Giriş. Dr. David Perlmutter’ın tanıtılması

0:00  Sonuçta belli ki her şey yaşam tarzı değişikliklerine bağlı. Diğer hiçbir şey

0:05  pek bir fark yaratmıyor. Yediğimiz yemekler, egzersiz, uyku, güneş ışığı ve

0:10  türevi şeyler. Birincisi mezura olarak bilinen oldukça

0:14  sofistike ve bir o kadar da pahalı bir cihazdır.

0:18  Yapmanız gereken bir mezura almak, onu karnınızın ve belinizin etrafına

0:23  sarıyorsunuz. İşte bu kadar. [müzik] İlk adım egzersiz, uyku veya beslenme değil.

0:30  İlk adım kontrolün tamamen sizde olduğunu ve bu değişiklikleri

0:34  yapabileceğinizi benimsemektir. Ve bu adım [müzik] beyninizin kaderini büyük

0:40  ölçüde etkileyecek. Sistemimizin kontrol merkezi olan beyin

0:44  hakkında [müzik] pek konuşulmuyor. Neden acaba?

0:47  Beynin vücuttan ayrı olduğu fikrine dayanıyor [müzik] değil mi? Beyin başka

0:52  bir ülkede yaşıyor. İyi bir beyni kötüleştiren [müzik] iki önemli şey var.

0:56  Birincisi yaş. İkincisi ise metabolik etkenlerdir. İmmünometabolizma

1:02  kavramının güzelliğiyle metabolizmanın bu mikroglial hücreleri yani beynin

1:07  bağışıklık hücrelerini etkilediğini artık anladık. Bu mikroglal hücreleri

1:11  kesinlikle [müzik] M2 destekleyici beyin koruyucularına dönüştürebiliriz ve işte

1:17  bu büyük bir başarı olur. Ben Esra Çavuşoğlu. 20 yıldır ayık bir

1:22  hayat yaşıyorum. Bağımlılık hastalığıyla mücadelem beni beden ve performansımı

1:26  iyileştirmek, hayat [müzik] kalitemi arttırmak, daha sağlıklı ve uzun yaşamak

1:30  için yeni yöntemler, cihazlar ve takviye ürünler araştırmaya yönlendirdi.

1:34  Bağımlılık hastalığı, biohacking ve longevity alanlarındaki kendi

1:38  deneyimlerimden dünyadaki son gelişmelere, çığır açan girişimcilerden

1:42  uzman akademisyenlere. Yıllardır yaptığım sohbetler artık her hafta Ayık

1:46  Kafa podcastı. Ayık Kafa Podcast'e hoş geldiniz. Uzun

1:50  yıllar boyunca geleneksel tıp beyin hastalıklarına ancak hasar ortaya

1:53  çıktıktan sonra müdahale etti. Bu yaklaşımı sorgulayan doktorların başında

1:56  ise Dr. David Pearlmutter geliyor. Grain Brain ve Brainmaker gibi kitaplarıyla

2:01  beslenmenin ve bağırsak sağlığının beynimizi ve zihinsel sağlığımızı ne

2:03  kadar güçlü bir şekilde etkilediğini ortaya koydu. Şimdi ise yeni kitabı

2:06  Brain Defenders ile odağını beynin bağışıklık sistemine çeviriyor.

2:09  Özellikle mikrogli adı verilen beynimizdeki küçücük ama son derece

2:12  önemli hücrelere odaklanıyor. Çünkü bu hücreler doğru çalıştığında

2:15  nöronlarımızı korurken kontrolden çıktıklarında bilişsel gerilemeyi

2:18  hızlandırabiliyor. Bugün klasik söylemlerin biraz daha ötesine

2:21  geçiyoruz. Son 12 yılda bu alandaki bilimin nasıl değiştiğini, insan

2:25  çalışmalarının bize ne söylediğini ve beynimizi korumak için günlük

2:28  hayatımızda gerçekten neler yapabileceğimizi konuşuyoruz.

2:31  Üniversiteyi [müzik] sadece dersler, vizeler, finaller olarak düşünme. Asıl

2:35  mesele [müzik] okurken kendini keşfetmek, üretmek, projelerde yer almak

2:39  ve mezun olmadan gerçek dünyayı tanımaya başlamak. [müzik] Bir yandan

2:43  psikolojiyle insanı daha iyi anlayabildiğin, beslenme ve sağlık

2:47  bilimleriyle iyi yaşamanın ne demek olduğunu öğrendiğin, mühendislik ve

2:51  yönetim bilişim sistemleriyle teknolojiyi, veriyi ve sistemi

2:55  çözümleyebildiğin bir üniversite düşün. Yani sadece bilgi aldığın değil,

3:00  düşündüğün, ürettiğin ve fikirlerini hayata geçirebildiğin bir yer. İstanbul

3:05  Gedik Üniversitesi öğrencilik hayatını gerçekten [müzik] yaşarken geleceğini

3:09  kurabileceğin bir deneyim sunuyor. Ayık Kafan'ın daimi destekçisi Gedik Eğitim

3:13  Vakfı'ın sağladığı [müzik] katkı ile size dünyanın önde gelen uzmanlarını

3:17  konuk olarak getirmeye devam ediyoruz. Siz de [müzik] Ayık Kafaya abone olarak

3:22  destek verebilirsiniz. Dr. David Perlmutter Ayık Kafa Podcast'e

3:27  hoş geldin. Bu anı gerçekten büyük bir heyecanla bekliyordum. Bunun birçok

3:32  nedeni var ama şununla başlamam gerekiyor. Biz anneannemi Alzheimer

3:37  nedeniyle kaybettik. Bu tabii ki annemin de her zaman aklında olan bir endişe.

3:42  Tahtaya vurayım. Kendisi son derece sağlıklı ama yine de bu düşünce hep

3:47  zihninin bir köşesinde. Dolayısıyla hepimiz bunu düşünüyoruz. Aslında

3:51  aklımızdan hiç çıkmıyor ama önce seni izleyicilerime tanıtmak istiyorum. Çünkü

3:56  Türkiye'de insanlar Amerika'da ne kadar tanınan biri olduğunu bilmiyor olabilir.

4:01  Uzun yıllar konvansiyonel nöroloji alanında çalıştın. Sonra beslenme

4:06  çalışmalarının merkezine yerleşti. 2013'te Grain Brain kitabını yazdın ve

4:12  kitap yayınlandıktan sonra 1 milyondan fazla sattı. O dönemde diyetisyenlerden

4:18  ve nörologlardan ciddi tepkiler aldın. Türkçeye de çevrilen kitabının adı Grain

4:23  Brain yani tahıl beyin olduğu için doğal olarak gluten ve tahıllar çok konuşuldu

4:30  ama aslında temel argümanın şeker ve glikasyon üzerineydi. Yani söylediğin

4:35  şey bütün tam tahıllar kötüdür gibi bir şey değildi. Çok daha spesifikti.

4:41  Ardından Brainmaker'ı yazdın. Bağırsak beyin ekseninin henüz çok erken

4:46  konuşulduğu bir dönemde bu konuya odaklandın ve aslında bu alandaki

4:51  yaklaşımı değiştirdin. Sonrasında ürik asidi ele aldığın drop asit geldi. Çok

4:56  sayıda kitabım var ama bunlar özellikle öne çıkanlardan bazıları. Ardından daha

5:01  önce benim de 105 Ayık Kafa podcast konuğum olan oğlun Doktor Austin Pearl

5:06  Mutter ile birlikte Brainwash'ı yazdın. O kitap çevresel toksinleri ve bunların

5:12  beyne verdiği zararı ele alıyordu. Şimdi de Brain Defender var. Kitabı önceden

5:17  edinme şansım oldu ve büyük bölümünü okudum. Aslında yıllar boyunca

5:21  biriktirdiğim bütün bilgilerin bir araya geldiği ve insanlara beyinlerini nasıl

5:25  koruyabileceklerini anlatan kapsamlı bir çalışma. Bir şeyi daha söylemek

5:30  istiyorum. Sonra sözü sana bırakacağım. Kitapta benim çok ilgimi çeken bir şey

5:35  anlatıyorsun. yıllar önce senatoya gidip ultra işlenmiş gıdaların gelecekte

5:41  nörodejeneratif hastalıklardan oluşan bir tsunamiye yol açacağını söylediğini

5:46  yazıyorsun. Yine o dönemlerde İngiltere'de bir konferansın ardından o

5:51  zamanki Prens Charles yani bugünün İngiltere kralı Charles tarafından davet

5:56  ediliyorsun. Aslında ülkenin geleceğini değiştirmek istiyordu ama diğer

6:00  hükümetlerde olduğu gibi gıda lobisinin buna izin vermeyeceğinden endişeliydi.

6:05  Neyse hoş geldin. Çok şey anlattım ama. Çok teşekkür ederim Esra. Önce 2013'e

6:11  Grein Brain'e dönerek başlayayım. Bu arada evet kitap Türkçe olarak da

6:16  yayınlandı. Tahıl Bey'in adıyla. Bence kitabın temel fikrini çok iyi anlattın.

Ultra işlenmiş gıdalar Alzheimer riskini artırıyor mu?

6:18  O zamanlar ultra işlenmiş gıda diye bir terimimiz yoktu ama işlenmiş,

6:27  değiştirilmiş karbonhidratları çok yüksek miktarlarda tüketiyorduk. Ben o

6:32  dönemde bunun sağlığa zararlı olduğunu, enflamasyonu artırdığını, diyabet

6:38  riskini ve kan şekeri kontrolünü olumsuz etkilediğini ve daha da önemlisi beyin

6:44  için zararlı olduğunu savunuyordum. Ve haklısın. Bunları söylediğim için ana

6:49  akım çevrelerden ciddi tepkiler geldi. Kitap dünya çapında 32 dilde yayımlandı

6:55  ve olağanüstü ilgi gördü ama aynı zamanda her kesimden tepki de aldı.

