veremiyorlar. 4,5 ay diyorum. O anda gözleri büyüyor, şok

[1:11:15.560] oluyorlar. Evet. Çünkü en az o kadar süre sadece ne yapman gerektiğini

[1:11:19.520] anlamak için bile gerekiyor. Ama asıl değişim bundan sonra başlıyor. Bu ömür

[1:11:24.000] boyu sürecek bir yolculuk. Sadece rehabilitasyona gitmekle hiçbir şey

[1:11:28.320] kalıcı olarak değişmez. Bu hayatının tümünü dönüştürmekle ilgilidir. Düşünme

[1:11:33.239] biçimin, yaklaşımın, yediklerin, içtiklerin, yaşam tarzın hepsi bu

[1:11:37.440] sürecin bir parçasıdır. Ve bu alışkanlıkları sürdürebilmek,

[1:11:41.360] onları tekrarlayabilmek çok önemli. Bu arada Kanada'daki merkezimiz aslında bir

[1:11:45.080] rehabilitasyon merkezi. Başlangıçta travma ve istismar üzerine kurulmuştu.

[1:11:49.560] Cinsel, fiziksel ya da madde bağımlılığı yaşayan insanlara destek veriyorduk.

[1:11:53.360] Şimdi biz nörodejeneratif hastalıkları da bir tür travma olarak ele alıyoruz.

[1:11:57.600] Çünkü bu hastalıklar hem hastayı hem de ona bakan kişiyi derinden etkiliyor.

[1:12:02.320] Adeta travmatize ediyor. Ayrıca artık öyle bir dünyada yaşıyoruz ki kimsenin

[1:12:06.480] gerçekten zamanı yok. Herkes sürekli acele içinde. Oysa bazen biraz

[1:12:10.560] yavaşlamak, durmak ve gerçekten ilgilenmek gerekiyor. İnsanlarla

[1:12:13.960] ilgilenmek, onlara zaman ayırmak, gerçek anlamda tedavi etmek artık neredeyse

[1:12:17.960] unutulmuş bir şey haline geldi. Bu da aslında bugünün en büyük sorunlarından

[1:12:21.600] biri. İnsanlar adeta bir yere konuluyor, depolanıyor. Elbette dünyanın tüm

[1:12:26.000] problemlerini çözemeyiz ama en azından bir kısmına dokunabiliriz. doğru bakış

[1:12:29.159] açısına sahip olan ve bu sürece gerçekten uyum sağlayan kişiler için

[1:12:32.199] sonuçlar gerçekten hayatlarını değiştirecek kadar güçlü oluyor. Aynı

[1:12:35.600] şey ALES hastalarımız için de geçerli. Doğru ortamda, doğru programla devam

[1:12:39.560] ettiklerinde eve döndükten sonra bile her geçen gün biraz daha iyiye

[1:12:43.040] gidiyorlar. Ama bunun kolay bir çözüm ya da sihirli bir değnek olduğunu söylemek

[1:12:46.280] doğru olmaz. Evet, bazen gerçekten hızlı sonuçlar görüyoruz. Kısa sürede

[1:12:49.239] şaşırtıcı değişimler yaşanabiliyor ve bu ilerleme devam ediyor. Ama asıl zorluk

[1:12:52.199] uzun vadede başlıyor. Finans dünyasından örnek vermek gerekirse biz aslında insan

[1:12:55.719] bedeninin adeta detaylı bir auditini yapıyoruz. Her detayı inceliyoruz.

[1:12:58.679] Nerede dengesizlik var? Ne yanlış gitmiş? Tüm sistemi derinlemesini analiz

[1:13:01.159] ediyoruz. Aslında bir noktadan sonra bu durum tamamen finansal bir mantığa

[1:13:05.080] benziyor. Düşünsene ne kadar kazanıyorum, ne kadar harcıyorum diye

[1:13:08.679] kendine sorarsın. Eğer harcamaların kazancından fazlaysa er ya da geç iflas

[1:13:13.360] edersin. O zaman nerede kayıp yaşadığını sorgularsın. Hangi alışkanlıkların yaşam

[1:13:17.760] tarzının hangi yönü seni zarara sokuyor? Sonunda bir denge kurarsın. Artık

[1:13:22.320] kazandığından daha az harcıyorsundur. Her ay biraz biriktirebilmeye başlarsın

[1:13:26.560] ve o noktada geleceğe güvenle bakabilirsin. Bu tempoyu sürdürürsem

[1:13:30.400] belli bir birikimim olacak. Artık zamandan korkmam gerekmiyor dersin.

[1:13:34.280] Artık zaman senin lehine işlemeye başlar. Biyokimya açısından da vücutta

[1:13:37.840] olan tam olarak budur. Biz aslında insan vücudunun biyokimyasal muhasebesini

[1:13:41.920] yapıyoruz. Yani vücudunda hangi biyokimyasal süreçlerin seni aşağı

[1:13:44.840] çektiğini ölçüyoruz. Sonra da bu sorunları düzeltebilir miyiz? Buna

[1:13:47.639] bakıyoruz. Amacımız seni öyle bir dengeye getirmek ki artık sadece ayakta

[1:13:51.080] kalmayıp artıya geçen yani enerji ve sağlık açısından artı bakiyeye sahip bir

[1:13:55.040] hale gelmeni sağlamak. Ve eğer bu dengeyi koruyabilirsen tıpkı finansal

[1:13:59.760] hayatta olduğu gibi 90 yaşına geldiğinde bile hala üretken olabilirsin. Durmak

[1:14:05.040] için hiçbir neden yok. Eee ama biz hayatımıza gereksiz sınırlar koyuyoruz.

[1:14:09.360] Sanki belli bir yaştan sonra her şey bitmeliymiş gibi. Aslında bu tamamen

[1:14:13.600] zihinsel bir oyun. Kendi kendimize yarattığımız psikolojik bir sınır.

[1:14:17.199] Harika. yaptığın çalışmalar için gerçekten teşekkür ederim. Bu bölüm

[1:14:21.120] insanların ne yapabileceğini, nelerden kaçınması gerektiğini gösteren,

[1:14:25.239] kullanılabilir bilgilerle dolu olacak ayrıca seni ya da merkezlerinden birini

[1:14:29.920] ziyaret edebilecek kişiler için de büyük bir umut kaynağı olacak. Zaman ayırdığın

[1:14:35.320] için tekrar teşekkür ederim. Muhtemelen seni önce AFEM etkinliğinde göreceğim.

[1:14:40.239] Sonra da Los Angeles'ta. Evet, Las Vegas'taki AFM etkinliğinde ve

[1:14:44.080] ardından Los Angeles'daki MR için görüşeceğiz. Dört gözle bekliyorum Esra.

[1:14:46.440] Gerçekten heyecan verici olacak. Zaman ayırdığın için teşekkürler.

[1:14:49.639] Çok teşekkür ederim Esra.

*Transkript YouTube'dan alınmıştır.