7:00  Bugünse artık ultra işlenmiş gıda diye bir terimimiz var. Bu gıdaların daha

7:05  fazla tüketilmesinin sağlığı ciddi şekilde tehdit ettiğini gösteren çok

7:11  güçlü kanıtlarımız da var. Tüm nedenlere bağlı ölüm, kardiyovasküler hastalıklar

7:17  ve kesinlikle Alzheimer riski ile ilişkili. Geçen yıl Journal of

7:22  Prevention of Alzheimers'ta yayınlanan bir çalışmada büyük bir grup yaklaşık 12

7:28  yıl 7 ay boyunca takip edildi. Günde ortalama sadece bir porsiyon yani bir

7:34  avuç cips ya da aromalı bir yoğurt tüketenlerde Alzheimer gelişme riskinin

7:40  yaklaşık %13 arttığı görüldü. Bu oldukça yüksek bir oran. Günde 10 veya daha

7:46  fazla porsiyon tüketenlerde ise bugün hala etkili bir ilaç tedavimizin

7:51  olmadığı Alzheimer hastalığına yakalanma riski yaklaşık %300 arttı. Bu çalışma

7:57  daha yeni yayımlandı. Senin de söylediğin gibi Grein Brain ise 2013'te

8:02  yazılmıştı. Yani buraya gelmemiz biraz zaman aldı. Brainmaker'dan da bahsettin.

8:08  O kitapta bağırsak beyin bağlantısını ele alıyordum ve yine çok ciddi tepkiler

8:13  aldık. Bağırsağın beyinle hiçbir ilgisi yok. Bağırsaktaki mikropların beyinle

8:19  bağlantısı yok deniyordu. B Usse bağırsaktaki bakterileri ve onların

8:25  ürettiği metabolitleri değerlendirebilecek teknolojiye sahibiz

8:29  ve artık bunların beynimizin geleceğini temelden şekillendirdiğini biliyoruz. Bu

8:35  da bugün birlikte geçireceğimiz zaman açısından bize çok güçlü araçlar ve çok

8:41  daha derin bir anlayış sunuyor. Böylece değişiklikler yapabilir. Beynimizin

8:47  geleceğini gerçekten yeniden yazabilir ve bugün dünya çapında gördüğümüz bu

8:53  büyük beyin dejenerasyonu salgınıyla gerçekten mücadele

8:57  edebiliriz. Kitabı okurken ve biraz araştırma

9:01  yaparken bir şey dikkatimi çekti. Ultra işlenmiş gıdaların kalp için iyi

9:05  olmadığı, bağırsaklara zarar verdiği, obezite ve diyabet gibi sorunlarla

9:10  ilişkili olduğu konusunda elbette büyük bir farkındalık var. Ama vücudumuzun

9:15  kontrol merkezi olan beyin üzerindeki etkileri pek konuşulmuyor. Bunun nedeni

9:20  ne? Bence bunun temelinde beynin sanki

9:23  bedenin bir parçası değilmiş gibi düşünülmesi yatıyor. Kalbi anlıyoruz,

9:28  bağışıklık sistemini anlıyoruz. kanser riskini, diyabeti, obeziteyi anlıyoruz

9:34  ama beyin sanki başka bir ülkede yaşıyor. Oysa artık bedenin bütünleşik

9:40  bir sistem olduğunu anlamaya başlıyoruz. Aslında sadece kalbe iyi gelen ama

9:45  bedenin geri kalanı için iyi olmayan bir beslenme biçimi diye bir şey yok. Kan

9:50  şekerini dengede tutan, enflamasyonu azaltan ve bağırsak bakterilerini

9:56  beslemek için lifen zengin bir beslenme şekli kalp için de iyidir, beyin için

10:01  de. Yani tabii ki beyin de bedenin bir parçası ve bedeni olumsuz etkileyen tüm

10:07  süreçlere en az diğer organlar kadar hatta belki daha da hassas inflamasyon,

10:13  serbest radikallerin yol açtığı stres, gerekli besinlerin eksikliği, yetersiz

10:18  kan akışı, yüksek kan şekeri, insülin direnci, bunların hepsi bütün bedenini

10:24  etkiliyor ve buna beyin de dahil. Tabii. Kısacık araya gireceğim. Şu an beni

10:29  duyuyorsanız ayık kafayı izlediğinize eminiz. Peki abone misiniz? Bir kontrol

10:34  eder misiniz? Çok net bir şekilde abone sayımız programa davet ettiğim

10:39  doktorları ikna etme gücünü sağlıyor. Alanında dünyanın en iyi isimlerini

10:43  burada izlemek için kanala abone olun. Kitap gerçekten büyüleyiciydi. Çok

10:48  beğendim. Eee, basılı hali elime geçtiğinde sanırım bir kez daha

10:52  okuyacağım. Çünkü anlattıkların gerçekten çok önemli. Birkaç hafta önce

10:56  Jeffrey Blend konuğumuzdu ve metabolizmanın ne kadar önemli olduğunu

11:00  anlattı. Ardından Gabriel Lon geldi ve kasın metabolizma için ne kadar önemli

11:05  olduğunu açıkladı. Sonra Allen Langer beden ve beynin birbiriyle bağlantılı

11:09  olduğunu, birbirinden ayrı olmadığını söyledi. Kim tahmin ederdi değil mi?

11:13  Devrabin de aynı şeyi söylüyordu. Bu bölümlerin peş peşe gelmesi, insanların

11:18  bütün bu bağlantıları gerçekten anlaması açısından çok değerli. Ama kitapta

11:22  immünometabolizma diye bir kavramdan söz ediyorsun ve bunu her tür dejeneratif

11:27  hastalığın temelindeki sorunlardan biri olarak açıklıyorsun. Dilersen önce şunu

11:31  şunu anlamakla başlayalım. Ultra işlenmiş gıdaların fazla tüketilmesi

11:36  beyin için neden bu kadar kötü? Sonra da bunun immünometabolizma ile bağlantısına

11:40  geçelim. Aslında her iki konu da birbiriyle

11:45  oldukça bağlantılı. İlk olarak immünometabolizmayı konuşalım. Ne tuhaf

Mikroglia ve immünometabolizma: Beynin bağışıklık sistemi

11:47  ama aslında oldukça güzel bir terim. İmno bağışıklık sistemi anlamına gelir.

11:55  Metabolizma ise kan şekeri, tansiyon, vücut yağı gibi unsurları kapsar.

12:01  Jeffrey Blend'la olan podcastinde de bundan bahsettiğine eminim. Çünkü

12:06  biliyorsun Esra bu onun uzun yıllardır üzerinde çalıştığı ve hakkında çok

12:11  konuştuğumuz bir konu. Kaderin cilvesi. Bu sohbeti bir tekneden

12:17  gerçekleştiriyorum ve Jeffrey Blend şu an içinde olduğum bu tekneyi bizzat inşa

12:22  etti. Dünya gerçekten çok küçük. Her neyse bu konuyu biraz detaylandıralım.

12:28  Özellikle beyin açısından bakarsak beynin kendi mikrogilial hücreler olarak

12:34  bilinen hücrelerden meydana gelen özel bir bağışıklık sistemi bulunur. Bu

12:40  beynin kendi doğal bağışıklık sistemidir. Bu hücreler beyindeki

12:44  hücrelerin %10'unu oluşturur ve son derece önemlidirler. beynin düzgün

12:50  çalışıp dejenerasyona karşı koyup koyamayacağını belirlerler veya beynin

12:56  dejenere olup işlevini yitirip yitirmeyeceğini kontrol ederler. Her

13:01  alanda nörodejeneratif hastalıkların sadece Alzheimer değil Parkinson ve

13:06  multiple sclerose, PSP, MS ve tüm bu farklı görünürde birbirinden farklı olan

13:13  bu hastalıkların artık ortak bir noktada birleştiğini biliyoruz. Çünkü bu

13:18  hastalıklarda bağışıklık sistemi sinapsları tahrip

13:22  ediyor. Nöronlar arası bağlantıyı koparıp beynin farklı bölgelerinde işlev

13:29  kaybına neden oluyor. Bu bağışıklık sistemiydi. Şimdi metabolizma kısmına

13:34  geçelim. Görünen o ki bu bağışıklık hücrelerinin destekleyici mi yoksa zarar

13:41  verici mi olacağı metabolizmalarına bağlı glikozu enerji kaynağı olarak

13:46  kullanma becerilerine bağlıdır. Enerji üretmek adına mitokondrilerini

13:51  kullanmalarına ve metabolizmaları işte bugün ele aldığımız en önemli konu bu

13:57  bağışıklık hücrelerinin metabolizması destekleyici mi yoksa yıkıcı mı? beyin

14:02  koruyucusu mu yoksa yok edicisi mi olacaklarını belirler? Metabolizmaları

14:08  vücudunuzun metabolizmasına dayanır. Bunu düşünün. Konuklarınızın ve

14:13  izleyicilerinizin metabolizmayı yönetmek üzerine konuştuğu her şey Gabriella

14:19  Lon'un egzersiz üzerine söyledikleri metabolizmayı desteklemek için kas

14:24  yapımı, daha iyi bir metabolizmaya açılan tüm bu kapılar beyindeki

14:29  bağışıklık hücrelerini hedefler daha destekleyici olmaları ve daha iyi bir

14:34  beyin sağlığına zemin hazırlamaları için immünometabolizma teriminin güzelliği

14:40  burada yatıyor ve bu oldukça yeni bir kavram. Yani tekrar etmek gerekirse yeni

14:46  kitabın Brain Defenders'ta bunu inceliyoruz. Şuna odaklanıyoruz.

14:51  Biliyorsunuz aslında onlarca yıldır yazdığım, incelediğim ve anlattığım her

14:56  şey beynin bağışıklık hücrelerinde kesişiyor. Grein Brain kitabındaki

15:02  karbonhidrat ve gluten duyarlılığı fikirleri, Brainmaker'daki düşünceler,

15:08  bağırsak bakterilerinin metabolizmasının önemi ve oluşturdukları beynin

15:13  bağışıklık hücrelerini etkiliyor. Brainwash kitabında stresin ve sosyal

15:19  bağların rolü, bunun metabolizmamızı nasıl düzenlediği ve beynin bağışıklık

15:24  sistemi üzerinde nasıl etkili olduğu, bu çok temel bir konu.

15:29  2025 2026 ve ilerleyen yıllarda nörobilimin en önemli konusu bu. Harika

Alzheimer teorileri ve beta-amiloid tartışması

15:36  bir haber. Çünkü nihayet uzaklaşıyoruz bu kanıtlanmamış düşünceden. Örneğin

15:41  Alzheimer'ın nedeninin betaamiloid adlı proteinin birikmesi olduğu fikri tamamen

15:47  yanlış ve dünya çapında milyarlarca dolara mal oldu araştırma ve ilaç

15:51  geliştirme alanında ancak hiçbiri bir sonuç vermedi.

15:56  Bunu pek çok değerli konuktan işitiyorum. Ancak devam ediyor. Hala

16:00  aynı şeyleri öne sürüyorlar. Bu ilaçların adlarını telaffuz etmek bile

16:05  güç. Hala insanlara veriyorlar. Beklenti içindeler. Araştırmaya para harcıyorlar.

16:11  Hala ilaca odaklanıyorlar ve sizden beyni koruma konusunda başka pek bir

16:17  farkındalık görmüyorum. Ve Dale Bradesen ve belki birkaç kişi daha. Yani sizce bu

16:25  diyalog nerede kesiliyor? Aslında bu iki konu birbiriyle çok

16:29  yakından bağlantılı. Önce immünometabolizmadan konuşalım. kulağa

16:34  biraz tuhaf geliyor ama aslında çok güzel bir terim. İmmünü dediğimizde

16:39  bağışıklık sisteminden metabolizma dediğimizde kan şekeri kontrolü, kan

16:44  basıncı, vücut yağı gibi faktörlerden söz ediyoruz. Jeffrey Blend'le

16:48  konuştuğunda eminim bundan bahsetmiştir. Çünkü bu onun uzun yıllardır üzerinde

16:53  çalıştığı ve bizim de birlikte çok konuştuğumuz bir konu. İşin ilginç yanı

16:58  şu anda seninle bu konuşmayı bir tekneden yapıyorum ve üzerinde

17:01  bulunduğum bu tekneyi de Jeffrey Blend yaptırdı. Dünya gerçekten küçük. Şimdi

17:06  bunu biraz açalım. Özellikle beyne baktığımızda beynin mikroglia adı

17:10  verilen hücrelerden oluşan kendine özgü bir bağışıklık sistemi var. Bu beynin

17:16  doğuştan gelen bağışıklık sistemi. Mikrogliyalar beyin hücrelerinin

17:20  yaklaşık %10'unu oluşturuyor ve hayati öneme sahipler. Beynin iyi çalışıp

17:24  dejenerasyona dirençli kalmasını mı yoksa dejenerasyona uğrayıp düzgün

17:29  çalışamamaya başlamasını mı sağlayacağını büyük ölçüde onlar

17:32  belirliyor. Ve bu yalnızca Alzheimer için geçerli değil. Parkinson, multiple

17:36  sklerose, PSP, MS ve birbirinden tamamen farklı gibi görünen pek çok

17:41  nörodejeneratif hastalık için de geçerli. Artık bu hastalıkların çok

17:45  önemli bir ortak noktası olduğunu biliyoruz. Bağışıklık sistemi sinapsları

17:50  yani bir nöronla diğeri arasındaki bağlantıları yok ediyor. Bunun sonucunda

17:54  beynin farklı bölgeleri işlevlerini kaybetmeye başlıyor. İşte bağışıklık

17:58  sistemi kısmı bu. Şimdi metabolizma kısmına gelelim. Bu bağışıklık

18:03  hücrelerinin beyni destekleyici mi yoksa yıkıcı mı olacağını belirleyen şey

18:08  metabolizmaları. glikozu yakıt olarak kullanabilme ve mitokondrileri

18:13  aracılığıyla enerji üretebilme kapasiteleri. Ve bugün konuşacağımız

18:17  belki de en önemli nokta şu: Bu bağışıklık hücrelerinin metabolizması

18:22  onların beyni destekleyen mi yoksa ona zarar veren hücreler mi olacağını yani

18:27  beyin savunucuları mı yoksa beyin yıkıcıları mı olacaklarını belirliyor ve

18:32  onların metabolizması da senin vücudunun metabolizmasına bağlı bir düşün.

18:36  konuklarının sana ve izleyicilerine metabolizmayı kontrol etmekle ilgili

18:40  anlattığı her şey bununla bağlantılı. Gabriel Lyon'un egzersizden ve

18:45  metabolizmayı iyileştirmek için kas geliştirmekten bahsetmesi gibi.

18:49  Metabolizmayı iyileştiren bütün bu yollar beynin bağışıklık hücrelerini

18:53  daha destekleyici hale getiriyor ve daha sağlıklı bir beyin için zemin

18:58  hazırlıyor. İşte immünometabolizma teriminin güzelliği burada ve bu aslında

19:02  oldukça yeni bir kavram. Yeni kitabın Brain Defender'da da tam olarak bunu ele

19:06  alıyoruz. Yani onlarca yıldır yazdığım, araştırdığım ve üzerine konuştuğum hemen

19:11  her şeyin aslında beynin bağışıklık hücrelerinde birleştiğini görüyoruz.

19:15  Grein Brain'de karbonhidratlar ve gluten hassasiyeti ile ilgili anlattıklarım.

19:19  Brain Maker'da bağırsak bakterilerinin metabolizmasının ve ürettikleri

19:23  maddelerin beynin bağışıklık hücrelerini nasıl etkilediği, brainw'te stresin ve

19:28  diğer insanlarla kurduğumuz bağların metabolizmamızı nasıl değiştirdiği ve

19:33  bunun da beynin bağışıklık sistemini nasıl etkilediği hepsi burada

19:36  birleşiyor. Bu konu artık merkezi önemde. 2025 ve 2026'da nörobilimin en

19:43  önemli konularından biri ve bundan sonra da öyle olmaya devam edecek. Bu çok iyi

19:48  bir haber. Çünkü sonunda örneğin Alzheimer'ın nedeninin beta amiloid adlı

19:53  bir proteinin birikmesi olduğu yönündeki kanıtlanmamış fikirden uzaklaşıyoruz. Bu

19:58  kesinlikle yanlış bir yaklaşım ve dünya çapında araştırmalara ve ilaç

20:03  geliştirmeye milyarlarca dolar harcanmasına yol açtı ve bunların

20:07  hiçbiri gerçek anlamda bir sonuç vermedi.

20:10  M1 ve M2'den yani mikroglia 1 ve 2'den bahsettiğinde sanki bu hücreler iki

20:15  durum arasında geçiş yapabiliyor gibi görünüyor.

Mikroglia yeniden beyni koruyan hale getirilebilir mi?

20:16  Brain Defender'ın en umut verici tarafı da tam olarak bu. Bu mikrogliyaları

20:21  yeniden M2'ye yani beyni destekleyen ve koruyan duruma kesinlikle geri

20:28  çevirebiliriz. Asıl mesele bu. Bilimin şu anda araştırdığı şey de bu. Vigil

20:34  neuroscience adında bir şirketin mikrogiliyaların üzerindeki reseptörleri

20:39  hedefleyerek onları yeniden ME2 yani destekleyici mikrogilialara yönlendiren

20:45  küçük bir molekül geliştirmesinin nedeni de bu. Şirket kısa süre önce Sanofi

20:51  tarafından 470 milyon dolara satın alındı. Bu gerçekten çok önemli bir

20:57  fırsat. Çünkü bizim yapabileceğimiz aslında herkesin yapabileceği metabolik

21:02  iyileşmenin bile bu mikrogliyaları olumlu yönde değiştirebildiğini ve

21:07  bilişsel işlevi geliştirebildiğini görüyoruz. Kim tahmin ederdi? Aklıma

21:13  birkaç çalışma geliyor. Bunlardan biri pointer çalışması. Journal of the

21:18  American Medical Association'da yayımlandı. Pointer çalışmasına 212.11

21:24  kişi katıldı ve belirli bir süre takip edildiler. Çalışmadaki müdahale aslında

21:30  sadece yaşam tarzı değişikliklerinden oluşuyordu. Katılımcılar egzersiz

21:36  yapmaya, daha sağlıklı beslenmeye teşvik edildi. Beyin egzersizleri yaptılar.

21:42  Brain HQ adlı bir program kullandılar. Bu 2 yıllık çalışmada iki grup vardı.

21:47  İlk gruptakiler çalışma ekibiyle 38 kez görüştü. Amaç onları teşvik etmek ve

21:54  nasıl ilerlediklerini takip etmekti. Programı da uyguladılar. Diğer grupta

21:59  aynı programı aldı ama çalışma ekibiyle yılda yalnızca 3 kez yani 2 yılda toplam

22:05  6 kez görüştü. Diğer gruptaki 38 görüşmeye karşılık sadece 6 görüşme.

22:12  Peki ne buldular? Katılımcıların yaş ortalaması yaklaşık 69 cukukti.

22:17  Metabolik sorunları vardı ve bazılarında Alzheimer için bir risk belirtici olan

22:22  apo4 bulunuyordu. Normalde metabolik sorunları olan ve yaş ortalaması 69 olan

22:29  bu kişilerde 2 yıl içinde bilişsel işlevlerin gerilemesini bekleriz. Ama

22:34  tam tersine metabolik sağlıkları iyileştikçe bilişsel işlevlerinde de

22:39  belirgin bir iyileşme görüldü. İşte immünometabolizma.

22:44  Özellikle danışmanlarla çok sık görüşen grupta bunu gördük. Ama çalışmanın bence

22:49  çok çarpıcı olan ve biraz gözden kaçan tarafı şu: Danışmanlarla sık görüşmeyen

22:55  diğer grup da bilgiyi aldı. Onlara ne yapmaları gerektiği anlatıldı ama

23:00  sürekli ellerinden tutulmadı ve onların bilişsel iyileşmesi de neredeyse

23:05  aynıydı. Bir düşün. Benim için bunun anlamı şu: İnsanlara doğru bilgiyi

23:11  vermek gerçekten çok önemli. Çünkü insanlar bunun beyin fonksiyonlarını

23:16  yeniden kazanmanın, mikrogliaları tekrar destekleyici hale getirmenin bir yolu

23:22  olduğunu anladıklarında yalnızca yaşam tarzı değişiklikleriyle bilişsel

23:28  işlevlerini geliştirebilirler. Bu gerçekten inanılmaz ve biraz önce eee

23:34  önleme konusuna değinmiştin. Asıl hedefimiz tam olarak bu. Hedef bilişsel

Alzheimer’dan korunmaya ne zaman başlamalıyız?

23:39  açıdan hala tamamen sağlıklı insanlara ulaşmak ve bu bilgiyi onlara şimdi

23:45  vermek ki ileride yanlış yola girmesinler. Bir düşün Alzheimer

23:49  tedavisi söz konusu olduğunda genellikle ne oluyor? Ancak sorun yaşamaya

23:55  başladığında doktora gidiyorsun. Unutkanlık başladığında, günlük işlerini

24:01  yapmakta zorlandığında, insanların isimlerini unuttuğunda ya da bir odaya

24:06  girip neden oraya geldiğini hatırlamadığında yardım arıyorsun. Ama

24:11  az önce bunun metabolik bir sorun olduğunu söyledik. O zaman şu soruyu

24:16  sormalıyız. Bu metabolik sorunlar ne zaman ortaya çıkmaya başlıyor? 30'lu ve

24:22  40'lı yaşlarımızda. Alzheimer'ın tohumları işte o zaman atılıyor.

24:27  Torunlarımızın isimlerini unutmaya başladığımızda değil. Bundan çok daha

24:31  önce 10 20 hatta 30 yıl önce tam da o dönemde yeni kitabımda anlattığım

24:38  şeyleri uygulamaya başlamamız gerekiyor. Yıllar önce Grein Brain'de de anlattığım

24:45  gibi metabolizmamızı kontrol altına almamız gerekiyor.

24:50  Greinbrain'i yazdığım dönemde immünometabolizma kavramını bilmiyorduk.

24:55  sağlıklı bir metabolizmanın ve kan şekerini kontrol altında tutmanın beyin

25:02  için iyi olduğunu biliyorduk ama nedenini bilmiyorduk. Şimdi nedenini

25:06  biliyoruz. Dün bir profesörle başka bir podcast

25:10  kaydettim. Aslında insanlara longevity söz konusu olduğunda şunu anlatmaya

25:15  çalışıyorlar. Hiçbir zaman çok geç değil ama hiçbir zaman çok erken de değil.

25:20  Çünkü daha çocuklukta hatta anne karnında bile süreç başlayabiliyor. Eğer

25:24  annenin hipertansiyonu ya da diyabeti varsa bu çocuklar doğduktan yıllar sonra

25:29  takip edildiğinde metabolik sorunlar geliştirme risklerinin arttığı

25:34  görülüyor. Yani görünen o ki her şey düşündüğümüzden çok daha erken başlıyor.

25:39  Çok haklısın Esra. bana sık sık bu programa ne zaman başlamalıyız diye

25:44  soruluyor. Benim verdiğim standart cevap genellikle 30'lu ve 40'lı yaşlar oluyor.

25:50  Çünkü en sık konuştuğumuz dönem bu. Ya ama haklısın aslında anne karnında

25:55  başlıyor. Bunların hepsi önemli. Hatta doğum şekli bile. Brainmaker'da bundan

26:00  bahsetmiştim. Sezaryenle doğan çocuklarda çeşitli otoimmün ve

26:05  inflamatuar hastalıkların görülme riskinin vajinal doğumla dünyaya gelen

26:10  çocuklara kıyasla belirgin şekilde arttığını gösteren veriler var. Bunun

26:16  nedeni de bebeğin doğum sırasında hangi bakterilerle ilk kez temas ettiği ile

26:21  ilişkili. Vajinal doğumda doğum kanalındaki bakterilerle sezaryende ise

26:27  ameliyat sırasında cerrahın eldivenlerinde bulunan bakterilerle

26:32  temas ediyor. Yani kesinlikle haklısın. Bence bu Alzheimer riskinin anne ya da

26:38  babada Alzheimer olup olmamasına göre neden değişebildiğini de bir ölçüde

26:43  açıklıyor. İlginç şekilde annede Alzheimer varsa risk babada olmasına

26:49  kıyasla daha yüksek. Dolayısıyla söylediğin nokta çok önemli. Bu

26:53  metabolik sorunlara yaşamın tamamı boyunca dikkat etmemiz gerekiyor. Bundan

26:58  hiç şüphe yok. Görünüşe göre dün anlattığı çalışmalarda

27:01  çocukları diyelim 2 yaşından 30 yaşına kadar takip ettikleri üç farklı grup

27:05  vardı. Çocukken kilolu ya da obez olanların büyük bölümünde bu durum devam

27:09  etmiş ve ilerleyen yıllarda metabolik sağlıklarının ciddi şekilde bozulduğu

27:13  görülmüş. Daha zayıf olan çocuklarda ise tablo çok farklıymış. Aslında

27:18  ebeveynlere verilen mesaj çok netti. Çocuklarınızı gereğinden fazla

27:22  beslemeyin. Seni çok net anlıyorum ve kesinlikle

27:25  katılıyorum. Ama diğer mesaj da şu: Diyelim çocukken ya da ergenlikte

27:30  kiloluydun. Belki kan şekerin yüksekti ve bunu ancak 30'lu yaşlarında fark

27:35  ettin. Bugün çocuklar kan şekerlerini ölçüyor. Sürekli glikoz monitörleri

27:40  kullanıyor ve bütün bunları takip ediyor, değil mi? Ama daha önce de

27:43  konuştuğumuz gibi bu geri döndürülebilir. Metabolik sağlığımızı

27:46  yeniden kazanabiliriz. daha ketojenik bir beslenme uygulayabiliriz.

27:50  Karbonhidratları azaltabiliriz. Daha fazla egzersiz yapabiliriz. Daha iyi

27:54  uyuyabiliriz. Doğada daha fazla zaman geçirebilir ve daha sağlıklı ilişkiler

27:58  kurabiliriz. Bunların hepsi metabolizmayı etkiliyor ve hepsi

28:01  beynimizin geleceğini de etkiliyor. Yani aslında ne söylüyoruz? Yaşam tarzı

28:06  seçimlerimiz beynimizin geleceğini belirliyor. Benim yaşımda olup bugün

28:10  bilişsel sorunlar yaşayan çok sayıda insan var. Ve açık konuşmak gerekirse

28:14  bunun önemli bir nedeni 30'lu, 40'lı ve 50'li yaşlarında metabolizmaları

28:19  açısından yanlış seçimler yapmış olmaları. Dolayısıyla bu genç kuşakların

28:24  gerçekten benimsemesi gereken çok önemli bir mesaj. Çünkü düşündüğünden çok daha

28:28  kısa sürede benim yaşıma geleceksin ve o yaşlara geldiğinde beyninin de sana

28:34  eşlik etmesini umarsın. Ama Titanic'in ve birçok ünlü filmin yönetmeni James

28:40  Cameron'ın çok bilinen bir sözü var. Umut bir strateji değildir. Önemli olan

28:45  harekete geçmek, doğru kararları vermek. Benim hayattaki misyonum da insanlara bu

28:52  bilgiyi vermek. Böylece bugün verecekleri kararları bilimin bize

28:57  gösterdikleri doğrultusunda şekillendirebilirler.

29:01  Çünkü bugün yaptıklarımız, bugün verdiğimiz kararlar beynimizin

29:05  önümüzdeki onlarca yıldaki geleceğini belirleyecek.

29:10  Kısacık araya gireceğim. Şu an beni duyuyorsanız ayık kafayı izlediğinize

29:14  eminiz. Peki abone misiniz? Bir kontrol eder misiniz? Çok net bir şekilde abone

Alzheimer, Parkinson ve MS neden farklı gelişiyor?

29:16  sayımız programa davet ettiğim doktorları ikna etme gücünü sağlıyor.

29:24  Alanında dünyanın en iyi isimlerini burada izlemek için kanala abone olun.

29:29  Doktor Pearl Matter, az önce tek bir sistemin farklı nörodejeneratif

29:33  hastalıklara yol açabileceğini söyledin. Peki bu sistem nasıl oluyor da bir

29:38  kişide Parkinson'a diğerinde Alzheimer'a ya da MS'e yol açıyor? Bunu anlamama

29:43  yardım eder misin? Bu soruna bayıldım ve ben de yıllardır

29:46  bunun üzerine düşünüyorum. Neden Alzheimer'da beynin bir bölgesi

29:52  dejenerasyona uğren, Parkinson'da başka bir bölge, örneğin beyindeki dopamin

29:58  üreten bölge olan substan etkileniyor? Bu nasıl oluyor? İngiltere'de Kings

30:05  College'daki Morris Wall Clinical Neuroscience Institute ten araştırmacı

30:10  Doktor Sarah Marzi'yi podcas'timde ağırlama fırsatım oldu. Bu konu üzerinde

30:16  çok çalıştı ve bana cevabı verdi. Beynin farklı bölgelerindeki nöronlara

30:22  baktığımızda genetik materyal yani DNA vücudumuzdaki

30:27  bütün hücrelerde temelde aynı. Bunu biliyoruz. Peki farklı olan ne?

30:33  epigenetik DNA üzerindeki bu işaretler genlerin nasıl ifade edildiğini

30:39  değiştiriyor. Örneğin hücrelerin dejenerasyona ne kadar yatkın olduğunu,

30:45  mitokondrilerin ne kadar serbest radikal ürettiğini ve sonuçta mikrogliaların o

30:51  bölgelere gelip hasar oluşturmasını etkileyebiliyor. Örneğin Parkinson'da

30:56  mikrogliyaların dopamin üreten hücreleri yok ettiğini 1992'de görmüştük. Bunu

31:02  uzun zamandır biliyoruz. 1980'lerin başında mitokondrial bir toksine maruz

31:08  kalıp neredeyse bir gecede Parkinson geliştiren insanlar vardı. Yıllar sonra

31:14  bu kişiler hayatlarını kaybedip beyinleri incelendiğinde

31:18  mikrogliyaların dopamin üreten dokulara hala zarar

31:22  verdiği görüldü. Bu devrim niteliğinde bir bulguydu. Ama bilim henüz eksik

31:28  parçaları tamamlayacak noktada değildi. Bugün bunun yalnızca Parkinson'da değil,

31:34  nörodejeneratif hastalıkların tamamında rol oynayan bir

31:38  mekanizma olduğunu biliyoruz. Artık Alzheimer araştırmalarının da merkezinde

31:44  bağışıklık sistemi var. mikroglialar sinapsları yani bir beyin hücresinin

31:50  diğeriyle kurduğu bağlantıları yok ediyor. Bunun sonucunda Alzheimer'ın

31:56  klinik belirtileri ortaya çıkıyor. Unutkanlık, yürütücü işlevlerin kaybı ve

32:01  hastalığı tanımlayan diğer bilişsel bozukluklar, her şeyin merkezinde bir

32:07  nöronun diğeriyle bağlantısının kaybolması var. Bu da zamanla kişinin

32:12  kim olduğuyla olan bağlantısını ardından çevresindeki dünyayla bağlantısını

32:18  kaybetmesine yol açıyor. Dolayısıyla çok gerçek anlamda Alzheimer'ı ve aslında

32:24  bütün nörodejeneratif hastalıkları tanımlayan şey bağlantı kaybı. Ama senin

32:29  asıl soruna dönersek multisistem atrofide neden otonom sinir sistemi

32:35  etkileniyor? Parkinson'da neden motor sistem etkileniyor? Bu gerçekten

32:40  büyüleyici ama sonuçta hepsinin temelinde mikrogliaların yol açtığı

32:46  beyin dejenerasyonu var. Ve bugün yapılan araştırmalar gerçekten

32:51  inanılmaz. Artık sağlıklı mikrogliyaları insan beynine nakletmeye yönelik bir

32:57  teknik bile var. Bu yöntem ALSP adı verilen ve normalde ölümcül seyreden

33:04  belirli bir nörodejeneratif hastalıkta uygulanmaya başladı. Lugehrik hastalığı

33:09  değil, farklı bir hastalık. ALSP mikrogliyalardaki bir problem nedeniyle

33:14  beynin beyaz maddesinin dejenerasyona uğradığı bir hastalık. Bu yöntemde

33:20  beyindeki sorunlu mikrogliyalar ortadan kaldırılıyor. Ardından sağlıklı

33:25  mikroglial hücreler naklediliyor ve artık bu hastaların hayatta kaldığını

33:30  görüyoruz. Dolayısıyla araştırmalar açısından çok heyecan verici bir

33:35  dönemdeyiz. İlaç ve teknoloji araştırmalarında yaşanan gelişmelerden

33:40  son derece memnunum ama aynı zamanda metabolizmanın mikrogliyaları nasıl

33:46  etkilediğini de artık çok daha iyi anlıyoruz ve bunu bugün şu anda kontrol

33:52  edebiliriz. Doktor Elizabeth Yört ile çalışıyorum ve

33:55  bir gün ona sence vücuttaki en önemli organ hangisi diye sordum. O da

34:00  organışıklık sistemi dedi. O zaman söylediği bana pek anlamlı gelmemişti.

34:05  Ama bütün bu podcast'leri yaptıkça ve bağışıklık sisteminin vücudumuz için ne

34:10  kadar önemli olduğunu anladıkça gerçekten insanın aklı almıyor.

34:14  Mikrogliya naklini daha önce duymamıştım. Mitokondri naklini

34:18  duymuştum ama onun farklı bir şey olduğunu sanıyordum. Tüm vücuda yönelik

34:22  mitokondri uygulaması gibi. Yani bunlar birbirinden ayrı iki müdahale. Öyle mi?

34:26  Aslında mitokondri nakli üzerine de araştırmalar yapılıyor ve bu konuyu

34:30  açmana sevindim. Çünkü kesinlikle konuşmamız gereken bir konu. Bildiğimiz

Mitokondri, metabolizma ve beyin sağlığı

34:35  gibi mitokondriler hücrenin metabolik enerjisini üreten yapılar. Tek bir

34:41  nöronda yani tek bir beyin hücresinde yaklaşık 2.000 mitokondri bulunabilir ve

34:47  tahmin et ne var? Mikrogliyaların da mitokondrileri var. İmmünometabolizmada

34:52  mitokondrilerin metabolizması değiştiğinde mikrogliyalar da

34:56  etkileniyor. Beyni destekleyen bağışıklık hücrelerinden zarar veren

35:00  yıkıcı mikrogliyalara geçişin en önemli özelliklerinden biri mitokondri

35:05  fonksiyonunun bozulması. Programlarında mitokondrilerden çok söz ettin. Gabriel

35:11  Lion'ı konuk ettiysen eminim mitokondrilerden de konuştunuz. Drtor

35:15  Bland, Drtor Bredesen ve oğlum Austin Pearl Mutter için de aynı şey geçerli.

35:20  Çünkü her şey mitokondrilerle bağlantılı. Hücrenin enerjisini onlar

35:25  sağlıyor. Aslında bütün bedenin enerji sisteminin temelinde onlar var. Ve daha

35:30  da önemlisi immünometabolizma dediğimiz şeyin merkezindeki metabolik enerji de

35:36  mitokondrilerden geliyor. Mitokondriler işlevini kaybettiğinde bağışıklık

35:42  sistemi destekleyici olmaktan çıkıp yıkıcı hale geliyor. Yani M2 beyni

35:47  destekleyen mikrogliaların M1 yıkıcı mikrogliyalara dönüşmesinin temelinde

35:53  mitokondri fonksiyonundaki değişim var. Bu nedenle onları yeniden destekleyici

35:58  hale getirmek için yaptığımız her şey senin biraz önceki soruna dönersek

36:03  aslında metabolizmayı ve mitokondrileri hedefliyor. Peki mitokondri fonksiyonunu

36:09  geliştirmek için ne yapabiliriz? İzleyicilerine Gabriel Lyon'la yaptığın

36:13  röportajı yeniden izlemelerini öneririm. Çünkü onun anlattığı hemen her şey

36:19  mitokondri fonksiyonunu yeniden iyileştirmekle ilgili. Özellikle

36:23  egzersiz yaparak ve kaslarımızın çalışma kapasitesini artırarak. Ama başka yollar

36:29  da var. Ketojenik beslenme, aralıklı oruç, genel olarak oruç, koenzim, Q1,

36:34  ayrıca mitokondrileri hedefleyen çeşitli takviyeler olduğunu da biliyoruz.

36:39  Örneğin urolitin, A. Bunlar beynin mikroglial bağışıklık hücrelerini

36:44  yeniden destekleyici hale getirmek için geliştirdiğimiz programın da önemli bir

36:49  parçası. Ürik asit seviyelerini düşürme konusu da senin çok önem verdiğin

36:53  alanlardan biri. Ama bu konuda bazı çelişkili görüşler de var. Bunu

36:57  biliyorum. Çünkü doğrudan senin adını vermeseler de ben farklı şeyler duydum.

Ürik asit, şeker ve Alzheimer bağlantısı

36:59  Açıkçası ürik asidin tam olarak ne yaptığını ben de çok iyi anlamıyordum.

37:05  Doktor Dayan Goodova'ya bazı taramalar ve kan testleri yaptırdım. O ise benim

37:09  ürik asit seviyemi yükseltmeye çalışıyordu. Sen ise ürik asidin çok

37:12  önemli olduğunu ama seviyesinin oldukça düşük tutulması gerektiğini söylüyorsun.

37:16  Benim için önce şunu anlamak çok önemli. Ürik asit vücutta tam olarak ne yapıyor

37:21  ve sen neden seviyesinin bu kadar düşük olmasını tercih ediyorsun?

37:26  Ama sen çok düşük dedin. Aslında hedefimiz bu değil.

37:31  Peki asıl hedef ürik asidi normal seviyede

37:34  tutmak. Çünkü ilginç şekilde ürik asit düzeyleriyle örneğin Alzheimer tanısını

37:40  karşılaştıran epidemiyolojik çalışmalara baktığında senin ifadenle çok çok düşük

37:47  seviyelerde de riskin aslında arttığını görüyorsun. Çünkü ürik asit hücre

37:53  dışında bir antioksidan görevi görüyor. Dolayısıyla haklısın hücre dışında

37:59  antioksidan olarak görev yapabilmesi için vücudumuzda belli miktarda

38:04  ürikasayda ihtiyacımız olduğu konuşuluyor ama hücrenin içinde ürik

38:09  asit bir prooksidan yani aslında mitokondri fonksiyonuna zarar veriyor.

38:15  Dolayısıyla burada ince bir denge var. Bu konuyu konuştuğun kişinin söylediğine

38:20  de katılıyorum. Bir kişinin ürik asit seviyesi aşırı düşükse bu kadar düşük

38:26  olmaması gerektiği düşünülebilir. Ama bildiğimiz şu ki ürik asit daha

38:32  yüksek seviyelere çıktığında genellikle 5,5'un üzerini söylüyoruz. Gut riskini

38:38  artırmanın dışında başka etkileri de var. Ürik asit metabolizmanın çok güçlü

38:44  bir düzenleyicisi yüksek ürik asit seviyeleri kan

38:48  şekerinin yükselmesine yol açabiliyor ve aynı zamanda mitokondri fonksiyonunu da

38:53  tehdit ediyor. Aslında burada şu soruya dönmemiz gerekiyor. Diğer memelilerle

38:59  karşılaştırıldığında insanların ürik asidi neden yüksek? Tarihe baktığımızda

39:05  yaklaşık 8 milyon yıl önce primatalarımızdan özellikle prokonsul

39:11  adı verilen bir primatta genetik bir değişiklik meydana geldiğini görüyoruz.

39:16  Bu değişiklik diğer primatlarda ürik asidi parçalayan enzimin kaybolmasına

39:22  neden oldu. Peki neden? Çünkü bu değişiklik gıdanın kıt olduğu bir

39:28  dönemde gerçekleşti. biraz konudan uzaklaşıyormuşum gibi gelebilir ama

39:32  bağlantıyı açıklayayım. Ürik enzimini kaybeden primat artık ürik asidi

39:38  parçalayamıyordu ve ürik asit vücutta birikiyordu. Bu da ona hayatta kalma

39:43  avantajı sağladı. Neden? Çünkü ürik asit seviyesi yükselmişti. Bu hayvan

39:49  karbonhidrat tükettiğinde örneğin yazın ve sonbaharın başlarında olgunlaşmış

39:55  meyveleri yediğinde karbonhidrat içindeki fruktoz yani meyve şekeri ürik

40:02  asayda metabolize oluyor ve ürik asit seviyesini daha da yükseltiyordu. Peki

40:07  bunun sonucu neydi? beyne enerji sağlamak için kan şekerini yükseltiyor.

40:13  Aynı zamanda vücudu yağ yakmak yerine yağ depolamaya yönlendiriyordu. Gıda

40:19  kıtlığı dönemlerinde bu son derece güçlü bir hayatta kalma mekanizmasıydı.

40:24  Biz de aynı genetiğe sahibiz. İnsanlarda da ürik asidi parçalayan enzim kaybolmuş

40:30  durumda. Dolayısıyla ürik asidin yükselmesine yatkınız. Çünkü insanlar

40:35  için yüksek ürik asit bir zamanlar hayatta kalma mekanizmasıydı.

40:40  Yiyecek bulamadığımız dönemlerde yağımızı depolamamızı ve daha yavaş

40:46  yakmamızı sağlayarak hayatta kalmamıza yardımcı oluyordu. Sorun şu ki bugün

40:52  çoğumuz gıda kıtlığı yaşamıyoruz ve beslenmemizde çok daha fazla fruktoz

40:57  var. Meyvelerden gelen fruktoz var. Yüksek fruktozlu mısır şurubu var.

41:03  Amerika'da paketlenmiş gıdaların %6070'ine

41:06  ilave şeker ekleniyor. Bu şeker metabolize edildiğinde ürik asit

41:12  üretimini artırıyor. Ürik asit aslında vücuduna şu sinyali veriyor. Kış

41:17  geliyor, yağ depola. Bu çok güçlü bir sinyal. Eskiden yiyecek bulamadığımız

41:22  dönemlerde bizi hayatta tutan bu mekanizmayı bugün her gün fruktoz

41:27  tüketerek sürekli aktive ediyoruz. Sonra da dünya genelinde obezite oranlarının

41:33  neden bu kadar yüksek olduğunu merak ediyoruz. Bunun bir nedeni şeker

41:38  eklenmiş gıdalar, diğeri ise ultra işlenmiş gıdalar. Bunlar ne yapıyor? kan

41:43  şekerini hızla yükseltiyor ve sonuçta ürik asidin de yükselmesine yol açıyor.

41:49  Bu dünya genelinde obezite ve diyabet oranlarının neden bu kadar hızlı

41:54  arttığını güçlü biçimde açıklıyor ve Alzheimer de bunlarla paralel ilerliyor.

42:00  Neden? Çünkü bunların hepsi metabolik sorunlar. İşte immünometabolizma

42:06  kavramının güzelliği burada. Bu gıdaları tüketerek metabolizmamızı bozduğumuzda

42:12  beynin bağışıklık hücreleri olan mikrogliyalara ne olduğunu artık

42:16  anlayabiliyoruz. Görüyor musun? Onlarca yıldır ayrı ayrı incelediğimiz bütün bu

42:22  parçalar nasıl birbirine bağlanıyor? İşte benim bunu bu kadar heyecan verici

42:27  bulmamın nedeni de bu. Peki insanların bağışıklık sistemi ile

42:32  metabolizma arasındaki dengede bir sorun var diyebilmek için kontrol ettirmesi

42:36  gereken değerler neler? Eminim bunu değerlendirirken baktığım bazı kan

42:40  değerleri vardır. Sanırım mesele sadece hasta olup olmamak değil.

Beyin sağlığı için hangi testlere bakılmalı?

42:41  Çok iyi bir soru. Yeni kitabın Brain Defender'da erişilebilen oldukça ileri

42:48  düzey bazı testlerden söz ediyorum ama sana önce bence en önemli ve en kolay

42:54  ulaşılabilen testlerden bahsedeyim. İlki çok çok gelişmiş ve son derece pahalı

42:59  bir cihaz. Mezura. Yaptığın şey şu. Bir mezura alıyorsun. Karnının çevresine

43:04  koyup belini ölçüyorsun. Sonra kalçanı ölçüyorsun. Hepsi bu. Ardından bu iki

43:09  rakamla basit bir hesaplama yapıyorsun. Bel çevresi ölçümünü kalça çevresi

43:14  ölçümüne bölüyorsun. Yapman gereken tek şey bu. Buna bel kalça oranı deniyor.

43:19  Erkeklerde bu oran 0,8'in, kadınlarda ise 0,9'un üzerindeyse ki bu

43:26  arada Esra, Ayı, Kafa izleyicilerin bu rakamları tekrar duymak için podcast'ı

43:31  yeniden dinleyebilir. Neyse bu immünometabolik bir sorun açısından risk

43:35  altında olduğun anlamına geliyor. Yani mikroglia hücrelerinin aktive olup

43:39  beynine zarar verme riski taşıyorsun. Oldukça basit değil mi? Ama aynı zamanda

43:44  son derece güçlü ve sana gerçekten çok önemli bilgiler veriyor. Peki başka

43:50  hangi basit testler mikrogliyalarının aktive olup beynine zarar verip

43:54  vermediğini gösterebilir? Açlık kan şekerine bak. Açlık insülin seviyene

43:59  bak. Açlık insülini çok güçlü ama ne yazık ki çok nadir kullanılan bir

44:04  laboratuvar testi. Bir dahaki sefere kan tahlili yaptırdığında ister yıllık rutin

44:09  kan testin olsun ister 6 ayda bir yaptırıyor ol. Sıklığı ne olursa olsun

44:14  zaten açlık kan şekerine bakacaklardır. O sırada, "Bu arada lütfen açlık insülin

44:20  seviyeme de bakar mısınız?" de. Çoğu zaman sana bunu bilmene gerek yok.

44:24  Diyabetin yok diyebilirler. Senin cevabın da şu olmalı. Haklısınız ve ben

44:29  de diyabet olmak istemediğim için baktırıyorum. Lütfen açlık insülin

44:34  seviyeme bakın. Hemoglobin A1C de çok önemli. Bunun ötesinde B12 vitamini

44:40  seviyeni ve homosistein seviyeni de bilmek isteriz. Homosistein burada artık

44:46  biraz daha ileri gidiyoruz. Biraz daha beyin ve kalp odaklı testlere geçiyoruz.

44:50  Bunların ikisi de önemli. Özellikle Homo Sistein kardiyovasküler sağlık açısından

44:56  çok önemli. Kitapta PTA 217 gibi başka testlerden de söz ediyoruz. Bu test

45:02  dünyanın her yerinde erişilebilir olmayabilir ama kesinlikle

45:05  kullanılabildiği yerler var. Burada var. Evet. Her ülkede bu test yok ama

45:11  Amerika'da artık doktor reçetesine bile ihtiyacın olmadan payt 217 düzeyini

45:18  ölçtürebiliyorsun. Bu özellikle beyin, beynin geleceği ve Alzheimer hastalığı

45:23  açısından son derece güçlü ve çok spesifik bir test. Hatta daha geçen

45:29  hafta Journal of the American Medical Association'da bir çalışma yayımlandı.

45:35  Bu çalışmada 35 ile 100 yaş arasında birkaç bin kişi sanırım 5 yıl boyunca

45:43  takip edildi. Başlangıçta az önce bahsettiğim PET 217 adlı kan testi

45:49  ölçüldü. Bu test zaten Alzheimer var mı yok mu diye değerlendirmede kullanılan

45:54  bir belirteçti. Ama Jama'da yeni yayımlanan bu çalışma PA 2107'nin aynı

46:01  zamanda geleceği öngörebildiğini gösterdi. Çalışmada PO 217 düzeyi yüksek

46:07  olanlarda yani ortalamanın 2,5 standart sapmadan daha fazla üzerinde olanlarda 5

46:14  yıllık süre içinde beyin fonksiyonlarında gerileme görülme

46:18  olasılığı çok daha yüksekti. Bu gerçekten çok önemli ve benim açımdan

46:24  aynı zamanda güç verici bir bilgi. Çünkü Pow 2017 egzersize yanıt veriyor ve

46:30  metabolizmayı yeniden kontrol altına aldığımızda da değişebiliyor. Neden?

46:35  Çünkü Pitao 217 sinapsın yıkımının bir göstergesi. Sinapslar zarar gördüğünde

46:42  bu protein kana salınıyor. Peki sinapsları ne yok ediyor? Beyindeki

46:47  aktive olmuş mikroglial bağışıklık hücreleri. Peki onları ne aktive ediyor?

46:53  Metabolizmamızın kontrolden çıkması. Şu anda bu konuşma sırasında bile

46:59  hissediyorum. Bütün parçalar gerçekten bir araya geliyor. Benim için onlarca

47:05  yıllık bir süreçti. Ama artık yıllardır incelediğimiz her şeyin

47:11  immünometabolizma anlayışında birleştiğini görüyoruz. Bu

47:16  yüzden gerçekten çok heyecan verici bir dönemdeyiz.

47:20  Gerçekten çok heyecan verici. Podcast'e başlamadan önce yapımcım da buradaydı ve

47:25  bunun kaydettiğimiz yaklaşık 130. bölüm olacağını söyledi. İlk zamanlarda daha

47:30  çok genetik testlerden, biohacking'den, longevity araçlarından, plazma ferezden

47:35  ve benzeri pek çok şeyden konuşuyorduk ama sonunda her şey yaşam tarzı

Longevity’nin en güçlü araçları: Egzersiz, uyku ve beslenme

47:36  değişikliklerine gelip dayanıyor. Diğer şeylerin hiçbiri tek başına o kadar

47:44  büyük bir fark yaratmıyor. Evet, bunlar ilgi çekici, gelişmiş araçlar olabilir

47:49  ama sonuçta asıl mesele beslenme, egzersiz, uyku ve güneş ışığı.

47:54  Biliyor musun? İlginçtir, geçen hafta Dror Adiv Johnson ve Harvard'dan Dror

48:00  David Sinla'in yaptığı bir çalışma yayımlandı. Gerçekten çok ilginç bir şey

48:04  yaptılar. İnsanların bugün biyolojik yaşlarını belirlemek için kullandığı

48:10  farklı biyolojik saatlere baktılar. Dr. Stephen Horvat'ın geliştirdiği saatlere

48:15  ve daha sonra başkalarının geliştirdiği diğer saatlere şunu anlamaya çalıştılar.

48:21  Az önce bahsettiğin bütün bu yöntemler var. Metformin, rapamisin, nikotinamit,

48:26  ribozid ve longevity ile biyolojik yaş üzerinde etkili olduğu söylenen pek çok

48:32  yaklaşım. Bunlar bugün özellikle influencerlar tarafından da çok popüler

48:37  hale getiriliyor. Peki araştırmalar bu yöntemlerin biyolojik yaş üzerinde

48:43  gerçekten ne kadar etkili olduğunu gösteriyor? Bunu anlamak için bu

48:48  yöntemleri değerlendiren çalışmaları incelediler ve ilginç şekilde biyolojik

48:53  yaşı azaltmak açısından en güçlü araçların az önce senin söylediklerin

48:58  olduğunu gördüler. Listenin bir numarası egzersizdi. Bir düşün sadece egzersiz.

49:04  rapamisin değildi. Nikotinamit ribozit değildi. Daha da ilginci az önce

49:09  bahsettiğin plazmaferezin inceledikleri çalışmaların analizinde

49:14  biyolojik yaşlanmada hafif bir artışla ilişkili olduğunu gördüler. Yani

49:19  haklısın. Dönüp dolaşıp temel şeylere geliyoruz. Ve bence bu da insanların

49:24  gerçekten yapabilecekleri şeyler açısından bu konuyu çok daha

49:29  erişilebilir ve demokratik hale getiriyor.

49:32  Bir laboratuvara gidip son derece pahalı, ileri teknoloji müdahaleler

49:37  yaptırmana gerek yok. Bir çift koşu ayakkabısı al, doğaya çık ve yürü.

49:42  Zamanında yat, gece çok geç, yemek yeme, zaman kısıtlı beslenme uygula. Örneğin 8

49:48  saatlik bir yemek yeme aralığının bu açıdan etkili olduğu gösterildi. Kan

49:53  testlerine ve senin için önemli olan değerlere göre ihtiyacın olan

49:58  takviyeleri kullan. Özellikle D vitamini önemli. Doktor Sinkler'in bu

50:02  çalışmasında buldukları bir başka şey de multivitamin kullananlarda yaşlanmayı

50:08  yavaşlatan epigenetik belirteçlerin aktive olması yani biyolojik yaşlanmayla

50:14  ilişkili epigenetik belirteçlerin azalmasıydı. Yani zor olmak zorunda

50:19  değil. Benim vermeye çalıştığım mesaj bu. Ama birinci adım egzersiz değil,

50:24  uyku değil, beslenme de değil. Birinci adım kontrolün sende olduğunu ve

50:29  beyninin geleceği üzerinde çok büyük etkisi olacak bu değişiklikleri

50:35  yapabileceğini kabul etmek. Devrilmesi gereken ilk ve en önemli domino taşı bu.

50:41  Bu olduktan sonra diğer her şeyi yaparsın. Ama önce bu mesajı zihninin

50:45  tam merkezine yerleştirmen gerekiyor. Kısacık araya gireceğim. Şu an beni

50:51  duyuyorsanız ayık kafayı izlediğinize eminiz. Peki abone misiniz? Bir kontrol

50:56  eder misiniz? Çok net bir şekilde abone sayımız programa davet ettiğim

51:00  doktorları ikna etme gücünü sağlıyor. Alanında dünyanın en iyi isimlerini

51:05  burada izlemek için kanala abone olun. Bu gerçekten çok önemli. Biraz önce umut

51:10  veren bazı çalışma sonuçlarından bahsettin. Bütün bu yaşam tarzı

51:14  değişikliklerini yaptığında bazı şeylerin bir ölçüde geri dönebileceğini

51:18  görüyoruz. Belki tamamen değil. Yani her şey normale dönmüyor ama insanların o

51:23  noktaya gelene kadar beklememesi gerekiyor. Çünkü hem kişinin kendisi hem

51:28  de ailesi için çok acı verici bir süreç. Eminim sen de bunu görüyorsundur. Ben bu

51:33  hastalıkları yaşayan insanlarda ilginç bir direnç görüyorum. MSI olan birçok

51:38  genç insan tanıyorum. Benim yaşlarımda Parkinson'u olan insanlar tanıyorum.

51:42  Alzheimer tanısı alan ya da henüz o noktaya gelmemiş olsa bile bilişsel

51:47  fonksiyonları bulanıklaşmaya başlayan insanlar da tanıyorum. Ama en azından

51:51  çevremde gördüğüm kadarıyla bu insanların pek bir şey yaptığını

51:54  görmüyorum. Sanki gerçeği kabul etmeye karşı bir direnç var. Çok önemli bir

51:59  noktaya değindin Esra. Genel olarak insanlar bu kararları bakım verenlere ve

52:04  sağlık profesyonellerine bırakıyor. Yani bana ne yapacağımı söyleyin ve reçetemi

52:08  verin diyorlar. Ama bu yaklaşım Alzheimerda işe yaramıyor ve biliyorsun

52:13  sen daha önce de farklı konuklarla bütün vücudu ilgilendiren pek çok konuda bu

52:18  yaşam tarzı müdahalelerini konuştun. İster kardiyovasküler sağlık olsun,

52:22  ister diyabet olsun, ister başka bir sorun olsun. Ve bence insanlarda şöyle

52:27  bir eğilim var. Doktor benim için düzeltsin. Bana reçetemi versin.

52:32  Alzheimer söz konusu olduğunda altta yatan hastalığı tedavi etmekte etkili

52:37  olan bir ilaç yok. Parkinson söz konusu olduğunda da bu hastalığı ortadan

52:42  kaldırabilecek herhangi bir ilaç tedavisi kesinlikle yok. Parkinson'da

52:46  titremeyi tedavi etmek, titremeyi azaltmak, kas sertliğini azaltmak,

52:51  yürümeyi iyileştirmek ve günlük yaşam aktivitelerini daha iyi hale getirmek

52:55  için çok iyi ilaçlarımız var. Buna hiç şüphe yok. Ama altta yatan hastalık ne

53:00  oluyor? Yani aslında biz dumanı yok etmeye çalışıyoruz, ediyoruz ama yangın

53:04  yanmaya devam ediyor. Bunu söyledikten sonra 2024'te New England Journal of

53:09  Medicine'da yayınlanan çok ilginç bir çalışmadan da bahsetmek istiyorum. Bu

53:14  çalışmada 151 Parkinson hastası iki gruba ayrıldı. Bir grup bir yıl boyunca

GLP-1 ilaçları ve Parkinson araştırmaları

53:18  placeboğdı. Diğer grup ise GLP1 sınıfından Ozenpik'e benzer bir ilaç

53:25  aldı. Bu ozempik değildi. Farklı ve daha küçük bir moleküldü. Dolayısıyla beyne

53:30  geçebiliyordu. Bu insanları takip ettiler ve sonuç gerçekten çok ilginçti.

53:35  Plao Alan Grup beklendiği gibi Parkinson hastalarında gördüğümüz şekilde

53:39  kötüleşmeye devam etti. Ama CLP1 ilacını alan gruba bak. Bu ilaç mitokondri

53:45  fonksiyonunu hedefliyor. Dolayısıyla beyindeki mikrogliyaları da hedefliyor

53:49  ve mikroglialar Parkinson'un merkezinde yer alıyor. Bu gruptaki hastalarda daha

53:53  fazla gerileme olmadı. Hastalığın ilerlemesi durduruldu. Olduğu yerde

53:58  durdu. Bu çok büyük bir bulguydu. Şimdi adil olmak gerekirse ilacı kullanan

54:02  kişilerde yan etkiler açısından da ciddi sorunlar vardı. Bunlar özellikle

54:07  gastrointestinal yan etkilerdi. Mide bulantısı, kusma, ishal, aklına ne

54:12  gelirse. Ama ben yine de bundan çok umutluyum. Çünkü bu bize daha fazla

54:17  çalışma yapılması gerektiğini gösteriyor. Mikrogliyaları

54:20  hedeflediğimizde ne olduğuna bak. Metabolizmayı hedeflediğimizde ne

54:25  olduğuna bak. Beyindeki mikroglial hücrelerde ne olduğuna bak. Ben bunları

54:29  gerçekten çok umut verici buluyorum. Peki bu hastalıklar için ilaç

54:33  yaklaşımına karşı mıyım? Kesinlikle değilim. Yeni kitapta da bu konuda son

54:38  derece açık konuştum. Eğer bir GLP1 agonistinin az önce bahsettiğim ilaç

54:43  gibi etkili olduğu kanıtlanır ama yan etki profili daha iyi olursa Parkinson

54:48  hastalarında ya da Alzheimer'da veya başka bir hastalıkta etkili olduğu

54:52  kanıtlandığı sürece kullanılmasını destekler miyim? %100 ben varım.

54:57  İnsanlara yardımcı olacaksa herhangi bir ilacın ya da aslında herhangi başka bir

55:01  müdahalenin kullanılmasına karşı değilim. Ve gerçeği olduğu gibi

55:05  söyleyelim. Alzheimer neredeyse her zaman ölümcül seyreden bir hastalık.

55:09  Gerçekten öyle. İşte böyle durumlarda elimizdeki bütün imkanları kullanmalı ve

55:15  ilaç tedavilerini de devreye sokmalıyız. Ben seçenekleri genişletmekten yanayım.

55:20  Seni bulmuşken diğer tedavi yaklaşımlarını da sormak istiyorum. Dr.

55:23  Sheldon Jordan'la yaptığım 108. Ayık Kafa podcast'te ultrason kullanarak

55:27  egzozomların beyne ulaştırılmasından ve bunun bazı hastalarda olumlu sonuçlar

55:31  verdiğinden bahsetmişti. Gen terapileri üzerine de çalışmalar var. Sen bu tür

Gen terapileri ve geleceğin beyin tedavileri

55:33  yeni tedavi yaklaşımlarında umut görüyor musun?

55:37  Kesinlikle. Drtor Sheldon'ın anlattığı ve başka araştırmacıların da üzerinde

55:41  çalıştığı şey bu yeni molekülleri beyne ulaştırarak doğrudan beynin bağışıklık

55:46  hücrelerini hedefleyebilen taşıma sistemleri, mikrogliyalar söz konusu

55:50  olduğunda onları M2 yani destekleyici durumda tutacak belirli reseptörleri

55:57  hedefleyen yöntemler şimdiden geliştiriliyor. Hedeflenen

56:01  reseptörlerden biri TRAM 2 reseptörü. Artık gen terapilerinin geliştirildiğini

56:06  de görüyoruz. Tek seferlik bir uygulamayla, adenovirüs aracılığıyla

56:11  beyne ulaştırılan bu gen terapileri oraya yerleşebiliyor ve belirli genlerin

56:17  çalışmasını sağlayabiliyor. Böylece mikrogliaları hedefleyen belirli

56:22  moleküllerin üretilmesini sağlayarak bu hücrelerin destekleyici rollerini

56:27  korumalarına yardımcı olabiliyorlar. Dolayısıyla mikrogliyaları hedefleyen

56:32  molekülleri beyne ulaştırabilecek bu yeni taşıma sistemleri konusunda son

56:36  derece umutluyum. Mikrogliyaları yeniden beyni koruyan hücrelere dönüştürmek ve

56:41  onları bu durumda tutmak mümkün olabilir. Gelecek burada ve bu gerçekten

56:46  çok heyecan verici. Ama şu anda bile metabolizmamızı değiştirerek ve

56:51  iyileştirerek kullanabileceğimiz araçlara sahibiz. Yarın sabah

56:55  uyandığında bu programa başlayabilirsin. Peki gelecek bize ne getirecek? Bence

57:00  önümüzdeki 5 ila 10 yıl içinde çok önemli gelişmeler göreceğiz. Zaten

57:04  konuştuğumuz gibi mikrogliaların kendileri bile nakledilmeye başlandığı

57:09  mitokondri nakilleri de yapılıyor. Ama beyindeki mitokondri fonksiyonunu

57:13  değiştirme fikri zaten araştırılıyor. Mikrogliyaları teknoloji ve ilaçlarla

57:19  değiştirme fikrinin işe yarayabildiği de gösterildi ve şimdiden uygulanıyor.

57:24  Massachusetts Institute of Technology'den Dr. Weight say saniyede

57:29  40 kez yanıp sönen yani 40 herzlik ışığın mikrogliyaları yeniden

57:35  destekleyici hale getirmek için kullanımını araştırıyor. Bunu insanlarda

Alzheimer’da 40 Hz ışık ve gamma dalgaları

57:39  ve Alzheimer hastalarında deniyorlar ve olumlu sonuçlar alıyorlar. Üstelik

57:44  invaziv değil ve ciddi bir dezavantajı da yok. Yalnızca ışığa duyarlı nöbet

57:49  geçiren yani fotosensitif epilepsisi olan kişiler bu tedaviyi alamıyor. Ama

57:55  düşün günde 30 dakika boyunca yanıp sönen bir ışığa bakmak ve kulaklıkla

58:01  belirli bir ses dinlemek Alzheimer'da bazı ilaçlardan bile daha dikkat çekici

58:06  sonuçlar verebiliyor. Dolayısıyla gelecek gerçekten umut verici. Ben son

58:11  derece umutluyum. Bununla ilgili bir notum var ama aynı

58:14  sistemden mi bahsediyoruz? Kanada'daki Vlight'ı biliyor musun?

58:18  Hayır. Benim kullandığım başka bir sistem var. Adı Opto Suuttics.

58:22  Kaliforniya'da üretiliyor. O cihaz masamın üzerinde duruyor ve ben masamda

58:27  çalışırken açık oluyor. Dolayısıyla Vlight'ı ve tam olarak nasıl çalıştığını

58:31  bilmiyorum ama bizim burada aradığımız şey 40 Hz.

58:34  Evet. Onların üzerinde çalıştığı da 40 Hz'lik gama dalgaları.

58:38  Evet. Piyasada bunlardan epey var. Artık 40 Hz'lik bir ampul alıp doğrudan

58:42  lambana takabiliyorsun. Yani düşün bu ne kadar basit. Buna hack demekten

58:47  hoşlanmıyorum. Neden bu kelimeyi sevmediğimi de bilmiyorum ama neyse.

58:51  Gerçekten ne kadar basit olabilir. 40 Hz'lik ışık beyinde gama osilasyonu adı

58:56  verilen arka plan ritmini yeniden oluşturuyor. Bu da inflamasyonu

58:59  azaltmaya yardımcı oluyor ve iyileşmeyi destekleyen, mikrogliyaları yeniden

Kapanış

59:00  beyni koruyan, hücrelere dönüştürmeye yardımcı olan bir iç ortam yaratıyor.

59:08  Yani bu konu artık araştırmaların tam merkezinde ve dünyanın dört bir yanında

59:13  üzerinde çalışılıyor. Dolayısıyla yine söylüyorum gelecek parlak. Burada ışıkla

59:18  ilgili küçük bir kelime oyunu da yaptım. Bak parlak gelecek. Ama gerçekten

59:22  gelecek son derece umut verici görünüyor. Doktor Permutter, bu podcast

59:26  benim için gerçekten inanılmazdı. Hatta podcast kariyerimin en özel anlarından

59:30  biriydi diyebilirim. Zaman ayırdığın için sana çok teşekkür ederim. Gerçekten

59:33  harikasın. Verdiğin mesajlarla dünyada büyük bir değişim yarattığın çok açık.

59:37  Bu podcast için zaman ayırdığın için tekrar çok teşekkür ederim. birlikte

59:41  geçirdiğimiz bu zaman ve bu bilgileri paylaşma fırsatı bulduğum için ben de

59:45  gerçekten çok minnettarım Esra. Bunların çok önemli olduğunu düşünüyorum. Çok

59:48  teşekkür ederim.

Transkript YouTube'dan alınmıştır.